2. فرهنگ متن‌باز و جامعه نرمافزار آزاد
2.1. فصل اول ـ فرهنگ
2.1.1. مقدمه‌ای بر فرهنگ متن‌باز
عبارت «نرمافزار در حال بلعیدن جهان است» که توسط مارک اندریسن در سال ۲۰۱۱ ابداع شد، نشان‌دهنده تغییر لرزه‌ای است که نرمافزار در آن زمان تقریباً در هر صنعتی ایجاد کرد. این جمله نشان‌دهنده این واقعیت است که نرمافزار دیگر فقط ابزاری برای برنامه‌های کاربردی خاص نیست، بلکه به ستون فقرات اقتصادهای مدرن تبدیل شده و رشد و نوآوری بی‌سابقه‌ای را به همراه داشته است.
صنایعی مانند امور مالی، مراقبت‌های بهداشتی، تولید، سرگرمی و حتی کشاورزی توسط نرمافزار متحول شدهاند و این امر آنها را قادر می‌سازد تا کارآمدتر عمل کنند، به سرعت نوآوری کنند و در سطح جهانی گسترش یابند. جوهرۀ مشاهدات اندریسن این است که نرمافزار فقط جزئی از تجارت نیست؛ بلکه به طور فزاینده‌ای هسته خود تجارت است. یک دهه بعد، در سال ۲۰۲۲، جیم زملین، مدیر اجرایی بنیاد لینوکس، تاکید کرد که بیشتر این نرمافزارهای متحول‌کننده، متن‌باز هستند. نرمافزار متن‌باز، که با مدل توسعه مشارکتی و کد شفاف خود مشخص میشود، به پایه و اساس بسیاری از زیرساخت‌های نرمافزاری جهان تبدیل شده است.
این تغییر به سمت متن‌باز، نشان‌دهنده روند گسترده‌تر دموکراتیزه شدن در فناوری است، جایی که افراد و سازمانها در سراسر جهان میتوانند در نرمافزارهای پیشرفته مشارکت داشته باشند و از آنها بهره‌مند شوند. پذیرش گسترده متن‌باز، نوآوری سریع را امکان‌پذیر کرده است، زیرا توسعه‌دهندگان میتوانند بر اساس کدهای موجود، پیشرفت‌ها را به اشتراک بگذارند و فراتر از مرزهای سازمانی و جغرافیایی با یکدیگر همکاری کنند. متن‌باز دیگر فقط یک جنبش خاص نیست؛ بلکه نیروی محرکهای در پشت نرمافزاری است که به دنیای ما قدرت می‌بخشد.
فرهنگ متن‌باز در یک سازمان، نوآوری را حفظ میکند و بر اهمیت این مدل مشارکتی در پیشبرد مداوم پیشرفت فناوری تاکید دارد. متن‌باز چیزی بیش از یک راه برای توسعه نرمافزار است؛ این یک تغییر فرهنگی است که از طریق شفافیت، همکاری و شمول، نوآوری را تقویت میکند. این فرهنگ، طیف متنوعی از مشارکت‌کنندگان را قادر می‌سازد تا به مشکلات پیچیده بپردازند، راهکارها را به اشتراک بگذارند و به سرعت تکرار کنند و منجر به فناوریهای قوی‌تر و نوآورانه‌تر شوند. جریان از به رسمیت شناختن تسلط نرمافزار توسط اندریسن تا تأکید بر نقش متن‌باز در حفظ نوآوری، نشان میدهد که چگونه مدل متن‌باز برای آینده فناوری جهانی ضروری شده است. این امر، عصر جدیدی از نوآوری مشارکتی را تقویت میکند که آماده شکل‌دهی موج بعدی پیشرفتهای فناوری است.
2.1.2. تأثیر متن‌باز
فناوری متن‌باز به نیرویی فراگیر تبدیل شده است و نقشی محوری در طیف وسیعی از صنایع ایفا میکند؛ از قلمرو پیچیدۀ ماهواره‌ها گرفته تا دنیای پرجزئیات دستگاه‌های پزشکی، حوزۀ پویای خودروها، دقت در عمل‌های جراحی، چشم‌انداز متحول آموزش، بهینه‌سازی شیوه‌های کشاورزی، بخش انرژی پایدار، دنیای فراگیر بازی‌ها، فرآیندهای پیچیدۀ تولید و فراتر از آن. کاربردهای متنوع این فناوری، سازگاری و مقیاس‌پذیری راهکارهای متن‌باز را در حوزه‌های گوناگون نشان میدهد.
2.1.2.1. آمارها و گزارش‌های کلان جهانی
گزارش Octoverse 2022 گیت‌هاب: اشاره میکند که ۹۰٪ شرکت‌ها از متن‌باز استفاده میکنند. (منبع)
گزارش وضعیت متن‌باز OpenLogic 2024: نشان میدهد که ۹۵٪ از پاسخ‌دهندگان در سال ۲۰۲۳ استفاده خود از متن‌باز را افزایش داده یا حفظ کرده‌اند. (منبع)
گزارش The World of Open Source (Global Spotlight 2023): نشان میدهد که به طور متوسط جهانی، ۹۰٪ از سازمانهای مورد بررسی از متن‌باز در سطح متوسط، قابل توجه یا گسترده استفاده میکنند. (منبع)
گزارش Octoverse 2024 گیت‌هاب: نشان میدهد که مشارکت جهانی در پروژه‌های متن‌باز و عمومی به اوج خود رسیده است؛ به طوری که تنها در سال ۲۰۲۴، بیش از ۵۱۸ میلیون مشارکت در سراسر این پلتفرم ثبت شده است. (منبع)
گزارش بنیاد لینوکس (Linux Foundation 2025): تأکید میکند که متن‌باز به زیرساخت حیاتیِ بیش از ۹۲٪ از فناوریهای نوین دنیای دیتاسنتر، ابری و لبه تبدیل شده است. (منبع)
این اعداد شگفت‌انگیز هستند و به وضوح اهمیت رو به رشد و نفوذ متن‌باز را در سراسر بدنه صنعت نشان میدهند.
2.1.3. توسعه لایه‌های اقتصادی و تعاملی
فناوری متن‌باز، به عنوان ستون فقرات اقتصاد دیجیتال، چارچوب اساسی برای نوآوری‌ها و راهکارهای دیجیتال بی‌شماری است. تأثیر آن محدود به یک بخش واحد نیست، بلکه در حوزه‌های مختلف طنین‌انداز میشود و تأثیری ماندگار بر فناوری، شیوه‌های کسب‌وکار، مدل‌های همکاری و جوهرۀ نوآوری بر جای میگذارد. در چشم‌انداز فناوری، متن‌باز به عنوان یک عامل پیشرفت عمل میکند و نوآوری مشارکتی را که از مرزهای سنتی فراتر میرود، تقویت میکند. این فناوری به توسعه‌دهندگان و سازمانها این قدرت را میدهد که به طور جمعی در نرمافزارهای موجود مشارکت کرده و آنها را بهبود بخشند و در نتیجه چرخه‌ای مداوم از بهبود و تکامل ایجاد شود. این روحیه مشارکتی منجر به پیشرفت‌هایی در زمینه‌هایی مانند هوش مصنوعی، رایانش ابری، آنالیز داده‌ها و موارد دیگر شده است.
از دیدگاه تجاری، ارزش اقتصادی ارائه شده توسط متن‌باز قابل توجه است. سازمانها میتوانند منابع خود را به طور کارآمدتری تخصیص دهند و با بهره‌گیری از دسترسی به راهکارهای نرمافزاری باکیفیت بالا با هزینه کم یا رایگان، بر سفارشی‌سازی راهکارها برای رفع نیازهای خاص خود تمرکز کنند. انعطاف‌پذیری فناوری متن‌باز به چابکی کسب‌وکار کمک میکند و شرکت‌ها را قادر می‌سازد تا به سرعت با نیازهای متغیر بازار و پیشرفتهای فناوری سازگار شوند.
همکاری در قلب متن‌باز نهفته است و جوامع پرجنب‌وجوشی را ایجاد میکند که در آن توسعه‌دهندگان، کسب‌وکارها و افراد برای به اشتراک گذاشتن دانش، حل مشکلات و پیشبرد پیشرفت جمعی گرد هم می‌آیند. این روحیه مشارکتی، شبکه‌سازی، مربیگری و فرهنگ یادگیری مداوم را تقویت میکند و تأثیر متن‌باز را فراتر از قلمرو فناوری، به یک جامعه پویاتر گسترش میدهد.
نوآوری، که توسط مدل متن‌باز برانگیخته شده است، بسیار فراتر از قلمرو دیجیتال گسترش می‌یابد و از طریق کاربردهایی در مراقبت‌های بهداشتی، کشاورزی و تولید، بر دنیای فیزیکی تأثیر میگذارد. اصول متن‌باز یعنی شفافیت، دسترسی و سازگاری، با ارتقای قابلیت همکاری، شکستن سیلوها و تسریع سرعت پیشرفت فناوری، صنایع را متحول کرده‌اند.
2.1.3.1. مطالعه موردی: پروژه مدبرانه Kubernetes
بیایید مثالی از یک پروژه متن‌باز پویا – Kubernetes – بزنیم. این پروژه بیش از ۸۵ هزار توسعه‌دهنده از بیش از ۵۰۰۰ شرکت و بیش از ۴ میلیون مشارکت در GitHub دارد که پویایی بی‌نظیر مدل متن‌باز را نشان میدهد. کوبرنتیز فراتر از موارد استفاده مرسوم وب و تجارت الکترونیک، در برنامه‌های کاربردی حیاتی نیز سرآمد است:
تجزیه و تحلیل ویدیویی بلادرنگ (Real-time) را در نظارت بر شهرهای هوشمند امکان‌پذیر میکند.
تجزیه و تحلیل توالی DNA را در پروژه‌های ژنومیک مانند Genomic Data Commons ساده میکند.
رندرینگ فیلم‌های انیمیشن را مدیریت میکند.
مدل‌های یادگیری ماشین را برای تشخیص اشیاء در خودروهای خودران هماهنگ و هدایت میکند.
متن‌باز، نوآوری‌های متنوع مبتنی بر جامعه را امکان‌پذیر میکند که از قابلیت‌های فنی هر نهاد شرکتی و انحصاری واحدی فراتر میرود.
2.1.3.2. چالش پایداری و وضعیت مشارکت‌کنندگان
در پروژه‌های متن‌باز، مانند Kubernetes مسئولیت اصلی بر عهده توسعه‌دهندگان و مشارکت‌کنندگان (Contributors) است. این افراد یا گروهها هستند که پروژه‌ها را رهبری میکنند، کد را مدیریت میکنند و همکاری را تقویت میکنند؛ در نتیجه نقش حیاتی در موفقیت پروژه و رشد جامعه ایفا مینمایند. آنها بر همه چیز، از بررسی کد (Code Review) گرفته تا تصمیم‌گیری‌های کلان و مشارکت جامعه، نظارت دارند. بدون توسعه‌دهندگان و مشارکت‌کنندگان، نرمافزار متن‌باز به سرعت منسوخ، ناامن و به صراحت میتوان گفت بی‌ربط میشود.
این توسعه‌دهندگان با ترکیبی از انگیزه‌های ذاتی و بیرونی هدایت میشوند. در حالی که برخی از آنها از نظر مالی توسط شرکت‌ها برای کارشان پاداش دریافت میکنند، برخی دیگر در درجه اول با اشتیاق شخصی، توسعه مهارت، دیده شدن و رضایت از مشارکت در یک اکوسیستم مبتنی بر جامعه انگیزه میگیرند.
با این حال، گزارش‌های بنیادهای پژوهشی در مورد توسعه‌دهندگان متن‌باز، آمار نگران‌کننده‌ای را نشان میدهد:
تنها ۳۸٪ از توسعه‌دهندگان احساس میکنند که کارفرمایانشان از کار متن‌باز آنها حمایت خوبی میکنند.
تنها ۳۹٪ معتقدند که سازمان‌هایشان برای مشارکت‌های متن‌باز ارزش زیادی قائل هستند (که با توجه به اتکای شدید شرکت‌ها به متن‌باز، تعجب‌آور است).
تنها ۳۵٪ از پروژه‌ها دارای یک خط ارتباطی و پایدار از ورود مشارکت‌کنندگان جدید هستند که با گسترش دامنه و پیچیدگی پروژه‌ها، سوالات جدی در مورد پایداری (Sustainability) آنها در آینده ایجاد میکند.
این یافته‌ها بر اهمیت حیاتی حمایت از توسعه‌دهندگان و ایجاد فرهنگی سازمانی تأکید میکند که از آنها پشتیبانی کند تا پایداری، امنیت و رشد مداوم ابتکارات متن‌باز تضمین شود.
2.1.4. فلسفه بده بستان
آیا مهمانان به یک مهمانی شام می‌روند و غذایی نمی‌آورند؟ آیا همسایه‌ها به یک باغ عمومی می‌روند و در کاشت یا از بین بردن علف‌های هرز کمک نمی‌کنند؟ آیا خوانندگان به یک کتابخانه عمومی می‌روند که در آن فقط کتاب برای خواندن میگیرند و هرگز کتابی اهدا نمی‌کنند؟ متن‌باز یک مهمانی شام، یک باغ عمومی و یک کتابخانه عمومی است. منابع موجود در جامعه مورد استفاده قرار میگیرند و در عین حال به نفع کل جامعه نیز هستند.
مشارکت در متن‌باز، تلاشی سودمند برای هر دو طرف است؛ بین فرد، سازمانهایی (در صورت وجود) که به این افراد اجازه مشارکت میدهند و جامعه متن‌باز. برای یک فرد، این امر رشد شخصی و حرفهای را تقویت میکند، همکاری را ارتقا میدهد و شما را قادر می‌سازد تا تأثیر مثبتی بر نرمافزاری که دنیای دیجیتال ما را قدرتمند میکند، بگذارید. این امر مزایای بی‌شماری را برای شرکت‌ها فراهم میکند، مانند توسعه مهارت‌ها، نوآوری تا صرفه‌جویی در هزینه‌ها و استخدام و حفظ نیرو. جامعه متن‌باز قطعاً از بهبود کیفیت کلی پروژه، تنوع اشکالات و پذیرش گسترده‌تر بهره‌مند میشود. اگر تمایل به یادگیری، کمک به دیگران یا ارتباط با یک جامعه جهانی داشته باشید، متن‌باز فرصت‌های فراوانی را برای کسانی که مایل به مشارکت هستند، ارائه میدهد.
تکیه صرف بر مصرف نرمافزار متن‌باز بدون مشارکت فعال در توسعه و مشارکت در آن، عملی ناپایدار است. متن‌باز در یک اکوسیستم مشارکتی رشد میکند که در آن افراد و سازمانها به همان اندازه که دریافت میکنند، میدهند. گاهی اوقات میزان دریافت و ارائه سازمانها ممکن است متفاوت باشد، اما «تنها دریافت» قطعاً از اصول متن‌باز نیست. در اینجا چند دلیل وجود دارد که چرا «دادن و گرفتن» یک رویکرد پایدار است:
اکوسیستم مشارکتی: این یک اکوسیستم مشارکتی را پرورش میدهد که در آن افراد و سازمانها به طور فعال در به اشتراک گذاشتن دانش، تخصص و منابع مشارکت میکنند. این تلاش جمعی منجر به یک جامعه پویا میشود که به طور مشترک به چالش‌ها می‌پردازد و منجر به رشد و توسعه پایدار پروژه‌های متن‌باز میشود.
اصل انصاف: با کمک به جامعه متن‌باز، مشارکت‌کنندگان تبادل متوازن منابع را تضمین میکنند. این تعادل از مصرف بیش از حد نرمافزار متن‌باز جلوگیری میکند و در عین حال پایداری پروژه‌ها را حفظ میکند. در اصل، این امر یک رابطه منصفانه و سودمند متقابل بین کاربران و سازندگان ایجاد میکند.
بهبود مستمر: پروژه‌های متن‌باز با بهبود مستمر پیشرفت میکنند. این رویکرد به این معنی است که مسائل و کاستی‌ها نه تنها شناسایی میشوند، بلکه از طریق مشارکت‌ها به طور فعال مورد توجه قرار میگیرند. این حلقه بازخورد منجر به بهبودهای مکرر میشود و نرمافزار را در طول زمان قابل اعتمادتر، ایمن‌تر و غنی‌تر از ویژگی‌ها میکند.
مشارکت فعال در جامعه: مشارکت فعال، مشارکت قوی در جامعه را تقویت میکند. مشارکت‌کنندگان بیشتر احتمال دارد که در بحثها شرکت کنند، از دیگران حمایت کنند و در فرآیندهای تصمیم‌گیری مشارکت داشته باشند. این مشارکت، پیوندهای درون جامعه متن‌باز را تقویت میکند و تضمین میکند که پروژه‌ها حمایت و ورودی مورد نیاز برای پیشرفت را دریافت کنند.
توسعه مهارت‌ها: این امر فرصت‌هایی را برای افراد فراهم میکند تا طیف وسیعی از مهارت‌ها، از جمله کدنویسی، ارتباطات، مدیریت پروژه و رهبری را توسعه دهند. این مهارت‌ها به رشد شخصی و توسعه حرفهای کمک میکنند و مشارکت‌کنندگان را در زمینه‌های مختلف، متنوع‌تر و ارزشمندتر میسازند.
سازگاری: پروژه‌های متن‌باز اغلب نیاز دارند تا با روندهای در حال تحول فناوری و نیازهای کاربر سازگار شوند. این رویکرد تضمین میکند که جامعه همچنان انعطاف‌پذیر و پاسخگو به نیازهای متغیر باقی بماند. مشارکت‌کنندگان میتوانند به سرعت به چالش‌های نوظهور رسیدگی کرده و راهکارهای نوآورانه را بررسی کنند و از مرتبط بودن نرمافزار متن‌باز اطمینان حاصل کنند.
مسئولیت اخلاقی: پذیرش این رویکرد با اصول اخلاقی عمل متقابل و انصاف همسو است. این رویکرد، روحیه جمعی متن‌باز را تصدیق میکند و تأکید دارد که کسانی که از نرمافزار متن‌باز بهره‌مند میشوند، باید برای حفظ اکوسیستم و حمایت از سازندگان و نگهدارندگان آن، مشارکت کنند.
پایداری بلندمدت: پروژه‌های متن‌باز به حمایت و مشارکت‌های مداوم وابسته هستند. این رویکرد به حفظ پایداری بلندمدت پروژه‌ها کمک میکند و خطر رکود یا رها شدن را کاهش میدهد. این امر تضمین میکند که نرمافزار متن‌باز برای سالهای آینده نیز قابل استفاده باشد.
کاتالیزور نوآوری: تنوع مشارکت‌ها در یک اکوسیستم متن‌باز به عنوان کاتالیزوری برای نوآوری عمل میکند. دیدگاهها، ایده‌ها و استعدادهای مختلف گرد هم می‌آیند تا مرزهای آنچه نرمافزار متن‌باز میتواند به آن دست یابد را جابجا کنند. این نوآوری مداوم، پروژه‌های متن‌باز را در خط مقدم فناوری نگه می‌دارد.
تاثیر گسترده: این رویکرد، تأثیر نرمافزار متن‌باز را به طیف وسیعی از کاربران و توسعه‌دهندگان گسترش میدهد. وقتی مشارکت‌هایی برای بهبود پروژه‌های متن‌باز انجام میشود، این پیشرفت‌ها نه تنها به مشارکت‌کنندگان، بلکه به افراد بی‌شماری که به نرمافزار متکی هستند نیز سود می‌رساند و چرخه‌ای مطلوب از خلق ارزش را ترویج میدهد.
گنجاندن این اصول در شیوه‌های متن‌باز نه تنها پایداری پروژه‌ها را تضمین میکند، بلکه جامعه‌ای پررونق و فراگیر را پرورش میدهد که همچنان به گسترش مرزهای نوآوری و همکاری در دنیای دیجیتال ادامه میدهد.
2.1.5. آن روی سکه
از سوی دیگر، رویکرد «فقط دریافت» در متن‌باز، که در آن افراد یا سازمانها صرفاً نرمافزار متن‌باز را بدون هیچگونه کمکی مصرف میکنند، میتواند چندین جنبه‌ی منفی داشته باشد:
وابستگی بدون پشتیبانی: وقتی فقط از نرمافزار متن‌باز استفاده می‌کنید و در آن مشارکتی ندارید، به شدت به کار دیگران وابسته می‌شوید. اگر پروژه‌ای که به آن متکی هستید پشتیبانی کافی دریافت نکند، ممکن است قدیمی، دارای باگ یا حتی رها شود و شما را با آسیب‌پذیری‌های بالقوه بحرانی و مشکلات سازگاری مواجه کند.
سفارشی‌سازی محدود: وقتی به طور فعال با پروژه‌های متن‌باز درگیر نمی‌شوید، توانایی خود را در سفارشی‌سازی و تطبیق نرمافزار با نیازهای منحصر به فرد خود محدود می‌کنید. مشارکت به شما این امکان را میدهد که در جهت‌دهی نرمافزار حرفی برای گفتن داشته باشید.
فرصت‌های از دست رفته برای بهبود: نرمافزار متن‌باز از تخصص جمعی جامعه خود بهره میبرد. با عدم مشارکت، شما فرصت شکل‌دهی نرمافزار به گونه‌ای که نیازهای خاص شما را بهتر برآورده کند و عملکرد و قابلیت اطمینان آن را برای همه بهبود بخشد، از دست می‌دهید.
فقدان خرد جمعی: متن‌باز با مستندسازی پروژه، شرکت در بحث‌های جمعی، راهنمایی و کسب تدریجی تخصص در حوزه‌های مرتبط رونق میگیرد. نگه داشتن اصلاحات در داخل سازمان، توانایی شما را برای مشارکت در این دانش جمعی محدود میکند.
انباشت بدهی فنی: استفاده طولانی مدت از نرمافزار متن‌باز بدون مشارکت میتواند منجر به انباشت بدهی فنی شود، زیرا اجزای قدیمی یا وصله نشده، مدیریت آنها را چالش‌برانگیزتر و پرهزینه‌تر میکنند.
استخدام برای انشعاب‌های داخلی: ایجاد و نگهداری انشعاب‌های داخلی پروژه‌های متن‌باز میتواند به معادل‌های تمام‌وقت (FTE) اضافی برای توسعه، رفع اشکالات، به‌روزرسانی‌های امنیتی و سفارشی‌سازی نیاز داشته باشد. این تخصیص منابع ممکن است نیروی انسانی ارزشمند را، علاوه بر منابع محاسباتی مورد نیاز، از سایر اولویت‌های حیاتی سازمانی منحرف کند.
خطر چندپارگی: اگر همه رویکردی منفعلانه نسبت به متن‌باز اتخاذ کنند، میتواند منجر به چندپارگی در اکوسیستم شود. کاربران مختلف ممکن است انشعاب‌های خود یا نسخههای سفارشی از پروژه‌ها را برای رفع نیازهای خود ایجاد کنند که منجر به عدم استانداردسازی و افزایش پیچیدگی میشود.
کاهش انگیزه توسعه‌دهندگان: توسعه‌دهندگانی که در پروژه‌های متن‌باز مشارکت میکنند، اغلب با حس هدفمندی، فرصت‌های یادگیری و شناخته شدن انگیزه میگیرند. اگر کاربران فقط از محتوا استفاده کنند و مشارکتی نداشته باشند، میتواند انگیزه این مشارکت‌کنندگان را از بین ببرد و به طور بالقوه منجر به کاهش پروژه‌های متن‌باز با کیفیت بالا شود.
ملاحظات اخلاقی: جامعه متن‌باز بر اساس اصول عمل متقابل و همکاری عمل میکند. مصرف بدون مشارکت میتواند به عنوان سوءاستفاده از این حسن‌نیت و عدم کمک به جامعه‌ای که کار شما را ممکن می‌سازد، تلقی شود. این امر اصل اساسی انصاف را نقض میکند.
مسائل حقوقی و صدور مجوز: برخی از مجوزهای متن‌باز نیاز به عمل متقابل دارند. اگر از نرمافزار متن‌باز بدون مشارکت طبق الزامات مجوز استفاده کنید، ممکن است با عواقب قانونی مواجه شوید.
تأثیر منفی بر جامعه: جامعه متن‌باز برای همکاری و عمل متقابل ارزش قائل است. رویکرد «فقط برداشت» میتواند به عنوان سوءاستفاده از حسن‌نیت جامعه تلقی شود و ممکن است منجر به برداشتهای منفی در جامعه شود.
ایجاد جامعه: جوامع متن‌باز زمانی رشد میکنند که کاربران به طور فعال مشارکت داشته باشند. با مشارکت، شما به ایجاد یک جامعه قوی‌تر و پویاتر کمک می‌کنید که به نفع همه افراد درگیر است.
جمع‌بندی:
برای اطمینان از پایداری و موفقیت مداوم نرمافزارهای متن‌باز، اتخاذ رویکردی متعادل‌تر ضروری است. این امر نه تنها شامل استفاده از نرمافزارهای متن‌باز، بلکه شامل مشارکت فعال در توسعه آن نیز میشود؛ چه از طریق مشارکت در کد، گزارش اشکالات، مستندسازی، پشتیبانی مالی یا مشارکت اجتماعی. با انجام این کار، شما به طول عمر، کیفیت و پویایی اکوسیستم متن‌باز کمک می‌کنید.
2.1.6. اهمیت فرهنگ متن‌باز
عبارت «فرهنگ، استراتژی را به عنوان صبحانه می‌خورد» اغلب به پیتر دراکر، استاد مدیریت، نسبت داده میشود. اصل این گفته این است که مهم نیست یک استراتژی تجاری چقدر خوب تدوین شده باشد، در نهایت اگر فرهنگ سازمانی از آن پشتیبانی نکند، تحت‌الشعاع قرار گرفته و بی‌اثر خواهد شد.
به عبارت دیگر، فرهنگ سازمانی جایگاه قدرتمندتر و تأثیرگذارتری در تعیین موفقیت یا شکست برنامه‌ها و استراتژیهای یک سازمان دارد. حتی درخشان‌ترین استراتژی نیز نمیتواند بر یک فرهنگ سمی یا ناکارآمد که مانع کار تیمی، سرکوب نوآوری یا عدم همسویی با اهداف سازمان میشود، غلبه کند.
استراتژی، «چیستی» و «چرایی» جهت‌گیری یک سازمان را مشخص میکند و معمولاً توسط رهبری تدوین میشود. فرهنگ، «نحوه انجام کارها» را در سازمان تعریف میکند و اغلب در طول زمان تکامل می‌یابد. استراتژی، آگاهانه و هدفمند است. فرهنگ، ارگانیک، عمیقاً ریشه‌دار و از باورها و رفتارهای جمعی کارکنان ناشی میشود. استراتژی از طریق اسناد رسمی، ارائه‌ها و دستورالعملهای رهبری ابلاغ میشود. فرهنگ در درجه اول از طریق تعاملات روزمره، داستان‌ها، نمادها و آیین‌های درون سازمان ابلاغ میشود. استراتژی برای مؤثر بودن باید با فرهنگ سازمان همسو باشد. استراتژی‌ای که با فرهنگ غالب در تضاد باشد، ممکن است با مقاومت و چالش‌های اجرایی مواجه شود. همسویی قوی تضمین میکند که رفتارها و نگرش‌های کارکنان از اهداف استراتژیک حمایت میکند.
استراتژی را به عنوان موتور و فرهنگ را به عنوان سوخت آن تصور کنید. همانطور که موتور، موتورخانه یک وسیله نقلیه است، استراتژی نیز موتورخانه یک سازمان است. استراتژی جهت را مشخص میکند، اهداف را تعیین میکند و مراحل لازم برای دستیابی به آن اهداف را ترسیم میکند. یک استراتژی خوب، مانند یک موتور، سازمان را به سمت اهدافش سوق میدهد. از سوی دیگر، فرهنگ به ارزش‌ها، باورها، رفتارها و هنجارهای مشترکی اشاره دارد که نحوه تعامل و همکاری افراد در سازمان را تعریف میکند. فرهنگ چیزی است که به کارکنان انگیزه میدهد و آنها را توانمند می‌سازد تا نقش‌های خود را به طور مؤثر انجام دهند. فرهنگ، نگرش‌ها، تصمیم‌گیری‌ها و نحوه رویکرد آنها به کارشان را شکل میدهد. فرهنگ، انرژی، اشتیاق و تعهد لازم برای به حرکت درآوردن موتور استراتژی را فراهم میکند.
همانطور که یک موتور بدون سوخت نمیتواند کار کند، یک استراتژی خوب‌تدوین‌شده نیز بدون پشتیبانی و همسویی فرهنگ سازمان نمیتواند به موفقیت دست یابد. کیفیت و مناسب بودن سوخت (فرهنگ) مستقیماً بر عملکرد موتور (استراتژی) تأثیر میگذارد. اگر فرهنگ مثبت، همسو با استراتژی باشد و همکاری را تقویت کند، انرژی لازم برای پیشبرد کارآمد سازمان را فراهم میکند. برعکس، اگر بین فرهنگ و استراتژی ارتباطی وجود نداشته باشد، مانند استفاده از سوخت نامناسب برای موتور است. سازمان ممکن است با ناکارآمدی، مقاومت در برابر تغییر و عدم انگیزه در بین کارکنان مواجه شود. همانطور که یک موتور برای اطمینان از عملکرد بهینه به نگهداری و مراقبت منظم نیاز دارد، یک سازمان نیز برای حفظ فرهنگ سالم و تطبیق استراتژی در صورت نیاز، به توجه مداوم نیاز دارد.
جی بارنی، استاد دانشکده بازرگانی اکلس دانشگاه یوتا، در کتاب If You Want Culture Change, Create New Stories می‌گوید:
توجه
فرهنگ، مکانیسم کنترلی است که وقتی سیاست‌ها و رویه‌ها در مورد آنچه باید انجام شود، صحبت نمی‌کنند، جای خالی را پر میکند.
این جمله، نقش فرهنگ سازمانی را در هدایت رفتار و تصمیم‌گیری کارکنان، زمانی که سیاست‌ها و رویه‌های رسمی به صراحت برای یک موقعیت خاص تعریف نشده‌اند، برجسته میکند. فرهنگ سازمانی به عنوان یک «مکانیسم کنترل» ضمنی عمل میکند، زیرا بر نحوه رفتار، انتخاب‌ها و واکنش افراد به موقعیت‌های مختلف در محیط کار تأثیر میگذارد.
برای مثال، اگر فرهنگ یک شرکت تأکید زیادی بر رضایت مشتری و توانمندسازی داشته باشد، کارمندی که با درخواست غیرمعمول مشتری مواجه میشود، ممکن است تصمیم بگیرد که برای حل خلاقانه مشکل، فراتر از حد توان خود عمل کند، حتی اگر هیچ سیاست خاصی برای نحوه رسیدگی به چنین درخواست‌هایی وجود نداشته باشد. واضح است که بین استراتژی و فرهنگ، همبستگی تنگاتنگی وجود دارد. این امر تأکید میکند که در حالی که استراتژی، جهت و اهداف را مشخص میکند، فرهنگ، انرژی و تعهد لازم برای اجرای مؤثر استراتژی را فراهم میکند. این دو با هم، سازمان را قادر میسازند تا به جلو حرکت کند، به اهداف خود دست یابد و با موفقیت از چالش‌ها عبور کند. در ادامه، بیایید در مورد معنای داشتن فرهنگ متن‌باز صحبت کنیم.
گزارش بنیاد لینوکس در مورد اندازه‌گیری ارزش اقتصادی متن‌باز، صرفه‌جویی در هزینه، سرعت توسعه سریع‌تر و استانداردهای باز و قابلیت همکاری را به عنوان مزایای اصلی پذیرش متن‌باز برجسته میکند. همه اینها میتوانند به خوبی بخشی از استراتژی یک شرکت باشند. اما همانطور که در مبحث قبلی بحث کردیم، آیا داشتن یک استراتژی کافی است؟ نیاز مبرمی به فرهنگ زیربنایی وجود دارد تا بتواند سوخت موتور استراتژی را فراهم کند.
فرهنگ یک شرکت را مانند یک باغ تصور کنید. در یک فرهنگ سنتی و بسته، مانند داشتن یک باغ محصور با فرصت‌های رشد محدود است. سازمان صرفاً به منابع داخلی خود متکی است و نوآوری به فضایی باریک محدود میشود و توسط بودجه و تنوع موجود در شرکت محدود میشود. از سوی دیگر، فرهنگ متن‌باز مانند پرورش یک باغ باز است که در آن از بذرها، ایده‌ها و شیوه‌های متنوع استقبال میشود. از مشارکت‌کنندگان خارجی (شرکا، مشتریان و صنعت گسترده‌تر) دعوت میشود تا همکاری کنند و بینش‌های خود را به اشتراک بگذارند. این رویکرد باز، امکان شکوفایی ترکیبی غنی از دیدگاهها و نوآوری‌ها را فراهم میکند. همانطور که یک باغ وقتی برای انواع گیاهان باز است، شکوفا میشود، فرهنگ متن‌باز در یک شرکت، خلاقیت، سازگاری و رشد مداوم را تشویق میکند و در نهایت منجر به سازمانی پویاتر و مقاوم‌تر میشود.
پرورش فرهنگ متن‌باز در یک سازمان، مزایای بی‌شماری را به همراه دارد که فراتر از حوزه‌های توسعه نرمافزار است. پذیرش اصول متن‌باز، فرهنگ همکاری را ترویج میدهد و تیم‌ها را به کار شفاف و به اشتراک گذاشتن دانش تشویق میکند. این امر نه تنها حل مسئله را تسریع میکند، بلکه بهره‌وری کلی را نیز افزایش میدهد. فرهنگ متن‌باز با فراهم کردن بستری برای کاوش خلاقانه و دیدگاه‌های متنوع، نوآوری را شعله‌ور میکند و تضمین میکند که سازمان در چشم‌انداز فناوری که به سرعت در حال تحول است، سازگار باقی بماند. علاوه بر این، یک آهنربای استعداد ایجاد میکند و افراد ماهری را که به اخلاق مالکیت مشترک و شایسته‌سالاری جذب میشوند، فرا می‌خواند. تعامل با شیوه‌های متن‌باز همچنین سازمان را در برابر منسوخ شدن فناوری تقویت میکند، زیرا از راهکارهای پیشرفته بهره میبرد. در عصر دیجیتال امروز، پذیرش فرهنگ متن‌باز نه تنها مفید است، بلکه برای موفقیت بلندمدت و پیشبرد نوآوری بی‌وقفه ضروری است.
بی‌میلی به پذیرش فرهنگ متن‌باز در یک سازمان، خطرات قابل توجهی را در چشم‌انداز پویای کسب‌وکار امروزی ایجاد میکند. مهمترین این خطرات، احتمال رکود و منسوخ شدن فناوری است. بدون پذیرش شیوه‌های متن‌باز، سازمانها ممکن است خود را از پیشرفتهای سریع و نوآوری‌های مشارکتی که مشخصه صنعت گسترده‌تر است، جدا بیابند.
علاوه بر این، فقدان شفافیت و مالکیت مشترک که ذاتی فرهنگ متن‌باز است، میتواند منجر به محیطهای کاری ایزوله، مانع همکاری مؤثر و مانع جریان دانش شود. این انزوا نه تنها خلاقیت را خفه میکند، بلکه توانایی سازمان را در جذب استعدادهای برتر نیز کاهش میدهد، زیرا متخصصان به طور فزاینده‌ای به دنبال محیطهای کاری هستند که فرهنگ باز بودن و حل مسئله مشارکتی را در خود جای دهند. در نهایت، عدم اتخاذ فرهنگ متن‌باز، انعطاف‌پذیری، رقابت‌پذیری و ظرفیت یک سازمان را برای بهبود مستمر در دنیای پرشتاب تجارت و فناوری مدرن به خطر می‌اندازد. پرورش فرهنگ متن‌باز در یک شرکت شامل پذیرش اخلاق متن‌باز در داخل شرکت است. بیایید در مورد این اخلاق و معنای آنها بیاموزیم.
2.1.7. ویژگیهای فرهنگ متن‌باز
شفافیت (Transparency)
همکاری (Collaboration)
مشارکت اجتماعی (Community Engagement)
شمول (Inclusion)
دئوکراسی (Do-ocracy)
تقدیر (Recognition)
2.1.7.1. شفافیت (Transparency)
شفافیت، سنگ بنای فرهنگ متن‌باز است. این یک اصل اساسی در درون منش متن‌باز است که بر باز بودن و دسترسی‌پذیری در تمام جنبه‌های توسعه نرمافزار تاکید دارد. در هسته خود، شفافیت شامل در دسترس قرار دادن کد منبع یک پروژه به صورت آشکار برای بررسی، اصلاح و توزیع است. این دسترسی‌پذیری نه تنها اعتماد را در جامعه تقویت میکند، بلکه توسعه‌دهندگان را قادر می‌سازد تا عملکرد داخلی یک برنامه نرمافزاری را بررسی و درک کنند.
ماهیت شفاف پروژه‌های متن‌باز فراتر از کد است و شامل بحث‌های آزاد، فرآیندهای تصمیم‌گیری و مستندسازی میشود و تضمین میکند که مشارکت‌کنندگان و کاربران به طور یکسان از روند تکامل پروژه مطلع باشند.
برای تضمین شفافیت، پروژه‌های متن‌باز به‌طور فعال از اتکا به دانش قبیله‌ای – دانشی که در اختیار تعداد کمی از افراد منتخب در یک تیم یا جامعه است – جلوگیری میکنند. این روحیه، مشارکت‌کنندگان را تشویق میکند تا کار خود را به‌طور جامع مستندسازی کنند و آن را به بخشی از دانش نهادی قابل دسترس برای همه تبدیل کنند. این تغییر تضمین میکند که تمام اطلاعات مربوط به پروژه به‌طور آشکار در دسترس است و وابستگی به افراد خاص یا حلقه‌های بسته دانش را کاهش میدهد. شفافیت نهادی نهتنها محیطی فراگیرتر و مشارکتی‌تر را ایجاد میکند، بلکه ورود مشارکت‌کنندگان جدید را نیز تسهیل میکند. پروژه‌های متن‌باز با حفظ مستندات شفاف و کانال‌های ارتباطی باز، اصل شفافیت را تجسم می‌بخشند، ماهیت مشارکتی جامعه را تقویت میکنند و طیف متنوعی از افراد را قادر میسازند تا به‌طور معناداری مشارکت کنند. شفافیت در متن‌باز به ساختارهای مدیریتی پروژه‌ها نیز گسترش می‌یابد. مدیریت متن‌باز اغلب شامل فرآیندهای روشنی برای مشارکت در کد، بالا رفتن از نردبان مشارکت و حل اختلافات است. این شفافیت با ارائه دستورالعملهای روشن در مورد نحوه ارزیابی و ادغام مشارکت‌ها در پروژه و نحوه رسیدگی به اختلافات، به حفظ یک جامعه سالم و مشارکتی کمک میکند. بسیاری از پروژه‌های متن‌باز فرآیندهای تصمیم‌گیری شفافی را اتخاذ میکنند که اغلب شامل رأی‌گیری جامعه یا مکانیسم‌های ایجاد اجماع است. این رویکرد دموکراتیک تضمین میکند که تصمیمات به صورت جمعی گرفته میشوند و منعکس کننده دیدگاهها و نیازهای متنوع جامعه هستند.
2.1.7.2. همکاری (Collaboration)
همکاری در یک فرهنگ متن‌باز به معنای همکاری فعال، اغلب به شیوه‌ای شفاف و فراگیر، برای دستیابی به اهداف مشترک و ایجاد راهکارهای نوآورانه است. در هسته خود، فرهنگ متن‌باز اذعان دارد که هیچ نهاد واحدی تمام تخصص لازم برای مقابله با چالش‌های پیچیده امروزی را ندارد. همکاری به عنوان وسیله‌ای برای بهره‌برداری از خرد جمعی، مهارت‌ها و تجربیات گروه متنوعی از مشارکت‌کنندگان، چه در داخل و چه در خارج از سازمان، عمل میکند. این رویکرد مشارکتی، حل مسئله را تسریع میکند و منجر به تولید سریع راهکارهای نوآورانه میشود که میتواند سازمان را رقابتی و چابک نگه دارد. این رویکرد بر کار تیمی، اشتراک دانش و همکاری بین‌بخشی تاکید دارد. در یک سازمان متن‌باز، کارکنان تشویق میشوند که با هم کار کنند، سیلوها را بشکنند و محیطی را پرورش دهند که در آن مهارت‌ها و تخصص‌های متنوع بتوانند برای پیشبرد نوآوری ادغام شوند. همکاری نه تنها در داخل سازمان، بلکه فراتر از مرزهای آن نیز گسترش می‌یابد و با تمایل به همکاری و هم‌آفرینی با ذینفعان خارجی و جوامع متن‌باز همراه است.
علاوه بر این، همکاری با ارزش‌های اصلی فرهنگ متن‌باز همسو است و بر باز بودن، شفافیت و جامعه تاکید دارد. سازمانها با تعامل فعال با ذینفعان خارجی، مانند مشتریان، شرکا و جوامع متن‌باز، تعهد خود را به این ارزش‌ها نشان میدهند. همکاری، حس تعلق به یک جامعه بزرگتر را، چه در داخل و چه در خارج از سازمان، پرورش میدهد و فرهنگی را پرورش میدهد که در آن صداها و ایدههای متنوع شنیده و ارزشمند میشوند.
در نهایت، همکاری کاتالیزوری است که فرهنگ متن‌باز را به جلو سوق میدهد و سازمانها را قادر می‌سازد تا در چشم‌انداز کسب‌وکارِ همواره در حال تکامل امروزی پیشرفت کنند.
پرورش فرهنگ مشارکتی میتواند جریان ثابتی از مشارکت‌کنندگان جدید را جذب کند و موفقیت مداوم این پروژه‌ها را در محیطی که دائما در حال تغییر است، تضمین کند.
2.1.7.3. مشارکت اجتماعی (Community Engagement)
مشارکت اجتماعی در قلب اخلاق متن‌باز قرار دارد و اصول همکاری، شمول و مالکیت مشترک را در بر میگیرد. در متن‌باز، یک جامعه پویا و فعال برای موفقیت و پایداری پروژه‌ها ضروری است. مشارکت اجتماعی فراتر از مشارکت صرف است؛ این شامل همکاری فعال، ارتباط و تعهد جمعی به اهداف پروژه میشود. این اخلاق ریشه در این باور دارد که دیدگاهها و مشارکت‌های متنوع منجر به راهکارهای قوی‌تر و نوآورانه‌تر میشود.
پروژه‌های متن‌باز از طریق کانال‌های مختلف، از جمله انجمن‌ها، میل‌لیست‌ها و پلتفرم‌های مشارکتی مانند گیت‌هاب، تعامل جامعه را تقویت میکنند. این فضاها، بستری برای بحث، اشتراک‌گذاری دانش و تصمیم‌گیری مشارکتی فراهم میکنند. تعامل با جامعه شامل مشارکت در کد، گزارش اشکال و ارائه بازخورد نیز میشود. پروژه‌های متن‌باز با مشارکت فعال افراد با پیشینه‌ها و تخصص‌های متنوع، از قدرت هوش جمعی بهره میبرند و تضمین میکنند که فرآیند توسعه از طیف وسیعی از مهارت‌ها و بینش‌ها بهره‌مند شود. رویدادهای متن‌باز نقش محوری در تقویت تعامل جامعه برای توسعه‌دهندگان و مشارکت‌کنندگان دارند. این رویدادها، از کنفرانس‌ها و جلسات گرفته تا هکاتون‌ها و کارگاه‌ها، فضایی فیزیکی یا مجازی برای گردهمایی جامعه فراهم میکنند که باعث تقویت ارتباطات و تعمیق همکاری میشود. برای توسعه‌دهندگان، این رویدادها فرصتی برای نمایش پیشرفت پروژه، به اشتراک گذاشتن بینش‌ها و جمع‌آوری بازخوردهای ارزشمند مستقیماً از مشارکت‌کنندگان فراهم میکند. علاوه بر این، به توسعه‌دهندگان اجازه میدهد تا تلاش‌های مشارکت‌کنندگان را تشخیص داده و از آنها قدردانی کنند و حس جامعه و دستاوردهای مشترک را تقویت کنند. جنبه اجتماعی این رویدادها، رفاقت را ترویج میدهد و ارتباطات مجازی را به روابط واقعی تبدیل میکند. چنین گردهمایی‌هایی به طور قابل توجهی در ایجاد حس تعلق در جامعه متن‌باز، تشویق به تعامل پایدار و تقویت تعهد مشترک برای موفقیت پروژه نقش دارند.
اخلاق متن‌باز همچنین بر اهمیت مربیگری و جذب مشارکت‌کنندگان جدید تاکید دارد. اعضای باتجربه جامعه اغلب نقش‌های مربیگری را بر عهده میگیرند و تازه‌واردان را در پیچیدگی‌های پروژه راهنمایی میکنند و در حین پیمایش فرآیند توسعه، از آنها پشتیبانی میکنند. این تعهد به مربیگری، محیطی دلپذیر ایجاد میکند و با تضمین ورود مداوم دیدگاهها و استعدادهای تازه، به پایداری اکوسیستم متن‌باز کمک میکند.
2.1.7.4. شمول (Inclusion)
شمول، نشان‌دهنده تعهد به ایجاد محیطی است که در آن افراد با پیشینه‌ها، دیدگاهها و مجموعه مهارت‌های متنوع احساس خوشایندی داشته باشند و ارزشمند باشند. در اصل، شمول متن‌باز تضمین میکند که درهای همکاری کاملاً باز است و از مشارکت‌کنندگان با فرهنگ‌ها، تجربیات و سطوح مختلف تخصص برای مشارکت فعال دعوت میکند. این تعهد نهتنها اخلاقی، بلکه عملی نیز هست و اذعان میکند که یک جامعه متنوع و فراگیر منجر به پروژه‌های قوی‌تر و مقاوم‌تر با طیف وسیع‌تری از بینش‌ها و رویکردها میشود.
شمول متن‌باز فراتر از دسترسی صرف به مخازن کد است. این شامل ابتکارات و رویه‌هایی میشود که به‌طور فعال به دنبال به‌حداقل‌رساندن موانع ورود، ارائه مستندات واضح، برنامه‌های مربیگری و شبکه‌های پشتیبانی برای مشارکت‌کنندگان در تمام سطوح هستند. با پرورش فرهنگی که تنوع را ارج می‌نهد، پروژه‌های متن‌باز از مجموعه‌ای غنی از ایده‌ها، نوآوری و رویکردهای حل مسئله بهره‌مند میشوند. بنابراین، شمول فقط یک فضیلت نیست؛ بلکه یک ضرورت استراتژیک است که پایداری و سازگاری تلاش‌های متن‌باز را در چشم‌انداز فناوری که به‌سرعت در حال تحول است، تضمین میکند.
علاوه بر این، تعهد به شمول در متن‌باز در ساختارهای مدیریتی منعکس میشود که نمایندگی منصفانه و فرآیندهای تصمیم‌گیری را که دیدگاه‌های متنوع را در نظر میگیرند، در اولویت قرار میدهند. این امر تضمین میکند که جهت یک پروژه توسط مجموعه‌ای محدود از صداها تعیین نمیشود، بلکه منعکس‌کننده خرد جمعی یک جامعه جهانی است. به‌طور خلاصه، شمول در متن‌باز صرفاً یک آرمان نیست؛ بلکه تعهدی مداوم برای ایجاد جامعه‌ای است که در آن همه فرصت مشارکت، یادگیری و پیشرفت را دارند و در نهایت منجر به راهکارهای نرمافزاری قوی‌تر و نوآورانه‌تر میشود.
2.1.7.5. دئوکراسی (Do-ocracy)
دئوکراسی یک مدل حکومتی است که در آن افراد بر اساس اقدامات و مشارکت‌هایشان، قدرت تصمیم‌گیری و مشارکت دارند. اصطلاح «دئوکراسی» از این ایده گرفته شده است که کسانی که کار را «انجام میدهند»، ابتکار عمل به خرج میدهند و فعالانه مشارکت میکنند، در فرآیندهای تصمیم‌گیری، حق اظهارنظر یا نفوذ بیشتری دارند.
این مدل ریشه در اصول شایسته‌سالاری دارد؛ این مدل فرض میکند افرادی که به‌طور اساسی و معنادار مشارکت میکنند، نقش بیشتری در شکل‌دهی مسیر یک پروژه دارند. در این رویکرد غیرمتمرکز، تصمیم‌گیری محدود به سلسله‌مراتب از پیش تعیین‌شده یا نقش‌های رسمی نیست؛ بلکه به‌طور ارگانیک از اقدامات جمعی اعضای جامعه ناشی میشود. مدل دئوکراسی پویا است و به پروژه اجازه میدهد تا با نیازهای در حال تغییر سازگار شود و تصمیمات توسط کسانی گرفته میشود که به‌طور فعال خود را در توسعه پروژه درگیر میکنند.
در چارچوب دئوکراسی، تأکید زیادی بر ابتکار عمل وجود دارد. افراد نهتنها تشویق میشوند، بلکه قدرت دارند تا نقش‌های پیشگیرانه‌ای را بر عهده بگیرند، اصلاحاتی را پیشنهاد دهند و بدون انتظار برای تأیید صریح، مشارکت کنند. این روحیه نهتنها سرعت توسعه را تسریع میکند، بلکه فرهنگی را پرورش میدهد که در آن نوآوری و پاسخگویی شکوفا میشود. در این محیط، قدردانی و احترامی که به مشارکت‌کنندگان داده میشود، مستقیماً با تأثیر ملموس کار آنها متناسب است و حس مالکیت و مسئولیت مشترک را در جامعه متن‌باز ایجاد میکند.
اگرچه دئوکراسی مدلی قدرتمند است، اما اثربخشی آن اغلب در ادغام متعادل با سایر ساختارهای حاکمیتی نهفته است. ترکیب دئوکراسی با عناصری که شمول‌گرایی را تضمین میکنند و از تمرکز قدرت تصمیم‌گیری در میان تعداد کمی از افراد منتخب جلوگیری میکنند، بسیار مهم است. ایجاد این تعادل برای حفظ یک جامعه متن‌باز مشارکتی و متنوع ضروری است، جایی که اصول شایسته‌سالاری به‌طور هماهنگ با اصول گسترده‌تر دسترسی و شمول‌گرایی همزیستی دارند.
این اصطلاح نزد طرفداران مدیریت آزادی‌خواه و شرکتکنندگان رویداد برنینگ‌من محبوب است. این مفهوم همچنین ماهیتی ذن‌گونه دارد که ممکن است برای برخی افراد درک آن دشوار باشد. «چرا شیر (Lion) است که ایدههای بزرگ زیادی در کامیونیتی‌ویکی منتشر میکند؟» «چون شیر ایدههای بزرگ زیادی در کامیونیتی‌ویکی منتشر میکند.» انجام دادن یک وظیفه، فی‌نفسه توجیهی برای این است که شما فردی باشید که آن کار را انجام میدهد.
یک نمونه دوکراتیک: ۳۰ نفر قصد دارند به برنینگ‌من بروند و با هم چادر بزنند. مری در لیست پستی آنها می‌پرسد: «چه میشود اگر یک صندوق غذا سازماندهی کنیم تا همه با هم آشپزی کنیم و غذا بخوریم؟» دیگران پاسخ میدهند: «حتما، من هم بخشی از آن خواهم بود» یا «من می‌توانم جمعه شب کیک درست کنم.» (یا اغلب، هیچ‌کس پاسخ نمیدهد!) به زودی، مری با هم‌چادری‌ها تماس میگیرد تا قابلمه، تابه و وسایل قرض بگیرد، منوهای هفتگی را در لیست پستی منتشر میکند، محدودیتهای رژیم غذایی افراد مختلف را گردآوری میکند، پول غذا را جمع‌آوری میکند و سفر به فروشگاه برای خرید مایحتاج را سازماندهی میکند. در اردوگاه، او برگه‌های ثبت‌نام برای آشپزی و نظافت را نصب میکند، به سوالات پاسخ میدهد و زمانی که دیگران نمی‌توانند (یا انجام نمیدهند) نوبت خود را سپری کنند، جایگزین آنها میشود.
یک هم‌چادری جدید ممکن است غر بزند: «خدای من، چرا مری تصمیم میگیرد همه چه چیزی بخورند و چه زمانی کار کنند؟ چه کسی او را مسئول کرده است؟» افراد باتجربه‌تر و عاقل‌تر خواهند گفت: «این یک دوکراسی است. اگر فکر می‌کنی می‌توانی کار مری را انجام دهی و می‌خواهی این کار را بکنی، پس بلند شو و انجامش بده. او احتمالاً خوشحال خواهد شد. اگر نه، آدم بدی نباش و بابت آن جنجال به پا نکن، وگرنه او دیگر آنقدر سخت کار نخواهد کرد و ما چیزی برای خوردن نخواهیم داشت!»
مثالی دوم: در یک شرکت متوسط، گروه فناوری اطلاعات به سازمانی سخت و غیرپاسخگو به نیازهای کاربران تبدیل شده است. درخواست‌های سایر بخش‌های شرکت برای نرمافزار یا سخت‌افزار کامپیوتری با برخوردهای متکبرانه، جلسات الزامات بسیار رسمی، هزینه‌های بازگشتی، کسری بودجه‌های کلان و تاخیرهای طولانی در برنامه مواجه میشود.
در همین حال، یک جفت طراح گرافیک در بخش بازاریابی، آخر هفته خود را صرف یادگیری زبان پی‌اچ‌پی میکنند تا یک وبسایت نظرسنجی مشتریان را برای صبح دوشنبه راهاندازی کنند (کاری که بخش فناوری اطلاعات برای آن ۱۴ ماه کار برآورد کرده بود). به زودی، دیگران در بخش بازاریابی از طراحان درخواست میکنند تا برنامه‌های تحت وب برای به اشتراک‌گذاری ایدههای محصول با مشتریان، پیگیری ساعت کاری پیمانکاران و سازماندهی لیگ سافت‌بال شرکت ایجاد کنند. در شرکت می‌پیچد که «آنهایی که در بخش بازاریابی لباس سیاه می‌پوشند» برنامه‌های تحت وب سریع و کاربردی برای هر چه نیاز داشته باشید، میسازند. رئیس طراحان، یک «طراح» دیگر را استخدام میکند تا حجم فزاینده درخواست‌های کاری را مدیریت کند.
اوضاع زمانی به اوج میرسد که یکی از پروژه‌های ستاره‌دار ۳۶ ماهه فناوری اطلاعات لغو میشود، زیرا «برنامه‌ای که آن افراد در بخش بازاریابی برای ما انجام دادند، به اندازه کافی خوب است.» فناوری اطلاعات در ایمیل شرکت بخشنامه‌ای صادر میکند که نرمافزارهای «دزدیده شده» توسط کارکنان پشتیبانی فناوری اطلاعات «پشتیبانی نخواهند شد» و استفاده نادرست از اموال شرکت (شبکه) است. در یک جلسه اجرایی، مدیریت تصمیم میگیرد «افراد در بخش بازاریابی» را به عنوان یک «گروه ویژه برنامه‌های تجربی» جدید جدا کند و فناوری اطلاعات را به نگهداری شبکه و پشتیبانی دسکتاپ تنزل دهد.
شرایط لازم
دوکراسی معمولاً به صورت خودجوش در گروه‌هایی شکل میگیرد که شرایط زیر در آنها برقرار است:
سطح ریسک پایین: معمولاً اگر وظیفه ایکس یا تسک ایگرگ انجام نشود، یا به خوبی انجام نشود، وضعیت مرگ و زندگی پیش نمیآید.
اقتدار غیرقهری: قدرت مبتنی بر زور نیست.
فراوانی کار: کارهای زیادی برای انجام دادن وجود دارد و افراد زیادی نیز برای انجام آنها هستند.
پاداش از طریق شناخت: تلاش‌ها با دیده شدن و به رسمیت شناخته شدن پاداش میگیرند.
فرهنگ مشارکت: هر یک از اعضای جامعه احساس حق و وظیفه میکند که مسئولیت‌هایی را بر عهده بگیرد.
تفاوتها
دموکراسی: در دموکراسی، همه در مورد آنچه انجام میشود حق اظهار نظر دارند. در دوکراسی، هر کس کارهایی را که فکر میکند باید انجام شود، بدون دخالت همه انجام میدهد.
شایسته‌سالاری: در شایسته‌سالاری، واجد شرایط‌ترین افراد برای یک شغل انتخاب میشوند. در دوکراسی، هر کس کار را انجام دهد، صاحب آن میشود، صرف‌نظر از اینکه چقدر واجد شرایط باشد.
خطرات
فرسودگی: افراد ممکن است بیش از حد به سیستم دوکراتیک وابسته شوند و داوطلب تعداد زیادی شغل یا حجم کار بسیار زیاد شوند و معمولاً «ضریب کامیون» (Truck Factor) پایینی دارند.
استبداد: شخصی که با دوکراسی خود را در کنترل یک سیستم بسیار ضروری (شبکه، صندوق غذا و غیره) قرار داده است، ممکن است دچار غرور ناشی از قدرت شود و برای کار خود پاداش یا باج بخواهد.
ناامیدی: برخی افراد زمان یا امکانات کافی برای انجام کاری را ندارند، اما تخصص (واقعی یا خیالی) دارند. در دوکراسی، آنها احساس میکنند که نادیده گرفته میشوند و وضعیت را در حال خروج از کنترل خود می‌بینند. این میتواند باعث ناامیدی شود. و به یاد داشته باشید: «ترس، مسیری به سمت نیمه تاریک است...»
فرآیند عادلانه: دوکراسی همیشه به صراحت تعریف نمیشود، بنابراین خطرات مربوط به برداشتهای متفاوت از «عدالت» وجود دارد.
رنجش: اگر تنها اقلیتی از شرکتکنندگان در جامعه، خود را با دوکراسی درگیر کارهای سخت کنند، ممکن است از دیگرانی که مسئولیت‌پذیر نیستند، رنجیده خاطر شوند.
عقده شهادت‌طلبی: برخی افراد نیاز روانی دارند که بیشتر اوقات به سختی کار کنند، شاید به این دلیل که به دنبال آزار و رنج هستند و با میل به کفاره گناهان انگیزه میگیرند. در دوکراسی، افرادی با این نیازهای روانی تمایل دارند مسئولیت بیشتری بپذیرند و گاهی قوانین سخت‌گیرانه‌ای برای تحمیل به دیگران وضع میکنند.
خوش‌خیالی: اگر اقلیتی از افراد کارها را بر عهده بگیرند، دیگران ممکن است خوش‌خیال شوند و وظایف جدید را نادیده بگیرند، زیرا «شخص دیگری آن را انجام خواهد داد.»
طرد اجتماعی: افرادی که نمی‌توانند کارها را انجام دهند یا انتخاب میکنند که کاری انجام ندهند، اغلب در تصمیم‌گیری‌ها به حاشیه رانده میشوند که این موضوع شکاف‌های اجتماعی را عمیق‌تر میکند.
استبداد ساختارشکنی: نقص در عملکرد؛ وظایف ضروری برای سازمان که هیچ‌کس علاقه‌ای به انجام آنها ندارد، به سختی راهاندازی و تکمیل خواهند شد.
نمونه‌ها
نرمافزار متن‌باز: معمولاً گروههای توسعه متن‌باز کمتر از اینکه افراد چه شرایطی دارند، چند سال دارند یا کجا هستند، به این اهمیت میدهند که چقدر و با چه کیفیتی کار ارسال میکنند.
کارگروه مهندسی اینترنت (IETF): استانداردهای اینترنت توسط... کسانی نوشته میشوند که استانداردها را ارائه میدهند. طبق گفته دیوید کلارک، یکی از مشهورترین جملات درباره اینترنت این است: «ما پادشاهان، رئیس‌جمهورها و رای‌گیری را رد میکنیم. ما به اجماع کلی و کدِ در حال اجرا باور داریم.»
جامعه بیچون (Bitchun Society): از کتاب «پایین و بیرون در پادشاهی جادویی» نوشته کوری دکترو. احتمالاً شکل افراطی از دوکراسی است.
ویکی.
هکرسپیس‌ها (Hackerspaces): بسیاری از هکرسپیس‌ها در سراسر جهان از شکلی از دوکراسی استفاده میکنند. هکرسپیس گنت (Hackerspace Gent) «نقشه راه هکرسپیس» (The Hackerspace Blueprint) را نوشت؛ سندی که توضیح میدهد چگونه یک هکرسپیس را با استفاده از دوکراسی اداره کنید و چگونه برخی از مشکلات آن را کاهش دهید.
بیشتر بدانید
داوطلب، داوطلبی، دموکراسی، حکمرانی، نرمافزار آزاد، پروژه
محدودیتهای دموکراسی آنلاین (LimitsOfDemocracyOnline)
راهنمای گروه کاربران لینوکس، بخش ۷.۴ (انتخابات، دموکراسی و گردش کار) – نوشته ریک موئن، درباره نحوه ترکیب دوکراسی و دموکراسی و چگونگی پرهیز از اشتباهات.
دان مارتی: وردپرس با کورال ملاقات میکند – ارجاع؛ همچنین مقاله ریک موئن را به ما معرفی کرد.
منابع و مطالعه بیشتر
2.1.7.6. تقدیر (Recognition)
تقدیر از متن‌باز در یک سازمان مستلزم قدردانی و تجلیل از مشارکت‌ها، تلاش‌ها و دستاوردهای افراد و تیم‌هایی است که به‌طور فعال در ابتکارات و جوامع متن‌باز مشارکت دارند. این تقدیر میتواند اشکال مختلفی از جمله ستایش کلامی، جوایز، گواهینامه‌ها، تبلیغات یا رویدادهای ویژه اختصاص‌داده‌شده به بزرگداشت این مشارکت‌ها داشته باشد. این نشان‌دهنده قدردانی فرد یا سازمان از کار ارزشمند انجام‌شده در حوزه متن‌باز و همسویی این تلاش‌ها با اهداف و ارزش‌های شرکت است.
قدردانی، یک اصل اساسی فرهنگ متن‌باز در یک سازمان است. این شامل ایجاد انگیزه‌ها و مکانیسم‌هایی است که توسعه‌دهندگان را به ادامه مشارکت‌های متن‌باز خود ترغیب میکند. این شامل ارائه آموزش و پشتیبانی به مدیران و رهبرانی است که آنها را قادر می‌سازد تا مشارکت‌کنندگان متن‌باز را به‌طور مؤثر مدیریت کنند. این امر به‌عنوان یک انگیزه قوی عمل میکند و با قدردانی از مشارکت‌های آنها در جلسات شرکت، خبرنامه‌ها و در میان تمامی دست‌اندرکاران، روحیه و تعهد کارکنان را تقویت میکند. این قدردانی با ماهیت شایسته‌سالاری فرهنگ متن‌باز همسو است؛ جایی که تعالی، صرف‌نظر از سلسله‌مراتب یا تصدی، پاداش داده میشود. همچنین به تقویت هجوم مشارکت‌کنندگان جدید کمک میکند و این پروژه‌های متن‌باز را قادر می‌سازد تا در یک چشم‌انداز همواره در حال تکامل، رشد کنند.
قدردانی نقش محوری در جذب و حفظ استعدادهای برتر ایفا میکند و سازمان را به مقصدی جذاب برای افرادی تبدیل میکند که به دنبال قدردانی و تشکر از کار خود هستند. علاوه بر این، فرهنگ مثبت در محل کار را تقویت میکند و تعاملات مثبت، همکاری و فداکاری را در بین کارکنان تشویق میکند. همچنین شامل ساده‌سازی مصرف و مشارکت متن‌باز با ساده‌سازی و خودکارسازی فرآیندها، مستندسازی کتابچه‌های راهنما و موارد دیگر میشود.
علاوه بر ایجاد انگیزه در کارکنان، قدردانی حس مالکیت و پاسخگویی را ارتقا میدهد، زیرا مشارکت‌کنندگان تلاش‌های خود را مؤثر می‌بینند و مورد تجلیل قرار میگیرند. این امر با قدردانی از کار تیمی و اشتراک دانش که اجزای اساسی فرهنگ متن‌باز هستند، همکاری را تقویت میکند. علاوه بر این، قدردانی، مشارکت و رفاه کارکنان را افزایش میدهد و به رضایت شغلی بالاتر و رضایت کلی کمک میکند. در نهایت، با تقویت اهمیت باز بودن، همکاری و نوآوری، ارزش‌های اصلی سازمان را به نمایش میگذارد. در اصل، قدردانی رکن اساسی در پرورش یک فرهنگ متن‌باز پررونق است که به کارکنان قدرت میدهد و محیطی از رشد و نوآوری مداوم را تقویت میکند.
2.1.8. درک فلسفه متن‌باز
فلسفه متن‌باز یک مفهوم اساسی در دنیای توسعه و همکاری نرمافزار است. این فلسفه حول ایده در دسترس قرار دادن کد منبع به صورت رایگان برای عموم می‌چرخد و به هر کسی اجازه میدهد آن را مشاهده، اصلاح و توزیع کند. این فلسفه، شفافیت، نوآوری مبتنی بر جامعه و به اشتراک‌گذاری دانش را ترویج میدهد.
از دیدگاه توسعه‌دهندگان، فلسفه متن‌باز مزایای بی‌شماری را ارائه میدهد. اولا، همکاری و اشتراک‌گذاری دانش را بین توسعه‌دهندگان در سراسر جهان تقویت میکند. با اجازه دادن به دیگران برای دسترسی و تغییر کد خود، توسعه‌دهندگان میتوانند از تخصص و بینش جمعی جامعه بهره‌مند شوند. این امر منجر به حل سریع‌تر مسئله، بهبود کیفیت کد و توسعه راهکارهای نوآورانه میشود.
علاوه بر این، نرمافزار متن‌باز، سفارشی‌سازی و انعطاف‌پذیری را تشویق میکند. توسعه‌دهندگان میتوانند کد منبع را متناسب با نیازهای خاص خود تغییر دهند و نرمافزار را متناسب با نیازهای خود تنظیم کنند. این سطح از سفارشی‌سازی، توسعه‌دهندگان را قادر می‌سازد تا راهکارهای منحصر به فردی ایجاد کنند و نرمافزارهای موجود را با موارد استفاده جدید تطبیق دهند.
از دیدگاه کاربر، نرمافزار متن‌باز مزایای متعددی نیز ارائه میدهد. اولا، شفافیت و اعتماد را ارتقا میدهد. کاربران میتوانند کد منبع را بررسی کنند و اطمینان حاصل کنند که نرمافزار حاوی هیچ گونه قابلیت مخرب یا پنهانی نیست. این شفافیت باعث ایجاد اعتماد به نرمافزار میشود و به کاربران اجازه میدهد تا امنیت و قابلیت اطمینان آن را تایید کنند.
علاوه بر این، نرمافزارهای متن‌باز اغلب از یک جامعه بزرگ و فعال از مشارکت‌کنندگان بهره‌مند میشوند. این بدان معناست که اشکالات و آسیب‌پذیری‌ها به سرعت شناسایی و برطرف میشوند و منجر به نرمافزاری پایدارتر و امن‌تر میشوند. کاربران همچنین میتوانند با گزارش مشکلات، پیشنهاد بهبودها یا حتی مشارکت مستقیم در کد، در بهبود نرمافزار نقش داشته باشند.
برای بررسی عمیق‌تر فلسفه متن‌باز، بیایید برخی از جنبه‌های کلیدی را از طریق یک لیست شماره‌گذاری شده بررسی کنیم:
همکاری و جامعه: نرمافزار متن‌باز با همکاری و مشارکت جامعه پیشرفت میکند. توسعه‌دهندگان از سراسر جهان گرد هم می‌آیند تا تخصص خود را به اشتراک بگذارند، ایده‌ها را به اشتراک بگذارند و به طور جمعی نرمافزار را بهبود بخشند.
مجوز: نرمافزار متن‌باز معمولا تحت مجوزهایی منتشر میشود که به کاربران آزادی استفاده، تغییر و توزیع نرمافزار را میدهد. مجوزهای متن‌باز محبوب شامل مجوز عمومی همگانی گنو (GPL) و مجوز MIT هستند.
انشعاب و شاخه‌بندی: پروژه‌های متن‌باز اغلب امکان انشعاب و شاخه‌بندی را فراهم میکنند، به این معنی که توسعه‌دهندگان میتوانند نسخههای خودشان از نرمافزار را بر اساس کدبیس اصلی ایجاد کنند. این امر آزمایش و بررسی ایدههای مختلف را تشویق میکند.
مستندات و پشتیبانی: پروژه‌های متن‌باز اغلب مستندات جامع را در اولویت قرار میدهند و کانال‌های پشتیبانی را برای کاربران و توسعه‌دهندگان فراهم میکنند. این امر تضمین میکند که کاربران میتوانند به راحتی نرمافزار را درک و از آن استفاده کنند و توسعه‌دهندگان نیز میتوانند به طور موثر مشارکت کنند.
نمونه‌هایی از پروژه‌های متن‌باز موفق: پروژه‌های متن‌باز موفق متعددی در حوزه‌های مختلف وجود دارند. از جمله میتوان به سیستم عامل لینوکس، وب سرور آپاچی، سیستم مدیریت محتوای وردپرس و چارچوب یادگیری ماشین TensorFlow اشاره کرد.
به یاد داشته باشید، فلسفه متن‌باز، همکاری، شفافیت و نوآوری مبتنی بر جامعه را ترویج میدهد. با پذیرش این فلسفه، توسعه‌دهندگان و کاربران میتوانند از خرد جمعی و خلاقیت جامعه متن‌باز بهره‌مند شوند.
2.1.9. چرا شرکت‌ها ممکن است در پروژه‌های متن‌باز مشارکت نکنند؟
سازمانها ممکن است به دلایل مختلف در مشارکت در متن‌باز مردد باشند و این نگرانی‌ها بسته به ماهیت کسب‌وکار، صنعت و سیاستهای داخلی میتواند متفاوت باشد.
برخی از دلایل رایج عبارتند از:
2.1.9.1. نگرانی‌های مربوط به مالکیت معنوی
شرکت‌ها ممکن است هنگام مشارکت در پروژه‌های متن‌باز، نگران حفاظت از مالکیت معنوی خود باشند. این نگرانی‌ها ممکن است شامل تضادهای احتمالی با حق ثبت اختراعات موجود، اسرار تجاری یا فناوریهای اختصاصی باشد.
2.1.9.2. مسائل حقوقی و انطباق
ترس از پیچیدگی‌های حقوقی، از جمله سوتفاهم در مورد مجوزهای متن‌باز و الزامات انطباق، میتواند شرکت‌ها را از مشارکت بازدارد. اطمینان از پایبندی به مجوزها و درک پیامدهای قانونی مشارکت‌ها، ملاحظات حیاتی هستند.
2.1.9.3. کمبود تخصص داخلی
شرکت‌ها ممکن است در مورد کمبود تخصص داخلی در شیوه‌ها، ابزارها و مشارکت جامعه متن‌باز تردید داشته باشند. منحنی یادگیری میتواند شیب تندی داشته باشد و شرکت ممکن است نگران اشتباه کردن یا مواجهه با چالش‌ها در اکوسیستم متن‌باز باشد.
2.1.9.4. مزیت رقابتی
برخی شرکت‌ها نرمافزار خود را به عنوان یک مزیت اختصاصی می‌بینند. به اشتراک گذاشتن کد با جامعه متن‌باز میتواند به عنوان از دست دادن یک مزیت رقابتی تلقی شود، به خصوص اگر شرکت به فناوریها یا ویژگیهای منحصر به فرد متکی باشد.
2.1.9.5. نگرانی‌های امنیتی
ملاحظات امنیتی میتواند عامل مهمی باشد. شرکت‌ها ممکن است هنگام افشای کد خود در معرض دید عموم، نگران افشای آسیب‌پذیری‌ها یا اطلاعات حساس باشند. سازمانهای آگاه به امنیت ممکن است در مورد خطرات احتمالی محتاط باشند.
2.1.9.6. محدودیتهای منابع
مشارکت در متن‌باز نیازمند زمان، تلاش و منابع است. برخی از شرکت‌ها، به‌ویژه شرکتهای کوچک‌تر یا آنهایی که منابع توسعه محدودی دارند، ممکن است به دلیل نگرانی در مورد منحرف کردن پرسنل ارزشمند از فعالیتهای اصلی کسب‌وکار، مردد باشند.
2.1.9.7. مدیریت اعتبار
ترس از واکنش‌های منفی یا انتقاد از سوی جامعه متن‌باز میتواند یک عامل بازدارنده باشد. شرکت‌ها ممکن است نگران خطرات مربوط به اعتبار خود باشند اگر مشارکت‌هایشان به خوبی مورد استقبال قرار نگیرد یا ناکافی تلقی شود.
2.1.9.8. بازگشت سرمایه نامشخص
شرکت‌ها ممکن است در مورد بازگشت سرمایه (ROI) حاصل از مشارکت در متن‌باز تردید داشته باشند. مزایای همکاری اجتماعی، بهبود کیفیت نرمافزار و افزایش اعتبار برند ممکن است بلافاصله آشکار یا قابل اندازه‌گیری نباشد. آنها ممکن است نتوانند «چرا» را به روشنی بیان کنند.
2.1.9.9. فقدان حمایت داخلی
بدون حمایت داخلی قوی از سوی رهبری یا ذینفعان کلیدی، کارکنان ممکن است در مشارکت در فعالیتهای متن‌باز مردد باشند. فقدان درک یا تعهد از سوی سطوح بالاتر مدیریت میتواند مانع ابتکارات متن‌باز شود.
2.1.9.10. انطباق با مقررات
صنایعی با الزامات نظارتی سختگیرانه، مانند امور مالی یا مراقبت‌های بهداشتی، ممکن است در مشارکت در متن‌باز و در عین حال رعایت مقررات خاص صنعت، با چالش‌هایی روبرو شوند.
2.1.9.11. کنترل بر نقشه راه توسعه
شرکت‌ها ممکن است نگران از دست دادن کنترل بر نقشه راه توسعه باشند. پروژه‌های متن‌باز اغلب شامل تصمیم‌گیری مشارکتی هستند و شرکت‌ها ممکن است نگران توانایی خود در شکل‌دهی به مسیر یک پروژه باشند.
2.1.9.12. مقاومت فرهنگی
فرهنگ سازمانی میتواند نقش مهمی ایفا کند. شرکت‌هایی که فرهنگ توسعه سنتی بسته‌ای دارند، ممکن است با مقاومت داخلی در برابر ایده مشارکت در متن‌باز مواجه شوند که مستلزم تغییر در طرز فکر است.
2.1.9.13. خرده فرهنگ متن‌باز
در زندگی واقعی، تحمل فرهنگ سازمانی متن‌باز فوق‌العاده است، زیرا بسیار مهم و ضروری هستند. مهم است بدانید که فرهنگ سازمانی متن‌باز به رفتار اعضا و دلبستگی آنها به فعالیت‌ها و سایر اقداماتشان بستگی دارد. وقتی فردی این کار را انجام میدهد، همکارانش قطعاً نتایج آن را به نحوی تأیید و قبول میکنند.
وقتی این اعضا با هم ارتباط برقرار میکنند و به سمت چشم‌انداز مشترک حرکت میکنند، زبان کاری و ویژگیهای پشتیبانی مانند هنجارها، باورها، نمادها، عادات و سیستمها شروع به ظهور میکنند. وقتی این رفتارها برای مدت طولانی غالب شوند، نحوه رفتار اعضا با یکدیگر و شکلگیری روابط بین یکدیگر را تعریف میکنند. همه اینها با هم فرهنگ سازمانی را از طریق فرضیات و اقدامات تشکیل میدهند. این روش سازماندهی نحوه تفکر، احساسات و ادراک با افراد و تعامل گروهها با ذینفعان و مشتریان است. اضافه کردن متن‌باز میتواند نرمافزار را برجسته کند و نوآوری را به راحتی در دسترس کاربران خود برای اصلاح، استفاده و توزیع قرار دهد. تغییرات با نوآوری ادغام میشوند یا با نوآوری واقعی جایگزین میشوند. وقتی کل یک سازمان برای مقابله با فناوریها یا پروژه‌های متن‌باز گرد هم می‌آیند، خرده فرهنگی شروع به شکلگیری میکند که به عنوان فرهنگ سازمانی متن‌باز شناخته میشود. این نوع تیم‌ها با افراد همفکر به عنوان جوامعی تعریف میشوند که چشم‌انداز یا اهداف یکسانی را به اشتراک می‌گذارند. این فرهنگ برای تشویق مردم به آوردن معنا و هدف به زندگی برای زندگی کامل است.
2.1.10. ویژگیهای کلیدی رشد جوامع و فرهنگ‌های متن‌باز
2.1.10.1. همکاری
این سازماندهی فرهنگ متن‌باز است که در مناطق مختلف، و همچنین در حوزه‌هایی مانند تناسب فرهنگی، اهداف سازمان و غیره، گسترش می‌یابد. اعضای تیم در یک مکان جمع میشوند و در مورد آنچه برای سازمان حیاتی است بحث میکنند. این مانند تیمی از طراحان و هکرها است که در شادی جامعه شرکت میکنند، زمانی که میخواهند کسانی را که آرمان‌ها و علایق مشترکی دارند استخدام کنند. هنگام همکاری با یکدیگر برای هدف سازمان، هر کس دیدگاه‌های خود را در حل مسئله واقعی از طریق تجربه در سطح جهانی دارد.
2.1.10.2. پاسخگویی
این امر بین اعضا شکل میگیرد و زمانی شروع میشود که آنها به عنوان متخصص یا انسان به یکدیگر معرفی میشوند. مسئولیت‌پذیری برای پایبندی به قرارداد کتبی و ملاقات حضوری حداقل سالی یک بار برای ایجاد روابط و کنفرانس ویدیویی برنامه‌ریزی شده بسیار مهم است. وقتی بین اعضای تیم اعتماد ایجاد می‌کنید، هر فرد باید برای هر چرخه کاری چیزی را نشان دهد. این فعالیت‌ها نشان‌دهنده نگرش انجام کارها است و به طور بالقوه بهانه‌ها را کاهش میدهد.
2.1.10.3. اتوماسیون
وظایفی که در یک فرهنگ سازمانی انجام میشوند، خودکارسازی وظایف هستند؛ این به معنای احترام به تلاش افراد است، در حالی که در عین حال از انجام کار درست در مواقع مهم منحرف نمیشوند. وقتی از جزئیاتی مانند آزمایش مرورگر، ارسال کد یا ارزیابی کاندیداهای شغلی فاصله می‌گیرید، میتوانید آنها را در مواقع ضروری کاملاً متمرکز کنید. تمرکز اعضای سازمان باید بسیار مهم باشد زیرا برای یک شرکت مهم است. وقتی شروع به خودکارسازی می‌کنید، این کار را با مستندسازی وظایف عادی به رویه‌ها و پردازش آنها تا حد امکان انجام دهید. حتی اگر ممکن است به مقداری پول نیاز داشته باشد، زمان برای مدت طولانی ذخیره میشود و پاداش‌های غیرمنتظره‌ای را به همراه دارد.
2.1.10.4. ثبات
افراد، رویه‌ها و نگهداری با ثبات، مانند چسب فرهنگ سازمانی متن‌باز هستند. نداشتن ثبات در عمل، دستورالعمل‌ها و اصول، منجر به اهداف خوب یک سازمان نمیشود.
2.1.10.5. مشارکت‌های جامعه
جوامع متن‌باز به عنوان اعضای مختلف پروژه، در سراسر جهان فعالیت میکنند. آنها در انواع مختلف نوآوری‌ها مشارکت دارند. تقدیر از اعضا بر اساس عنوان یا میزان حقوق دریافتی آنها تعیین نمیشود. وقتی به جوامع متن‌باز کمک میشود و در کنار افرادی قرار میگیرند که اعضای سازمان و آرمان‌های آنها را می‌پذیرند، میتوانند به رسمیت شناخته شوند.
2.1.10.6. فرآیندهای سازگار
برای توسعه اصول اولیه، همیشه کار سختی است وقتی که به نظر میرسد ترفندها و میانبرها مزایای کوتاه‌مدت بالایی ارائه میدهند. اما ثبات قدم نکته بسیار مهمی برای دستیابی به نتایج مثبت بلندمدت است.
2.1.10.7. بازخورد به شیوه‌ای منسجم
ارائه بازخورد مداوم به اعضای تیم و رهبران، برای داشتن یک حرفه موفق بسیار مهم است. با هر فرد باید به خاطر ارائه بازخورد ساده و معنادار، منصفانه رفتار شود. در میان اعضای تیم، مدیران به رهبری تبدیل میشوند که انتظارات را برآورده میکند. نکات مثبت قطعاً منتشر میشوند در حالی که جنبه‌های منفی فقط به صورت خصوصی باقی می‌مانند. به غیر از تمرکز بر زمان صرف شده، سعی کنید از مربی و نتایج او انتقاد کنید و برای افزایش دانش، آموزش ارائه دهید.
بنابراین، اینها برخی از ویژگیهای کلیدی هستند که در جوامع متن‌باز پایدار دخیل هستند.
2.2. فصل دوم – کسب‌وکار
2.2.1. همسویی کسب‌وکار متن‌باز
پایداری متن‌باز در یک سازمان به ادغام آن با کارکردهای اصلی کسب‌وکار بستگی دارد؛ بدون این ارتباط، برای بلندمدت قابل‌دوام نیست. این ادغام نشان‌دهنده یک الزام استراتژیک است که فراتر از ملاحظات صرفاً فناوری است.
هنگامی که متن‌باز به‌طور مؤثر در کارکردهای اصلی کسب‌وکار ادغام شود، به‌عنوان چیزی بیش از مجموعه‌ای از ابزارها عمل میکند؛ به یک نیروی متحول‌کننده تبدیل میشود که با اهداف استراتژیک سازمان همسو است. این هدف میتواند به شما کمک کند تا محصولات را سریع‌تر بسازید و ارائه دهید، حق انتخاب و قابلیت همکاری را برای مشتریان خود فراهم کنید، با سرعت بیشتری نوآوری کنید و بهره‌وری عملیاتی را بهبود بخشید. با استفاده از راهکارهای متن‌باز در کنار فرآیندهای اصلی کسب‌وکار، سازمانها میتوانند به هوش جمعی یک جامعه وسیع‌تر دست یابند، همکاری را تقویت کرده و بهبود مستمر را هدایت کنند.
برای مثال، برای اجرای یک برنامه مبتنی بر میکروسرویس خود، چه چیزی را به‌عنوان یک پلتفرم محاسباتی hyperscaler-agnostic انتخاب می‌کنید؟ کوبرنتیز (Kubernetes) پلتفرم محاسباتی با بیش از ۸۵ هزار کامیت‌کننده در ۵۰۰۰ سازمان است. کد منبع موجود تنها یک نقطه شروع برای چنین پروژه‌هایی است. دانش فکری در مقایسه با مالکیت فکری که با پروژه‌های متن‌باز همراه است، دلیل اصلی محبوبیت آنهاست. این دانش فکری یا به‌اختصار IK، به شکل توانایی دیدن بحثهایی است که در درخواست‌های pull رخ داده است. این بحث بسیار مفید است زیرا شما را قادر می‌سازد تا اجزای داخلی طراحی، کاری که انجام میدهد و چرا این کار را به این روش انجام میدهد را درک کنید. این به نوبه خود شما را به یک برنامه‌نویس مؤثرتر تبدیل میکند و پروژه را تحت مجوز انحصاری APress Media, LLC، بخشی از Springer Nature 2024، به روشی موفق‌تر به کار میگیرد. IK از وبلاگ‌ها، پرسش‌وپاسخ‌های Stack Overflow، گفتگوهای کنفرانس، نکات و ترفندهایی در مورد آنچه کار میکند و آنچه کار نمیکند، میآید. محبوبیت این پروژه‌ها و استفاده توسط سایر شرکتهای بزرگ در مقیاس مشابه، تنوع دیدگاه‌هایی را به وجود میآورد که در صورت Close Source بودن یک پروژه امکان‌پذیر نبود.
شرکت‌ها میتوانند مهندسان خود را برای تبدیل شدن به نگهدارنده در پروژه‌های متن‌باز آماده کنند. از طرف دیگر، میتوانند نگهدارنده‌هایی را برای پروژه‌های متن‌باز موجود استخدام کنند. معمولاً بسته به پروژه، ممکن است چند ماه، اگر نگوییم سال، طول بکشد تا به یک نگهدارنده تبدیل شوند. نگهدارنده‌ها فقط در صورتی برای یک شرکت کار میکنند که بدانند اجازه دارند به مشارکت‌های خود در متن‌باز ادامه دهند. آنها معمولاً به سایر افراد تأثیرگذار متن‌باز که در شرکت کار میکنند و اینکه فعالیت‌هایشان پس از پیوستن به شرکت چگونه تغییر کرده است، نگاه میکنند.
علاوه بر این، میتواند به شما در استخدام و حفظ استعدادها کمک کند و به روحیه کارکنان در هنگام کار بر روی مشکلات دشوار در یک جامعه جهانی کمک کند. این ادغام تضمین میکند که فناوریهای متن‌باز به بخشی جدایی‌ناپذیر از ساختار عملیاتی سازمان تبدیل میشوند و به اهداف کلی آن کمک میکنند و ظرفیت آن را برای نوآوری، کارایی و سازگاری افزایش میدهند.
این رابطه همزیستی، متن‌باز را به‌عنوان یک منبع پویا و تطبیق‌پذیر قرار میدهد که نهتنها نیازهای فوری فناوری را برطرف میکند، بلکه سازمان را در برابر چالش‌های چشم‌انداز کسب‌وکارِ همواره در حال تحول، تقویت میکند. برعکس، عدم یکپارچگی بین متن‌باز و کارکردهای اصلی کسب‌وکار، خطر قابل‌توجهی را برای پایداری بلندمدت چنین ابتکاراتی ایجاد میکند. بدون این ارتباط ضروری، راه‌حل‌های متن‌باز ممکن است به موجودیت‌های مجزایی تبدیل شوند که فاقد پشتیبانی و همسویی لازم با اهداف استراتژیک گسترده‌تر سازمان هستند.
##### چرایی
همزمان با شروع سفر سازمانها به دنیای متن‌باز، چه به عنوان اولین تلاششان، چه به عنوان یک تیم جدید در سازمان، یا یک پروژه جدید در یک تیم، مهمترین سوالی که باید به آن پاسخ داده شود «چرا» است. «چرا» به عنوان پایه و اساس هدف استراتژیک ابتکار متن‌باز عمل میکند. این موضوع روشن میکند که آیا سازمان به دلایلی مانند نوآوری سریع‌تر، صرفه‌جویی در هزینه، همکاری اجتماعی، جذب استعداد یا موقعیت‌یابی استراتژیک، متن‌باز را دنبال میکند یا خیر. این هدف استراتژیک، نقشه راهی برای سفر پیش رو فراهم میکند.
تعریف «چرایی» هدف را شفاف میکند. این امر اهداف، مقاصد و نتایج مورد انتظار از ابتکار عمل را به روشنی بیان میکند. این شفافیت به تصمیم‌گیری، تخصیص منابع و برنامه‌ریزی استراتژیک کلی کمک میکند. سازمانها را قادر می‌سازد تا نتایج قابل اندازه‌گیری و شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) را تعیین کنند. این امر به نوبه خود، امکان ارزیابی موفقیت و تاثیر ابتکار عمل را فراهم میکند. چه افزایش مشارکت جامعه، چه افزایش کیفیت نرمافزار یا جذب استعداد باشد، اهداف روشن، معیارهایی برای موفقیت ارائه میدهند.
درک «چرا» تضمین میکند که ابتکار متن‌باز با اهداف و ماموریت گسترده‌تر سازمان همسو باشد. این همسویی برای اطمینان از اینکه منابع سرمایه‌گذاری شده در مسیر متن‌باز مستقیما به اهداف استراتژیک سازمان کمک میکنند، بسیار مهم است. این امر به سازمانها اجازه میدهد تا چالش‌ها و خطرات بالقوه مرتبط با مسیر متن‌باز خود را پیش‌بینی کنند. این آینده‌نگری، استراتژیهای کاهش ریسک پیشگیرانه را امکان‌پذیر میکند و اجرای انعطاف‌پذیرتر و موفق‌تری را تضمین میکند. «چرا» برای هر سازمان، تیم یا پروژه میتواند متفاوت باشد. بیایید به برخی از رایج‌ترین «چرا»ها نگاهی بیندازیم.
##### نوآوری سریع‌تر
###### تسریع توسعه
متن‌باز بر شانه غول‌ها ایستاده است. این منبع، راهکارهای قوی و جاافتاده‌ای را برای مشکلات رایج ارائه میدهد. سازمانها میتوانند از این راهکارهای موجود به عنوان پایه‌ای برای پروژه‌های خود استفاده کنند و در مقایسه با توسعه همه چیز از ابتدا، در زمان و تلاش صرفه‌جویی کنند. با تکیه بر راهکارهای متن‌باز موجود و همکاری با جامعه، سازمانها میتوانند زمان توسعه و هزینه‌های مرتبط را به میزان قابل توجهی کاهش دهند. این رویکرد، نیاز به اختراع مجدد چرخ را به حداقل می‌رساند و تیم‌ها را قادر می‌سازد تا به جای بازآفرینی عناصر بنیادی، بر جنبه‌های منحصر به فرد پروژه‌های خود تمرکز کنند.
###### همکاری جهانی
حل مشکلات جهانی به منابع مهندسی بیش از یک شرکت نیاز دارد. پروژه‌های متن‌باز به جای وابستگی صرف به قابلیت‌های یک شرکت، مشارکت جمعی استعدادها و تخصص‌های متنوع از یک جامعه جهانی را تسهیل میکنند. این مدل مشارکتی، مشارکت‌کنندگانی با پیشینه‌ها، تجربیات و دیدگاه‌های متنوع را گرد هم میآورد و رویکردهای حل مسئله را غنی‌تر میکند. تنوع موجود در این همکاری جهانی، طیف گسترده‌ای از راهکارها را ارائه میدهد که ممکن است در محدودیتهای یک سازمان واحد قابل دستیابی نباشند.
###### رهبری فکری
مشارکت در پروژه‌های متن‌باز میتواند به طور قابل توجهی در ایجاد رهبری فکری نقش داشته باشد. مشارکت فعال در پروژه‌های متن‌باز به افراد و سازمانها این امکان را میدهد که تخصص خود را در حوزه‌های خاص به نمایش بگذارند. شرکتکنندگان از طریق مشارکت‌های عملی، مانند مشارکت در کد، رفع اشکالات یا بهبودهای معماری، درک عمیقی از موضوع مورد بحث نشان میدهند. همچنین بستری برای به اشتراک گذاشتن بینش‌ها، بهترین شیوه‌ها و راهکارهای نوآورانه با مخاطبان گسترده‌تر فراهم میکند. این اشتراک‌گذاری دانش با قرار دادن افراد یا سازمانها به عنوان منابع مرجع برای اطلاعات ارزشمند، به رهبری فکری کمک میکند. مشارکت در متن‌باز میتواند درهایی را به روی فرصت‌های سخنرانی باز کند که در آن افراد میتوانند تجربیات، بینش‌ها و دانش خود را با مخاطبان گسترده‌تری به اشتراک بگذارند. این حضور عمومی، رهبری فکری را بیشتر ایجاد میکند.
##### کدبیس پایدار
###### کیفیت کد
پروژه‌های متن‌باز با قدرت همکاری شکوفا میشوند و از توسعه‌دهندگان با پیشینه‌های متنوع برای مشارکت در کدبیس‌ها استقبال میکنند. این رویکرد جمعی، کیفیت کد را با همگرایی دیدگاه‌های متعدد برای بررسی، تجزیه و تحلیل و بهبود کد، افزایش میدهد. نتیجه، یک کدبیس قوی و ساختارمند است که با خوانایی، قابلیت نگهداری و پایبندی به بهترین شیوه‌ها بهبود یافته مشخص میشود. در این محیط پویا، تنوع به یک نیروی محرکه تبدیل میشود که بررسی کامل معماری کد و ترویج فرهنگ تعالی را تضمین میکند. بررسی مشارکتی نه تنها عملکرد فوری کد را افزایش میدهد، بلکه پایداری بلندمدت را نیز در اولویت قرار میدهد. با تقویت اصلاح مداوم، پروژه‌های متن‌باز به عنوان گواهی بر درخشش جمعی یک جامعه توسعه‌دهنده جهانی متعهد به پیشرفت هنر و علم توسعه نرمافزار، مطرح میشوند.
لینوس توروالدز، خالق و توسعه‌دهنده اصلی هسته لینوکس. این قانون بر قدرت همکاری مبتنی بر جامعه و بررسی همتا در یافتن و رفع اشکالات نرمافزاری و آسیب‌پذیری‌های امنیتی تاکید دارد. این قانون اهمیت بررسی همتا توزیع‌شده را برجسته میکند. این قانون نشان میدهد که با وجود یک گروه به اندازه کافی بزرگ و متنوع از توسعه‌دهندگان و کاربران که یک نرمافزار را بررسی میکنند، احتمال شناسایی و رسیدگی سریع به مشکلات و باگها بیشتر است. این قانون همچنین در مورد آسیب‌پذیری‌های امنیتی اعمال میشود. با توجه به اینکه تعداد زیادی از افراد کد را برای تهدیدات امنیتی بالقوه بررسی میکنند، پروژه‌های متن‌باز از یک رویکرد پیشگیرانه و جمعی به امنیت بهره‌مند میشوند. در حالی که قانون لینوس یک اصل راهنما در متن‌باز است، توجه به این نکته مهم است که اثربخشی این مدل به اندازه و مشارکت جامعه بستگی دارد. یک جامعه بزرگتر و فعال‌تر عموماً برای بهره‌برداری از مزایای قانون لینوس مجهزتر است و سطح بالایی از بررسی و پاسخ سریع به مسائل شناسایی شده در پایگاه کد را تضمین میکند.
###### تست مداوم
در حوزه توسعه متن‌باز، حفظ استاندارد بالای کیفیت کد بسیار مهم است. تست مداوم به عنوان یک عمل اساسی در پروژه‌های متن‌باز، تعهد به تعالی و قابلیت اطمینان را در بر میگیرد. این فرآیند تست دقیق، که اغلب از طریق ادغام مداوم تسهیل میشود، نقش محوری در تضمین استحکام پایگاه کد ایفا میکند.
پروژه‌های متن‌باز از تست مداوم برای ایجاد یک محیط تست پویا و پاسخگو استفاده میکنند. پروژه‌های متن‌باز از تست مداوم برای ایجاد یک محیط تست پویا و پاسخگو استفاده میکنند. این شامل ادغام رویه‌های تست خودکار در خط توسعه است. با ایجاد کد جدید، این تست‌های خودکار به صورت سیستماتیک اجرا میشوند و امکان بررسی سریع و کامل کل پایگاه کد را فراهم میکنند. ماهیت مشارکتی متن‌باز تضمین میکند که این تست‌ها مجموعه متنوعی از سناریوها را منعکس میکنند و به یک فرآیند تضمین کیفیت جامع کمک میکنند.
تنوع مشارکت‌کنندگان در پروژه‌های متن‌باز، محیط آزمایش را غنی‌تر میکند. با وجود توسعه‌دهندگانی با پیشینه‌ها و تجربیات مختلف، فرآیند آزمایش جامع‌تر میشود و طیف وسیعی از موارد استفاده و سناریوهای بالقوه لبه را پوشش میدهد. این رویکرد آزمایش مشارکتی، احتمال ایجاد اشکالات یا رگرسیون‌ها را در پایگاه کد به میزان قابل توجهی کاهش میدهد.
تست مداوم صرفا بر شناسایی مشکلات پس از وقوع آنها تمرکز ندارد؛ بلکه یک اقدام پیشگیرانه با هدف جلوگیری از بروز مشکلات قبل از بروز آنهاست. با اجرای تست‌های خودکار که به طور مداوم در طول چرخه عمر توسعه اجرا میشوند، پروژه‌های متن‌باز یک شبکه ایمنی قوی ایجاد میکنند. این امر به شناسایی و رفع مشکلات در مراحل اولیه کمک میکند و احتمال ورود نقص‌ها به محصول نهایی را به حداقل می‌رساند.
###### بهبود روش توسعه نرمافزار
تعامل با جوامع متن‌باز، سازمانها و توسعه‌دهندگان آنها را در معرض بهترین شیوه‌ها، استانداردهای کدنویسی و رویکردهای نوآورانه برای حل مسئله قرار میدهد. این آشنایی به بهبود فرآیندهای طراحی و توسعه نرمافزار داخلی در سازمان کمک میکند. تبادل آزاد ایده‌ها، یادگیری مداوم و اصلاح شیوه‌های توسعه را تشویق میکند. این مدل مشارکتی همچنین امکان تکامل مداوم نرمافزار را فراهم میکند، زیرا چندین مشارکت‌کننده تخصص خود را به اشتراک می‌گذارند و منجر به یک پایگاه کد پویاتر و غنی‌تر از ویژگی‌ها میشوند.
##### صرفه‌جویی در هزینه
###### نگهداری مشترک
پروژه‌های متن‌باز اغلب شامل یک جامعه بزرگ و متنوع از توسعه‌دهندگان هستند. وقتی سازمانها در این پروژه‌ها مشارکت میکنند، به طور فعال در شناسایی و رفع اشکالات مشارکت میکنند. تلاش مشترک به رسیدگی کارآمدتر به مسائل کمک میکند و بار کاری نگهداری را بین یک گروه گسترده‌تر توزیع میکند. مدل مبتنی بر جامعه همچنین پاسخ سریع‌تر به مسائل نوظهور و چرخه به‌روزرسانی پویاتر را تسهیل میکند. فراتر از رفع اشکالات، جامعه در بهبودها و بهینه‌سازی‌های مداوم مشارکت میکند. این رویکرد مشارکتی به توسعه به این معنی است که سازمانها از تخصص جمعی جامعه متن‌باز بهره‌مند میشوند و منجر به پیشرفت‌هایی میشوند که ممکن است با یک تیم توسعه داخلی صرفا امکان‌پذیر نبوده باشد.
###### جلوگیری از فرسودگی شغلی توسعه‌دهندگان
مشارکت چندین توسعه‌دهنده در یک پروژه متن‌باز، با جلوگیری از حجم کاری طاقت‌فرسا و تقویت سرعت توسعه پایدارتر، از بار اضافی بر دوش توسعه‌دهندگان یا تیم‌های درون سازمان جلوگیری میکند. مشارکت در پروژه‌های متن‌باز، فرصت‌هایی را برای توسعه‌دهندگان فراهم میکند تا مهارت‌های خود را افزایش دهند و از مجموعه‌ای متنوع از مشارکت‌کنندگان بیاموزند. این تنوع در وظایف و چالش‌ها میتواند به ایجاد یک محیط کاری جذاب‌تر و رضایت‌بخش‌تر کمک کند و یکنواختی را که میتواند منجر به فرسودگی شغلی شود، کاهش دهد. این امر منجر به کاهش ریزش کارکنان در بین توسعه‌دهندگان و افزایش احتمال ماندن آنها در شرکت میشود.
###### اجتناب از وابستگی به فروشنده
راهکارهای متن‌باز، جایگزین ارزشمندی برای فناوریهای اختصاصی به سازمانها ارائه میدهند و خطرات مرتبط با وابستگی به فروشنده را کاهش میدهند. وابستگی به اکوسیستم اختصاصی یک فروشنده میتواند منجر به چالش‌ها و هزینه‌های بالا در هنگام تلاش برای گذار به راهکارهای جایگزین شود. علاوه بر این، سازمانها ممکن است خود را در معرض نوآوری‌هایی که در محدوده یک «باغ محصور» اختصاصی رخ میدهد، بیابند. پذیرش متن‌باز به سازمانها این استقلال را میدهد که از طیف متنوعی از راهکارها، فارغ از محدودیتهای انتخاب‌های یک فروشنده، انتخاب کنند. این استقلال، سازمانها را قادر می‌سازد تا تصمیمات را مطابق با نیازهای خاص خود تنظیم کنند و محدودیتهای اعمال شده توسط فناوریهای اختصاصی را دور بزنند. برخلاف راهکارهای اختصاصی، سازمانهایی که از متن‌باز استفاده میکنند، از هزینه‌های صدور مجوز، محدودیتها یا افزایش ناگهانی قیمت که توسط یک فروشنده تعیین میشود، معاف هستند. علاوه بر این، انعطاف‌پذیری در اصلاح و سفارشی‌سازی نرمافزار متن‌باز به سازمانها این امکان را میدهد که بدون محدود شدن به جدول زمانی یا اولویت‌های یک فروشنده، به سرعت با نیازهای در حال تغییر سازگار شوند.
##### ابتکارات استراتژیک
###### همسویی استراتژیک
سازمانها ممکن است در پروژه‌های متن‌بازی که با اهداف و ابتکارات استراتژیک آنها همسو هستند، مشارکت کنند. این میتواند شامل پروژه‌هایی باشد که از استانداردهای صنعت یا فناوریهای نوظهور پشتیبانی میکنند. با انجام این کار، آنها اطمینان حاصل میکنند که محصولات یا خدمات آنها قابل تعامل و مطابق با استانداردهای پذیرفته‌شده هستند و سازگاری را افزایش داده و همکاری در صنعت را تسهیل میکنند. پروژه‌های متن‌باز اغلب پیشگام فناوریهای نوظهور هستند یا آنها را اتخاذ میکنند. سازمانها به صورت استراتژیک در پروژه‌های مرتبط با این فناوریها مشارکت میکنند تا در خط مقدم نوآوری باقی بمانند. این همسویی استراتژیک آنها را قادر می‌سازد تا راهکارهای پیشرفته را در محصولات یا خدمات خود ادغام کنند.
###### مدل کسب و کار
سازمانها به صورت استراتژیک پروژه‌های متن‌باز را برای ایجاد حضور در جامعه توسعه‌دهندگان ایجاد میکنند. این سازمانها با ارائه ابزارها، کتابخانه‌ها یا چارچوب‌های ارزشمند، قصد دارند توجه و وفاداری توسعه‌دهندگان را جلب کنند. این امر به ایجاد یک پایگاه کاربری اختصاصی و ایجاد شهرت مثبت در جامعه توسعه‌دهندگان کمک میکند. یک روش کلاسیک برای کسب درآمد از این پروژه‌های متن‌باز، ارائه خدمات تکمیلی است. این شامل ارائه بسته‌های پشتیبانی ویژه، خدمات مشاورهای و آموزشهای تخصصی است. توسعه‌دهندگانی که به این پروژه‌های متن‌باز متکی هستند، مایل به پرداخت هزینه برای کمکهای تخصصی، راهنمایی‌های شخصی‌سازی‌شده و آموزشهای عمیق هستند و یک جریان درآمدی برای سازمان ایجاد میکنند. توسعه‌دهندگان سازمانهایی که پروژه‌های متن‌باز تولید میکنند، اغلب در ایجاد ادغام با سایر ابزارهای متن‌باز مکمل مشارکت میکنند. این تلاش مشترک به ایجاد قابلیت همکاری بین پروژه‌های مختلف و ایجاد یک اکوسیستم منسجم‌تر و یکپارچه‌تر از راهکارهای متن‌باز کمک میکند.
##### انطباق و امنیت
###### امنیت شفاف
امنیت یک نگرانی اساسی در توسعه متن‌باز است. ماهیت مشارکتی متن‌باز به جامعه اجازه میدهد تا به‌طور جمعی آسیب‌پذیری‌های امنیتی را شناسایی و برطرف کند. کارشناسان امنیتی و توسعه‌دهندگان با مجموعه مهارت‌های متنوع در تشخیص و حل تهدیدات بالقوه مشارکت میکنند و وضعیت کلی امنیت نرمافزار را بهبود می‌بخشند. پروژه‌های متن‌باز اغلب بحث‌های شفاف و باز در مورد مسائل امنیتی را حفظ میکنند. آسیب‌پذیری‌ها گزارش میشوند، مورد بحث قرار میگیرند و به‌طور آشکار در جامعه و طبق رویه‌های منتشر شده مورد بررسی قرار میگیرند. این شفافیت نه تنها حل سریع را تضمین میکند، بلکه اشتراک‌گذاری دانش و اتخاذ بهترین شیوه‌ها برای اقدامات امنیتی را نیز تسهیل میکند. در صورت بروز یک مسئله امنیتی، جامعه متن‌باز معمولا میتواند سریع‌تر پاسخ دهد. ماهیت توزیع‌شده جامعه به این معنی است که طیف وسیعی از متخصصان میتوانند در حل مسئله بصورت بلادرنگ مشارکت کنند. این چابکی برای رسیدگی سریع و مؤثر به تهدیدات امنیتی نوظهور بسیار مهم است.
###### تضمین انطباق
مجوزهای متن‌باز با الزامات انطباق متمایزی ارائه میشوند که سازمانها باید با دقت آنها را بررسی کنند. هنگامی که سازمانها به طور فعال در پروژه‌های متن‌باز مشارکت میکنند، این امر به عنوان یک اقدام پیشگیرانه برای درک و پایبندی به شرایط خاص صدور مجوز مرتبط با نرمافزار مورد استفاده عمل میکند. این مشارکت نه تنها تعهد به رویه‌های اخلاقی و قانونی را نشان میدهد، بلکه به عنوان حفاظی در برابر عوارض قانونی بالقوه‌ای که ممکن است از عدم انطباق ناشی شود، عمل میکند. بنابراین، مشارکت در پروژه‌های متن‌باز به یک رویکرد استراتژیک برای سازمانها تبدیل میشود تا درک روشنی از تعهدات صدور مجوز، کاهش خطر مسائل حقوقی و تقویت یک اکوسیستم مشارکتی و سازگار را تضمین کند.
##### ایجاد جامعه
###### شبکه‌سازی
مشارکت در پروژه‌های متن‌باز فراتر از مشارکت در کدنویسی است؛ این امر به عنوان دروازه‌ای برای سازمانها جهت ایجاد ارتباطات ارزشمند در جامعه‌ای وسیع‌تر از توسعه‌دهندگان، کاربران و متخصصان صنعت عمل میکند. این جنبه شبکه‌سازی مشارکت متن‌باز در تقویت روابط و پرورش مشارکت‌ها نقش مهمی دارد. درک پویایی‌های جامعه عنصر بسیار مهمی است زیرا به شما کمک میکند تا در یک محیط اجتماعی با نگهدارندگان تعامل داشته باشید. این به آنها کمک میکند تا دیدگاه شما را بهتر درک کنند و احتمال اینکه به شما در رفع نیازهای فنی نیز کمک کنند را افزایش میدهد.
مشارکت در متن‌باز فرصتی بی‌نظیر برای سازمانها فراهم میکند تا در صنعت خود روابطی ایجاد کنند. این امر به آنها اجازه میدهد تا با سایر نهادها – چه رقبا، چه همکاران یا شرکای بالقوه – که تعهد مشابهی به اصول متن‌باز دارند، ارتباط برقرار کنند. این محیط مشارکتی، اشتراک‌گذاری دانش، منابع و راهکارها را تشویق میکند و فضایی از سود متقابل را پرورش میدهد. این روابط نه تنها اکوسیستم متن‌باز را غنی میکند، بلکه به سازمانها فرصت همکاری، نوآوری و ایجاد حضوری پایدار در صنعت خود را نیز میدهد.
###### جذب استعداد
مشارکت در پروژه‌های متن‌باز، سازمانها را به طور استراتژیک به عنوان محل‌های کاری جذاب برای توسعه‌دهندگان – مشارکت‌کنندگان کلیدی که نقش محوری در شکل‌دهی به جهت استراتژیک یک پروژه دارند – قرار میدهد. توسعه‌دهندگان فراتر از صرفا مشارکت در کد، تاثیر قابل توجهی بر چشم‌انداز، نقشه راه و مسیر کلی توسعه پروژه دارند. سازمانهایی که به طور فعال در متن‌باز مشارکت دارند، نه تنها از تخصصی که این توسعه‌دهندگان به پروژه‌های خود می‌آورند، بهره‌مند میشوند، بلکه محیطی جذاب برای استعدادهای برتر ایجاد میکنند. مشارکت در متن‌باز نشان‌دهنده تعهد به همکاری، شفافیت و نوآوری است، ویژگی‌هایی که با توسعه‌دهندگان ماهر که به دنبال مشارکت‌های موثر و معنادار هستند، طنین‌انداز میشود. سازمانها با همسویی و حمایت از توسعه‌دهندگان، نه تنها توسعه نرمافزار متن‌باز را افزایش میدهند، بلکه مستقیما به نیازهای تجاری آنها نیز رسیدگی میکنند. این همکاری متقابلا سودمند است، زیرا توسعه‌دهندگان، محل کاری را پیدا میکنند که برای مشارکت‌های آنها ارزش قائل است و از آنها حمایت میکند، در حالی که سازمانها به افراد بسیار ماهری دسترسی پیدا میکنند که بر مسیر پروژه‌های حیاتی تأثیر می‌گذارند.
##### دیده شدن در بازار
###### شناخت برند
مشارکت در پروژه‌های متن‌باز، راهی منحصر به فرد برای سازمانها جهت افزایش شناخت برند و شهرتشان ارائه میدهد. سازمانها با مشارکت فعال در ابتکارات متن‌باز، تعهد خود را به ارزش‌هایی که در صنعت فناوری بسیار مورد توجه هستند – شفافیت، همکاری و حس تعلق به جامعه – نشان میدهند. عمل مشارکت در متن‌باز فراتر از توسعه نرمافزار صرف است؛ این امر نشان‌دهنده تمایل به اشتراک‌گذاری دانش، همکاری با جامعه‌ای متنوع از توسعه‌دهندگان و مشارکت فعال در بهبود فناوریهای مشترک است. تعهد او با انتظارات معاصر از مسئولیت‌پذیری شرکتی همسو است و با ذینفعانی که برای سازمانهایی که فراتر از منافع اختصاصی عمل میکنند، ارزش قائلند، همسو است. همکاری سنگ بنای متن‌باز است و سازمانهایی که در این اکوسیستم مشارکت دارند، توانایی خود را برای همکاری منسجم با دیگران در جهت اهداف مشترک نشان میدهند. این روحیه مشارکتی به طور مثبت طنین‌انداز میشود و به حس تعلق به جامعه هم در داخل سازمان و هم در بین ذینفعان خارجی کمک میکند.
ارزش‌های مرتبط با مشارکت در متن‌باز به ایجاد تصویر مثبت از برند کمک میکند. سازمانهایی که به طور فعال در متن‌باز مشارکت دارند، نه تنها به خاطر مشارکت‌های فنی خود، بلکه به خاطر تعهد گسترده‌ترشان به پرورش یک اکوسیستم فناوری مشارکتی و فراگیر نیز شناخته میشوند. این شناخت میتواند منجر به افزایش اعتبار، شهرت مثبت در صنعت و مزیت رقابتی در جذب استعدادها، مشتریان و شرکا شود.
###### نمایش تخصص
مشارکت فعال در پروژه‌های متن‌باز، بستری قدرتمند برای سازمانها جهت نمایش توانایی‌های فنی خود در حوزه‌های خاص است. مشارکت در پروژه‌های متن‌باز، فراتر از اینکه محلی برای توسعه مشارکتی باشد، به نمایش عمومی عمق تخصص، نوآوری و مهارت یک سازمان در فناوریهای خاص یا حوزه‌های صنعتی تبدیل میشود. سازمانهایی که در پروژه‌های متن‌باز مشارکت میکنند، این فرصت را دارند که تسلط خود را بر فناوریهای پیشرفته، استانداردهای کدنویسی و بهترین شیوه‌ها برجسته کنند. این نمایش برتری فنی به عنوان یک نمونه کار زنده عمل میکند و به مشتریان بالقوه، شرکا و جامعه فناوری گسترده‌تر اجازه میدهد تا از نزدیک شاهد قابلیت‌های سازمان باشند. سازمانها با ارائه کد، حل مشکلات پیچیده و ارائه بینش‌های ارزشمند در حوزه متن‌باز، خود را به عنوان رهبران فکری و صداهای معتبر در حوزه‌های انتخابی خود معرفی میکنند. این مشارکت فعال نه تنها توجه همتایان خود را در جامعه متن‌باز جلب میکند، بلکه با ذینفعان خارجی که به دنبال تخصص در فناوریهای مرتبط هستند نیز طنین‌انداز میشود. دیده شدن حاصل از مشارکت‌های متن‌باز، به نوعی بازاریابی ارگانیک تبدیل میشود و به مخاطبی میرسد که برای مهارت فنی عملی ارزش قائل است. این دیده شدن فراتر از کانال‌های بازاریابی سنتی گسترش می‌یابد و افراد و سازمانهای همفکری را که تخصص اثبات‌شده را تشخیص داده و ارج می‌نهند، جذب میکند.
##### سفارشی‌سازی و انعطاف‌پذیری
###### راهکارهای متناسب‌سازی
مشارکت فعال در پروژه‌های متن‌باز، راهی منحصر به فرد برای سازمانها جهت سفارشی‌سازی راهکارهای نرمافزاری متناسب با نیازهای خاص آنها فراهم میکند. این قابلیت سفارشی‌سازی، به ویژه برای صنایعی که با الزامات متمایز یا محدودیتهای نظارتی سختگیرانه مشخص میشوند، یک مزیت قابل توجه است. پروژه‌های متن‌باز سطحی از انعطاف‌پذیری را ارائه میدهند که راهکارهای اختصاصی اغلب برای مطابقت با آن تلاش میکنند. با مشارکت در متن‌باز، سازمانها نه تنها میتوانند نرمافزار را مصرف کنند، بلکه میتوانند به طور فعال آن را مطابق با مشخصات منحصر به فرد خود شکل داده و سفارشی‌سازی کنند. این سازگاری به ویژه برای صنایعی که راهکارهای استاندارد و آماده ممکن است در پرداختن به گردش‌های کاری خاص، استانداردهای انطباق یا چالش‌های خاص صنعت ناتوان باشند، ارزشمند میشود. صنایعی با نیازهای منحصر به فرد، مانند مراقبت‌های بهداشتی، مالی یا دولتی، میتوانند از مشارکت‌های متن‌باز برای تطبیق راهکارهای نرمافزاری با چارچوب‌های نظارتی خاص خود استفاده کنند. این انعطاف‌پذیری به سازمانها اجازه میدهد تا الزامات انطباق پیچیده را هدایت کنند و در عین حال از پیشرفت‌ها و نوآوری‌های مداوم ناشی از جامعه متن‌باز گسترده‌تر بهره‌مند شوند.
2.2.2. فلسفه‌های مشارکت در متن‌باز
یک فلسفه رایج در زمینه متن‌باز، «نوع‌دوستی شرکتی» است. این به تعهد داوطلبانه یک شرکت برای ارائه منابع، تخصص یا بودجه به پروژه‌های متن‌باز بدون انتظار مزایای مالی فوری یا مستقیم اشاره دارد.
2.2.2.1. نوع‌دوستی شرکتی
این تعهد ممکن است شامل مشارکت در کد، ابزارها یا چارچوب‌های داخلی متن‌باز، حمایت مالی از ابتکارات متن‌باز، مشارکت جامعه و پایبندی به اصول متن‌باز باشد. نوع‌دوستی شرکتی در متن‌باز ناشی از تمایل به کمک به جامعه، ارتقای شفافیت و حمایت از رشد یک اکوسیستم سالم و پویا است، حتی اگر مستقیما در خدمت منافع کوتاه‌مدت شرکت نباشد.
در حالی که نوع‌دوستی شرکتی مطمئناً میتواند تاثیرات مثبتی بر متن‌باز و اعتبار یک شرکت داشته باشد، این چالش‌ها پیچیدگی‌های مربوط به ایجاد تعادل بین انگیزه‌های نوع‌دوستانه با منافع شرکت و محدودیتهای عملی را برجسته میکند. غلبه بر این موانع اغلب نیاز به برنامه‌ریزی استراتژیک دقیق، تغییرات فرهنگی در سازمانها و درک عمیق از پویایی اکوسیستم متن‌باز دارد.
2.2.2.2. منافع شخصی روشن‌فکرانه
برای برخی از شرکت‌ها، فلسفه «منافع شخصی روشن‌فکرانه» ممکن است ارتباط بهتری داشته باشد. این به این ایده اشاره دارد که شرکت‌ها میتوانند ضمن مشارکت در منافع عمومی جامعه متن‌باز، به خودشان نیز سود برسانند. این شامل تشخیص این نکته است که حمایت از ابتکارات متن‌باز میتواند با اهداف استراتژیک بلندمدت یک شرکت همسو باشد و در نهایت نتایج مثبتی برای خود شرکت به همراه داشته باشد و در عین حال به پیشرفت جمعی فناوری و نوآوری نیز کمک کند. شرکت‌ها با همسو کردن منافع خود با اصول باز بودن، همکاری و توسعه مبتنی بر جامعه، میتوانند هم به دستاوردهای کوتاه‌مدت و هم به پایداری بلندمدت دست یابند.
2.2.2.3. خودت را بخاران و به دیگران در رفع نیازهایشان کمک کن
یک فلسفه مرتبط این است که «خودت را بخاران و به دیگران در رفع نیازهایشان کمک کن». این یک اصل اساسی در جامعه متن‌باز است که بر سودمندی شرکتی و منفعت جمعی تاکید دارد. این اصل نشان میدهد که توسعه‌دهندگان باید با پرداختن به نیازهای خود و حل مشکلاتی که در پروژه‌های کاری یا شخصی خود با آن مواجه میشوند، شروع کنند.
هنگامی که یک توسعه‌دهنده با چالش یا شکافی در نرمافزار موجود مواجه میشود که بر گردش کار یا اهداف او تاثیر میگذارد، تشویق میشود که ابتکار عمل به خرج دهد و راهکارهایی را برای رسیدگی به آن مسائل توسعه دهد. هنگامی که توسعه‌دهندگان نیازهای خود را برطرف کردند و راهکارهایی را توسعه دادند، تشویق میشوند که کار خود را با جامعه وسیع‌تر به اشتراک بگذارند. توسعه‌دهندگان با متن‌باز کردن کد خود، مستندسازی آن و ارائه پشتیبانی و راهنمایی بالقوه، میتوانند به دیگران که ممکن است با چالش‌های مشابه یا نیازهای مرتبط مواجه شوند، کمک کنند.
این امر فرهنگ اعتماد به نفس، نوآوری و سخاوت را در جامعه متن‌باز ترویج میدهد، جایی که افراد مهارت‌ها و منابع خود را برای بهبود جمعی کیفیت و در دسترس بودن نرمافزار برای همه به اشتراک می‌گذارند.
2.2.2.4. ما بر شانه غول‌ها ایستاده‌ایم
یک عبارت رایج در جامعه متن‌باز این است که «ما بر شانه غول‌ها ایستاده‌ایم». این عبارت بر ماهیت مشارکتی و تکرارشونده توسعه نرمافزار تاکید دارد. این عبارت، ایده ساختن بر اساس کار کسانی که پیش از ما بوده‌اند را در بر میگیرد و از ابزارها، کتابخانه‌ها، چارچوب‌ها و دانش موجود برای ایجاد چیزی جدید و نوآورانه بهره میبرد.
گاهی اوقات یک پروژه موجود ممکن است بخش قابل توجهی از نیازهای شما را برآورده کند. در این صورت، به جای شروع از ابتدا، توسعه‌دهندگان میتوانند با ارائه بهبودهای کد، رفع اشکالات، به‌روزرسانی‌های مستندات یا سایر پیشرفت‌ها، به پروژه‌های متن‌باز موجود کمک کنند.
این امر به توسعه‌دهندگان اجازه میدهد تا تاثیر معناداری بر اکوسیستم گسترده‌تر داشته باشند و در عین حال از بازخورد و پشتیبانی جامعه نیز بهره‌مند شوند. با بهره‌گیری از این راهکارهای موجود، توسعه‌دهندگان میتوانند در زمان و تلاش صرفه‌جویی کنند، از اختراع مجدد چرخ جلوگیری کنند و از خرد و تخصص جمعی نهفته در آن پروژه‌ها بهره‌مند شوند. در برخی موارد، توسعه‌دهندگان ممکن است یک کپی از یک پروژه متن‌باز موجود را «منشعب» کنند یا ایجاد کنند تا آن را با نیازهای خاص خود تطبیق دهند یا جهت توسعه متفاوتی را دنبال کنند. با پذیرش و گسترش کار کسانی که پیش از آنها بوده‌اند، توسعه‌دهندگان میتوانند نوآوری را تسریع کنند، فرهنگ اشتراک‌گذاری دانش و همکاری را پرورش دهند و به طور جمعی مرزهای آنچه را که در دنیای نرمافزار متن‌باز امکان‌پذیر است، جابجا کنند.
2.2.2.5. متن‌باز مانند درخت انجیر هندی رشد میکند
راه دیگر برای فکر کردن به این موضوع این است که چگونه «متن‌باز مانند درخت انجیر هندی رشد میکند». متن‌باز، دانش و تجربه جوامع متنوع و فراگیر را در بر میگیرد و ایده‌ها را قادر می‌سازد تا بیشتر و سریع‌تر از همیشه گسترش یافته و رشد کنند. درخت انجیر هندی در شکاف یک میزبان رشد میکند و ریشه‌های پشتیبان دارد که از ساقه شروع میشوند و به سمت زمین رشد میکنند.
در متن‌باز، این به ارائه مجموعه‌ای گسترده از قابلیت‌ها به کاربران مربوط میشود. چه یک سیستمعامل باشد، چه پایگاه‌های داده، کانتینرها، ابزارهای CI/CD و هر چیز دیگری. هر چیزی که نیاز دارید را میتوانید به صورت متن‌باز به دست آورید یا بهبود دهید. در درختان انجیر هندی، پرندگان میوه‌خوار دانه‌هایی را پراکنده میکنند که باعث ایجاد ریشه‌های پشتیبان میشوند، که سپس به درخت اجازه میدهند در چندین مکان مستقر شود. ریشه‌های پشتیبان همچنین سطح وسیع‌تری و مجموعه‌ای غنی از مواد مغذی را به درخت میدهند.
متن‌باز به طور فزاینده‌ای به همان روشی است که پروژه‌های مختلف یاد میگیرند و بر روی یکدیگر میسازند. گیت یک نرمافزار متن‌باز است. ویژگیهای آن، مانند ماهیت توزیع‌شده آن، ایجاد شاخه‌های کد و ادغام درخواست‌های pull، نحوه ساخت ما را تغییر میدهد و ایده‌ها را قادر می‌سازد تا در سراسر پروژه پخش شوند. بسیاری از شرکت‌ها در سراسر جهان گیت را به عنوان کنترل کد منبع پذیرفته‌اند و نوآوری را برای جوامع خود آزاد کرده‌اند. علاوه بر این، مجوزهای متن‌باز انعطاف‌پذیری را فراهم میکنند و به افراد و سازمانها اجازه میدهند مسیر خود را بسازند. پروژه‌های متن‌باز به این دلیل وجود دارند که ایدههای آنها بدون هماهنگی با طرف دیگر، از طریق جوامع، منتشر میشود.
2.2.2.6. هیزم را خرد کن، آب را حمل کن
عبارت ذن «هیزم را خرد کن، آب را حمل کن» به صورت استعاری در بسیاری از زمینه‌ها، از جمله توسعه نرمافزار متن‌باز، استفاده میشود. این عبارت بر اهمیت انجام وظایف ضروری و روتین با تمرکز حواس و فداکاری، صرف نظر از سادگی یا پیچیدگی ظاهری آنها، تأکید دارد. در حالی که کد در پروژه‌های متن‌باز پادشاه است، وظایف روتین و اغلب بی‌اهمیت زیادی وجود دارد که برای نگهداری و بهبود یک پروژه بسیار مهم هستند.
این وظایف، اگرچه ممکن است به اندازه نوشتن ویژگیهای جدید مورد توجه قرار نگیرند، اما برای سلامت و طول عمر پروژه حیاتی هستند. این وظایف شامل موارد زیر است:
شناسایی، تشخیص و رفع اشکالات در پایگاه کد
بررسی و ارائه بازخورد در مورد درخواست‌های pull از سایر مشارکت‌کنندگان
نوشتن و به‌روزرسانی مستندات برای اطمینان از دقیق و مفید بودن آنها
نوشتن، نگهداری و اجرای تست‌ها
دستهبندی، اولویت‌بندی و مدیریت مشکلات در ردیاب مشکلات پروژه
پشتیبانی جامعه مانند مدیریت کانال‌ها
اجرای رویدادها و جذب کاربران جدید
اصلاح کد برای افزایش خوانایی، قابلیت نگهداری و عملکرد
به‌روزرسانی وابستگی‌ها برای اطمینان از سازگاری و امنیت
اگرچه این فعالیت‌ها ممکن است در مقایسه با توسعه ویژگیهای جدید، کم‌اهمیت به نظر برسند، اما برای حفظ ثبات پروژه، بهبود تجربه کاربری، جذب مشارکت‌کنندگان جدید، تضمین پایداری، تقویت همکاری و اعتماد و حفظ امنیت حیاتی هستند.
با توجه دقیق به این مسئولیت‌های روتین، پروژه‌های متن‌باز کاربردی، در دسترس و انعطاف‌پذیر باقی می‌مانند و در نهایت موفقیت و رشد بلندمدت آنها تضمین میشود.
2.2.3. مدل‌های کسب‌وکار متن‌باز
وقتی سازمانها هدف خود را از تعامل با متن‌باز، یعنی «چرا»، مشخص کردند، گام مهم بعدی تعیین مناسب‌ترین مدل کسب‌وکار است.
همسوسازی یک مدل کسب‌وکار خوش‌ساخت با ماهیت مشارکتی متن‌باز برای ایجاد جریان‌های درآمدی پایدار و تضمین موفقیت بلندمدت بسیار مهم است.
با این شفافیت «چرا»، سازمانها میتوانند مدل‌های کسب‌وکار مختلفی را که برای بهره‌گیری از روحیه مشارکتی متن‌باز طراحی شدهاند، بررسی کنند. صرف نظر از مدل انتخاب‌شده، استراتژیهای موفق کسب‌وکار متن‌باز اغلب شامل یافتن تعادل مناسب بین تعامل جامعه و ایجاد درآمد است. با همسوسازی مدل انتخاب‌شده با اهداف کلی سازمان و روحیه مشارکتی متن‌باز، کسب‌وکارها میتوانند از پتانسیل کامل تعامل خود با متن‌باز استفاده کنند و هم نوآوری و هم پایداری مالی را تقویت کنند.
بیایید نگاهی به برخی از مدل‌های تجاری رایج در حوزه متن‌باز بیندازیم:
2.2.3.1. پشتیبانی و خدمات (Support and Services)
شرکت‌هایی که از مدل پشتیبانی و خدمات استفاده میکنند، کمک، عیب‌یابی و آموزش نرمافزار متن‌باز را ارائه میدهند. کاربران برای تخصص، پشتیبانی به موقع و راهکارهای سفارشی ارائه شده توسط شرکت هزینه پرداخت میکنند. این مدل با درک این موضوع که سازمانها اغلب هنگام پیاده‌سازی و نگهداری راهکارهای متن‌باز در زیرساخت‌های خود به کمک حرفهای و پشتیبانی قابل اعتماد نیاز دارند، رونق میگیرد.
برای مثال: یک نمونه برجسته از مدل پشتیبانی و خدمات، شرکت Red Hat، ارائه‌دهنده پیشرو در زمینه راهکارهای متن‌باز، است. Red Hat بر ارائه پشتیبانی و خدمات در سطح سازمانی برای طیف وسیعی از نرمافزارهای متن‌باز، از جمله سیستم عامل پرکاربرد لینوکس، تمرکز دارد. در این مدل، سازمانهایی که در خدمات Red Hat مشترک میشوند، به مجموعه‌ای از مزایا دسترسی پیدا میکنند. این مزایا شامل پشتیبانی فنی تخصصی برای رسیدگی سریع به مشکلات، به‌روزرسانی‌ها و وصله‌های نرمافزاری منظم برای افزایش امنیت و ثبات، و برنامه‌های آموزشی جامع برای توانمندسازی تیم‌ها در استفاده موثر از راهکارهای متن‌باز است.
موفقیت ردهت در این است که تشخیص میدهد شرکت‌هایی که نرمافزار متن‌باز را به کار میگیرند، اغلب با چالش‌هایی مواجه میشوند که فراتر از قابلیت‌های خود نرمافزار است. نیاز به کمک به موقع، پشتیبانی قابل اعتماد و راهکارهای سفارشی برای سازمانهایی که به متن‌باز در زیرساخت‌های خود متکی هستند، بسیار مهم است. با ارائه این خدمات ضروری، ردهت نه تنها درآمد ایجاد میکند، بلکه پذیرش یکپارچه و موفقیت پایدار راهکارهای متن‌باز را در اکوسیستم سازمانی تضمین میکند. این مدل با اخلاق مشارکتی متن‌باز همسو است، زیرا این شرکت ضمن ارائه خدمات تخصصی که نیازهای منحصر به فرد کسب‌وکارها را برآورده میکند، به طور فعال با جامعه تعامل دارد.
2.2.3.2. مجوز تجاری (Commercial License)
مدل مجوز تجاری در متن‌باز شامل ارائه یک مجوز تجاری (اغلب اختصاصی) برای نسخه‌ها یا ویژگیهای خاص یک محصول نرمافزاری متن‌باز است. این مدل معمولاً در جایی کار میکند که یک نسخه از نرمافزار تحت یک مجوز متن‌باز (مثلاً Apache یا GPL) توزیع شده باشد. این بدان معناست که کاربران به کد منبع دسترسی آزاد دارند، میتوانند آن را تغییر دهند و نسخههای خود را توزیع کنند. به موازات آن، شرکت یا سازمانی که پشت پروژه متن‌باز است، یک مجوز تجاری برای همان نرمافزار ارائه میدهد. این مجوز تجاری ممکن است شامل ویژگیهای اختصاصی، قابلیت‌های پیشرفته یا ابزارهای اضافی باشد که در نسخه متن‌باز موجود نیستند. مجوزهای تجاری اغلب دارای مزایای اضافی مانند پشتیبانی فنی اختصاصی، به‌روزرسانی‌های منظم و خدمات نگهداری هستند. این خدمات میتوانند برای کسب‌وکارهایی که برای عملیات حیاتی به نرمافزار متکی هستند، بسیار مهم باشند.
این همچنین مجوز دوگانه نامیده میشود زیرا محصول تحت دو مجوز جداگانه در دسترس است. کاربران میتوانند بین نسخه رایگان متن‌باز و نسخه تجاری با ویژگیهای اضافه شده یکی را انتخاب کنند. این به شرکت‌ها اجازه میدهد تا با ارائه مسیری روشن برای کسانی که به ویژگیهای اضافی نیاز دارند و مایل به پرداخت هزینه برای آنها هستند، از نرمافزار خود درآمد کسب کنند.
2.2.3.3. مدل هسته باز (Open Core Model)
به عنوان مثال: یک نمونه قابل توجه از مدل مبتنی بر اشتراک، MongoDB، یک پایگاه داده NoSQL پرکاربرد است. MongoDB یک هسته متن‌باز را در بر میگیرد و دسترسی رایگان به ویژگیهای اساسی آن را برای کاربران تضمین میکند. با این حال، برای کسب‌وکارهایی که به قابلیت‌ها، پشتیبانی و ویژگیهای پیشرفته بیشتری نیاز دارند، MongoDB یک نسخه سازمانی ارائه میدهد.
تحت این مدل، کاربران میتوانند مجوز تجاری MongoDB را خریداری کنند و مجموعه‌ای از ویژگیهای ممتاز مانند گزینه‌های امنیتی پیشرفته، پشتیبانی از LDAP، دسترسی بالا و توان عملیاتی بالا و پشتیبانی فنی جامع را در اختیار داشته باشند. هزینه مجوز نه تنها تلاش‌های توسعه مداوم MongoDB را حفظ میکند، بلکه یک راهکار پایگاه داده قابل اعتماد و غنی از ویژگی‌ها را با پشتیبانی حرفهای در اختیار کاربران قرار میدهد.
این رویکرد، کسب و کارهایی را که به دنبال یک لایه اضافی از ارزش و پشتیبانی فراتر از ارائه استاندارد متن‌باز هستند، برآورده میکند. MongoDB با هماهنگ کردن تولید درآمد با ارائه خدمات پیشرفته، تعادلی بین همکاری متن‌باز و نیازهای عملی شرکت‌ها برقرار میکند. مدل هسته باز، یک نسخه اصلی از نرمافزار را به عنوان متن‌باز ارائه میدهد که ویژگیهای ممتاز آن در نسخه تجاری موجود است. هسته، که با اصول سنتی متن‌باز همسو است، دارای کد منبع باز و قابل دسترس است. پیشنهادات تجاری، از جمله ویژگیهای اختصاصی، از این پایه متن‌باز گسترش می‌یابند. کاربران از نسخه متن‌باز بهره‌مند میشوند، اما میتوانند برای قابلیت‌های انحصاری آن را ارتقا دهند.
یک جامعه متن‌باز قوی بسیار مهم است، حتی اگر پیشنهادات تجاری مخاطبان تخصصی را هدف قرار دهند. این مدل ضمن تضمین بودجه پایدار، تعهد به اصول متن‌باز را حفظ میکند. عملکرد اصلی همچنان متن‌باز باقی می‌ماند و شفافیت و همکاری جامعه را تقویت میکند. این رویکرد، مقیاس‌پذیری سریع پایگاه کاربر را تسهیل میکند، به طوری که نسخه رایگان کاربرانی را جذب میکند که ممکن است بعدا در ویژگیهای پریمیوم ارزش پیدا کنند و به رشد درآمد کمک کنند.
برای مثال: GitLab، یک مدیر مخزن Git مبتنی بر وب، یک نسخه متن‌باز با ویژگیهای ضروری کنترل نسخه ارائه میدهد. دو نسخه تجاری، معروف به Premium و Ultra، با همکاری پیشرفته، امنیت و انطباق بهتر، مقیاس‌پذیری و سایر ویژگی‌ها ارائه میشوند.
2.2.3.4. خدمات مدیریت‌شده (Managed Services)
خدمات مدیریت‌شده شامل ارائه میزبانی، نگهداری و پشتیبانی عملیاتی برای نرمافزارهای متن‌باز، اغلب در یک محیط ابری، میشود. شرکت‌هایی مانند hyperscalers، این خدمات را برای اطمینان از عملکرد یکپارچه نرمافزار ارائه میدهند و سازمانها را قادر میسازند تا بدون بار مدیریتی روزانه از مزایای آن بهره‌مند شوند. این امر به مشتریان اجازه میدهد تا از پروژه‌های متن‌باز بدون نگرانی در مورد پیچیدگی‌های عملیاتی استفاده کنند. اجرای یک پروژه متن‌باز در مقیاس جهانی شامل راهاندازی مراکز داده در سراسر جهان، استقرار نرمافزار متن‌باز، اعمال وصله‌های امنیتی منظم و اجرای بهترین شیوه‌ها برای مقیاس‌پذیری و قابلیت اطمینان است. hyperscalers این جزئیات را مدیریت میکند و به مشتریان اجازه میدهد تا از انواع پروژه‌های متن‌باز بدون بار سنگین و نامتمایز استفاده کنند.
در موارد خاص، شرکت مبدا پروژه متن‌باز ممکن است خدمات مدیریت‌شده خود را ارائه دهد. در حالی که روی یک ابرمقیاس مستقر میشود، جنبه‌های عملیاتی متعلق به شرکت است نه ابرمقیاس. با توجه به مشارکت گسترده شرکت با نگهدارندگان در پروژه، آنها عمیق‌ترین درک را از نحوه استقرار پروژه در مقیاس بزرگ دارند. این مدل یک جریان درآمد قابل اعتماد برای شرکت ایجاد میکند و برای کسب‌وکارهایی که به دنبال ارزش و پشتیبانی اضافی فراتر از ارائه اولیه متن‌باز هستند، جذاب است.
برای مثال: خدمات وب آمازون (AWS) خدمات مدیریت‌شده‌ای را برای انواع ابزارها و پایگاه‌های داده متن‌باز ارائه میدهد، از جمله ارائه سرویس Amazon Elastic Kubernetes (EKS) برای تنظیم کارآمد Kubernetes در مقیاس بزرگ. این سرویس در تمام مناطق جهانی AWS قابل دسترسی است و دسترسی گسترده را تضمین میکند. یکی از اصول اصلی این سرویس، سازگاری بالادستی است. این بدان معناست که مشتریان میتوانند برنامه‌های متن‌باز Kubernetes را به طور یکپارچه در مناطق مختلف مستقر کنند. AWS مسئولیت مدیریت کامل چرخه عمر خوشه‌های Kubernetes را بر عهده دارد و وظایفی مانند راهاندازی، نگهداری و ارتقاء را بر عهده میگیرد. این مدیریت جامع به اعمال روتین وصله‌ها و رسیدگی به جنبه‌های مختلف عملیاتی نیز گسترش می‌یابد و مشتریان را از این بارهای عملیاتی رهایی می‌بخشد و در عین حال میتوانند از مزایای یک پروژه متن‌باز بهره‌مند شوند.
2.2.3.5. فروش سخت‌افزار (Hardware Sales)
این مدل کسب‌وکار برای شرکتهای تولیدکننده سخت‌افزار، به‌ویژه فروشندگان سیلیکون، طراحی شده است. در این رویکرد، شرکت به‌طور فعال در پروژه‌های متن‌باز مرتبط با محصولات سخت‌افزاری خود مشارکت میکند. هدف اصلی این است که اطمینان حاصل شود که تمام ویژگیهای سخت‌افزاری به‌طور کامل در نرمافزار متن‌باز بالادستی ادغام و فعال شدهاند. مشتریانی که از پروژه‌های متن‌باز مرتبط با سخت‌افزار استفاده میکنند، رضایت بیشتری را تجربه میکنند، زیرا این مشارکت‌ها تضمین میکنند که سرمایه‌گذاری سخت‌افزاری آنها به عملکرد و قابلیت‌های برتر تبدیل میشود. رویکرد مشارکتی باعث ایجاد وابستگی مشتری به فروشنده سخت‌افزار میشود. آنها به دلیل عملکرد و ادغام بهینه‌شده‌ای که از طریق مشارکت‌های متن‌باز حاصل میشود، تمایل دارند وفادار بمانند. این امر باعث ایجاد وابستگی مشتریان به آن فروشنده سخت‌افزار میشود و یک جریان درآمدی برای فروشنده سخت‌افزار ایجاد میکند تا توسعه متن‌باز را حفظ کند.
برای مثال: اینتل سیلیکون جدیدی تولید میکند که در مراکز داده، فضای ابری، شبکه، لبه یا دستگاه‌های کلاینت استفاده میشود. با هر نسخه جدید از سیلیکون، اینتل مجموعه دستورالعملهای پیشرفته‌تری را معرفی میکند که سرعت پردازش و کارایی را افزایش میدهد. آنها در بیش از ۳۰۰ پروژه متن‌باز مشارکت میکنند تا اطمینان حاصل شود که این دستورالعملهای تازه معرفی‌شده به ساده‌ترین شکل ممکن فعال میشوند. با انجام این کار، اینتل قصد دارد تجربه‌ای جامع و ساده را در اختیار مشتریان قرار دهد و به آنها اجازه دهد تا از حداکثر مزایای پروژه‌های متن‌باز و جدیدترین فناوری سیلیکون بهره‌مند شوند. مشتریان، چه از ابرمقیاس‌کننده‌هایی مانند AWS استفاده کنند و چه از لپتاپی که از فروشگاه خرده‌فروشی خریداری کرده‌اند، استفاده کنند، میتوانند از این پروژه‌های متن‌باز بهره ببرند. این امر منجر به یک تجربه منسجم و بهینه میشود که در آن ترکیب پیشرفتهای متن‌باز و جدیدترین سیلیکون اینتل، عملکرد و کارایی برتر را ارائه میدهد.
2.2.4. پروژه System76: یک مطالعه موردی
این شرکت سخت‌افزاری کامپیوتری آمریکایی که در سال ۲۰۰۵ تأسیس شد، به‌طور تخصصی به ساخت و فروش لپ‌تاپ‌ها، دسکتاپ‌ها و سرورهایی می‌پردازد که سیستمعامل لینوکس به‌صورت پیش‌فرض روی آنها نصب شده است. این ویژگی، اصلی‌ترین نقطه تمایز آنها از سایر تولیدکنندگان سخت‌افزار مانند Dell یا HP است که معمولاً ویندوز را به‌عنوان سیستمعامل اصلی ارائه میدهند.
2.2.4.1. ویژگی‌ها و فلسفه System76
تمرکز بر لینوکس: System76 متعهد به ارائه بهترین تجربه لینوکس برای کاربران است. آنها حتی توزیع لینوکس اختصاصی خود را با نام Pop!_OS توسعه دادهاند که بر پایه اوبونتو است و برای توسعه‌دهندگان و تولیدکنندگان محتوا بهینه‌سازی شده است.
سخت‌افزار با کیفیت بالا: محصولات آنها از قطعات قدرتمند و رده‌بالا (اغلب پردازنده‌های اینتل/AMD و کارت‌های گرافیک انویدیا/AMD) بهره میبرند که برای اجرای نرمافزارهای سنگین و کاربردهای حرفهای مناسب هستند.
پشتیبانی عالی از لینوکس: از آنجا که سخت‌افزار و نرمافزار توسط یک شرکت طراحی و پشتیبانی میشوند، کاربران لینوکس کمتر با مشکلات ناسازگاری درایورها یا سخت‌افزار مواجه میشوند.
متن‌باز (Open Source): System76 عمیقاً به فلسفه نرمافزار و سخت‌افزار متن‌باز اعتقاد دارد. آنها نهتنها سیستمعامل خود را به‌صورت متن‌باز ارائه میدهند، بلکه تلاش میکنند تا حد امکان، سختافزارهای خود را نیز به سمت متن‌باز شدن پیش ببرند (مثلاً از طریق Coreboot به‌جای بایوس‌های اختصاصی).
سفارشی‌سازی: کاربران میتوانند هنگام خرید، پیکربندی سخت‌افزاری دستگاه خود را بر اساس نیازهایشان سفارشی‌سازی کنند.
جامعه کاربری: این شرکت جامعه‌ای فعال از کاربران لینوکس و توسعه‌دهندگان را پیرامون محصولات خود شکل داده است.
2.2.4.2. محصولات اصلی
لپ‌تاپ‌ها (Laptops): مدل‌های متنوع برای کاربردهای عمومی، برنامه‌نویسی و کارهای گرافیکی (مانند Oryx Pro، Galago Pro، و Lemur Pro).
دسکتاپ‌ها (Desktops): کامپیوترهای رومیزی قدرتمند و سرورهای کوچک (مانند Thelio و Meerkat).
سرورها (Servers): سختافزارهای سرور بهینه‌شده برای لینوکس.
اگر کاربر لینوکس هستید یا قصد دارید به لینوکس مهاجرت کنید و به دنبال سخت‌افزاری هستید که به‌صورت کامل با این سیستمعامل سازگار باشد و پشتیبانی خوبی داشته باشد، System76 یکی از بهترین گزینه‌ها به شمار میرود.
2.2.4.3. مشاوره و توسعه سفارشی (Consulting and Custom Development)
مدل مشاوره و توسعه سفارشی یک رویکرد استراتژیک است که در آن شرکت‌ها در ارائه خدمات سفارشی، از جمله مشاوره، سفارشی‌سازی و راهکارهای سفارشی ساخته شده بر اساس نرمافزار متن‌باز، تخصص دارند. این مدل حول ارائه تخصص به سازمانهایی متمرکز است که به دنبال پیاده‌سازی‌ها، پیکربندی‌ها و بهینه‌سازی‌های شخصی‌سازی‌شده راهکارهای متن‌باز برای برآوردن نیازهای خاص خود هستند.
شرکت‌هایی که در این مدل فعالیت میکنند، دانش و مهارت‌های تخصصی در فناوریهای متن‌باز را جمع‌آوری میکنند و خود را به عنوان متخصص در ارائه راهکارهای سفارشی معرفی میکنند. آنها برای پروژه‌های متن‌باز، نگهدارندگانی استخدام میکنند که به نوبه خود به آنها امکان میدهد تا اعتماد مشتریان خود را جلب کنند. شرکت‌ها با ارائه خدمات و راهکارهای شخصی‌سازی‌شده، ارزش قابل توجهی به اکوسیستم متن‌باز اضافه میکنند. مشتریان از پیاده‌سازی‌های سفارشی که کاربرد نرمافزار متن‌باز را به حداکثر می‌رساند، بهره‌مند میشوند. و این یک جریان درآمدی برای شرکت‌ها ایجاد میکند.
به عنوان مثال: بسیاری از یکپارچه‌سازان سیستم در سفارشی‌سازی راهکارهای متن‌باز برای مشتریان تخصص دارند.
2.2.5. طرح پرداختی اکوسیستم دیتائیست بوسیله دونیت مالی به اعضا
این بخش به تبیین متدولوژی و ماتریس توزیع حمایتهای مالی (Donations) دریافتی اکوسیستم میان مشارکت‌کنندگان فعال می‌پردازد. تخصیص این مبالغ بر اساس سابقه، سطح تخصص و میزان اثرگذاری افراد در پروژه‌ها صورت میگیرد. برای مشاهده جزئیات تعرفه‌ها، مبنای سنجش عملکرد و نرخ‌های ساعتی برای نقش‌های مختلف، میتوانید به صفحه category/economy/business/models/donate مراجعه کنید.
2.2.6. جزئیات زیرساخت Next برای کسب‌وکارهای طرف قرارداد زیرساخت دیتائیست
زیرساخت ابری Next با تمرکز بر امنیت چندلایه، حفاظت از داده‌های حساس و پایداری بی‌وقفه، راهکاری مطمئن برای کسب‌وکارهای طرف قرارداد ارائه میدهد. این زیرساخت شامل قابلیت‌هایی نظیر رمزنگاری پیشرفته، سیستمهای حفاظت در برابر باج‌افزار و راهکارهای جامع پشتیبان‌گیری و بازیابی اطلاعات است. برای بررسی دقیق ویژگیهای فنی، پروتکل‌های امنیتی و جزئیات طرحهای زیرساختی، به صفحه category/economy/business/models/next مراجعه کنید.
2.2.6.1. جمع‌بندی
اگرچه این مدل‌های کسب‌وکار جامع نیستند، اما رویکردهای متنوعی را که شرکت‌ها میتوانند در چشم‌انداز متن‌بازِ همواره در حال تکامل اتخاذ کنند، برجسته میکنند. تکامل مداوم اکوسیستم متن‌باز، نوآوری در مدل‌های کسب‌وکار را تقویت میکند و پتانسیل شرکت‌ها را برای بهره‌برداری از نرمافزار متن‌باز، مشارکت در جامعه و حفظ عملیات تجاری خود نشان میدهد.
2.2.7. بازاریابی پروژه‌های نرمافزار متن‌باز
تاریخچه و تکامل بازاریابی در متن‌باز، نیاز به رویکردهای جدید را نشان میدهد.
بازاریابی نرمافزار متن‌باز (OSS) امروزه منحصر به فرد است: این فرآیندی از ایجاد و اجرای مشترک یک طرح بازاریابی با کل جامعه، توسعه‌دهندگان، کاربران نهایی و فروشندگان است. این امر آن را کاملا متفاوت از اکثر تلاش‌های سنتی بازاریابی فناوری میکند که عموما منحصرا بر تصمیم‌گیرندگان تجاری تمرکز دارند.
بازاریابی نرمافزار متن‌باز از زمان ظهور آن در دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ تکامل یافته است. اکنون جامعه را در هر مرحله از چرخه حیات خود شامل میشود. همچنین از رویکردهای سنتی مدیریت و کنترل در بازاریابی بهتر عمل میکند، زیرا بر اساس قدرت و دسترسی جوامع پروژه ساخته شده است. جامعه‌ای که در یک برنامه بازاریابی مشارکت داشته باشد، محتوای بسیار بیشتری نسبت به یک تیم بازاریابی به تنهایی تولید خواهد کرد.
هدف ما در اینجا توصیف فرآیندی برای بازاریابی فراگیر است که هر بازاریاب فناوری میتواند برای افزایش تاثیر آن را به کار گیرد.
2.2.7.1. تفاوتهای کلیدی
نرمافزارهای متن‌باز بسیاری از اصول توسعه نرمافزارهای تجاری را وارونه کردند. بازاریابی متن‌باز نیز به همین ترتیب بسیاری از فرضیات بازاریابی نرمافزارهای تجاری را وارونه میکند.
برای مثال، تیم‌های بازاریابی تجاری اغلب موفقیت را با سرنخ‌ها می‌سنجند. آنها بر شخصیت خریدار تمرکز میکنند. در مقابل، بازاریابی OSS به دنبال جذب ذینفعان بسیار بیشتر و متنوع‌تری است. توسعه‌دهندگان، نگهدارندگان، فروشندگان و کاربران نهایی، همگی برای حفظ تلاش‌های بازاریابی OSS حیاتی هستند. شما نمی‌توانید تعامل با این ذینفعان را در یک قیف تجسم کنید یا آن را با ROMI اندازه‌گیری کنید. اما بدون تعامل آنها، تلاش‌های بازاریابی OSS شکست خواهد خورد.
2.2.7.2. متن‌باز امروز
نرمافزارهای متن‌باز سازمانی (Enterprise OSS) به عنوان کسب‌وکاری برای ایجاد نسخههای باز از محصولات نرمافزاری اختصاصیِ موجود آغاز به کار کردند. نمونه‌های بارز آنها سیستمعاملها (لینوکس، BSD)، پایگاه‌های داده (MySQL، PosgreSQL) و وب‌سرورها (Apache) هستند.
این موفقیت‌ها مزیت توسعه فراگیر را برای تسریع نوآوری نشان داد. امروزه، اکثر نرمافزارهای پیشگام به صورت متن‌باز (اوپن‌سورس) ایجاد میشوند. در حوزه بلاکچین تجاری، که یک دسته جدید است، Corda، Ethereum، Hyperledger Technologies و Quorum همگی متن‌باز هستند. در حوزه ابری، OpenStack، Cloud Foundry و Kubernetes متن‌باز هستند. چندین راهکار پیشرو در زمینه هوش مصنوعی نیز متن‌باز هستند.
تکامل OSS، از تبدیل بازارهای تثبیت‌شده به بازارهای کاملا جدید، به این معنی است که رویکرد بازاریابی OSS امروز نیز باید تکامل یابد. دو مدل به توضیح تفاوت بازاریابی با OSS نوآورانه امروزی در مقابل بازاریابی OSS در بازارهای تثبیت‌شده کمک میکنند.
مورد اول، که در شکل ۱ زیر نشان داده شده است، یک مدل بازاریابی سفر خریدار (یا در مورد OSS، پذیرنده) عمومی است. پذیرندگان از یک راهکار آگاه میشوند، یک برداشت مطلوب در آنها شکل میگیرد و آن را امتحان میکنند. سپس آن را می‌پذیرند ابتدا به صورت محدود، سپس به صورت گسترده. در نهایت، با رضایت، آن را به دیگران ارجاع میدهند و این چرخه تکرار میشود. این نوع رویکرد پذیرنده محور به بازاریابی، پذیرندگان ایده‌آل (توسعه‌دهندگان، فروشندگان، کاربران نهایی) را در کانال‌های مورد نظرشان با محتوای مفید در طول سفرشان، درگیر میکند.
وقتی MySQL ظهور کرد، کل بازار سازمانی از قبل از پایگاه‌های داده استفاده می‌کرد، بنابراین هیچ فعالیت آگاهی‌بخشی لازم نبود؛ مردم از قبل کاربردها یا مزایای استفاده از پایگاه‌های داده را درک می‌کردند. MySQL می‌توانست به جای آن بر متقاعد کردن کاربران تمرکز کند که OSS فقط برای افراد حرفهای نیست؛ در واقع، بسیاری از شرکت‌ها بدون دانش مدیریت فناوری اطلاعات از MySQL استفاده می‌کردند. این کاربران نتایج مشابه، اگر نگوییم برتر، در زمینه امنیت، عملکرد و مقیاس‌پذیری را مشاهده کردند.
بازاریابان نیازی نداشتند به کاربران بالقوه کمک کنند تا نحوه استفاده از پایگاه‌های داده را درک کنند؛ آنها باید آنها را متقاعد می‌کردند که استفاده از یک پایگاه داده متن‌باز ایمن است. (همانطور که استفن اوگریدی در مقاله «سلطنت‌سازان جدید» می‌نویسد، دسترسی رایگان به OSS این پدیده را آغاز کرد که توسعه‌دهندگان بیشتر در تصمیم‌گیری‌های مربوط به خرید و مصرف فناوری سازمانی مشارکت کنند.)
بنابراین برنامه‌های بازاریابی تصمیم‌گیرندگان سازمانی برای MySQL تفاوت قابل توجهی با مثلا هایپرلجر داشت. هایپرلجر که در سال ۲۰۱۶ آغاز شد، یک تلاش متن‌باز برای پیشبرد فناوریهای بلاکچین بین صنعتی است. بنابراین، فعالیتهای بازاریابی هایپرلجر بیشتر بر نوع متفاوتی از فعالیت متمرکز بود: معرفی یک دسته محصول کاملاً جدید به مردم.
جدول زیر، تضاد سطح بالایی از رویکردهای بازاریابی مورد نیاز برای بازاریابی به تصمیم‌گیرندگان سازمانی در یک دسته تثبیت‌شده در مقابل یک دسته کاملا جدید را ارائه میدهد.
2.2.8. سفر کاربری: مقایسه اکوسیستم‌های متن‌باز
آگاهی (Awareness)
بازار تثبیت‌شده (قدیمی): مردم عادی و ادارات شروع به استفاده از آن میکنند، از نزدیک متوجه کیفیت بالای آن میشوند و خبرش پخش میشود.
بازار جدید (امروزی): اطلاعرسانی هماهنگ از طریق کانال‌های گسترده (وبلاگ‌ها، شبکه‌های اجتماعی، رویدادها، رسانه‌ها)، با بهره‌گیری از پذیرندگان اولیه و حامیان برای تقویت پیام‌ها و افزایش آگاهی و درک.
وابستگی (Affinity)
بازار تثبیت‌شده (قدیمی): عملکرد مبتنی بر استفاده داخلی. اطمینان حاصل کنید که نرمافزارهای متن‌باز «آماده برای استفاده سازمانی» هستند.
بازار جدید (امروزی): با پذیرندگان اولیه تعامل کنید تا الزامات خاص صنعت، موارد استفاده و تناسب پروژه با بازار را توسعه دهید. آموزش فنی (گزارش‌های رسمی و غیره).
آزمون (Trial)
بازار تثبیت‌شده (قدیمی): آزمایش‌های فنی از قبل انجام شدهاند.
بازار جدید (امروزی): استراتژی دیجیتال مبتنی بر پرسونا برای ارائه تجربه آزمایشی کاربرپسند. ایجاد بستری برای تعامل کاربران، توسعه‌دهندگان و فروشندگان.
پذیرش (Adoption)
بازار تثبیت‌شده (قدیمی): مقایسه هزینه/عملکرد با شرکتهای صاحب‌نام.
بازار جدید (امروزی): پلتفرم را گسترش دهید تا شامل بازاری از پیشنهادات اکوسیستم برای کاربرانی باشد که به دنبال یک راهکار کامل هستند. برنامه‌های آموزشی و انجمنهای شغلی را ترویج دهید تا اطمینان حاصل شود که کاربران نهایی به استعدادها دسترسی دارند.
ارجاع (Referral)
بازار تثبیت‌شده (قدیمی): رویکرد مردمی، از همان ابتدا تبلیغات دهان به دهان ویروسی را تضمین میکند. مطالعات موردی برای راهکارهای تجاری.
بازار جدید (امروزی): با پذیرندگان اولیه در مطالعات موردی و سایر برنامه‌های شهادت‌دهی همکاری کنید.
برای بررسی مدل دوم، بیایید به منحنی پذیرش فناوری نگاهی بیندازیم. برای مثال، در بازار بالغ پایگاه داده، همه از قبل از ظهور گزینه‌های نرمافزارهای متن‌باز از پایگاه‌های داده استفاده می‌کردند.
برعکس، نوآوری‌های امروزی OSS در بازارهای جدید از منحنی S که در شکل زیر نشان داده شده است، پیروی میکنند. بازاریابان باید برنامه‌ها را طوری تنظیم کنند که برای بخش مناسب به ترتیب متوالی جذاب باشند، و از نوآوران و پذیرندگان اولیه شروع کنند.
با گذار نرمافزارهای متن‌باز از یک کالا به بازارهای جدید، اهمیت و پیچیدگی بازاریابی افزایش یافته است. اکنون برای پرداختن به این پیچیدگی، یک رویکرد باز ضروری است.
2.2.8.1. چرا اجماع مهم است، چگونه آن را ایجاد کنیم
بازاریابی متن‌باز، به جای اینکه از ابتدا اهداف یا برنامه‌های بازاریابی را اجباری کند، در مورد اهداف، ارتباطات و استراتژی محتوا در بین ذینفعان مختلف پروژه، اجماع ایجاد میکند. از طریق این مشارکت در ایجاد اجماع، جامعه حس مالکیت نسبت به بازاریابی پیدا میکند. این امر برای اطمینان از مشارکت فعال جامعه در مجموعه فعالیتهای گسترده در طول مسیر پذیرش که بازاریابان باید هنگام بازاریابی راهکارهای نوآورانه در دسته‌بندی‌های جدید در نظر بگیرند، ضروری است.
اجماع بر اهداف و ارزش‌های مشترک و توافق گسترده متکی است. تلاش برای رسیدن به اجماع به شفاف‌سازی، اصلاح و تبلور ارزش‌ها و اهداف مشترک کمک میکند. این به همه طرف‌ها یادآوری میکند که در شکل‌دهی به آن اهداف و ارزش‌ها نقشی دارند. به همین دلیل است که مسیر دستیابی به اجماع اهمیت دارد. جستجوی نظرات، حتی انتقادات، جامعه را به کار دعوت میکند. بعید است که به توافق کامل بین همه طرف‌ها برسید، اما نکته این نیست و نباید مانع تلاش یک پروژه برای رسیدن به اجماع شود.
اولین قدم برای ایجاد اجماع، انتشار یک نظرسنجی عمومی برای ایجاد درک مشترک از اولویت‌های اطلاعرسانی است. پاسخ‌دهندگان در مورد مخاطبان کلیدی، نحوه سنجش موفقیت آنها، محل مراجعه آنها برای اطلاعات قابل اعتماد و موارد استفاده مهمی که مشاهده میکنند، توصیه‌هایی ارائه میدهند.
شرکتکنندگان باید شامل توسعه‌دهندگان، نگهدارندگان و بنیانگذاران پروژه (که بینش‌های اساسی دارند)، مدیران انجمن (و دیگران که اکوسیستم پروژه را به خوبی میشناسند) و مدیران اجرایی کسب و کار باشند. کاربران ممکن است یک استراتژی را تقویت یا آن را اصلاح کنند. در نظر داشته باشید که چند نفر از افراد تاثیرگذار در صنعت، تحلیلگران یا خبرنگاران را که ممکن است دیدگاه‌های متفاوتی ارائه دهند، نیز درگیر کنید.
از توصیه سایمون سینک پیروی کنید و با «چرا» شروع کنید تا از جامعه خود برای استراتژی بازاریابی راهنمایی بگیرید. اولین سوال نظرسنجی ما این است: «چه چیزی شما را در مورد این پروژه بیشتر هیجان‌زده میکند؟» شنیدن مستقیم از توسعه‌دهندگان در مورد انگیزه‌ها، آرزوها، احساساتی که ستون فقرات پروژه و جامعه پروژه را تشکیل میدهند، بسیار مهم است.
پاسخ‌ها به بازاریابان پروژه کمک میکند تا اطلاعرسانی را با استراتژی رشد پروژه به روشی باز و شفاف همسو کنند. گام بعدی، همکاری نزدیک با این گروه اصلی ذینفعان برای توسعه مشترک برنامه است. رسمیت بخشیدن به این فرآیند مشارکتی با یک گروه کاری بشارت یا کمیته پیام‌رسانی، تعامل را حفظ میکند، تضمین میکند که پروژه از تخصص جامعه بهره‌مند میشود و مالکیت مشترکی نسبت به برنامه ایجاد میکند.
2.2.8.2. حاضر باش اشتباه کنی
چندین حقیقت بدیهی در مورد متن‌باز اکنون تقریبا کلیشه‌ای به نظر می‌رسند، مانند برتری «خرد جمعی» و مزایای «ایستادن بر شانه‌های غول‌ها». ما این موارد را بیش از کلیشه‌ها یا حقایق بدیهی، به عنوان دستورالعملهای عملیاتی در نظر می‌گیریم.
میتوان خرد جمعی را در عدد ۸۰ دید: برای مثال، میانگین تعداد نظرات در یک درخواست pull در Node.js که با عنوان «مهم» برچسب‌گذاری شده است. هشتاد بار رفت و برگشت، ۸۰ بار برای ساختن از تفکر شخص دیگر. هشتاد بار برای کمی اشتباه و کمی درست بودن. کد با کیفیت از طریق تعامل جامعه پدیدار میشود.
ما همین اصل را هنگام ایجاد استراتژیهای اطلاعرسانی مبتنی بر جامعه به کار می‌بریم. ما آموخته‌ایم که بهترین راهکار از طریق گفتگو پدیدار میشود. ریسک‌پذیری و تمایل به تغییر نظر، گفتگو را تحریک میکند. این استراتژی از قبل در جامعه وجود دارد. وظیفه شما این است که آن را پیدا کنید، به شکل‌دهی آن کمک کنید و از جامعه برای تقویت آن استفاده کنید.
2.2.8.3. موفقیت چه شکلی است؟
ما این فرآیند را تا حد امکان دنبال میکنیم و شاهد ثمربخشی آن به شیوه‌هایی بوده‌ایم که همه بازاریابان میتوانند از آن قدردانی کنند. جامعه‌ای که به ایجاد استراتژی بازاریابی کمک میکند، به اجرای آن نیز کمک میکند.
ما این را در هایپرلجر و بنیاد Node.js و سایر پروژه‌ها می‌بینیم. اعضای شرکت و توسعه‌دهندگان، استراتژی را با هم ایجاد میکنند، محتوای ارزشمند ارائه میدهند و پیام‌های پروژه را به جوامع و کاربران خود منتقل میکنند.
تعامل اولیه با جامعه برای طراحی استراتژی بازاریابی، مشارکت قوی مانند این را تضمین کرد.
2.2.8.4. مشارکت جامعه، اکوسیستم‌ها را تقویت میکند
با توجه به این مزایای واضح، چرا بازاریابی مبتنی بر جامعه را نپذیریم؟
نوع بازاریابی باز که در اینجا شرح دادیم، چیزی فراتر از تصمیم‌گیری توسط یک کمیته است. ایجاد اجماع و مهار قدرت کل جامعه، سرمایه‌گذاری‌هایی هستند که در طول زمان، بازده فوق‌العاده‌ای در تعامل و رشد به همراه دارند. آنها به تضمین نوآوری در برنامه‌های ارتباطی و اطلاعرسانی پروژه به سرعت فناوری کمک میکنند. و با بهره‌برداری از دانش، اشتیاق و قابلیت‌های کل جامعه، بازاریابی متن‌باز مستقیما به پایداری پروژه کمک میکند.
بازاریابی OSS فراگیر در جامعه، از رویکردهای بسته و مجزا بهتر عمل میکند. این امر منجر به پیام‌ها و محتوای باکیفیت، معتبر و تولید شده توسط جامعه میشود که پذیرندگان و ذینفعان کلیدی برای آن ارزش قائلند. پذیرش این رویکرد مستلزم تغییر در تفکر است. مهمترین تغییر در میان این تغییرات، اجازه دادن به جامعه برای رهبری است.
2.2.9. بازاریابی در جوامع متن‌باز
در گذشته، اکثر نرمافزارهای زیرساختی و توسعه‌دهنده – نرمافزاری که برای ساخت نرمافزار استفاده میشد – انحصاری بودند. با این حال، طی 10 سال گذشته، یک تغییر اساسی در صنعت نرمافزار رخ داده است.
در حالی که نرمافزارهای انحصاری هنوز بر برخی بخش‌ها تسلط دارند (مثل مایکروسافت آفیس)، نرمافزارهای متن‌باز به طور گسترده برای زیرساخت‌ها پذیرفته شدهاند.
دو عامل، متن‌باز را تعریف میکنند. واضح‌ترین آنها این است که سورس برای مشاهده، کامپایل و گسترش در دسترس همه قرار دارد، به جای اینکه مخفی نگه داشته شود. از این رو، نام «متن‌باز» را به خود گرفته است. جنبه دوم، اما تاثیرگذارتر، متن‌باز این است که توسط جوامع توسعه داده میشود.
جوامع مجموعه‌ای از توسعه‌دهندگان، آزمایش‌کنندگان، نویسندگان فنی و رهبران پروژه هستند که نرمافزار را با هم میسازند، آزمایش میکنند و منتشر میکنند. اعضای جامعه ممکن است از شرکت‌ها برای انجام کار دستمزد دریافت کنند یا ممکن است به صورت انفرادی وقت خود را صرف کنند. در هر صورت، تصمیمات و کارهای متن‌باز تحت سلطه هیچ شرکت خاصی نیست. آنها به صورت جمعی عمل میکنند و با منافع مشترک گرد هم می‌آیند.
2.2.9.1. متن‌باز، استراتژی بازاریابی سنتی را زیر و رو میکند
مدل‌های متن‌بازی وجود دارند که در آنها بخش عمده توسعه از یک شرکت واحد میآید که سپس آن را تجاری‌سازی میکند. حتی در این شرایط، گروهی از افراد خارج از شرکت غالب درگیر هستند و تصمیمات (حداقل از لحاظ تئوری) به صورت آزاد گرفته میشوند.
این تغییر در صنعت نرمافزار، مشکلاتی را برای بخش‌های سنتی بازاریابی نرمافزار ایجاد میکند. در گذشته، تلاش‌های بازاریابی اغلب از بالا، با مدیر ارشد فناوری اطلاعات (CIO) یا مدیر ارشد فناوری (CTO) آغاز میشد. با توجه به هزینه سیستمهای اختصاصی در محل، این امر منطقی بود. اگر قرار بود یک سفارش خرید میلیون دلاری امضا شود، باید سطح C درگیر میشد.
در نرمافزارهای متن‌باز، ارتباط با جوامع متن‌باز کلید موفقیت است. توسعه‌دهندگان و معماران سیستم نه تنها خریدهای بالقوه را تنها پس از بررسی فنی دقیق به سطح C ارائه میدهند، بلکه احتمالا به سادگی خدمات متن‌باز را به عنوان خدمات ابری سفارش میدهند و آنچه را که برای یک فروشنده خاص بهتر است انتخاب میکنند. آنها همچنین ممکن است خودشان نرمافزار متن‌باز را نصب کنند.
گفتن اینکه «ما باید جوامع متن‌باز را درگیر کنیم» ساده‌سازی بیش از حد این تلاش است. جوامع از نظر نوع شرکتهای درگیر و نقش‌های ارائه شده متنوع هستند. برخی از آنها از شرکتهای فروشنده – رقبای بالقوه – هستند، در حالی که برخی دیگر متخصصان فناوری اطلاعات هستند که نمایانگر چشم‌اندازهای بالقوه هستند. آنها همچنین از نظر نقش‌ها متنوع هستند. برخی از اعضای جامعه در حال نوشتن کد برای پروژه متن‌باز هستند، در حالی که برخی دیگر در حال آزمایش یا مدیریت پروژه‌ها و انتشار نسخه‌ها هستند. جامعه گسترده‌تر شامل کسانی است که کاربر نرمافزار هستند، اما همچنان از آنها انتظار میرود که اشکالات را گزارش دهند و پیشنهاداتی برای ویژگی‌ها ارائه دهند. در جوامع متن‌باز، دادن و گرفتن بخش‌های مساوی از قرارداد اجتماعی هستند.
2.2.9.2. نکاتی برای بازاریابی در جامعه متن‌باز
موارد زیر هنگام بازاریابی در جوامع متن‌باز، چه محصول در اصل متن‌باز باشد و چه انحصاری، مفید خواهد بود:
از درون با مشتریان بالقوه ارتباط برقرار کنید و آنها را در جایی که هستند ملاقات کنید. اگر میخواهید از یک جامعه فیزیکی بازدید کنید، باید به آنجا بروید. جوامع متن‌باز نیز مشابه هستند. به جای اینکه سعی کنید آنها را به سمت خود بکشید، در جایی که ملاقات میکنند، حضور داشته باشید. اگر منظور ردیت، اسلک، گیت‌هاب، کنفرانس‌ها یا گردهمایی‌های متن‌باز است، در آنجا حضور داشته باشید.
بدانید که پیام را برای چه کسی ارسال کنید. بازاریابان باید سعی کنند با همه صحبت کنند، اما پیام باید برای نوع خاصی از اعضا و نقش آنها قابل درک باشد. هیچ چیز نمیتواند برای همه افراد در جوامع مختلف همه چیز باشد. این ظرافت بازاریابی برای جوامع متن‌باز است – گفتن چیزی به همه اما خاص بودن فقط برای بخشی از آن.
اگر محصول خود متن‌باز است، باید به خوبی از پروژه اصلی متن‌باز متمایز شود و این خاص بودن باید بخشی از پیام اولیه باشد. معمولا با رقبای زیادی روبرو خواهید شد و همیشه نسخه رایگان وجود دارد، بنابراین مشتریان بالقوه باید از قبل بشنوند که چرا یک راهکار بهتر است.
بپذیرید که افراد متنفری وجود خواهند داشت. سعی نکنید مبهم صحبت کنید تا همه راضی باشند. جوامع متن‌باز از نظرات قوی قدردانی میکنند، حتی اگر محبوب نباشند. اصالت مهم است.
از همه مهم‌تر – کمک کنید. وقتی به یک شرکت اجازه داده میشود به هر نحوی عضوی از یک جامعه متن‌باز باشد، حتی هنگام بازاریابی در آن، از آنها انتظار میرود که به نحوی باعث ارتقای جامعه شوند. ارائه نرمافزار یا ایده به جامعه را به عنوان هزینه مشارکت در نظر بگیرید. این شامل مشاهده و به ویژه بازاریابی میشود.
بازاریابی نرمافزار سنتی، صرف نظر از لفاظی‌های مدرن، هنوز هم بازاریابی فشاری است. با بازاریابی متن‌باز، همه چیز به مشارکت و تعامل جامعه بستگی دارد. آنچه داده میشود، همان چیزی است که به دست خواهد آمد.
2.2.10. موفقیت پروژه‌ها در بازاریابی متن‌باز
متن‌باز. این اصطلاحی است که دنیای فناوری را طوفانی کرده است. اما وقتی شروع به درک و پذیرش این مفهوم میکنیم، مشخص میشود که فراتر از نرمافزار است.
این در مورد یک رویکرد جامعه‌محور است که هنجارهای سنتی مالکیت و کنترل را به چالش می‌کشد. هرچه نرمافزارهای بیشتری متن‌باز میشوند، نیاز فزاینده‌ای به بازاریابی موثر این پروژه‌ها وجود دارد. اینجاست که مفهوم بازاریابی متن‌باز مطرح میشود.
2.2.10.1. بازاریابی متن‌باز: تلاشی جامعه‌محور
بازاریابی متن‌باز در مورد ایجاد یک جامعه پیرامون یک پروژه یا محصول است. این فقط در مورد دسترسی به مخاطبان گسترده نیست؛ بلکه در مورد دسترسی به مخاطبان مناسب است – کسانی که از پروژه شما استفاده میکنند، در آن مشارکت میکنند و از آن حمایت میکنند.
این نوع بازاریابی، تعامل کاربر را تشویق میکند، روابط را تقویت میکند و به رشد جامعه‌ای از کاربران متعهد که نسبت به پروژه احساس مالکیت و افتخار میکنند، کمک میکند. برخلاف بازاریابی سنتی که میتواند یک گفتگوی یک طرفه باشد، بازاریابی متن‌باز یک گفتگوی مداوم بین مدیران پروژه، مشارکت‌کنندگان و کاربران است.
2.2.10.2. اهمیت بازاریابی متن‌باز
در دنیایی که نرمافزارها به طور فزاینده‌ای به کالایی تجاری تبدیل میشوند، موفقیت یک پروژه متن‌باز توسط جامعه کاربران و مشارکت‌کنندگان آن تعیین میشود. دیگر کافی نیست که یک محصول عالی داشته باشید؛ شما به افرادی نیاز دارید که از آن استفاده کنند، آن را بهبود بخشند و در مورد آن تبلیغ کنند.
بازاریابی متن‌باز برای موارد زیر بسیار مهم است:
جذب کاربران: بازاریابی خوب، پروژه شما را قابل کشف میکند و پیدا کردن و شروع استفاده از محصول شما را برای کاربران بالقوه آسان‌تر میکند.
جذب مشارکت‌کنندگان: یک پروژه با بازاریابی خوب، مشارکت‌کنندگان بالقوه‌ای را جذب میکند که میتوانند ویژگیهای جدیدی اضافه کنند، اشکالات را برطرف کنند، مستندات را بهبود بخشند و موارد دیگر.
ایجاد یک جامعه: در نهایت، بازاریابی به ایجاد یک جامعه پیرامون پروژه شما کمک میکند. این جامعه از پروژه شما پشتیبانی میکند، آن را به دیگران معرفی میکند و پایداری طولانی مدت آن را تضمین میکند.
2.2.10.3. پروژه Cinemoon: یک مطالعه موردی
بیایید مثالی از یک پروژه متن‌باز به نام Cinemoon بزنیم. Cinemoon که توسط Simplify Labs توسعه داده شده، یک برنامه با طراحی زیبا است که یک تجربه تماشای فیلم بی‌نظیر را ارائه میدهد. این برنامه به خوبی با بسیاری از ارائه‌دهندگان فیلم ادغام میشود و رابط کاربری راحتی دارد که پیدا کردن و لذت بردن از فیلم‌ها را آسان میکند.
اما Cinemoon چگونه کاربران و مشارکت‌کنندگان را جذب کرد و یک جامعه پویا پیرامون محصول خود ساخت؟
اولا تیم Cinemoon به اهمیت ارتباط شفاف پی برد. آنها درک کاربران و مشارکت‌کنندگان بالقوه از عملکرد محصولشان و دلیل ارزشمند بودن آن را آسان کردند. این امر از طریق مستندات جامع، یک صفحه GitHub آموزنده و به‌روزرسانی‌های منظم در مورد ویژگی‌ها و پیشرفتهای جدید محقق شد.
دوم اینکه، تیم متوجه شد که ایجاد روابط با کاربران و مشارکت‌کنندگان بسیار مهم است. آنها ارائه بازخورد را برای کاربران و ارائه بهبودها را برای مشارکت‌کنندگان آسان کردند و حس همکاری و اجتماع را تقویت کردند.
در نهایت، تیم Cinemoon از کانال‌های مختلف بازاریابی، چه آنلاین و چه آفلاین، برای انتشار اخبار مربوط به محصول خود استفاده کرد. آنها به‌روزرسانی‌ها و اخبار را در رسانه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشتند، پستهای وبلاگ نوشتند و در رویدادها و جلسات شرکت کردند.
این رویکرد چندوجهی به بازاریابی متن‌باز منجر به موفقیت پروژه Cinemoon شده است و به عنوان نمونه‌ای عالی برای سایر پروژه‌های متن‌باز عمل میکند.
2.2.10.4. جمع‌بندی
بازاریابی متن‌باز در مورد فروش یک محصول نیست – بلکه در مورد ایجاد یک جامعه است. با برقراری ارتباط موثر با ارزش پروژه خود، ایجاد یک محیط مشارکتی و استفاده از کانال‌های مختلف بازاریابی، میتوانید کاربران را جذب کنید، مشارکت‌کنندگان را جذب کنید و موفقیت بلندمدت پروژه متن‌باز خود را تضمین کنید.
پروژه Cinemoon نشان میدهد که با یک استراتژی بازاریابی مناسب، پروژه‌های متن‌باز نه تنها میتوانند زنده بمانند، بلکه میتوانند در چشم‌انداز وسیع دنیای فناوری رشد کنند. اگر یک پروژه متن‌باز دارید یا به شروع آن فکر می‌کنید، به یاد داشته باشید: بازاریابی یک اقدام ثانویه نیست – بلکه یک عنصر کلیدی در موفقیت پروژه شماست. simonkoeck.medium.com
2.3. فصل دوم – بخش دوم
2.3.1. مقدمه.
2.3.1.1. فرهنگ و توسعه نرمافزار آزاد فراتر از اقتصاد جدید
این مقاله پتانسیل‌ها و محدودیتهای فرهنگ نرمافزار آزاد و محصولات مشتق‌شده از آن را در آنچه که مربوط به ارتقای توسعه اقتصادی و اجتماعی در چارچوب «اقتصاد جدید» و جایگزین‌های آن است، تجزیه و تحلیل میکند.
این مقاله انگیزه‌ها و محدودیتهای نوآوری، به معانی مختلف آن را که توسط نرمافزارهای آزاد به عنوان کالاهایی که از نظر فنی متمایز از نرمافزارهای انحصاری هستند و بر اساس ارزش‌ها و منافع خاص توسعه یافته‌اند، ایجاد میشوند، بررسی میکند. همچنین محدودیتها و قابلیت‌های آنها را در رابطه با ارتقای استراتژیهای توسعه که نه تنها رشد اقتصادی مبتنی بر بهبود فناوری، بلکه به ویژه ایجاد فرصت‌های اجتماعی را هدف قرار میدهند، مورد بررسی قرار میدهد.
2.3.1.2. زمینه «اقتصاد جدید»
در دهه‌های پایانی قرن بیستم، مجموعه‌ای ساختاریافته از تغییرات همراه با توسعه فناوریهای جدید اطلاعات و ارتباطات (NICTs) روند تحولات گسترده و جمعی را که در سراسر جهان رخ میدهد، تسریع کرد. در این شرایط جدید، کشورهای سراسر کره زمین به طور پیوسته پویایی وابستگی متقابل فزاینده‌ای را آغاز کردند که باعث ظهور اشکال جدیدی از تعامل بین حوزه‌های فرهنگی، سیاسی و اقتصادی شد. اگرچه تغییرات مورد بحث به یک اندازه بر همه مناطق جهان تأثیر نگذاشت و نمی‌توان گفت که نتیجه یک مجموعه ساده و برگشت‌ناپذیر از تحولات جهانی هستند، اما میتوان با اطمینان گفت که آنها بیانگر تعدادی از پدیده‌هایی هستند که در حال هژمونیک شدن هستند و با توجه به تاثیر آنها بر تصمیم‌گیری، به ویژه در جوامع مسلط سیاسی و اقتصادی، نمی‌توان پیامدها و ویژگیهای آنها را نادیده گرفت.
به دلیل این پویاییِ تحولات جمعی همراه با توسعه سریع فنی، یک «اقتصاد جدید» شکل گرفت. در محیط جدید، سودآوری و رقابت‌پذیری – «عوامل تعیین‌کننده واقعی نوآوری تکنولوژیکی و رشد بهره‌وری» – از طریق فناوری بهبود یافته، که با انباشت دانش و پیچیدگی فزاینده پردازش اطلاعات امکان‌پذیر شده است، حاصل میشوند. بنابراین، یک اقتصاد دانش‌محور پدیدار شد که توسعه آن مبتنی بر تبدیل اطلاعات به نوآوری بود و پایه‌های چیزی را بنا نهاد که میتوان آن را «اقتصاد دانش‌بنیان» نامید.
از آن زمان به بعد، پیگیری نوآوری اقتصادی – مبتنی بر توانایی سرعت بخشیدن به کل فرآیند عرضه محصولات و خدمات جدید در بازار – به استراتژی اصلی برای گسترش کسب و کار و مهمترین وسیله برای غلبه بر رقابت تبدیل شده است. «اقتصاد جدید» از جستجوی بی‌پایان برای مصرف‌کنندگان بالقوه جدید، که به عنوان فرصت‌هایی برای افزودن به میزان سرمایه انباشته شده دیده میشوند، جدایی‌ناپذیر است. این امر تا حد زیادی توضیح میدهد که چرا فناوریهای جدید با چنین سرعت بالایی ایجاد و منتشر میشوند.
در عین حال، بافت اقتصادی هژمونیک همچنین شامل تنش‌های متعددی است که از محدودیتهای داخلی آن ناشی میشود، که به نوبه خود، از جمله دلایل دیگر، از این واقعیت ناشی میشود که مشروعیت هرگونه چالشی برای نظم اجتماعی که توسط بازار و پیشرفتهای تکنولوژیکی دیکته میشود، تضعیف میشود. در این نظم که از مرکز تا پیرامون امتداد دارد، «جهانی شدن» بر پویایی بنا شده است که هر آنچه را که از نظر ابزاری ارزشمند می‌داند – افراد، شرکت‌ها و نهادها – به هم متصل میکند، در حالی که تمام آنچه را که تحت این منطق مرتبط تلقی نمیشود، از هم جدا میکند. بنابراین، «اقتصاد جدید» و نمادهای آن، مانند مفاهیم «جامعه» و «اقتصاد دانش»، اساسا به اینرسی سیستمهای سنتی که شرایط تولید و بازتولید دانش را تعریف میکنند، وابسته هستند، که اغلب با انواع اقتدارگرایی‌ها و تحمیل‌ها مشخص میشوند.
در محیط اقتصادی فعلی، دولت‌ها و نهادهای نظارتی بینالمللی نقش عمده‌ای در تداوم شرایط عینی موجود در رابطه با دانش ایفا میکنند، زیرا آنها هستند که محدودیتهای نهادی را برای دسترسی و انتشار اطلاعات و دانش وضع میکنند و آنها را به کالا تبدیل میکنند. بنابراین، سطح کنترل و تمرکز منابعی که برای «اقتصاد جدید» استراتژیک تلقی میشوند، از طریق تقویت سازوکارهای حفاظت از حقوق مالکیت معنوی افزایش یافته است، همانطور که در مورد توسعه نرمافزار از زمان خصوصی‌سازی گسترده نرمافزار در چند دهه پیش اتفاق افتاده است.
اگرچه واضح است که ظهور اشکال جدید سلطه و نابرابری که پس از بازسازی سرمایه‌داری در اواخر قرن بیستم و در طول فرآیند جهانی شدن که «اقتصاد جدید» را در همان دوره شکل داد، مشاهده شد، یک جنبه منفی جمعی دارد، اما تغییراتی که در حال حاضر در حال وقوع است، مجموعه‌ای پیچیده از پدیده‌ها را به ما ارائه میدهد که همزمان منفی و مثبت و همچنین گاهی اوقات عمیقا مبهم و غیرقابل پیش‌بینی هستند. بنابراین، پیچیدگی کل این زمینه نیازمند یک دیدگاه انتقادی است که امکان ارزیابی صحیح جنبه‌های مختلف آن را فراهم کند. علاوه بر این، چنین دیدگاهی باید نسبت به مشروعیت گفتمان ایدئولوژیک محیط جدید تردید داشته باشد و در عین حال اهمیت پدیده‌هایی را که آن را تشکیل میدهند، بپذیرد تا بتواند جنبه‌های مثبت آن را بیان و بررسی کند.
از آنجایی که فناوریهای جدید اطلاعات و ارتباطات به عنوان منبعی که جهانی‌سازی برای بسیج جریان‌های مختلف کالا، اطلاعات، مردم و سرمایه در جوامع، اقتصادها و فرهنگ‌های به طور فزاینده‌ای به هم پیوسته استفاده میکند، نقش اصلی را ایفا میکنند، پیچیدگی سناریوی فعلی ما به ناچار در شیوه‌های ایجاد و تصاحب این نوآوری‌های فنی نیز وجود دارد، که ممکن است یا آسیب بزرگی به گونه بشر وارد کند یا ایدههای جدید، ثروت و تحولات عمده‌ای را در عرصه جهانی ایجاد کند. بنابراین، تاریخچه چگونگی ایجاد و محبوبیت رایانه‌های شخصی (PCs)، شیوه‌ها و ارزش‌های جوامع اولیه توسعه نرمافزار و ظهور و گسترش اینترنت، همگی نشان میدهند که توسعه NICTها محصول انواع تعاملات اجتماعی و فرهنگی است که تا حدی متضاد، تا حدی مکمل و تا حدی نیز نتیجه منطق «اقتصاد جدید» هستند.
در میان پدیده‌های اجتماعی-فرهنگی که در دوره تغییرات گسترده که مشخصه چند دهه گذشته است، شکل گرفتهاند، فرهنگ نرمافزار آزاد به دلیل توانایی‌اش در ارتقای نزدیکی و فاصله تقریبا غیرقابل عبور از حوزه سازمانها، نهادها و ارزش‌هایی که در صحنه اقتصادی معاصر غالب هستند، برجسته است. بنابراین، برخلاف رویکردهایی که تمایل دارند فقط بر یک روی سکه تمرکز کنند، مقاله حاضر جنبه‌های متعدد پتانسیل‌ها و محدودیتهای فرهنگ نرمافزار آزاد را در منطق «اقتصاد جدید» و فراتر از آن بررسی میکند. به عبارت دیگر، این مقاله به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه فرهنگ نرمافزار آزاد از طریق استراتژی‌هایی که در محیطی از رقابت اقتصادی تعبیه شدهاند و با نیاز مداوم به تولید دانش جدید مشخص میشوند، توسعه را ارتقا میدهد و پتانسیل آن را برای شمول و توانمندسازی اجتماعی تجزیه و تحلیل میکند، نه اینکه صرفا بر محدودیتهای منطقی مبتنی بر تداوم عدم تقارن‌ها و محرومیت‌های گسترده تمرکز کند.
2.3.1.3. فرهنگ نرمافزار آزاد: خاستگاه‌ها و وضعیت کنونی
همانطور که کولمن اشاره میکند، تا دهه ۱۹۸۰ نرمافزارهای توسعه‌یافته در ایالات متحده به ندرت مشمول حق چاپ و حق ثبت اختراع می‌شدند، که این امر امکان همکاری برنامه‌نویسان و هکرها را برای تکمیل کدهای منبعشان فراهم می‌کرد. با این حال، از آن زمان به بعد، شرکتهای خصوصی تحت قوانین مالکیت معنوی (IP) که در آن زمان به سرعت در حال گسترش بود، شروع به تعطیلی این برنامه‌ها کردند. ریچارد استالمن، یک هکر و یک برنامه‌نویس در آزمایشگاه هوش مصنوعی MIT، با شروع جنبشی برای ایجاد و حفظ آنچه که به عنوان نرمافزار آزاد شناخته شد، واکنش نشان داد.
برای استالمن و پیروانش، کد منبع و پتانسیل اشتراک‌گذاری، اساس ارتباط قوی بین جامعه توسعه‌دهندگان و فرهنگ برنامه‌نویسی بود که در آن زمان به سرعت در حال فروپاشی بود. در سال ۱۹۸۳، استالمن در تلاشی برای جلوگیری از انقراض این فرهنگ، مجوز جایگزینی به نام GNU را راهاندازی کرد که با نام کپی‌لفت نیز شناخته میشود. با راهاندازی GNU، استالمن «مجوزی ایجاد کرد که به موجب آن حق چاپ کد خود را حفظ می‌کرد و در عین حال اجازه توزیع رایگان را میداد، مشروط بر اینکه چنین آزادی برای هر کاربر فراهم شود». به عبارت دیگر، او از سلاح‌های «دشمنان» خود علیه آنها استفاده کرد.
پس از اینکه لینوکس (یک سیستم عامل مبتنی بر یونیکس که توسط لینوس توروالدز توسعه داده شد) برای اولین بار در سال ۱۹۹۱ به صحنه آمد، انجمنهای داوطلبانه‌ای که از ایدئولوژی نرمافزار آزاد الهام گرفته بودند، گسترش یافتند. در همان زمان، از اوایل دهه ۱۹۹۰، برنامه‌نویسان و هکرها به طور فزاینده‌ای با قوانین حاکم بر نرمافزار آزاد و حقوق مالکیت معنوی آشنا شدند تا از خود در برابر آنها محافظت کنند. این قوانین و مقررات به طور فزاینده‌ای گسترده و محدودکننده شدند، در حالی که کپی‌لفت در جهت مخالف تکامل یافت و با این کار ناامنی را برای شرکتهای بزرگ به ارمغان آورد، جایی که مزایای متن‌باز از قبل مورد تایید قرار گرفته بود.
تنش‌های ناشی از گسترش کپی‌لفت در مواجهه با منافع شرکتهای خصوصی، گروهی از هکرها، به رهبری اریک ریموند به عنوان مشهورترین نماینده خود، را بر آن داشت تا در سال ۱۹۹۸ طرح ابتکاری متن‌باز (OSI) را راهاندازی کنند. هدف آنها تلاش برای رهایی نرمافزار آزاد – که آن را نرمافزار متن‌باز می‌نامیدند – از اهمیت اخلاقی و سیاسی آن بود. این گروه رویکردی عمل‌گرایانه اتخاذ کرد که متن‌باز را به خاطر مزایای فنی‌اش ارج می‌نهاد، در تلاشی برای «دلپذیرتر کردن آن برای دنیای شرکت‌ها».
اختلافات داخلی که بر جنبش نرمافزار آزاد (MSL) که توسط استالمن در سال ۱۹۸۵ و در نتیجه ایجاد ابتکار متن‌باز (OSI) و ظهور نرمافزار متن‌باز آغاز شد، تاثیر گذاشت، اهمیت نقش عمل‌گرایی را به عنوان یک ارزش محوری برای بسیاری از طرفداران کپی‌لفت نشان میدهد، کسانی که کیفیت کار خود را به سطح بالاتر سازماندهی خود و نوع نرمافزاری که تحت این منطق توسعه داده میشود، در مقایسه با شیوه تولید شرکتهای بزرگ تجاری، نسبت میدهند. علاوه بر این، چنین عمل‌گرایی، که به وضوح با «روح آزاد» حاکم بر این فرهنگ مرتبط است، این امکان را برای بسیاری از کاربران فراهم میکند که حق استفاده از برنامه‌های خود را برای اهداف تجاری بدون خیانت به اساسی‌ترین اصل نرمافزار، یعنی دسترسی آزاد به تمام اطلاعات موجود در برنامه، از جمله آزادی تغییر آن و استفاده از آن به دلخواه، مطالبه کنند.
به طور خلاصه، برخلاف نرمافزار اختصاصی، فرهنگ نرمافزار آزاد مبتنی بر رویه‌ها و ارزش‌هایی است که اگرچه تفاوت قابل توجهی با نرمافزارهای دارای حق نشر دارند، اما امکان ارتباط متقابل با منطق نرمافزارهای دارای حق نشر را نیز فراهم میکنند، همانطور که در مورد نرمافزارهای متن‌باز نیز صادق است. بنابراین، ویژگی متمایز «نرمافزار آزاد» آنطور که استالمن و MSL درک میکنند، بیشتر به مسائل ایدئولوژیک مربوط میشود تا تفاوتهای فنی، زیرا هر دو نوع ریشه‌های تاریخی و اجتماعی یکسانی دارند و تعدادی از ارزش‌های اصلی آنها حول ایده آزادی بنا شده است.
در عین حال، برخی از مهمترین مشارکت‌ها در تاریخ فرهنگ نرمافزار آزاد، با تاثیری در سطح اجتماعی و اقتصادی، در تغییراتی که این فرهنگ از زمان ظهور اولیه‌اش ایجاد کرده، چه در حوزه نهادی – با ایجاد مجوز GNU در چارچوب قانونی موجود – و چه در حوزه‌های سازمانی و فناوری، منعکس شدهاند. ماهیت نوآورانه تغییرات اخیر به ویژه در نحوه تکامل اینترنت قابل توجه است.
2.3.1.4. اینترنت و سهم نرمافزارهای آزاد
همانطور که کاستلز اشاره کرده است، اینترنت هرگز نمی‌توانسته در دنیای تجارت سرچشمه گرفته باشد. این موضوع زمانی آشکار میشود که فکر کنیم در سالهای اولیه آن، در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، فناوری آن بسیار جسورانه بود و به هزینه‌های سرمایه‌گذاری بسیار بالایی نیاز داشت و بنابراین با سازمانهایی که بر اساس سود و بازده کوتاه‌مدت یا میان‌مدت هدایت می‌شدند، ناسازگار بود. فقط دولت می‌توانست منابع عظیم و خطرات مربوط به راهاندازی اینترنت را تامین کند، که توضیح میدهد چرا اینترنت در فضای سیاسی و نظامی جنگ سرد آمریکا ظهور کرد. در آن زمان، دولت ایالات متحده متعهد به بسیج منابع تحقیقاتی با همکاری موسسات دانشگاهی کشور بود و هدف آن دستیابی به برتری فناوری و نظامی بر اتحاد جماهیر شوروی بود.
آغاز این مسیر را نمی‌توان به طور کامل درک کرد، مگر اینکه به مواجهه‌ی غیرمعمول، در آزمایشگاههای تحقیقاتی ایالات متحده، بین علم بزرگ و روندهای ضدفرهنگی آزادی‌خواهانه‌ای که دهه‌های اول نیمه‌ی دوم قرن بیستم را شکل دادند، اشاره شود. آن «تلاقی نامحتمل» پیوندی بین تحقیقات علمی پیشرفته‌ی انجام‌شده توسط نخبگان دانشگاهی در دانشگاه‌های ایالات متحده – که تمایل داشتند روی پروژه‌های نظامی بزرگ با بودجه‌ی دولتی کار کنند – از یک سو و فرهنگ یا ایدئولوژی مبتنی بر دفاع تزلزل‌ناپذیر از آزادی فردی و «بی‌اعتمادی سیستماتیک به دولت» از سوی دیگر برقرار کرد.
بنابراین، یک گام تعیین‌کننده در جهت ساخت شبکه‌های کامپیوتری که منجر به ظهور اینترنت شدند، ایجاد جامعه‌ای از کاربران بود که عمدتا از دانشجویان و محققان دانشگاهی تشکیل شده بودند و از سیستم عامل یونیکس استفاده می‌کردند. اینگونه است که:
یونیکس به زبان میانجی اکثر دپارتمان‌های علوم کامپیوتر تبدیل شد و دانشجویان خیلی زود در کار با آن مهارت پیدا کردند. سپس، در سال ۱۹۷۸، بل برنامه UUCP (کپی یونیکس به یونیکس) خود را توزیع کرد که به کامپیوترها اجازه میداد فایل‌ها را از یکدیگر کپی کنند. بر اساس UUCP، در سال ۱۹۷۹، چهار دانشجو […] برنامه‌ای برای ارتباط بین کامپیوترهای یونیکس طراحی کردند. نسخه بهبود یافته این برنامه به صورت رایگان در کنفرانس کاربران یونیکس در سال ۱۹۸۰ توزیع شد. این امر امکان تشکیل شبکه‌های ارتباطی کامپیوتری، Usenet News […] را فراهم کرد و بدین ترتیب، عمل ارتباط کامپیوتری را به طور قابل توجهی گسترش داد.
در اینجا می‌توانیم مشاهده کنیم که چگونه فرهنگ نرمافزار آزاد نه تنها در ایجاد یونیکس – برنامه‌ای که قرار بود نقش حیاتی در توسعه فناوری اینترنت ایفا کند – بلکه در ساختاردهی تعدادی از شبکه‌هایی که با انعطاف‌پذیری و شیوه‌های اشتراک‌گذاری رایگان اطلاعات بین کاربرانشان مشخص میشوند، تاثیر مستقیم داشته است. به طور مشابه، همانطور که در بالا مشاهده شد، توسعه لینوکس مبتنی بر یونیکس قرار بود ابتدا در بین هکرها و گیک‌ها و بعدا در جامعه تجاری و جامعه به طور کلی، آگاهی از پتانسیل کامل تولید مشترک را که از ویژگیهای بارز جهان تولید نرمافزار است، افزایش دهد.
علاوه بر این، اگرچه گسترش نمایی اینترنت تا دهه ۱۹۹۰، زمانی که خصوصی‌سازی، این فناوری جدید را به یک «شبکه جهانی» واقعی تبدیل کرد، رخ نداد، اما گسترش سریع آن در سراسر جامعه تنها ناشی از ظهور عملیات تجاری نبود، زیرا:
[…] تا سال ۱۹۹۰، استفاده از اینترنت برای افراد ناآشنا هنوز دشوار بود. قابلیت انتقال گرافیکی بسیار محدودی وجود داشت و یافتن و بازیابی اطلاعات بسیار دشوار بود. یک جهش تکنولوژیکی جدید، امکان نفوذ اینترنت را در جریان اصلی جامعه فراهم کرد. طراحی یک برنامه جدید، یعنی وب جهان‌گستر، سازماندهی محتوای سایتهای اینترنتی بر اساس اطلاعات به جای مکان، و سپس ارائه یک سیستم جستجوی آسان به کاربران برای یافتن اطلاعات مورد نظر.
«www» شامل یک برنامه مرورگر/ویرایشگر مبتنی بر منطق فناوریهای فرامتن و چندرسانه‌ای است، از این رو ماهیت سمعی و بصری این نرمافزار را دارد. پس از ایجاد، بلافاصله به صورت رایگان در سراسر شبکه توزیع شد. از لحظه‌ای که تحت مجوز کپی‌لفت راهاندازی شد، بسیاری از هکرها شروع به توسعه مرورگرهای خود کردند و در بسیاری از موارد به دنبال کشف پتانسیل تجاری آینده خود بودند.
اولین مرورگری که محبوب شد، Mosaic بود که برای اجرا روی رایانه‌های شخصی طراحی و در سال ۱۹۹۳ به صورت رایگان منتشر شد. ظرف یک سال، میلیون‌ها کاربر داشت. کمی پس از آن، سازندگان آن، که به جیم کلارک (یک کارآفرین برجسته سیلیکون ولی) برای راهاندازی Mosaic کامیونیکیشنز پیوسته بودند، نت‌اسکیپ ناویگیتور را از طریق شرکت ارتباطات نت‌اسکیپ (که قبلاً Mosaic نام داشت) راهاندازی کردند. در سال ۱۹۹۵، مایکروسافت اولین حضور خود را در دنیای اینترنت تجربه کرد و اینترنت اکسپلورر را همراه با ویندوز ۹۵ منتشر کرد. در سال ۱۹۹۸، مشکلات مالی باعث شد نت‌اسکیپ اقداماتی را اتخاذ کند که در آن زمان برای یک شرکت فناوری اطلاعات خصوصی بی‌سابقه بود: در تلاش برای رهایی از رکود قیمت سهام خود، «کد منبع مرورگر خود را تحت مجوز متن‌باز» منتشر کرد. در نهایت، پس از نت‌اسکیپ ناویگیتور، موزیلا فایرفاکس (که در حال حاضر تحت مجوز کپی‌لفت است) عرضه شد که به یکی از پرکاربردترین مرورگرهای جهان تبدیل شده است.
برعکس، تا آغاز قرن بیست و یکم، وب – بخش گرافیکی اینترنت – تحت سلطه پورتال‌های تجاری بزرگی مانند یاهو! و آمریکا آنلاین (AOL) بود که هر دو در سال ۱۹۹۶ در ایالات متحده راهاندازی شدند و یونیورسو آنلاین (UOL) که در همان سال در برزیل راهاندازی شد. بازار برنامه‌نویسی HTML و طراحی وبسایت و صفحات وب تقریبا در همان زمان دوره رشد چشمگیری را پشت سر گذاشت.
بنابراین، در طول مرحله اول وب، کاربران اینترنت در درجه اول گیرنده و مصرف‌کننده اطلاعات، محصولات و خدماتی بودند که توسط شرکت‌ها و سایر نهادها ارائه میشد. با این حال، از حدود آغاز قرن بیست و یکم، نگرش کلی ارائه‌دهندگان اصلی محتوا، شرکتهای اینترنتی و خود کاربران در مقایسه با آن دوره اولیه که به عنوان وب ۱.۰ شناخته شد، به شدت تغییر کرد.
با نسل دوم «وب جهانی»، شرکتهای فناوری اطلاعات از طریق ادغام کاربردها و شیوه‌های اینترنتی مرتبط با فرهنگ تولید آزاد و باز که آغاز وب را رقم زد و در ریشه‌های نرمافزار آزاد قرار دارد، شروع به آگاهی از امکانات تولید محتوا بر اساس مشارکت فعال و مشارکتی کاربران کردند. چنین کاربردها و شیوه‌هایی در نهایت آنچه را که وب ۲.۰ نامیده میشود، شکل دادند و ظهور سایتهای اشتراک‌گذاری اطلاعات جهانی، جذاب از نظر تجاری مانند یوتیوب و فیس‌بوک را ممکن ساختند. همانطور که دیل دوهرتی، پیشگام وب، در اوایل سال ۲۰۰۴ به وضوح درک کرد، «وب نه تنها «از کار نیفتاده»، بلکه با برنامه‌ها و سایتهای جدید هیجان‌انگیز که با نظمی شگفت‌انگیز ظاهر میشوند، از همیشه مهم‌تر شده است».
بنابراین، تاریخچه توسعه اینترنت این ایده را نشان میدهد که نوآوری‌ها باعث میشوند شرکت‌ها فراتر از افق‌های خود حرکت کنند و به شبکه وسیعی از همکاران متوسل شوند، «در ساختاری که شبیه به یک اکوسیستم بسیار متنوع و پیچیده است، [و] بُعد تجاری آن تنها یکی از جنبه‌های متعدد آن است». تا آنجا که به اینترنت مربوط میشود، منطق سازمانی، تولید و توزیع زیربنایی دنیای نرمافزار آزاد، به جای اینکه در مقابل استراتژیهای توسعه «اقتصاد جدید» قرار گیرد، در پرورش این استراتژی‌ها ضروری بوده است، حتی زمانی که در درجه اول ناشی از سود اقتصادی نبود – همانطور که در مورد تولید نرمافزار اختصاصی و شرکتهای بزرگ اینترنتی صادق است.
2.3.1.5. فرهنگ نرمافزار آزاد، نوآوری و توسعه: فراتر از «اقتصاد جدید»
ایده نوآوری از استراتژیهای توسعه‌ای که برای اطمینان از عملکرد خوب کشورها در زمینه «اقتصاد جدید» و جهانی شدن طراحی شدهاند، جدایی‌ناپذیر است. به عنوان یک قاعده، نوآوری را میتوان یا به ساده‌ترین معنا، با تکیه بر مفاهیمی مانند «بازآرایی»، «ترکیب» و «اکتشاف»، یا در ارتباط با بازار – چه به عنوان «کاربرد اقتصادی یک ایده جدید»، چه از نظر «هر فرآیند، کشف، محصول یا خدمات جدید – چه با فناوری پیشرفته، چه با فناوری پایین یا بدون فناوری – که ارزش اقتصادی به شرکت می‌افزاید» درک کرد.
با در نظر گرفتن این تعاریف، به عنوان اولین گام، مناسب به نظر میرسد که به پتانسیل‌ها و محدودیتهای فرهنگ نرمافزار آزاد در رابطه با ارتقای توسعه بپردازیم. نقطه عزیمت ما ایده نوآوری در محیطی از رقابت اقتصادی خواهد بود، جایی که تولید دانش جدید به عنوان ماده اولیه اصلی فرآیند نوآوری استفاده میشود. در ادامه، این فرهنگ از زاویه دیگری تحلیل خواهد شد: نوآوری به معنای وسیع‌تر، یعنی محدود نشدن به مدل رایج فعلی توسعه اقتصادی و فناوری، بلکه تمرکز بر غلبه بر بازتولید عدم تقارن‌ها و محرومیت‌هایی که پویایی‌هایی را تعریف میکنند که از طریق آنها اطلاعات و دانش، چه تخصصی و چه غیرتخصصی، تولید و منتشر میشوند.
در مورد موضوع اول، کتاب «ثروت شبکه‌ها» نوشته یوچای بنکلر، ویژگی‌ها و مزایای اصلی «اقتصاد اطلاعات شبکهای» امروزی را برجسته میکند و بدین ترتیب، حداقل تا حدی، ارزش‌ها و فرضیات به اصطلاح «اقتصاد جدید» را باز می‌گرداند. نویسنده استدلال میکند که کنش فردی غیرمتمرکز اکنون بسیار مهم‌تر از دورههای گذشته است، زمانی که الگوهای سنتی تولید صنعتی حاکم بودند. به طور خاص‌تر، به گفته بنکلر، محیط امروز با ظهور «دست نامرئی جدید» مشخص میشود که توسط اقتصادی ایجاد شده است که مبتنی بر امر غیرمادی است و اساسا ماهیت ارتباطی دارد و علاوه بر این، بر پتانسیل شبکه‌ها برای شکل دادن به یک جامعه آزاد و مولد تحت شرایط جدید فناوری و اقتصادی متکی است.
از سوی دیگر، بزرگترین پتانسیل این سیستم شبکهای جدید که بنکلر از آن صحبت میکند، عمدتا در امکان بی‌سابقه تبادل حجم بسیار زیاد و متنوعی از اطلاعات با هزینه کم نهفته است. برای تحقق این امر، شرایط موجود باید امکان گسترش همکاری‌های پایدار و اشتراک منابع را بین افراد و گروه‌هایی که در موقعیت تولیدکنندگان مستقل هستند، فراهم کند، بر اساس مدل‌هایی مانند کپی‌لفت و کامنز، به جای ترتیبات نهادی محدود به مفاهیم غالب امروزی در مورد مالکیت. از نظر بنکلر، اینها ویژگیهای مثبت دوره فعلی در مقایسه با سیستمهای تولیدی قبلی و همچنین مزایای اصلی آن از نظر تولید ثروت و توسعه هستند.
با توجه به این ویژگی‌ها، اجازه تغییر آزادانه کد منبع نرمافزار متن‌باز در یک بازار رقابتی، مزایای متعددی نسبت به نرمافزار اختصاصی دارد که معمولا توسط محدودیتهای حقوق مالکیت معنوی محدود میشود. در چنین شرایطی، که نوآوری اقتصادی و فناوری مبتنی بر استفاده فشرده از دانش نقش محوری دارد، مزایای نرمافزار آزاد عمدتا به امکان استفاده از آن برای اهدافی که هر بازیگر در بازار برای منافع خود بهترین می‌داند، بستگی دارد. برای کارآفرینانی که با توسعه نرمافزار کار میکنند، این به معنای مزیت اضافی داشتن و همچنین ارائه انواع برنامه‌ها و خدمات سفارشی به مشتریان خود است. به همین ترتیب، هم سرعت بخشیدن به فرآیند یادگیری که با دسترسی به کد منبع و مستندات آن امکان‌پذیر شده است، و هم این واقعیت که توسعه‌دهندگان در پروژه‌های مختلف تولید نرمافزار آزاد شرکت میکنند – و بنابراین به طور ضمنی تخصص را از طریق تماس با سایر متخصصان به اشتراک می‌گذارند – عوامل کلیدی برای ارتقای نوآوری در شرکت‌هایی هستند که در اقتصادی مبتنی بر دارایی‌های ناملموس فعالیت میکنند.
علاوه بر این، باید اشاره کرد که انتخاب نرمافزار دارای مجوز کپی‌لفت به این معنی نیست که فقط از این نوع برنامه استفاده خواهد شد. در برخی شرکت‌ها، وجود این نوع نرمافزار در کنار نرمافزارهای تحت حمایت حقوق مالکیت معنوی، بدون اینکه نرمافزارهای تحت حمایت این حقوق به طور منفی تحت تاثیر قرار گیرند، امری رایج است. در عین حال، این واقعیت که دیگر نیازی به پرداخت هزینه مجوزهای متعدد برای سیستم عامل‌ها و برنامه‌ها یا خرید سخت‌افزار جدید نیست – زیرا سیستمهای باز، به دلیل عملکرد بهبود یافته خود، به ظرفیت پردازش کمتری نیاز دارند – به این معنی است که منابع شرکت میتوانند به گونه‌ای هدایت شوند که به جای تامین مالی شرکتهای بزرگ از طریق خرید نرمافزار اختصاصی، در نوآوری سرمایه‌گذاری شوند.
با این حال، یکی از موانع اصلی گسترش نرمافزار آزاد و شناخت پتانسیل آن برای ایجاد نوآوری اقتصادی و فناوری، به نحوه ساختار بازار نرمافزار در دهه‌های گذشته، با پیروی از الگوی گسترش انحصاری، مربوط میشود. همانطور که گسر به طور خاص اشاره میکند، نرمافزار آزاد مترادف با نرمافزار رایگان نیست، زیرا استفاده از آن – حتی زمانی که نیازی به توسعه هیچ نرمافزار سفارشی نباشد – ناگزیر هزینه‌های مربوط به آموزش، پشتیبانی فنی و نگهداری اولیه را به همراه دارد. بنابراین، با توجه به اینکه تنها تعداد کمی از متخصصان مهارت کار با برنامه‌های مورد نظر را دارند، فقدان رقابت منجر به قیمت‌های بسیار بالاتری برای این خدمات نسبت به مشاغل مرتبط با نرمافزار با انحصار بازار، مانند سیستم عامل ویندوز و بسته‌های کاربردی همراه آن میشود.
همچنین تاکید بر خطرات ناشی از سوءاستفاده از آثار تولید شده از نرمافزارهای آزاد مهم است. این خطرات در درجه اول از استفاده از ایده اصلی کد منبع ناشی میشوند و به دنبال آن “بسته شدن” آن زمانی که نرمافزار جدید توسط یک توسعه‌دهنده بازنویسی میشود و در ایده کد منبع اصلی به شکلی کمی متفاوت گنجانده میشود، رخ میدهد. سپس نرمافزار جدید به گونه‌ای به بازار عرضه میشود که گویی کاملا توسط توسعه‌دهنده جدید تحت حمایت حقوق مالکیت معنوی ایجاد شده است. بنابراین، سوءاستفاده خصوصی، تمایل به کالایی شدن کالاهای غیرمادی را که توسط صنایع بزرگ نرمافزاری هدایت میشود، افزایش میدهد و با منطق سرمایه‌داری از نظر تبدیل محصولات به کالا سازگار است، در حالی که از الگوی سلطه کشورهای جنوبی توسط کشورهای شمالی نیز منحرف نمیشود.
در ارتباط با این مسائل، به نظر میرسد مناسب است که به عنوان بخشی از یک تصویر بزرگتر – هرچند هنوز کاملا در محدوده پویایی اقتصادی – پتانسیل فرهنگ نرمافزار آزاد را در ارتباط با مشکلاتی که به گفته آمارتیا سن با «نابرابری در توزیع آزادی‌ها و قابلیت‌های اساسی» مرتبط هستند، در نظر بگیریم. زیرا اگر از یک سو، این آزادی‌ها و قابلیت‌ها را بتوان مثلا با امکان تجارت آزاد و انتخاب آزاد شغل در شرایط ایده‌آل رقابت بازار تقویت کرد، از سوی دیگر، فقدان این شرایط میتواند آن آزادی‌ها را به شدت محدود کند و توسعه آن قابلیت‌ها را از طریق مکانیسم‌هایی که به نفع حفظ حقوق مالکیت و تشکیل انحصارها هستند، متوقف کند.
فرهنگ نرمافزار آزاد این ظرفیت را دارد که به عنوان تنظیم‌کننده چنین تحریفاتی عمل کند، زیرا میتواند ابزاری مهم برای کارآمد نگه داشتن بازارها باشد تا جایی که به رقابتی‌تر شدن و کاهش انحصار آنها کمک کند. به همین ترتیب، هماهنگی با ابتکارات دولتی میتواند راه را برای محصولات و خدمات آن هموار کند، توسعه فناوری محلی را تشویق کند و رقابت آزاد را بین تامین‌کنندگان ترویج دهد.
به طور خاص در مورد توزیع قابلیت‌ها، یعنی پتانسیل استفاده نه تنها از درآمد، بلکه از ابزارهای متنوعی مانند دانش، ویژگیهای فنی نرمافزار آزاد این مزیت را دارند که امکان افزایش اتصال و انعطاف‌پذیری در دسترسی و تبادل منابع را با هزینه کم توسط تعداد تقریبا نامحدودی از افراد فراهم میکنند، همانطور که بنکلر در مدل تولید شبکهای خود پیش‌بینی کرده است. با این حال، برای وقوع این امر، ویژگیهای فنی باید در کنار متغیرهای غیردیجیتال – یعنی اجتماعی و فرهنگی – با هدف توزیع بهتر قدرت در جامعه کار کنند. با توجه به این امر، «فرهنگ» زیربنایی متن‌باز و محصولات آن حیاتی به نظر میرسد، زیرا ارزش‌ها و منافعی که آن را تعریف میکنند، امکان ترکیب قابلیت‌های فنی که این برنامه‌ها را مشخص میکنند با ضرورت توسعه کامل قابلیت‌های انسانی را فراهم میکنند.
بنابراین، بحث در مورد توسعه نرمافزار آزاد باید ما را فراتر از بررسی صرف امکانات و محدودیتهای مربوط به محیط رقابتی بازارها و نوآوری‌های تکنولوژیکی ببرد. بنابراین، نوع دیگری از زاویه تحلیلی ضروری است. بر اساس این رویکرد دوم، مسئله نابرابری در توزیع آزادی‌ها و قابلیت‌های اساسی، مستلزم بازنگری در تعاریف محدود نوآوری است که در حوزه‌های بازار و فناوری استفاده میشود، تا بتوانیم به سمت درک معنای کامل این مفهوم حرکت کنیم.
از این منظر، ایده نوآوری را میتوان به طور کلی به عنوان هر اقدام/ابتکاری که به منظور خلق چیزی بدیع به منظور حل مشکلات یا تامین نیازهای افراد و/یا گروهها، بر اساس دانش عملی و/یا نظری – به عبارت دیگر، مطابق با مرحله (قلمرو/فرهنگ) توسعه فنی و دانش یک جامعه خاص در یک لحظه تاریخی خاص – تعریف کرد. بنابراین، نوآوری با مفهوم توسعه مرتبط است، نه به معنای مرسوم پیشرفت (که به عنوان یک فرآیند تحول خطی و بدون ابهام در نظر گرفته میشود)، بلکه به عنوان یک تغییر تاریخی به سمت حل مشکلات متعدد و نیازهای اجتماعی. علاوه بر این، این رویکرد، ظرفیت افراد و گروهها را برای سازماندهی خود به منظور دستیابی به دستاوردهای اجتماعی و (باز) توزیع قدرت، که تا حد زیادی به میزان آگاهی آنها و سطح تحصیلاتشان – یعنی توزیع دانش – بستگی دارد، برجسته میکند.
بر اساس این مفهوم گسترده‌تر از نوآوری، میتوان تمام پتانسیل فرهنگ نرمافزار آزاد و محصولات مرتبط را به حفظ آزادیهای اساسی و توزیع قابلیت‌ها، در راستای اهداف گسترده‌تر متناظر، یعنی با هدف ایجاد فرصت‌های اجتماعی، اختصاص داد.
امکان ایجاد چنین فرصت‌هایی زمانی کاملا روشن میشود که نرمافزار آزاد به عنوان ابزاری برای شمول و کاهش نابرابری‌های اجتماعی در نظر گرفته شود، و زمانی که مورد اخیر از منظر پل زدن بر شکاف دیجیتال دیده شود. اما همانطور که وارشاور به درستی توضیح میدهد، دسترسی معنادار به فناوریهای جدید مستلزم چیزی بسیار فراتر از ارائه منابع کامپیوتری مانند سخت‌افزار، نرمافزار و دسترسی به اینترنت است، زیرا:
[این فناوری] در مجموعه‌ای پیچیده از عوامل شامل منابع و روابط فیزیکی، دیجیتال، انسانی و اجتماعی جای گرفته است. اگر قرار است دسترسی معناداری به فناوریهای جدید فراهم شود، محتوا و زبان، سواد و آموزش، و ساختارهای اجتماعی و نهادی باید همگی در نظر گرفته شوند.
به طور خلاصه، برخلاف تصورات ساده‌لوحانه‌ای که تمایل دارند منحصرا بر مسئله انتشار فناوری تمرکز کنند، محرومیت و نابرابری دیجیتال در درجه اول ناشی از فقدان یا دسترسی نابرابر به منابع مادی یا غیرمادی مختص به حوزه فناوری اطلاعات نیست، بلکه نتیجه توزیع نامناسب منابع و قابلیت‌ها به طور کلی است.
اما اگرچه آگاهی از محدودیتهای نقش نرمافزار آزاد در استراتژیهای توسعه‌ای که منحصرا بر دستیابی به کالاهای فناوری جدید استوارند، مهم است، اما اشاره به این نکته نیز مهم است که انتشار NICTها که در حال حاضر در حال انجام است، به طور فزاینده‌ای به عاملی در «طبقه‌بندی و حاشیه‌نشینی یا توسعه و برابری» تبدیل میشود. بنابراین، چالش سیاسی که ما با آن مواجه هستیم، تا آنجا که به فناوری مربوط میشود، از گسترش دسترسی و استفاده از NICT به عنوان یک استراتژی شمول اجتماعی جدایی‌ناپذیر است، اگرچه این تنها وظیفه پیش رو نیست.
بنابراین، هنگامی که اقدامات و ابتکاراتی برای ارتقای شمول دیجیتال انجام میشود، مزایای ناشی از آزادی در تطبیق نرمافزارهای دارای مجوز کپی‌لفت – به ویژه در رابطه با امکان سفارشی‌سازی برنامه – به فرصتی برای ایجاد سازگاری با طیف گسترده‌ای از نیازهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی افراد در زمینه‌های خاص مختلف تبدیل میشود. واقعیت این است که در مقایسه با نرمافزارهای اختصاصی یا حتی با سایر فناوریهای اطلاعاتی، این تطبیق‌پذیری در تمرکز اصلی بر مسئله «ساختارهای اجتماعی، مشکلات اجتماعی، سازمانهای اجتماعی و روابط اجتماعی» که عوامل تعیین‌کننده عدم تقارن‌ها و توزیع ضعیف منابع و قابلیت‌ها هستند، بسیار موفق‌تر عمل میکند.
نرمافزار آزاد با در نظر گرفتن نیازها و علایق کاربران در زمینه‌های خاص خود، امکان توسعه ابزارهای ارتباطی، یادگیری و بحث را که واقعا در خدمت کاربران آنها باشد، فراهم میکند. علاوه بر این، با انجام این کار، جایگزین‌های مهمی برای آن دسته از استراتژیهای تولید و انتشار فناوری که شرایط اجتماعی را بازتولید میکنند و در نتیجه مانع توسعه به معنای وسیع‌تر آن میشوند، ایجاد میکند: ایجاد فرصت‌های اجتماعی و همچنین گسترش قابلیت‌های انسانی و کیفیت زندگی.
2.3.1.6. سخن پایانی
این مقاله استدلال میکند که فرهنگ نرمافزار آزاد در بافت «اقتصاد جدید» نقش فرعی ندارد. برعکس، نقش رهبری را در طیف وسیعی از تغییرات فناوری و اجتماعی اواخر قرن بیستم ایفا کرده است. همچنین، در نتیجه نوآوری‌های فنی و سازمانی که به طور مستقیم و غیرمستقیم از ارزش‌هایی مانند آزادی و اشتراک‌گذاری اطلاعات و دانش ناشی شدهاند، تاثیر قابل توجهی بر بازسازی اقتصاد سرمایه‌داری داشته و همچنان دارد.
علاوه بر این، پتانسیل فرهنگ نرمافزار آزاد برای ارتقای توسعه در چارچوب «اقتصاد جدید» و فراتر از آن، با توجه به چالش‌ها و نیازهای اجتماعی و اقتصادی فعلی، چه در مناطق اصلی و چه در مناطقی که کمتر تحت تاثیر جهانی شدن هژمونیک قرار گرفتهاند، متنوع و سازگار است. به طور دقیق‌تر، انعطاف‌پذیری نرمافزار مورد بررسی، که مبتنی بر مفهوم اشتراک‌گذاری رایگان است، آن را با زمینه‌های مختلف، چه اقتصادی – با مزایای بالقوه از نظر نوآوری مبتنی بر بازار – و چه اجتماعی-فرهنگی – با تمرکز توسعه بر کاهش عدم تقارن‌ها، تقویت شمول و پر کردن شکاف دیجیتال، سازگار میکند.
با توجه به موارد فوق، و تا حدی که میتوانند هم بخشی از پویایی بازار باشند و هم از آن جدا، و در نتیجه مسیر نیمه‌مستقل خود را در برابر الزامات اقتصادی هژمونیک و منافع دولت‌ها قطع کنند، فرهنگ نرمافزار آزاد و محصولات آن نه تنها برای گسترش آزادی‌ها و قابلیت‌های اساسی، بلکه از نظر کسب دستاوردهای اجتماعی و (باز)توزیع قدرت اطلاعاتی نیز ابزاری هستند. به این ترتیب، آنها ابزارهای بسیار مناسبی برای اجرای نوآوری – به معنای وسیع کلمه – و برای ترویج اصل «توسعه به مثابه آزادی» هستند.
2.3.2. اقتصاد نرمافزار آزاد
اول از همه، مهم است به یاد داشته باشید که عبارت Free در «نرمافزار آزاد» (Free Software) به معنای آزادی است، نه رایگان بودن!
نرمافزار آزاد خود را در سمت سرور ثابت کرده است. یک مدل کسب‌وکار اثبات‌شده وجود دارد و مردم اینجا پول زیادی به دست می‌آورند.
۱) نکته در مورد سمت سرور این است که اگرچه برخی اجزای رایج و قابل استفاده مجدد (سرورهای پایگاه داده، سرورهای وب و غیره) وجود دارند، اما اکثر شرکت‌ها هنوز به برنامه‌نویسی سفارشی زیادی برای سرورهای خود نیاز دارند و هیچ مقدار نرمافزار آزادی این نیاز را از بین نمی‌برد. این مدل تجاری است که اکثر برنامه‌نویسان امروزی در آن جای میگیرند. به جای کار با ابزارهای انحصاری، آنها با ابزارهای آزاد کار میکنند.
۲) علاوه بر این، کسب‌وکارها همیشه به ارتقاء اشیاء قابل استفاده مجدد خود نیاز دارند. آیا واقعا همه ما می‌خواهیم به سرورهای پایگاه داده‌ای که نمی‌توانند تکثیر شوند، پایبند باشیم؟ نه، بنابراین تکثیر باید اضافه شود. حال، اگر هیچ شرکتی پایگاه داده نمی‌فروشد، فقط پایگاه‌های داده آزاد وجود داشته باشد، برخی شرکت‌ها باید خودشان این ویژگی را بنویسند. سپس، میتوانند یا آن را مخفی نگه دارند (که استفاده از تغییرات دیگران را در نسخه خودشان از سرور پایگاه داده دشوار میکند)، یا میتوانند آن را منتشر کنند. وقتی مشکلات یک درخت توسعه تقسیم‌شده را ببینند، در نهایت کسب‌وکارها تقسیم درختان را متوقف میکنند. آپاچی در این مدل کسب‌وکار جای میگیرد.
۳) با این اوصاف، شرکت‌ها دوست ندارند خودشان این چیزها را بنویسند. با این حال، هنوز هم جایی برای نرمافزارهای آزاد وجود دارد. به Cygnus نگاه کنید. محصول اصلی آنها کامپایلر رایگان gcc است که توسط برنامه‌نویسان در همه جا استفاده میشود. آنها برخی از محصولات پیشرفته را برای توسعه‌دهندگان می‌فروشند که متن‌باز نیستند، اما تا جایی که من می‌دانم، بیشتر پول Cygnus از ساخت نسخههای جدید gcc برای شرایط خاص حاصل میشود. به عنوان مثال، Cygnus کامپایلرها را هم برای پلی‌استیشن اصلی و هم برای پلی‌استیشن ۲ عرضه کرد.
در سمت کلاینت، اوضاع خیلی پیچیده‌تر میشود.
یک نرمافزار سمت کلاینت معادل نکته ۱ در بالا وجود دارد (همانطور که در کسب و کار به نرمافزار سمت سرور سفارشی نیاز داریم، در کسب و کار به نرمافزار سمت کلاینت سفارشی نیز نیاز داریم). اما گذشته از این، افرادی که نرمافزار آزاد تولید میکنند تا همین اواخر علاقه زیادی به توسعه کلاینت نداشته‌اند. خیلی زود است که دقیقا بگوییم این موضوع از دیدگاه کسب و کار چگونه عمل خواهد کرد، زیرا تقریبا تمام نرمافزارهای کلاینت آزاد موجود توسط افرادی نوشته شدهاند که عاشق برنامه‌نویسی هستند، نه افرادی که برای پول کار میکنند.
همچنین میتوان تنها با نصب نرمافزارهای آزاد و پیکربندی آنها (مثل FreeRadius، Raccoon، Samba، Apache) بدون نیاز به برنامه‌نویسی زیاد، درآمد کسب کرد. نسخههای تجاری نرمافزارهای مشابه گران هستند و افرادی که میتوانند همین نوع شبکه‌سازی و ادغام را با استفاده از Open Source انجام دهند، مورد علاقه شرکت‌ها هستند. برای موفقیت در این کار به تجربه زیادی نیاز است، اما مشتریان کمی بیشتر برای دانش هزینه میکنند زیرا این هزینه با صرفه‌جویی در نرمافزار جبران میشود.
موارد فوق در واقع اقتصاد نرمافزار آزاد نیست، یا در بهترین حالت تنها بخش کوچکی از آن است. اقتصاد، مطالعه تخصیص و توزیع منابع است. اقتصاد نرمافزار آزاد در مورد چگونگی تأمین مالی نرمافزار آزاد، چه کسی آن را تامین مالی میکند، چگونه تامین مالی میشود، چگونه بر سایر فعالیتهای اقتصادی تاثیر میگذارد و غیره و غیره خواهد بود.
حال، اگر به نحوه تامین مالی نرمافزار آزاد نگاه کنید، متوجه خواهید شد که شرکتهای تولیدکننده‌ی نرمافزار مانند Red Hat تنها بخش بسیار کوچکی از تامین مالی را تشکیل میدهند. بخش بسیار بزرگتر، شرکتهای کاربر نرمافزار هستند که نرمافزار آزاد را از جیب خودشان تامین مالی میکنند، زیرا، خب، به آن نرمافزار نیاز دارند. و بخش بزرگ دیگر تامین مالی نرمافزار آزاد، برنامه‌نویسان کاربر هستند که این کار را از جیب خودشان انجام میدهند، یا به این دلیل که به نرمافزار نیاز دارند یا به این دلیل که در ازای توجه (AttentionEconomy) پول دریافت میکنند یا به دلایل صرفا سیاسی.
اگر برنامه‌نویسی را یک فعالیت ذاتا نوآورانه می‌دانید، که تا حدودی هم همینطور است، کتاب «منابع نوآوری» نوشته اریک فون هیپل نشان میدهد که بیشتر برنامه‌نویسی توسط برنامه‌نویسان کاربر (در داخل شرکت) انجام میشود و باید انجام شود، نه تولیدکنندگان (فروشگاه‌ها). و اگر میخواهید به سوالات سیاسی-اقتصادی گسترده‌تر در مورد نرمافزار بپردازید، باید نیکولای بزروکوف را بخوانید.
c2.com
2.3.3. اقتصاد پنهان نرمافزار متن‌باز
کشف اخیر یک در پشتی در XZ Utils، یک ابزار فشرده‌سازی داده که توسط طیف وسیعی از برنامه‌های کامپیوتری متن‌باز مبتنی بر لینوکس استفاده میشود، اهمیت امنیت نرمافزارهای متن‌باز را برجسته میکند.
اگرچه نرمافزارهای متن‌باز اغلب در دسترس مصرف‌کننده نیستند، اما جزء حیاتی محاسبات و عملکردهای اینترنتی مانند ارتباطات امن بین ماشین‌ها هستند.
نرمافزار متن‌باز (به اختصار OSS) به سنگ بنای صنعت فناوری تبدیل شده است و بر همه چیز، از استارتاپ‌های کوچک گرفته تا شرکتهای جهانی، تاثیر میگذارد. با وجود حضور فراگیر و نقش اساسی آن در پیشبرد نوآوری، ارزش اقتصادی واقعی OSS تاکنون تا حد زیادی ناشناخته باقی مانده است. یک مطالعه پیشگامانه با عنوان «ارزش نرمافزار متن‌باز» توسط محققان مانوئل هافمن، فرانک ناگل و یانئو ژو در دانشکده بازرگانی هاروارد، به بررسی این حوزه ناشناخته می‌پردازد و تاثیر اقتصادی شگفت‌انگیز OSS را در سراسر صنعت آشکار میکند.
2.3.3.1. بنیادی بی‌نظیر با تاثیر تریلیون دلاری
این مطالعه با پرداختن به یک پارادوکس اساسی آغاز میشود: چگونه میتوان ارزش چیزی را که به صورت رایگان در دسترس است، اندازه‌گیری کرد؟ به طور سنتی، ارزش اقتصادی با ضرب قیمت یک محصول در مقدار فروخته شده محاسبه میشود. با این حال، این فرمول در مورد OSS با یک مانع مواجه میشود – هیچ برچسب قیمتی برای چیزی که رایگان است وجود ندارد و ردیابی میزان استفاده از آن به دلیل ماهیت غیرمتمرکز توزیع OSS، کاری بسیار دشوار است.
این تحقیق با بهره‌گیری از منابع داده جهانی منحصر به فرد و یک رویکرد جدید، ارزش «سمت عرضه» (هزینه بازسازی پرکاربردترین نرمافزار متن‌باز) را ۴.۱۵ میلیارد دلار تخمین می‌زند. اما نکته جالب توجه واقعی، ارزش «سمت تقاضا» است که به رقم سرسام‌آور ۸.۸ تریلیون دلار میرسد. این رقم نشان‌دهنده هزینه فرضی است که شرکت‌ها در صورت نیاز به توسعه نرمافزار معادل در داخل، با آن مواجه خواهند شد و صرفه‌جویی و افزایش بهره‌وری عظیمی را که نرمافزار متن‌باز برای اقتصاد جهانی فراهم میکند، برجسته میکند.
برای مثال، فالکو، یک ابزار امنیتی متن‌باز و بومی ابری، به مشارکت ۱۹۰ نفر که خود را وقف ارتقای نرمافزار و تضمین مقابله با تهدیدات در حال تحول در محاسبات ابری کرده‌اند، افتخار میکند. اگر سازمانی بخواهد یک موتور تشخیص تهدید سفارشی در زبان برنامه‌نویسی گو (Go) را از ابتدا توسعه دهد، استخدام ۱۹۰ نفر از کارکنان برای توسعه و نگهداری مداوم این ابزار از نظر مالی غیرعملی خواهد بود. اگرچه بیشتر ۱۹۰ مشارکت‌کننده احتمالا به عنوان یک پروژه جانبی و نه شغل اصلی خود با فالکو همکاری میکنند، اما اذعان به تعداد افرادی که به طور فعال به این پروژه متعهد هستند، بینش ارزشمندی در مورد سرمایه‌گذاری جمعی انسانی آن ارائه میدهد.
2.3.3.2. قهرمانان گمنام OSS
یکی از جالب‌ترین یافته‌های این مطالعه، تمرکز خلق ارزش در جامعه‌ی نرمافزارهای متن‌باز است. تنها ۵٪ از توسعه‌دهندگان نرمافزارهای متن‌باز، ۹۶٪ از ارزش سمت تقاضا را ایجاد میکنند. این گروه نخبه از مشارکت‌کنندگان، تاثیر نامتناسبی بر چشم‌انداز نرمافزار دارند و بر نیاز به حمایت و شناخت از سوی صنعت فناوری و سیاستگذاران تاکید میکنند.
با توجه به موضوع اخیر در مورد حفره امنیتی XZ Utils، برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی، سیاستگذاران و فروشندگان نرمافزار باید اقدامات پیشگیرانه‌ای را برای افزایش امنیت و یکپارچگی پروژه‌های OSS موجود انجام دهند. بسیاری از توسعه‌دهندگان OSS به صورت داوطلبانه، بدون دریافت دستمزد و اغلب علاوه بر شغل عادی خود، روی این پروژه‌ها کار میکنند. این امر میتواند منجر به کار بیش از حد و فرسودگی شغلی شود و آسیب‌پذیری‌هایی را ایجاد کند که دشمنان میتوانند از آنها برای به خطر انداختن نرمافزار سوءاستفاده کنند.
بدون وجود سیستمهای حفاظتی و پشتیبانی کافی، این نگهدارندگان در محیطی فعالیت میکنند که سهم حیاتی آنها را دست کم میگیرد و آنها را در معرض خطرات قابل توجهی قرار میدهد. برای مقابله با این چالش‌ها، نیاز مبرمی به مداخلات سیاستی وجود دارد که توسعه نرمافزارهای متن‌باز را به رسمیت شناخته و از نظر مالی از آن حمایت کند، همراه با اتخاذ شیوه‌های امنیتی سختگیرانه در سطح صنعت. با اجرای اقداماتی مانند تامین مالی پروژه‌های نرمافزارهای متن‌باز، ارائه آموزشهای امنیتی برای نگهدارندگان و توسعه فرآیندهای بررسی جامع، سیاستگذاران و فروشندگان میتوانند نگهدارندگان را از فشارهای بی‌مورد محافظت کرده و امنیت نرمافزارهای متن‌باز را افزایش دهند.
2.3.3.3. زبان‌های برنامه‌نویسی که اقتصاد را تقویت میکنند
با بررسی عمیق‌تر، این مطالعه نشان میدهد که سهم عمده ارزش OSS در واقع توسط چند زبان برنامه‌نویسی کلیدی ایجاد میشود که Go، JavaScript و Java در صدر آنها قرار دارند. این زبان‌ها نه تنها در بین توسعه‌دهندگان محبوب هستند، بلکه در ایجاد میلیاردها دلار ارزش نیز نقش مهمی دارند و این امر بر اهمیت استراتژیک سرمایه‌گذاری و پرورش اکوسیستم OSS تأکید بیشتری میکند.
با توجه به منابع و تخصص گسترده‌ای که برای چنین تلاشی مورد نیاز است، این تصور که سازمانها به جای استفاده از گزینه‌های متن‌باز موجود مانند کتابخانه‌های جاوا اسکریپت یا پایتون، به سمت ایجاد زبان‌های برنامه‌نویسی اختصاصی روی آورند، از نظر عملی توجیه‌پذیر نیست.
ساخت یک زبان برنامه‌نویسی جدید از ابتدا نه تنها شامل تلاش اولیه عظیم برای توسعه است، بلکه شامل نگهداری مداوم، توسعه کتابخانه‌ها، ابزارها و پشتیبانی جامعه نیز میشود تا آن را برای استفاده در تولید مناسب سازد. علاوه بر این، اکوسیستم‌های موجود پیرامون زبان‌های محبوبی مانند جاوا اسکریپت و پایتون نتیجه سال‌ها تلاش جمعی و مشارکت‌های یک جامعه جهانی است که شامل کتابخانه‌ها و چارچوب‌های گسترده‌ای است که توسعه و استقرار سریع برنامه‌ها را تسهیل میکند.
با این حال، این زبان‌های پرکاربرد، بدون آسیب‌پذیری نیستند، از جمله آسیب‌پذیری‌ها و آسیب‌پذیری‌های رایج (CVE) شناخته‌شده که در صورت عدم اصلاح، خطرات امنیتی قابل توجهی را ایجاد میکنند. رسیدگی به این آسیب‌پذیری‌ها اغلب فراتر از ظرفیت سازمانهای منفرد است، به خصوص با توجه به وسعت وابستگی‌های متن‌باز که برنامه‌های مدرن به آنها متکی هستند. این سناریو، نقش حیاتی فروشندگان بزرگ نرمافزار را در افزایش زیرساخت امنیتی اکوسیستم متن‌باز برجسته میکند.
این فروشندگان با مشارکت در امنیت این زبان‌ها و کتابخانه‌ها، چه از طریق مشارکت مستقیم در کد، تامین مالی یا ارائه ابزارها و خدمات امنیتی پیشرفته، میتوانند سطح حمله بالقوه برای سازمانها در سراسر جهان را به میزان قابل توجهی کاهش دهند. چنین تلاش‌های مشترکی بین نگهدارندگان انفرادی، سازمانها و فروشندگان بزرگ برای تقویت وضعیت امنیتی کلی نرمافزار متن‌باز که زیربنای بخش زیادی از زیرساخت‌های دیجیتال امروزی است، ضروری است.
2.3.3.4. پروژه فالکو چگونه ایمن می‌ماند؟
پروژه فالکو بر تعهد خود به حفظ استقلال فروشنده و تلاش جمعی برای تقویت وضعیت امنیتی خود تاکید دارد. یکی از ارکان اساسی فلسفه فالکو، موضع بی‌طرفی آن نسبت به فروشنده است که تضمین میکند این پروژه از طیف گسترده‌ای از مشارکت‌ها بهره‌مند شود، بدون اینکه به منافع هیچ شرکت خاصی وابسته باشد. این رویکرد، جامعه‌ای متنوع و قوی را با منابع مهندسی قابل توجهی که توسط چندین شرکت پیشرو اختصاص داده شده است، پرورش داده است.
برای اثبات بلوغ و قابلیت اطمینان پروژه، فالکو با موفقیت از وضعیت جوجه‌کشی بنیاد محاسبات ابری بومی (CNCF) فارغ‌التحصیل شد. این دستاورد با یک فرآیند نسبتا دقیق ارزیابی بایسته (Due Diligence) که توسط کمیته نظارت فنی (TOC) CNCF انجام شد، از جمله یک ممیزی امنیتی جامع شخص ثالث، مشخص شد. این فارغ‌التحصیلی نه تنها رشد و پایداری فالکو را اثبات کرد، بلکه جایگاه فالکو را به عنوان پیشرو در اکوسیستم امنیت زمان اجرای متن‌باز تثبیت کرد.
با توجه به تعهد فالکو به یک محیط توسعه فراگیر، فالکو به مشارکت‌های ۱۷ سازمان که به طور فعال به این پروژه متعهد هستند، افتخار میکند. نکته قابل توجه این است که تقریبا ۳۸٪ از مشارکت‌ها از سوی اعمال‌کنندگان متنوع وابسته به سازمانهای مشهوری مانند آمازون، سیسکو، چینگارد، کلاستیکس، آی‌بی‌ام، مایکروسافت، رد هت، سکیور ورکس و غیره، در کنار بسیاری از مشارکت‌کنندگان انفرادی، صورت گرفته است. این تلاش جمعی همچنین نشان میدهد که چگونه ماموریت فالکو برای پرورش یک ابزار امنیتی گسترده و انعطاف‌پذیر، در حال اجرا است.
شیوه‌های مدیریتی، تعهد فالکو به بی‌طرفی فروشنده را بیش از پیش تثبیت میکند و اقدامات خاصی را برای جلوگیری از تسلط هر نهاد واحد بر جهت‌گیری پروژه در نظر گرفته است. یک قانون کلیدی مدیریتی، آرای واجد شرایط هر سازمان را به ۴۰٪ محدود میکند و نمایندگی و تصمیم‌گیری متعادل را در جامعه پروژه تضمین میکند.
2.3.3.5. به سوی آینده‌ای پایدار برای نرمافزارهای متن‌باز
افشاگری‌های مطالعه هاروارد، فراخوان روشنی برای سازمانها است تا در مورد ارزش نرمافزارهای متن‌باز در کسب‌وکار خود تأمل کنند، ضمن اینکه نشان میدهد چه تعداد از این پروژه‌ها اقدامات مناسبی را برای حسابرسی پروژه‌های خود انجام میدهند. این مقاله همچنین نقش حیاتی نرمافزارهای متن‌باز را در پیشبرد نوآوری‌های فناورانه و بهره‌وری اقتصادی برجسته میکند.
با این حال، این منابع دیجیتال مشترک، دقیقا مانند همتایان فیزیکی خود، در برابر استفاده بیش از حد و سرمایه‌گذاری ناکافی آسیب‌پذیر است – همانطور که در مورد در پشتی XZ Utils مشاهده شد. یافته‌ها از تلاشی هماهنگ برای حمایت از توسعه OSS، تضمین پایداری و سهم مداوم آن در اقتصاد جهانی، حمایت میکنند.
مطالعه «ارزش نرمافزار متن‌باز» توجه را به نیروگاه اقتصادی پنهان، یعنی نرمافزارهای متن‌باز، معطوف میکند. این تحقیق با کمّی‌سازی ارزش آن، نه تنها از مشارکت‌های جامعه نرمافزارهای متن‌باز تجلیل میکند، بلکه نیاز حیاتی به سرمایه‌گذاری استراتژیک و پشتیبانی برای تضمین آینده آن را نیز برجسته میکند. با پیشرفت در عصر دیجیتال، نمی‌توان ارزش واقعی نرمافزارهای متن‌باز را نادیده گرفت – این یک منبع ضروری است که نوآوری را تقویت میکند، کارایی را افزایش میدهد و چشم‌انداز فناوری را شکل میدهد.
sysdig.com
2.3.4. نرمافزار آزاد/ متن‌باز و اقتصاد مشارکتی
علیرغم رشد تجربه شده توسط اقتصاد مشارکتی در سالهای اخیر، هنوز شکاف‌های ناشناخته‌ای در این پدیده وجود دارد. یکی از حوزه‌های مطالعاتی با ادبیات کم، مربوط به تاثیر فناوریهای اطلاعات و ارتباطات مبتنی بر محیطهای مشارکتی، مانند نرمافزارهای آزاد و متن‌باز، بر گسترش اقتصاد مشارکتی است.
برخی سوالات مطرح میشوند، مانند:
سازمانهای مرتبط با اقتصاد مشارکتی تا چه حد از نرمافزارهای آزاد و متن‌باز استفاده میکنند؟
چه انگیزه‌هایی باعث پیاده‌سازی نرمافزارهای آزاد و متن‌باز در شرکتهای اقتصاد مشارکتی میشوند؟
شرکتهای اقتصاد مشارکتی چه استفاده‌ای از نرمافزارهای آزاد و متن‌باز میکنند؟
آیا انتظار میرود در سالهای آینده استفاده بیشتری از نرمافزارهای آزاد و متن‌باز در بین این سازمانها وجود داشته باشد؟
برای پاسخ به این سوالات، نیاز است تا مفاهیمی تعریف و مطرح شوند تا به درک صحیح‌تری از موضوع رسید.
2.3.4.1. مقدمه
اقتصاد مشارکتی (به انگلیسی Collaborative Economy و به اختصار CE) پدیده‌ای در اوج خود است که در سالهای اخیر به طور تصاعدی رشد کرده است، عمدتا به دلیل ظهور دو شرط: (1) انتشار سریع فناوریهای تلفن همراه، به ویژه تلفن‌های هوشمند، و (2) کاهش تعداد موانع ورود برای استارت‌آپ‌ها. در واقع، ادبیات نشان میدهد که مدل کسب‌وکار مبتنی بر وب CE از فناوریهای تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی برای دستیابی به فرصت‌های تجاری جدید استفاده میکند و زنجیره ارزش سنتی را تغییر شکل میدهد. بنابراین، CE نتیجه توسعه روابط تجاری به روش نظیر به نظیر است که در آن سه بعد اساسی شناسایی میشوند: اجتماعی، اقتصادی و فناوری.
در نتیجه این رشد سریع، بنیادهای CE هنوز مورد بحث هستند و توجه بیشتری را به خود جلب میکنند و موضوعات تحقیقاتی جدیدی را ایجاد میکنند. در حال حاضر، CE نتیجه تلاقی دو مفهوم موجود در ادبیات در نظر گرفته میشود: (1) اقتصاد اشتراکی و (2) مصرف مشارکتی. از یک سو، اقتصاد اشتراکی زمانی اتفاق می‌افتد که «مصرف‌کنندگان فعالیتهای مشترکی را به شکل اشتراک منابع با پیامدهای تجاری انجام میدهند» و از سوی دیگر، مصرف مشارکتی به عنوان «افرادی که در کسب و توزیع یک منبع برای دریافت هزینه یا سایر جبران‌ها هماهنگ هستند» در نظر گرفته میشود.
باید اذعان کرد که هر دو شکل تجارت همیشه در تمام مراحل تاریخ اقتصاد وجود داشته‌اند، اگرچه امروزه به دلیل توسعه فناوری در مقیاس وسیعی انجام میشوند. از این نظر، CE سیستم جدیدی از تولید و مصرف ایجاد کرده است که امکان تبادل کالا و خدمات را فراهم میکند و عدم تقارن اطلاعاتی و هزینه‌های معامله را کاهش میدهد. در واقع، این جنبه بسیاری از شرکت‌ها را به سمت یافتن فرصت‌های تجاری جدید سوق داده است. این مورد Airbnb است. این شرکت به طور چشمگیری گسترش یافته و در سال ۲۰۱۹ به برخی از نقاط عطف برجسته، مانند شش میلیون فهرست در سراسر جهان و میزبانی ۵۰۰ میلیون اقامت، رسیده است.
در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز میتوان برخی پدیده‌های پشتیبانی‌شده را شناسایی کرد. به‌طورکلی، نرمافزارهای آزاد/ متن‌باز (FLOSS) به دلیل سه عامل به محبوبیت زیادی دست یافته است: (1) تعامل کاربر-توسعه‌دهنده (2) پتانسیل بازار (3) مرحله توسعه.
دو ویژگی کلیدی FLOSS برجسته شدهاند: (1) به‌صورت عمومی و مشارکتی توسعه داده میشود (2) کد منبع برای کاربران قابل دسترسی است و آنها میتوانند آن را تغییر دهند و در بیشتر موارد، توزیع حتی مجاز است.
بنابراین، FLOSS برای بسیاری از موسسات به‌عنوان یک جایگزین مناسب برای نرمافزار اختصاصی در نظر گرفته میشود و به یک جنبش نوآورانه جهانی تبدیل میشود که در آن عوامل مختلف اجتماعی، اقتصادی و عمومی با هم همکاری میکنند و نیاز به کنترل طراحی نرمافزار آنها را متحد میکند.
در حالی که تعداد مطالعات متمرکز بر CE و ICT در سالهای اخیر افزایش یافته است، رابطه بین CE و FLOSS، علیرغم داشتن یک محیط مشارکتی مشابه، به ندرت بررسی شده است. این مطالعه تلاش میکند تا این شکاف را پر کند. به طور مشخص، هدف کلی تجزیه و تحلیل میزان حضور FLOSS در فعالیت‌هایی است که به اصطلاح CE را تشکیل میدهند و میزان اجرای آن در میان مدت چقدر خواهد بود. بنابراین، از آنجایی که FLOSS عنصر اساسی دانش مشارکتی است، بیان خواهد شد که آیا بازخورد مشارکتی به این معنا وجود دارد یا خیر.
2.3.4.2. چارچوب نظری
##### اقتصاد مشارکتی (CE)
اقتصاد مشارکتی (CE) یک پدیده نسبتا جدید است. اساسا طبق گفته لانگهرست و همکارانش، این “اقتصادی سازمان‌یافته حول اصول نظیر به نظیر” در نظر گرفته میشود که از طریق استفاده از “پلتفرم‌های اشتراک‌گذاری و مشارکتی به عنوان یک شکل کلیدی توزیع اقتصادی”، استفاده مجدد، اشتراک‌گذاری و ایجاد سرمایه اجتماعی را تسهیل میکند”. اخیرا در نتیجه پیشرفتهای فناوری، پلتفرم‌های آنلاین مرتبط با CE برای تشویق رفتارهای مشارکتی توسعه یافته‌اند. در واقع، با وجود اینکه این نوع اقتصاد قبلا در مقیاس کوچک وجود داشته است، این پدیده به سرعت و به طور قابل توجهی گسترش یافته است. در ابتدا، این پدیده در ایالات متحده آمریکا پدیدار شد و در سراسر جهان، به ویژه اروپا، گسترش یافت.
به دلیل این رشد شتابان، در حال حاضر، یافتن اجماع در رابطه با مفهوم و مبانی آن ساده نیست. به طور سنتی، این اصطلاح برای اشاره به طیف گسترده‌ای از فعالیت‌ها استفاده شده است و معمولا با ترکیبی از عوامل مانند توسعه فناوری، رکود اقتصادی، بحران زیست‌محیطی و تغییر خاصی در ارزش‌ها در جوامع معاصر مرتبط است. در واقع، معمولا به عنوان یک جنبش ناهمگن در نظر گرفته میشود که مجموعه‌ای از شیوه‌های تولید و مصرف را ترکیب میکند که در آن، عاملان، دارایی‌ها، کالاها یا خدمات کم‌استفاده را در ازای یا بدون ارزش پولی، با استفاده از پلتفرم‌های اجتماعی دیجیتال و به ویژه اینترنت به اشتراک می‌گذارند. از این طریق، CE از یک سو امکان کاهش عدم تقارن اطلاعات و هزینه‌های تراکنش و از سوی دیگر افزایش مقیاس انجام آنها را فراهم میکند.
اقتصاد مشارکتی (CE) محل تلاقی برخی فعالیت‌ها است. در واقع، شش حوزه یا مؤلفه کلیدی را میتوان در آن شناسایی کرد: (1) مصرف مشارکتی، (2) تولید مشارکتی، (3) تامین مالی مشارکتی، (4) دانش مشارکتی، (5) حکمرانی مشارکتی و (6) خلق مشترک ارزش.
##### مصرف مشارکتی
مصرف مشارکتی، مشهودترین فعالیت CE است. فلسون و اسپیت اولین کسانی بودند که از اصطلاح مصرف مشارکتی استفاده کردند. از آن زمان، این موضوع، به ویژه از زمان انفجار فناوری، توجه تحقیقات متعددی را در صنایع بسیار متنوع اقتصادی، مانند سفر، اشتراک خودرو، امور مالی، کاریابی و پخش موسیقی/ویدئو و غیره به خود جلب کرده است. این به عنوان بازآفرینی رفتارهای سنتی بازار، مانند مبادله کالا به کالا، اجاره، تجارت و مبادله در نظر گرفته میشود که به لطف فناوری اکنون میتوان آن را در مقیاسی و به روشی که قبلا هرگز دیده نشده بود، توسعه داد.
در طول چند سال گذشته، تمایل جهانی به ترویج مصرف مبتنی بر همکاری و استفاده از کالاهای بی‌مصرف، و همچنین روندی به سمت استفاده معقول‌تر از کالاها وجود داشته است. بنابراین، دیدگاه مشارکتی به معنای تعریف مجدد مصرف بوده است، که از درک به عنوان دارایی به در نظر گرفتن آن به عنوان دسترسی و استفاده تبدیل میشود. نمونه‌هایی از پلتفرم‌های مصرف مشارکتی آنلاین عبارتند از: اشتراک خودرو مانند Avancar، اجاره خودرو مانند SocialCar، مسیرهای اشتراکی مانند BlaBlaCar، اقامتگاه‌های اجاره‌ای مانند Airbnb یا فروش اشیاء دست دوم مانند Wallapop و بسیاری دیگر.
##### تولید مشارکتی
تولید مشارکتی که با نام تولید نظیر به نظیر نیز شناخته میشود، به «گروهها یا شبکه‌هایی از افراد که برای طراحی و تولید کالاها با هم همکاری میکنند» اشاره دارد. به این ترتیب، تولید مشارکتی به یک شبکه تجاری اجازه میدهد تا منابع تولید را به شیوه‌ای موثر و کارآمد بر اساس سیستم اشتراک‌گذاری منابع مشارکتی به اشتراک بگذارد. با توجه به این جنبه، سه اصل در تولید مشارکتی شناسایی میشوند: (۱) برنامه‌ریزی الزامات همکاری، (۲) تشخیص و پیش‌بینی تعارض و خطا، و (۳) تحمل خطا از طریق کار تیمی.
دقیقا در این مؤلفه از CE، نزدیکترین رابطه بین دو موضوع مورد بررسی در مطالعه حاضر یافت میشود. ادبیات همیشه FLOSS را واضح‌ترین نمونه تولید مشارکتی دانسته است.
##### تامین مالی مشارکتی
صنعت مالی یکی از صنایعی است که بیشترین تاثیر را از انقلاب مشارکتی پذیرفته است. تامین مالی مشارکتی به عنوان یک سیستم تامین مالی جایگزین برای حمایت از سرمایه‌گذاری‌های کارآفرینی و مشاغل کوچک ظهور کرده است و امکان یافتن راه‌های جدید تامین مالی و سرمایه‌گذاری خارج از موسسات مالی سنتی را فراهم میکند. سه روش شناسایی شده است: (1) تامین مالی جمعی، (2) وام‌دهی نظیر به نظیر، و (3) تبادل ارز.
نمونه اصلی تامین مالی مشارکتی در پلتفرم‌های تامین مالی جمعی یافت میشود که چیزی بیش از تامین مالی مستقیم و انبوه یک پروژه خاص نیست. در این حالت، مردم در ازای دریافت وجه نقد، وجه غیرنقدی یا پیش‌پرداخت برای محصول یا خدماتی که توسط مروج راهاندازی میشود، کمک مالی میکنند. علاوه بر این، سیستمهای وام‌دهی همتا به همتا امکان اتصال کسانی را که مایل به سرمایه‌گذاری هستند با کسانی که به وام یا بیمه‌نامه‌های جمعی نیاز دارند، فراهم میکنند. علاوه بر این، پلتفرم‌هایی شناسایی شدهاند که هدف آنها انتقال و تبادل ارزها به صورت مشارکتی است، مانند Transferwise یا MoneyGram. انواع دیگر میتوانند ارز اجتماعی و ارز دیجیتال رمزنگاری شده باشند که اشکال جدیدی از تبادل ارزش را ایجاد میکنند.
##### دانش مشارکتی
اهمیت دانش مشارکتی در اقتصاد توسط بسیاری از نویسندگان برجسته شده است. در واقع، همه آنها تایید میکنند که دانش باز، پایه‌های CE را نشان میدهد. بنابراین، نویسنده خاطرنشان میکند که توسعه سریع و تاثیر بزرگ CE تنها به لطف این واقعیت امکان‌پذیر بوده است که بسیاری از افرادی که چنین پروژه‌هایی را رهبری میکنند، از شیوه‌ها و ابزارهای باز استفاده میکنند که به مدل‌های CE اجازه میدهد بسیار سریع‌تر از آنچه در یک اقتصاد سرمایه‌داری سنتی اتفاق می‌افتد، رشد و توزیع کنند.
##### حکمرانی مشارکتی
حکمرانی مشارکتی یا حکمرانی باز با هدف فعال کردن سازوکارهایی است که امکان ارتباط مداوم بین دولت‌ها و شهروندان را برای تصمیم‌گیری در پاسخ به نیازهایشان فراهم میکند و خدمات بهتری را به روشی باز و شفاف ارائه میدهد. در این راستا، ما، لان، تورنتون، مانگالاگیو و ژو پیشنهاد میکنند که حکمرانی مشارکتی میتواند چابکی را برای ادغام بازیگران اجتماعی و اقتصادی در CE بهبود بخشد و اثربخشی، تاب‌آوری و پایداری آن را تضمین کند.
##### خلق مشترک ارزش
به گفته شولگا، باسر و بای، «خلق مشترک ارزش به عنوان فرآیند مشترک، مشارکتی، همزمان و همتا مانند تولید ارزش جدید، چه از نظر مادی و چه نمادین، از طریق مشارکت‌های داوطلبانه چندین بازیگر تعریف میشود که منجر به رفاه متقابل میشود». بنابراین، از آن به عنوان ظهور روشهای جدید تبادل ارزش، که با انتقال پول بیگانه است، یاد میشود. علاوه بر این، خلق مشترک ارزش، تصور مصرف‌کننده را از بازیگران منفعل به بازیگران فعال تغییر داده است.
##### جنبش FLOSS و CE
جنبش FLOSS دسترسی به نرمافزار سیستم را صرف نظر از قیمت یا هزینه مرتبط، امکان‌پذیر میکند. علاوه بر این، FLOSS جنبشی است که بر جوامع کاربرانی متمرکز است که به نقش‌های معمول توسعه نرمافزار تعلق ندارند. در واقع، تعداد جوامع در حال افزایش است و ممکن است در سالهای آینده به دلیل تبدیل شدن FLOSS به یک جایگزین مناسب برای نرمافزار انحصاری، به رشد خود ادامه دهد. مطالعات اخیر، FLOSS را به عنوان یک جنبش رقابتی در دنیای صنعت نرمافزار مشروعیت می‌بخشد. علاوه بر این، این جنبش مبتنی بر مشارکت و همکاری است. دقیقا این همکاری فرصت‌های یادگیری و مشروعیت‌سازی قابل توجهی را فراهم میکند. علاوه بر این، شرکتکنندگان در طراحی FLOSS میتوانند به طور بالقوه در تمام مراحل فرآیند طراحی مشارکت داشته باشند.
دو انگیزه اصلی برای توسعه این نوع نرمافزار شناسایی شده است. از یک سو، انگیزه اخلاقی از آنجا که FLOSS بخشی از دانش است و باید بدون هیچ گونه محدودیتی گسترش یابد. از سوی دیگر، انگیزه عملی مبتنی بر مزایای فنی و اقتصادی که FLOSS میتواند ایجاد کند. لازم به ذکر است که FLOSS در حوزه تجارت موفق بوده است، برخی از شرکت‌ها که در ابتدا با این جنبش مخالف بودند، به مرور زمان دیدگاه خود را تغییر دادند، همانطور که در مورد IBM در دهه 1990 چنین بود.
شرکت‌ها میتوانند FLOSS را به مدل کسب‌وکار خود تبدیل کنند و از مزایایی مانند نصب، خدمات و پشتیبانی FLOSS یا از طریق فروش نسخه‌ها و افزونه‌های اختصاصی محصول بهره‌مند شوند. استالمن خود اذعان میکند که منبع اصلی درآمدش، حق‌الزحمه‌اش به عنوان دستیار فنی FLOSS بوده است. با این حال، FLOSS نه تنها به شرکت‌هایی که از آن به عنوان یک کسب‌وکار استفاده میکنند، سود می‌رساند، بلکه بسیاری از شرکتهای دیگر، از صنایع مختلف، که از FLOSS بهره‌مند شدهاند، نیز از آن بهره‌مند میشوند.
اگرچه FLOSS در شرکتهای متعددی اتفاق می‌افتد، اما رابطه بین FLOSS و CE با توجه به شش مولفه‌ای که قبلا توضیح داده شد، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. هر دو، FLOSS و CE، دیدگاه مشارکتی یکسانی دارند. این جنبه در ادبیات، عمدتا در مورد مولفه‌های تولید مشارکتی، دانش و حکمرانی مشارکتی، بازتاب خاصی داشته است. در عوض، مصرف مشارکتی، تامین مالی مشارکتی و خلق مشترک ارزش به ندرت مورد بررسی قرار گرفتهاند.
از این نظر، تروکسلر معتقد است که تولید مشارکتی به طور گسترده در توسعه FLOSS به کار میرود، که در آن استفاده از سیستم عامل لینوکس و وب سرور آپاچی، برجسته‌ترین نمونه‌ها هستند. نمونه‌ای از تولید مشارکتی، مورد آردوینو است، شرکتی که بردهای توسعه سخت‌افزاری را طراحی و تولید میکند و محصولات خود را به صورت سخت‌افزار و نرمافزار آزاد، از طریق مجوز GNU توزیع میکند. نمونه‌های دیگر تولید مشارکتی عبارتند از FabLabs، Shapeways، LocalMotors، Wikispeed، WikiHouse، OpenStructures، OpenDesk، OpenStreetMap یا Nimber.
دانش مشارکتی در مطالعه حاضر کلیدی است زیرا FLOSS مبتنی بر دانش باز است. از طریق دانش باز میتوان ابتکاراتی را انجام داد که به دسترسی آزاد به اطلاعات، تحقیق و تولید یادگیری کمک میکند. از این نظر، فاستر و دیمونز نشان میدهند که FLOSS «فقط جایگزینی برای نرمافزار اختصاصی نیست: نرمافزار آزاد، برخلاف نرمافزار انحصاری، بخشی از یک منبع دیجیتال مشترک در دسترس همه است».
یک نمونه بارز از دانش مشارکتی، ویکیها هستند. این نوع نرمافزار، ایجاد و ویرایش وب‌سایت‌های مشارکتی را تسهیل میکند و در عین حال وب‌سایت‌های اجتماعی را بهبود می‌بخشد. ویکیپدیا یکی از این موارد است. این وبسایت مشارکتی امکان تبادل دانش را فراهم میکند که از طریق آن میتوان محتوا را به شیوه‌ای جمعی تولید کرد. ویکیپدیا توسط مدیاویکی، یک FLOSS که مجوز آن تحت استاندارد GNU است و برای همه پروژه‌های ویکی‌مدیا استفاده میشود، توسعه داده شده است. علاوه بر این، مظاهر دیگری از دانش باز، مانند مانند مجوزهای Creative Commons، انجمن سخت‌افزار متن‌باز، بنیاد دانش باز یا جنبش دسترسی آزاد، شناسایی شدهاند.
پلتفرم FLOSS و حکمرانی مشارکتی رابطه نزدیکی دارند. در حالی که جنبش FLOSS با ایجاد نرم‌افزارهایی که کد منبع خود را به اشتراک می‌گذارند و آن را برای توسعه و استفاده در اختیار جامعه قرار میدهند، دارای یک حس اخلاقی و اقتصادی است، حکمرانی مشارکتی به دنبال باز کردن کد عملیاتی دولت‌ها و ایالت‌ها و بازگرداندن کد کنترل این منابع به جامعه است تا از این طریق، دائما در حال تکامل باشد. در واقع، حکمرانی باز اصول جنبش FLOSS را در خود جای داده است. به گفته بارنز، «کد قابل اشتراک و قابل استفاده مجدد به عنوان پایه‌ای برای محصولات نرمافزاری بهبود یافته برای بازاندیشی نقش و طراحی نهادهای عمومی عمل کرده است». نمونه‌ای از پلتفرم حکمرانی باز، FixMyStreet است. این پلتفرم مبتنی بر فناوریهای FLOSS است و به شهروندان اجازه میدهد تا مشکلاتی را که در خیابان‌ها شناسایی کرده‌اند، افشا کنند و از این طریق آنها را حل کنند.
sciencedirect.com
2.3.5. مدل‌های کسب‌وکار نرمافزار آزاد
در مقالات قبلی، به بازار نرمافزار، انواع سنتی شرکت‌ها در این بخش و امکاناتی که نرمافزار آزاد در این چارچوب ارائه میدهد، نگاهی انداختیم. در این مقاله، رایج‌ترین مدل‌های کسب‌وکار ساخته‌شده پیرامون نرمافزار آزاد را به همراه برخی موارد خاص بررسی خواهیم کرد.
شکی نیست که نرمافزار آزاد به عنوان عنصر کلیدی مدل‌های جدید کسب‌وکار در حال ظهور است. پس از ترکیدن حباب فناوری (که به حباب دات کام معروف است) در آغاز دهه، نرمافزار آزاد باعث ایجاد شرکتهای جدید در بخش فناوری شده و مقادیر فزاینده‌ای از سرمایه‌های خطرپذیر را به خود جذب کرده است.
2.3.5.1. توصیف مدل‌های کسب‌وکار با نرمافزار آزاد
وقتی در مورد مدل‌های کسب‌وکار مبتنی بر نرمافزار آزاد صحبت میکنیم، اغلب به روشهای جدید و مبتکرانه‌ی کسب درآمد که در حال اجرا هستند اشاره میکنیم، زیرا مدل سنتی، فروش یک محصول انحصاری، دیگر چندان واضح و مشخص نیست. شرکت‌ها، برخلاف افراد، هنگام شرکت در یک پروژه‌ی نرمافزار آزاد باید یک عامل مهم را در نظر بگیرند: چگونه بازده اقتصادی را که سرمایه‌گذاری آنها را توجیه میکند، به دست آورند.
پیش‌تر دیدیم که این ایده که درآمد حاصل از نرمافزار مستقیما به فروش آن مربوط است، تصویر دقیقی از واقعیت نیست. اکثر نرمافزارها به صورت داخلی توسعه داده میشوند و فروش نرمافزار تنها منبع اصلی درآمد برای تعداد انگشت‌شماری از شرکت‌ها است. در بیشتر موارد، ارائه خدمات مکمل برای تضمین تداوم درآمد و بقای کسب‌وکار در دوران سخت ضروری است.
در هر صورت، این مقاله نشان میدهد که چگونه شرکتهای مختلف، مالکیت معنوی محصولات خود را مدیریت میکنند و همچنین مدل‌های ترکیبی را در تلاش برای تطبیق مزایای مدل‌های رایگان با ایجاد بازده مالی مستقیم مبتنی بر مالکیت معنوی، ایجاد میکند. در این حالت، انتخاب مجوز تا حد زیادی طیف مدل‌های تجاری را که یک شرکت میتواند پیاده‌سازی کند، تعیین میکند.
2.3.5.2. طبقه‌بندی‌ها بر اساس نویسندگان مختلف
در این بخش، تلاش‌های مختلف برای طبقه‌بندی مدل‌های کسب‌وکار در ادبیات را بررسی خواهیم کرد و درنگ خواهیم کرد تا عواملی را که هر نویسنده برای گروه‌بندی مدل‌های مختلف حیاتی دانسته است، بررسی کنیم. علاوه بر رویکردهای نظری بیشتر، به رویکردهایی که مبتنی بر مشاهده کسب‌وکارهای موجود به شیوه‌ای کیفی‌تر و یک روش‌شناسی کمی برای طبقه‌بندی مدل‌های کسب‌وکار در چارچوب پروژه FLOSSmetrics هستند، خواهیم پرداخت. در نهایت، طبقه‌بندی خودمان را ارائه خواهیم داد که تمام پیشنهادهای مورد بحث را ترکیب میکند.
2.3.5.3. طبقه‌بندی هکر و ریموند
یکی از اولین نویسندگانی که در مورد چشم‌انداز تجاری نرمافزار آزاد نوشت، فرانک هکر (Frank Hecker) در سال ۱۹۹۸ با عنوان «راهاندازی فروشگاه: تجارت نرمافزار متن‌باز» بود. او در مقاله خود، چهار دسته OpenSource.org را در نظر میگیرد و دسته‌های دیگری را نیز به آنها اضافه میکند و آنها را بر اساس موارد زیر تجزیه و تحلیل میکند:
کدام شرکت‌ها این مدل را اجرا میکنند؟
چه نوع مجوزهایی مناسب هستند؟
این مدل چه فرصت‌هایی برای تمایز ارائه میدهد؟
این مدل چه فرصت‌هایی برای تعیین قیمت‌ها بر اساس ارزش درک شده به جای هزینه‌های واقعی ارائه میدهد؟
جدول زیر این طبقه‌بندی را خلاصه میکند و یک پارامتر توصیف دیگر را نیز اضافه میکند که اگرچه هکر صراحتا به آن اشاره نکرده است، اما یک ویژگی کلیدی است: درآمد شرکت چگونه ایجاد میشود؟
مدل |
منبع درآمد |
نوع مجوز |
فرصت‌هایی برای تمایز |
فرصت‌های قیمت‌گذاری بر اساس ارزش |
موارد |
|---|---|---|---|---|---|
Support sellers |
فروش خدمات مرتبط (مشاوره، آموزش، توسعه سفارشی) |
GPL |
کیفیت، قیمت، ساده‌سازی تجربه کاربری |
محدود (وابسته به اعتبار) |
Cygnus, Red Hat, Caldera |
Loss leader |
فروش سایر محصولات انحصاری |
BSD or Mozilla |
بر اساس محصول |
ممکن است |
Sendmail, Netscape |
Widget frosting |
فروش سخت‌افزار |
عملکرد، قابلیت، انعطاف‌پذیری سخت‌افزار |
محدود (وابسته به هزینه‌ها) |
Corel, VA Linux |
|
Accessorising |
فروش محصولات فیزیکی (کتاب و غیره) |
کیفیت محصول و وفاداری به نرمافزار آزاد |
محدود (افزایش اندک قیمت به دلیل برند) |
O'Reilly |
|
Service enabler |
فروش خدمات آنلاین ارائه شده توسط برنامه |
GPL or Mozilla |
ویژگیهای بک‌اند و سرویس‌های منحصر به فرد |
امکان‌پذیر (در صورت غیرقابل تقلید بودن) |
Netscape |
Sell it, free it |
رهبر ضرر دوره‌ای |
BSD or Mozilla |
عملکرد نرمافزار (در حالت بسته) |
دارایی قابل تعویض |
|
Brand licensing |
فروش حق نام تجاری |
اعتبارسنجی و آزمایش محصول |
|||
Software franchising |
فروش فرانشیز و درصد درآمد |
فروشنده پشتیبان و مجوز برند |
امکان‌پذیر با اعتبار خوب |
||
Hybrids |
محدودیت در دسترسی به کد (Trolltech) |
Trolltech (Qt) |
|||
Hybrids |
مدل کاربر-محور در فروش تجاری |
Open Group |
در کتاب «دیگ سیاه»، اریک اس. ریموند همچنین نقش نرمافزار آزاد در کسب‌وکار را تشریح میکند و در میان جنبه‌های دیگر، بر چگونگی تاثیر نرمافزار آزاد بر «ارزش استفاده» (ارزش به عنوان یک محصول واسطه) و «ارزش فروش» (ارزش به عنوان محصول نهایی) نرمافزار تمرکز میکند و یک طبقه‌بندی بر اساس اینکه شرکت از کدام یک از این دو بهره میبرد، پیشنهاد میدهد.
از نظر ریموند، تنها ارزش فروش تحت تاثیر مدل نرمافزار آزاد قرار میگیرد، بنابراین طبقه‌بندی او مدل‌هایی را بر اساس ارزش استفاده و مدل‌هایی را بر اساس ارزش فروش غیرمستقیم توصیف میکند که در آنها نرمافزار آزاد، فروش محصول یا خدمات دیگری را امکان‌پذیر می‌سازد:
مدل‌های مبتنی بر ارزش استفاده - اشتراک هزینه (به عنوان مثال، آپاچی) - اشتراک ریسک (به عنوان مثال، سیسکو)
مدل‌های مبتنی بر ارزش فروش غیرمستقیم - رهبر ضرر/موقعیت‌یاب بازار - فراستینگ ویجت - دستور غذا را رایگان بدهید، یک رستوران باز کنید - لوازم جانبی - آینده را آزاد کنید، حال را بفروشید - نرمافزار را آزاد کنید، برند را بفروشید - نرمافزار را آزاد کنید، محتوا را بفروشید
همانطور که می‌بینیم، در مدل‌های مبتنی بر ارزش فروش غیرمستقیم، ریموند مدل‌های هکر را به علاوه یک مدل جدید «نرمافزار را آزاد کن، محتوا را بفروش» در نظر میگیرد. در این مدل، ارزش در اطلاعات ارائه شده توسط پلتفرم نرمافزاری نهفته است، که همان اطلاعات فروخته شده از طریق اشتراک‌ها است. نرمافزار منتشر میشود، به این معنی که میتوان آن را به پلتفرم‌های مختلف منتقل کرد و در نتیجه بازار بالقوه‌ی محصول واقعی، یعنی محتوا، را گسترش داد.
اگرچه او این را فقط به عنوان یک مدل فرضی پیشنهاد میکند، ریموند مفاهیم «وبسایت اجتماعی» و تغییر پارادایم مطرح شده توسط اوریلی را در مقاله‌اش «تغییر پارادایم متن‌باز» پیش‌بینی میکند.
با این حال، او نقش اینترنت به عنوان یک پلتفرم یا «نرمافزار به عنوان یک سرویس» بعدی را به رسمیت نمی‌شناسد، زیرا معتقد است که ارزش انتشار نرمافزار در انتقال آن به پلتفرم‌های دیگر نهفته است و در نتیجه به انتشار و گسترش بازار آن کمک میکند.
2.3.5.4. گروه کاری اروپایی در مورد نرمافزار آزاد
مدل‌های تجاری ارائه شده توسط هکر و ریموند مبتنی بر مشاهده شرکت‌هایی هستند که از نرمافزار آزاد به عنوان بخشی از مدل‌های تجاری خود استفاده می‌کردند، اگرچه شاید فاقد درجه‌ای از نظام‌مندسازی و انتزاع در طبقه‌بندی خود باشند. گروه کاری اروپایی نرمافزار آزاد در سند خود با عنوان «نرمافزار آزاد/متن‌باز: فرصت‌های جامعه اطلاعاتی برای اروپا»، تحلیلی را بر اساس نحوه تامین مالی پروژه‌های نرمافزار آزاد انجام میدهد، نه بر اساس مدل‌های تجاری آنها و صرف نظر از اینکه آیا پروژه به یک شرکت خاص مرتبط است یا خیر:
بودجه عمومی.
تامین مالی خصوصی غیرانتفاعی.
تامین مالی برای کسانی که نیاز به بهبود دارند.
تامین مالی با مزایای مرتبط (اورایلی و پرل).
تامین مالی به عنوان سرمایه‌گذاری داخلی.
سایر (پاداش‌ها، تعاونی‌های توسعه، استفاده از بازارها برای ایجاد ارتباط بین مشتریان و توسعه‌دهندگان).
با این حال، بخش «تأمین مالی به‌عنوان سرمایه‌گذاری داخلی» شامل طبقه‌بندی مدل‌های کسب‌وکار است که از جمله موارد دیگر، امکان ایجاد درآمد از طریق خدمات را در نتیجه مزیت رقابتی ناشی از توسعه‌دهندگان اصلی یک پروژه نرمافزاری خاص بودن، تبیین میکند.
مدل |
تمایز |
درآمد |
مجوزها |
مثال‌ها |
|---|---|---|---|---|
Better knowledge here |
درک بهتر: توسعه‌دهنده یا همکار اصلی محصول بودن. |
خدمات مرتبط: توسعه سفارشی، تطبیق‌پذیری، نصب و یکپارچه‌سازی. |
آزاد |
LinuxCare, Alcove |
Better knowledge here with constraints |
درک بهتر: توسعه‌دهنده اصلی و نگهداری اختصاصی بخشی از کد. |
خدمات مرتبط و فروش قطعات اختصاصی. |
آزاد و انحصاری |
Caldera, Ximian |
Source of a free product |
تولیدکننده تقریباً کاملاً رایگان. |
خدمات مرتبط: توسعه سفارشی، تطبیق‌پذیری، یکپارچه‌سازی. |
آزاد |
Ximian, Zope Corporation |
Source of a free product with constraints |
محصول اختصاصی در اصل، انتشار جهت گسترش پذیرش و مزایای متن‌باز. |
فروش نسخه تجاری. |
آزاد و انحصاری |
Artofcode LLC, Ada Core Technologies |
Special licences |
دانش برتر، ارائه نسخه اختصاصی برای مشتریان غیر GPL. |
فروش نسخه تجاری و خدمات مرتبط. |
GPL و انحصاری |
Sleepycat |
Sale of brand |
برندینگ: فروش با قیمت بالاتر بر اساس تصویر برند. |
فروش توزیعها، صدور گواهینامه و آموزش. |
آزاد |
Red Hat |
2.3.6. مدل‌های کسب‌وکار با نرمافزار آزاد
در این بخش، هر مدل کسب‌وکار را با مثال‌های خاص بررسی خواهیم کرد. توجه داشته باشید که اینها مدل‌های صلب نیستند، بلکه یک توالی پیوسته و پراکنده هستند. بسیاری از شرکت‌هایی که به آنها اشاره خواهیم کرد، چندین مدل را با هم ترکیب میکنند، اگرچه ما آنها را برای مطالعه سیستماتیک در دسته‌هایی قرار می‌دهیم.
در این بخش، شرکت‌هایی را که نرمافزار آزاد تولید میکنند، به عنوان مروجین و/یا راهبران پروژه‌های خاص، در نظر می‌گیریم. بنابراین، مشارکت آنها در نرمافزار آزاد بسیار مهم است و یکی از جنبه‌های کلیدی استراتژی تجاری آنها، مدیریت جامعه و بهره‌برداری از فرصت‌های نوآوری، انتشار و کار داوطلبانه‌ای است که ارائه میدهد. در اصل، این مدل‌ها یک محصول آزاد برای جامعه و یک محصول یا خدمات مرتبط به عنوان پیشنهاد تجاری خود دارند، بنابراین کلید موفقیت آنها اغلب ایجاد تعادل بین این دو است. به گفته مارتن میکوس، مدیرعامل MySQL AB:
شرکتهای نرمافزاری آزاد و متن‌باز (FOSS) تا زمانی که به طور مساوی به کسانی که میخواهند وقت خود را صرف صرفه‌جویی در هزینه کنند و کسانی که میخواهند پول خرج کنند تا در زمان خود صرفه‌جویی کنند، خدمت‌رسانی نکنند، موفق نخواهند شد.
همانطور که در طبقه‌بندی‌های بالا دیدیم، یک استراتژی رایج، کسب درآمد از طریق مجوزهای اختصاصی است که به روشهای مختلف با مجوزهای آزاد ترکیب میشوند.
همچنین مدل‌هایی وجود دارند که به صورت چرخه‌ای مجوزهای اختصاصی را ترکیب میکنند، مانند «رهبران ضرر» هکر و «بفروش، آزادش کن». مفهوم رهبر ضرر مختص نرمافزار نیست و یک استراتژی گسترده در هر بخش از فعالیت است: یک محصول به صورت رایگان – یا با قیمت بسیار پایینی که برای تأمین‌کننده ضرر به همراه دارد – ارائه میشود، به عنوان راهی برای جلب توجه تعداد زیادی از مشتریان بالقوه که شرکت قصد فروش اقلام دیگر به آنها را دارد. از این رو، هم مدل‌های مجوز دوگانه و هم محصولات رایگان با پسوندهای اختصاصی تا حدودی از استراتژی رهبر ضرر استفاده میکنند.
علاوه بر ترویج فروش محصول مرتبط، مزایای متعددی برای اتخاذ یک استراتژی متن‌باز از این نوع در صنعت نرمافزار وجود دارد، از جمله کمک به تثبیت فناوری به عنوان یک استاندارد بالفعل، جذب بهبودها و تکمیل‌ها برای جذاب‌تر کردن محصول، ایجاد حس همدردی در مخاطبانی که شامل مشتریان بالقوه محصول مرتبط میشوند و کاهش هزینه‌های نگهداری پروژه.
اکنون به تفصیل به مدل مجوز دوگانه یا twin-licensing و مدلی که یک محصول اصلی رایگان را با لوازم جانبی اختصاصی ترکیب میکند، خواهیم پرداخت. مدل‌های دیگری را که در آنها محصول اصلی رایگان نیست، حذف میکنیم زیرا آنها در واقع مدل‌های تجاری مبتنی بر نرمافزار اختصاصی هستند: کد فقط به عنوان یک استراتژی تجاری مکمل برای ارتقای جایگاه محصول اصلی اختصاصی منتشر میشود.
دافارا همچنین چندین شرکت را فهرست میکند که پروژه‌های توسعه را با مجوزهای کاملا رایگان انجام میدهند و درآمد خود را از ITCS (نصب/آموزش/پشتیبانی/مشاوره) کسب میکنند. این گروه شاید یکی از شرکت‌هایی باشد که میتواند متنوع‌ترین مدل‌ها را در بر بگیرد، زیرا منبع درآمد آن یک مقوله نسبتا مبهم است. از این رو، علاوه بر بهترین دانش، بررسی دقیق بازارهایی که به آنها خدمات ارائه میدهند و تمایز آنها با محصولات معادل مهم است.
2.3.6.1. مدل مجوز دوگانه
این مدل مبتنی بر توزیع یک محصول تحت دو مجوز مختلف است: یک مجوز انحصاری سنتی و یک مجوز آزاد محدودکننده (نوع GPL). بنابراین، اگر کسی بخواهد اثری را از آن استخراج کند و اثر جدید را بدون کد مجددا توزیع کند، میتواند، اما باید هزینه مجوز را بپردازد. در غیر این صورت، تمام آثار مشتق شده باید به همراه کد مجددا توزیع شوند.
مایکل اولسن، مدیر شرکت نرمافزاری اسلیپی‌کت، تولیدکننده‌ی برکلی‌دی‌بی، مدل مجوز دوگانه آن را اینگونه توصیف میکند:
«مجوز متن‌باز Sleepycat امکان استفاده از Berkeley DB را بدون هیچ هزینه‌ای فراهم میکند، مشروط بر اینکه اگر نرمافزار در برنامه‌ای که بعدا توزیع مجدد میشود استفاده شود، کد کامل برنامه باید در دسترس باشد و باید بتواند تحت شرایط معقول دوباره آزادانه توزیع شود. اگر نمی‌خواهید کد منبع یک برنامه مشتق شده را ارائه دهید، میتوانید مجوز نرمافزار Sleepycat را خریداری کنید.»
این استراتژی زمانی مناسب است که بخش قابل توجهی از تقاضا توسط کاربران تجاری ایجاد شود که نیاز به تعبیه نرمافزار در محصولات خود دارند. این مشتریان از محصول خریداری شده به عنوان ورودی برای تولید نرمافزار جدید، چه به عنوان محصول نهایی و چه به عنوان بخشی از یک فناوری پیچیده‌تر که توسط مشتری تجاری تولید و فروخته میشود، استفاده میکنند. چه به این دلیل که آنها نیاز دارند بتوانند محصولات مشتق شده خود را تحت یک سیستم اختصاصی سنتی بفروشند و چه به این دلیل که نرمافزاری که تولید میکنند هنر اساسی تمایز آنهاست، این مشتری نیاز به بستن کدی که تولید میکند دارد و بنابراین باید برای انجام این کار هزینه بپردازد.
این مدل‌ها کاربران خود را به دو گروه تقسیم میکنند: جامعه – همه کاربرانی که از مجوزهای آزاد راضی هستند و از محصول تحت این شرایط استفاده میکنند – و مشتریان شرکتی که به شرایط متقابل مجوزهای آزاد حساس هستند.
با این حال، حفظ جامعه‌ای از افراد که روی محصول همکاری میکنند میتواند مشکل‌ساز باشد. از یک طرف، اگر درآمد مستقیم از طریق محصول حاصل شود، این میتواند بر انگیزه داوطلبانی که بدون دریافت چیزی در عوض مشارکت میکنند، تاثیر بگذارد. از طرف دیگر، شرکت‌هایی که آن را اجرا میکنند باید رسما حق کپی‌رایت را از داوطلبان دریافت کنند تا از مشکلات آینده ناشی از کارمندان ناراضی که سهم خود را از درآمد حاصل از مجوزهای محصولی که در توسعه آن کمک کرده‌اند، مطالبه میکنند، جلوگیری شود.
در عمل، شرکت‌هایی که مدل خود را بر اساس مجوز دوگانه بنا میکنند، از امکان مشارکت‌های خارجی در توسعه، سود زیادی نمی‌برند و فقط اشکال‌زدایی در مقیاس کوچک و وصله‌های گاه‌به‌گاه از جامعه دریافت میکنند. تیم اصلی توسعه معمولا تقریبا ۱۰۰٪ تحت سلطه کارمندان شرکت است.
مشکل دیگری که میتواند در مورد این مدل‌ها ایجاد شود این است که مشتریان آنها میتوانند افزونه‌های اختصاصی خود را بدون تغییر کد اصلی بسازند، بنابراین میتوانند از نسخه مجوز آزاد استفاده کنند و افزونه‌های خود را به عنوان یک برنامه جداگانه و مستقل داشته باشند.
این شرکت‌ها اغلب درآمد حاصل از صدور مجوز دوگانه را با فعالیتهای دیگری مانند ارائه خدمات ترکیب میکنند که بعدا به آنها خواهیم پرداخت. نمونه‌هایی از این مدل شامل Funambol، MySQL، Sleepycat DB و TrollTech/NOKIA است.
2.3.6.2. مدل هسته محصول آزاد و لوازم جانبی اختصاصی
در این مدل، یک برنامه دو نسخه مختلف دارد: یک نسخه پایه آزاد و یک نسخه تجاری اختصاصی مبتنی بر نسخه پایه اما با قابلیت‌های اضافی که از طریق افزونه‌ها یا لوازم جانبی پیاده‌سازی شدهاند. نسخه آزاد باید از مجوزی از نوع MPL یا BSD استفاده کند که امکان ترکیب را برای ایجاد یک محصول بسته فراهم میکند.
مشکل اصلی این مدل، حفظ جذابیت کافی محصول آزاد بدون کاهش ارزش محصول اختصاصی درآمدزا است. ما همچنین این ریسک را داریم که جامعه‌ای که پیرامون محصول شکل گرفته است، تصمیم بگیرد که قابلیت‌های نسخه اختصاصی را به تنهایی توسعه دهد و این امر، کسب درآمد از فروش را دشوار میکند.
در این مدل، می‌توانیم بین دو دسته از کاربران تمایز قائل شویم: کسانی که مایل به پرداخت هزینه برای محصولی با برخی ویژگیهای اضافی هستند (شرکتهای متوسط و بزرگ) و کسانی که به قیمت بسیار حساس هستند، مانند کسب‌وکارهای کوچک، شرکتهای خرد و کاربران خصوصی. با ترکیب نسخههای آزاد و اختصاصی، بدون از دست دادن درآمد حاصل از نسخههای اختصاصی، پذیرش گسترده‌تری از راهکار پیشنهادی به دست می‌آوریم.
از این رو، این مدل بر اساس همان اصول تقسیم‌بندی کاربر مانند مدل مجوز دوگانه است، اما بیشتر در معرض خطر از دست دادن همدلی جامعه است، زیرا به کل کد منبع دسترسی ندارد.
نمونه‌ای از این مدل، شرکت Sendmail است که مجموعه‌ای از محصولات اختصاصی را پیرامون سرور باز sendmail به فروش می‌رساند. نمونه‌های دیگر عبارتند از Hyperic (عملیات/نظارت بر فناوری اطلاعات)، SourceFire (نسخه تجاری SNORT)، Zimbra/Yahoo (پیام‌رسانی، گروه‌افزار) و XenSource/Citrix (مجازی‌سازی).
هنگام مطالعه مدل‌های کسب‌وکار مبتنی بر نرمافزار آزاد، اغلب شرکت‌هایی را در نظر می‌گیریم که تصمیم میگیرند کد خود را به عنوان یک مزیت رقابتی برای گسترش سهم بازار خود باز کنند. Sendmail یک مورد جالب است زیرا این فرآیند به صورت معکوس اتفاق می‌افتد: با ریشه‌های آزاد و غیرانتفاعی، ایجاد یک ابتکار تجاری پیرامون پروژه نه تنها با هدف کسب درآمد از توسعه، بلکه با هدف حفظ موقعیت غالب پروژه در بخش خود و گسترش پایگاه کاربران آن نیز انجام میشود.
پروژ Sendmail یک عامل انتقال ایمیل (MTA) و یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های پروژه‌هایی است که از دل جوامع نرمافزار آزاد زاده شدهاند. در سال ۱۹۹۸، تخمین زده شد که ۸۰٪ از کل ترافیک ایمیل از طریق Sendmail ارسال میشود. این نرمافزار هنوز هم محبوبترین MTA در اینترنت است، اگرچه برخی از کاربران خود را به Microsoft Exchange Server، Exim و Postfix واگذار کرده است. به همان اندازه، طول عمر بالای این محصول که ریشه‌های آن به توسعه‌های آغاز شده در دهه ۱۹۷۰ برمی‌گردد، نیز مهم است.
اریک آلمن اولین نسخه از Sendmail را در اوایل دهه ۱۹۸۰ در دانشگاه برکلی بر اساس کار قبلی روی برنامه Delivermail توسعه داد و در سال ۱۹۹۷ شرکت Sendmail, Inc. را تاسیس کرد. استراتژی شرکت علاوه بر ارائه خدمات تکمیلی، بر فروش قابلیت‌های اضافی Sendmail در قالبی اختصاصی (مثلا رابطهای کاربرپسند) متمرکز بود. در عین حال، این شرکت تلاش کرد تا با ارائه خدمات میزبانی و منابع انسانی برای توسعه Sendmail، به طور آشکار تداوم توسعه آن را حفظ کند.
آلمن هنگام تاسیس شرکت، نه تنها انتظار توسعه کسب‌وکار، بلکه همچنین محافظت از موقعیت غالب سندمیل را داشت، که با ظهور قالب‌های اختصاصی که استاندارد باز SMTP را به خطر می‌انداخت، تهدید میشد. این شرکت تلاش‌های خود را بر محیط سازمانی متمرکز کرد و نه تنها خدمات یکپارچه‌سازی و پشتیبانی، بلکه محصولی را ارائه داد که بیشتر پاسخگوی نیازهای آن باشد. افزونه‌های ایجاد شده توسط این شرکت، رابطهای گرافیکی و سهولت مدیریت را فراهم میکنند و در قالب‌های اختصاصی به بازار عرضه میشوند.
«شرکت سندمیل، محصولات و خدمات تجاری را برای ارائه‌دهندگان خدمات اینترنتی و شرکت‌هایی که ایمیل برایشان حیاتی است، توسعه میدهد و در عین حال از طریق توسعه نرمافزار متن‌باز، به پیشبرد نوآوری و استانداردها ادامه میدهد.»
2.3.6.3. مدل‌های رایگان: «فروش توزیع‌شده» محصول
معمولا فرض بر این است که صدور مجوز برای یک محصول در قالب آزاد منجر به از دست رفتن فرصت کسب درآمد مستقیم از حقوق مالکیت معنوی آن میشود و نیاز به بهره‌برداری از محصولات یا خدمات مکمل را ایجاد میکند.
با این حال، انتخاب مجوز آزاد برای یک پروژه لزوما به معنای چشم‌پوشی از امکان کسب درآمد مستقیم از این محصول نیست. این ایده رایج که هیچ‌کس برای چیزی که میتواند رایگان دریافت کند، پولی پرداخت نمیکند، تصویر درستی از واقعیت ترسیم نمیکند. بسیاری از مردم حاضرند مبلغ کمی را برای اثری که برایشان ارزشمند است بپردازند، اگر فکر کنند که این پول به نویسندگان اصلی میرسد. اگر یک پروژه به اندازه کافی موفق باشد، ممکن است کمکهای کوچکی از افراد زیادی دریافت کند، شاید حتی بتواند هزینه خلق خود را تامین کند، همانطور که یک هنرمند خیابانی هزینه ورودی دریافت نمیکند، اما میتواند به اندازه کافی جمع‌آوری کند تا سرمایه‌گذاری خود را در زمان و تلاش ارزشمند کند. این ایده پشت پروتکل اجراکنندگان خیابانی و حق چاپ دیجیتال، نوشته جان کلسی و بروس اشنایر است که یک مکانیسم تامین مالی توزیع‌شده برای آثار دیجیتال را پیشنهاد میدهد که در آن نویسنده تا زمانی که بودجه کافی جمع‌آوری نشده باشد، کار خود را تکمیل نمیکند.
سازوکارهای مختلفی برای ساختاردهی این بودجه مستقیم و توزیع‌شده در زمینه توسعه نرمافزار، از کمکهای مالی و جوایز گرفته تا ایجاد بازارهای آنلاین که توسعه‌دهندگان و مشتریان بالقوه را گرد هم می‌آورند، بر اساس یک طرح پاداش مشابه آنچه کریس راش در پروتکل مجری وال استریت شرح داده است، توصیف و پیاده‌سازی شدهاند.
کمکهای مالی ساده‌ترین مکانیسم برای این نوع تامین مالی هستند، اما برای سازندگان بسیار ناپایدار هستند، زیرا آنها قبل از سرمایه‌گذاری وقت خود به امنیت درآمد نیاز دارند. در سیستمهای پاداش و جایزه، افرادی که به یک عملکرد خاص علاقه‌مند هستند، پاداشی را برای اجرای آن پیشنهاد میدهند. هنگامی که کل پاداش – که افراد مختلف میتوانند در آن مشارکت کنند – به مبلغ کافی برای یک توسعه‌دهنده برسد، او میتواند پیشنهاد انجام آن را بدهد و پس از اتمام کار، دستمزدش پرداخت میشود. برخی از این سیستمها به اعتماد بین تیم توسعه و کاربران متکی هستند و هیچ تضمینی برای پرداخت ندارند، در حالی که برخی دیگر ایجاد نوعی واسطه بی‌طرف را پیشنهاد میدهند.
##### سرور Cherokee
این سرور تصمیم گرفت یک سیستم پاداش با هدف اصلی جذب توسعه‌دهندگان جدید به پروژه پیاده‌سازی کند. علاوه بر پاداش دادن به تلاش‌ها، ارائه انگیزه مالی، افراد بیشتری را به جامعه توسعه جذب کرده و رشد پروژه را تشویق میکند.
##### بازارهای مجازی
تلاش‌های متعددی برای ایجاد «بازارهای نرمافزار مجازی» بر اساس این نوع تامین مالی صورت گرفته است. برخی از این بازارها که در حال حاضر فعالیت میکنند عبارتند از BountyCounty MicroPledge و BountySource.
کلید موفقیت در این سناریوها ممکن است بیشتر در امکانات پرداخت ارائه شده باشد تا تمایل کاربران به پرداخت:
«بیشتر مردم اگر از قبل کیف پولشان را بیرون آورده باشند و فکر کنند دلیل خوبی برای این کار دارند، خوشحال میشوند که کمی بیشتر از مبلغ بزرگتر بپردازند. وقتی مردم نمی‌توانند کمکهای کوچک و داوطلبانه به هدفی که دوست دارند، انجام دهند، بیشتر به دلیل دردسر (نوشتن چک، ارسال آن به پست و غیره) است تا پول.»
اگرچه بسیاری از پروژه‌ها این ایده‌ها را برای به دست آوردن بودجه اضافی اجرا میکنند، اما شناسایی سناریوهای شرکتی که بخش عمده‌ای از درآمد از طریق این مکانیسم‌ها به دست میآید، دشوار است.
اولا، در زمینه نرمافزار، به دلیل فقدان حس تعلق و همدردی قوی با نویسندگان، که در سایر آثار خلاقانه وجود دارد، کسب این نوع بودجه میتواند دشوارتر باشد.
ثانیا، اگر این مدل یک پروژه نرمافزار آزاد غیرانتفاعی باشد که کاملا از داوطلبان تشکیل شده باشد، احتمالا موفق‌تر خواهد بود، که این امر همدلی کاربران آن را آسان‌تر برمی‌انگیزد. شرکتی که مایل به استفاده موفقیت‌آمیز از آن است، بدون شک باید از طریق شفافیت و اعتماد، تایید قبلی را به دست آورد و ثابت کند که سودآوری همه چیز نیست و این پروژه بر منافع عمومی تاثیر خواهد گذاشت.
این سیستمها مدل اقتصادی مستقیم‌تری دارند، واسطه‌ها را حذف میکنند و نزدیکی بیشتری بین کاربران و توسعه‌دهندگان را تضمین میکنند. از یک نظر، میتوان آنها را راه طبیعی برای تامین مالی یک پروژه نرمافزار آزاد دانست: همانطور که داوطلبان به درجات مختلف و در جنبه‌های مختلف چرخه توسعه نرمافزار مشارکت میکنند، کاربران نیز میتوانند با مشارکت مالی متناسب با امکانات و علایق خود، بخشی از پروژه را تشکیل دهند.
2.3.6.4. محصول رایگان به همراه خدمات مرتبط
شرکتهای این دسته، استراتژی‌ای از نوع «بهترین دانش اینجا» و «بهترین کد اینجا» را اجرا میکنند و یک محصول رایگان تولید میکنند و خدماتی را برای آن به عنوان وسیله‌ای برای کسب درآمد ارائه میدهند.
این بخش‌ها شامل متخصصان محصول و نرمافزارهای نشان تجاری مورد مطالعه دافارا میشود، زیرا هر دو مدل کسب‌وکار یکسانی را نشان میدهند. علاوه بر این، اگرچه مجوزهای نرمافزارهای نشان تجاری شامل یک محدودیت واگذاری اضافی هستند، اما ویژگیهای اساسی باز بودن و آزادی دانش را حفظ میکنند و میتوانند از طریق جوامع توسعه خود همان مزایایی را ایجاد کنند که شرکت‌هایی که از مجوزها بدون این محدودیت استفاده میکنند، ایجاد میکنند. شرکت‌هایی که نمونه‌هایی از نرمافزارهای نشان تجاری را تشکیل میدهند، احتمالا به دنبال راهاندازی نوعی استراتژی برند نیز هستند، بنابراین هنگام توزیع مجدد محصولاتی که تولید میکنند، اهمیت ویژه‌ای به واگذاری میدهند.
این مدل مشکلات متعددی دارد، از جمله موانع کم برای ورود به این کسب‌وکار – هر شرکتی میتواند از محصول آگاهی پیدا کند و خدمات ارائه دهد – و مشکلات مربوط به اخذ قراردادهای پشتیبانی، زیرا شرکتهای مشتری ممکن است ترجیح دهند با شرکتهای خدماتی یا مشاورهای معمول خود ادامه دهند یا ارائه‌دهندگانی را استخدام کنند که از کل زیرساخت فناوری جدید آنها و نه فقط برای یک محصول خاص، پشتیبانی ارائه میدهند.
یکی دیگر از مشکلات رایج این مدل‌ها برای کسب درآمد از خدمات، مشکل نوآوران و علاقه‌مندان است: وقتی یک محصول جدید به بازار عرضه میشود، کاربران اولیه آن اغلب افرادی با مهارت‌های فنی هستند که برای خدمات پشتیبانی آن قرارداد نمی‌بندند و ترجیح میدهند دانش لازم را خودشان کسب کنند. سپس این مدل باید یک محصول توسعه‌یافته ارائه دهد و قابلیت اطمینان را منتقل کند تا به بازار بالقوه‌ای برسد که هزینه خدمات مربوط به محصول را بپردازد.
موفقیت این نوع مدل کسب‌وکار توسط برخی از نویسندگان (مانند پرنز) مورد تردید است. با این وجود، شرکتهای زیادی بر اساس این مدل وجود دارند که مبالغ هنگفتی از سرمایه خطرپذیر را جذب کرده‌اند. با این حال، برای یک مدل کسب‌وکار پایدارتر، آنها باید به مشکلات ذکر شده در بالا بپردازند.
مدل‌های متخصصان ارائه دهنده خدمات عمودی شامل Alfresco (مدیریت محتوا)، Compiere (ERP، CRM)، vTiger و Openbravo میشود.
2.3.6.5. نرمافزار به عنوان سرویس
شرکت‌هایی که محصولی را توسعه میدهند، میتوانند از طریق الگوی نرمافزار به عنوان سرویس نیز از آن بهره‌برداری کنند. به جای ارائه خدمات نصب و پشتیبانی، شرکت مسئول تمام زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرمافزاری است و عملکرد را مستقیما از طریق اینترنت ارائه میدهد. درآمد مکرر حاصل از آن به شکل اشتراک خدمات است.
##### Collabnet: نرمافزار به عنوان سرویس
یک نمونه خوب از این نوع مدل را میتوان در CollabNet مشاهده کرد که خدماتی را برای توسعه نرمافزار مشارکتی (کنترل نسخه، ردیابی مشکل، ارتباط و غیره) ارائه میدهد که از جمله از طریق پلتفرم کنترل نسخه Subversion تولید میشوند. در این حالت، شرکت علاوه بر باز نگه داشتن کد منبع، تلاش زیادی را صرف نگهداری از جامعه میکند، به طوری که کار آن روی پروژه صرفا یک مشارکت – هرچند بزرگ – در یک جامعه آزاد است. نمونه‌های دیگر از شرکت‌هایی که محصولات خود را طبق مدل “نرمافزار به عنوان سرویس” به بازار عرضه میکنند عبارتند از SugarCRM، SocialText و JasperSoft.
با قالب «نرمافزار به عنوان سرویس»، این شرکت‌ها در مقایسه با معادل‌های اختصاصی خود، با مشکلات بیشتری در تولید درآمد مواجه نخواهند شد، زیرا فروش در این مورد از حق چاپ محصول حاصل نمیشود. این واقعیت که یک مشتری میتواند برنامه را دانلود، نصب، پیکربندی، میزبانی و نگهداری کند، بیشتر ابزاری برای بازاریابی و توزیع خواهد بود تا از دست دادن درآمد. همانطور که قبلاً اشاره شد، مشتریان شرکتی حاضرند برای حل مشکلاتشان هزینه کنند.
با این وجود، انتشار تمام کد، مشکلاتی را در تمایز و فرصت‌هایی را برای ورود رقبا ایجاد میکند. هر شرکتی که ظرفیت فنی و زیرساخت کافی داشته باشد، در صورت موجود بودن کد، میتواند خدمات مشابهی ارائه دهد. با توجه به این مشکل، شرکتی که محصول را توسعه داده است، میتواند تمایز خود را بر اساس «بهترین دانش در اینجا» و «بهترین کد در اینجا» قرار دهد تا همدردی جامعه را به دست آورد. علاوه بر این، اگر رقبای آن نیز تصمیم به مشارکت در توسعه بگیرند، میتواند مکانیسم‌های همکاری-رقابتی را ایجاد کند، برای گسترش بازار همکاری کند و بعداً آن را بر اساس تخصص تقسیم کند.
2.3.6.6. خدمات مرتبط با نرمافزار آزاد
با توجه به خدمات مرتبط با نرمافزار آزاد، کسب‌وکارهای احتمالی زیادی وجود دارد، زیرا به‌طورکلی، هر مدل خدماتی مبتنی بر نرمافزار اختصاصی را میتوان به روشی نسبتا مستقیم به نرمافزار آزاد تعمیم داد. تمام مراحل شرح داده شده در زنجیره ایجاد و پیاده‌سازی یک رهکار فناوری در زمینه برنامه‌های کاربردی باز قابل اجرا هستند. با این حال، استفاده از نرمافزار آزاد، امکانات و عوامل تمایز مدل‌های کسب‌وکار متمرکز بر خدمات را گسترش میدهد.
یکی از اصول اساسی متمایزکننده آن، عدم وجود هزینه‌های صدور مجوز است که به آن مزیت رقابتی آشکاری نسبت به راهکارهای اختصاصی میدهد. با این وجود، برای بهره‌مندی از این عامل، مهم است که راهکار پیشنهادی در درازمدت (با توجه به “هزینه کل مالکیت”) ارزان‌تر باشد و استاندارد کیفیتی حداقل معادل رقبای اختصاصی خود ارائه دهد. همچنین برای شرکت‌هایی که خدمات نرمافزاری رایگان ارائه میدهند، بسیار مهم است که با کاهش احتمال موقعیت‌های قفل شدن، برای مشتریان جذاب‌تر باشند: این ارائه‌دهندگان نمی‌توانند در شرایطی که مشتریان اسیر هستند، به درآمد مداوم تکیه کنند. در عوض، باید بر ارائه مداوم خدمات با کیفیت مبتنی باشند.
از سوی دیگر، صرفا به این دلیل که یک نرمافزار آزاد است، به این معنی نیست که برای همه قابل دسترسی خواهد بود. بازار شرکتهای خدماتی به دلیل در دسترس بودن برنامه‌های آزاد یا رایگان، کاهش نخواهد یافت، زیرا وظیفه انتخاب، نصب، آموزش و پشتیبانی همیشه در محیطهای شرکتی ضروری خواهد بود و اگر بودجه صدور مجوز صرف بهبود خدمات شود، جالب‌تر خواهد بود.
به عنوان یک قاعده، این نوع شرکت‌ها در پروژه‌های مختلفی مشارکت دارند، هرچند نه به طور فشرده در هیچکدام. برخی، مانند توزیع‌کنندگان پلتفرم، در اشکال‌زدایی، به ویژه در زمینه‌های مورد علاقه مشتری، و در وظایف ادغام و تضمین سازگاری بین برنامه‌های مختلف مشارکت خواهند داشت. برخی دیگر، مانند آنهایی که بر مشاوره و انتخاب (بدون ظرفیت توسعه) تمرکز دارند، در پروژه‌هایی که بر اساس آنها بنا شدهاند، مشارکت نخواهند کرد، زیرا کار آنها معمولا خصوصی نگه داشته میشود و برای عموم قابل مشاهده نخواهد بود. با این حال، در این موارد، میتوان به صورت تبلیغ و پذیرش راه‌حلی که روی آن کار میکنند، بازده دریافت کرد.
طیف گسترده‌ای از مدل‌های ممکن در این دسته وجود دارد (تمایز از نظر اندازه، تقسیم‌بندی راهکار – افقی یا عمودی – تقسیم‌بندی صنعت، تخصص در یک سرویس خاص: توسعه سفارشی، انتخاب، مشاوره، ادغام، آموزش و غیره)، و اکثر شرکت‌ها ترکیبی از خدمات ممکن را ارائه میدهند. اول از همه، قبل از پرداختن به گونه‌شناسی‌های خاص مدل‌های کسب‌وکار، که خدمات خاصی را به روشی خاص گروه‌بندی میکنند، به ویژگیهای خاص نرمافزار آزاد در مراحل مختلف پیاده‌سازی یک راهکار فناوری خواهیم پرداخت.
##### توسعه‌های سفارشی
نرمافزار آزاد به شرکت‌ها در مورد سوال «خرید یا توسعه» یک راه حل میانه ارائه میدهد. این شرکت‌ها میتوانند با یک محصول استاندارد رایگان شروع کنند و یا به صورت داخلی یا از طریق یک شرکت توسعه، سازگاری‌های لازم را متناسب با نیازهای خود ایجاد کنند. هم شرکتهای خدماتی که اکنون به آنها خواهیم پرداخت و هم شرکتهای محصول‌محوری که قبلاً دیدیم، پیشنهادهایی برای انجام این نوع سفارشی‌سازی دریافت خواهند کرد. با این حال، انجام این سازگاری‌ها به صورت خصوصی، بدون تلاش برای گنجاندن آنها در پروژه اصلی، میتواند در مورد حفظ سازگاری بین سازگاری‌ها و نسخههای بعدی مشکل‌ساز باشد. از این رو، همکاری با جامعه، طراحی ویژگیهای جدید به گونه‌ای که بتوانند برای افراد بیشتری جذاب باشند و گنجاندن آنها در کد اصلی پروژه، کار و پیچیدگی‌های زیادی را صرفه‌جویی میکند.
وجود طیف گسترده‌ای از برنامه‌ها در محدوده (اقتصادی) هر شرکتی، انتخاب را به یک وظیفه حیاتی تبدیل میکند. نه تنها یافتن محصولاتی که با نیازهای شرکت مشتری مطابقت بیشتری داشته باشند، ضروری خواهد بود، بلکه آنها باید سلامت پروژه‌های خاص، سرعت اشکال‌زدایی و انتشار نسخههای جدید و پایداری آنها را نیز ارزیابی کنند. برای محیطهای شرکتی، پروژه‌ای با جابجایی زیاد و سرعت بالای پذیرش بهبودها ممکن است بهترین نباشد، زیرا یک محصول پایدار که با گذشت زمان تغییر قابل توجهی نخواهد کرد، ممکن است مناسبتر باشد.
2.3.6.7. شرکتهای توزیع پلتفرم
فعالیت این نوع شرکت بر ادغام و انتخاب اجزا برای تولید یک راهکار نرمافزاری جامع متمرکز است. تنوع کاربردها و نتایج حاصل از مدل توسعه نرمافزار آزاد، نیازمند تیم‌های یکپارچه برای ایجاد انسجام و تضمین سازگاری اجزا است. این امر منجر به ظهور توزیعهای مختلف توسعه‌یافته توسط بازیگران مختلف شده است. این فعالیت همچنین یک مدل کسب‌وکار بالقوه آشکار است.
شرکتهای توزیع پلتفرم از مدلی مشابه شرکتهای توسعه اپلیکیشن و ارائه‌دهندگان خدمات استفاده میکنند، اما انتخاب و ادغام یک پایگاه محصول گسترده، برخلاف توسعه، در بطن کار آنها قرار دارد.
شرکت‌هایی که از این مدل استفاده میکنند، بسته‌های نرمافزاری یکپارچه را عمدتا برای مشتریان شرکتی تولید و توزیع میکنند. پلتفرم تولید شده، محصول اصلی شرکت است که یک مشکل عمده ایجاد میکند: تمایز محصول بسیار دشوار است زیرا به صورت رایگان در دسترس است.
مشتریان بالقوه آنها شرکتهای متوسط و بزرگ خواهند بود که به بلوغ و ثبات، پشتیبانی حرفهای و یک اکوسیستم پایدار از راهکارها نیاز دارند. سرمایه‌گذاری در نرمافزار طی پنج سال مستهلک میشود، بنابراین شرکتی که قصد سرمایه‌گذاری در نرمافزار را دارد، باید بداند که – حداقل برای این دوره – از این محصولات پشتیبانی خواهد کرد. با توجه به هزینه‌های اضافی مرتبط با تغییر از یک راه‌حل فناوری به راه‌حل دیگر، داشتن پشتیبانی که فراتر از دوره استهلاک ادامه یابد، بسیار مطلوب است.
از این رو، ایجاد اعتماد برای استراتژی تجاری آنها اساسی است و باید شامل توسعه برندی باشد که قابلیت اطمینان بیشتری را به یک محصول نرمافزاری رایگان منتقل کند. با توجه به اینکه مدل تجاری آنها مبتنی بر محصولی است که به صورت رایگان برای همه قابل دسترسی است، این شرکت‌ها به دنبال توسعه یک برند قوی به عنوان یک عامل متمایزکننده هستند که به آنها امکان میدهد سهم بازار را نسبت به محصولات مشابه یا بسیار مشابه به دست آورند.
اگرچه این شرکت‌ها معمولا بر توسعه برنامه‌های خاص تمرکز نمی‌کنند، اما اغلب در پروژه‌هایی که با اشکال‌زدایی از آنها بهره میبرند، مشارکت میکنند و تنها در صورت لزوم برای گسترش بازار محصول خود، محصولات جدید توسعه میدهند.
##### Red Hat
نمونه بارز یک توزیع‌کننده پلتفرم، شرکت Red Hat است و این مدلی است که Novell با SUSE، Canonical با Ubuntu و Caldera Systems با Caldera Linux نیز از آن پیروی میکنند.
شرکتهای توزیع جدیدی اخیرا ظهور کرده‌اند که بسته‌های نرمافزاری تخصصی‌تری را برای بازارهای محدودتر ارائه میدهند. SourceLabs، SpikeSource و Wild Open Source نمونه‌هایی از چنین ابتکاراتی هستند. به عنوان مثال، SourceLabs مجموعه‌های دارای گواهینامه از نرم‌افزارهایی را که معمولا با هم استفاده میشوند، مانند لینوکس، آپاچی، PHP و MySQL ارائه میدهد. از سوی دیگر، Wild Open Source توزیعها را برای استفاده در زمینه‌های با کارایی بالا یا سیستمهای تعبیه‌شده سفارشی میکند. این شرکت‌ها علاوه بر بسته‌های دارای گواهینامه، خدمات نگهداری و پشتیبانی را نیز برای انتخاب خود ارائه میدهند، درست مانند شرکتهای اشتراک سنتی.
چالش اصلی برای این نوع شرکت‌ها، تعریف مجموعه‌های نرمافزاری است که به اندازه کافی گسترده باشند تا بتوانند پایگاه مشتری کافی را حفظ کنند و در عین حال بتوانند از همه عناصر موجود در بسته پشتیبانی کنند.
2.3.6.8. یکپارچه‌سازهای بزرگ
یکپارچه‌سازان سیستمهای بزرگ یا تولیدکنندگان راهکار، یکی از انواع شرکت‌هایی هستند که با پایه‌گذاری کسب‌وکار خود بر نرمافزار آزاد، با توجه به صرفه‌جویی مستقیم در هزینه‌ها و احتمال دسترسی به مشتریان بیشتر، بیشترین سود را میبرند.
مشتریان معمولا به دنبال شرکت‌هایی هستند که بتوانند برای یک مشکل فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) راهکار ارائه دهند و نگران جزئیات پیاده‌سازی نباشند. یک راهکار کامل، سخت‌افزار، نرمافزار و خدمات را با هم ترکیب میکند و این فرآیند را برای مشتری آسان‌تر میکند، زیرا او فقط باید برای حل مشکلات فناوری اطلاعات و ارتباطات خود با یک شرکت تماس بگیرد و نگران سازگاری بین ارائه‌دهندگان نباشد. بنابراین، هر آنچه که شرکت میتواند با استفاده از نرمافزار رایگان در هزینه‌های نرمافزار صرفه‌جویی کند، میتواند به هزینه‌های خدمات منتقل شود که این امر راه‌حل را بهبود می‌بخشد. شرکت میتواند قیمت‌ها را کاهش دهد تا تعداد بالقوه مشتریان خود را افزایش دهد یا به سادگی سودآوری خود را افزایش دهد. این نوع یکپارچه‌ساز بزرگ، که عموما روی پروژه‌های پیچیده کار میکند، میتواند به دلیل موانع ورود سایر رقبا، قیمت‌های خود را حفظ کند.
شکل زیر این وضعیت را نشان میدهد و منحنی تقاضا برای راهکارهای جامع و هزینه‌های ارائه‌دهنده را ترسیم میکند.
##### IBM
چندین دهه پیش، IBM یکی از قوی‌ترین مدافعان حقوق مالکیت معنوی برای نرمافزار بود. استدلال آنها این بود که بدون حفاظت قوی از حق چاپ، هیچ انگیزه‌ای برای شرکت‌ها برای سرمایه‌گذاری در توسعه نرمافزار وجود نخواهد داشت.
اکنون، اگرچه بخش عمده‌ای از نرمافزارهای اختصاصی خود را حفظ کرده است، IBM کمپینهای بزرگی را در حمایت از نرمافزار آزاد راهاندازی کرده و کمکهای مالی قابل توجهی را به توسعه لینوکس و سایر برنامه‌ها و انتشار برنامه‌هایی مانند پلتفرم توسعه Eclipse و بخشی از سیستم عامل AIX خود ارائه میدهد.
مدل کسب‌وکار فعلی IBM بر فروش سختافزارهای پیشرفته، نرمافزارهای اختصاصی روی لینوکس و ارائه خدمات یکپارچه‌سازی برای مشتریان شرکتی متمرکز است. اگرچه IBM یکی از تولیدکنندگان نرمافزار پیشرو در جهان بوده است، اما برنامه‌های آن معمولاً به عنوان یک راه‌هکار ترکیبی با سخت‌افزار خود به بازار عرضه شدهاند. در نتیجه، این شرکت به دلیل عدم تمایز در نرمافزاری که استفاده میکند، چیز زیادی برای از دست دادن ندارد: با توجه به موانع ورود رقبا در زمینه کامپیوترهای بزرگ، استفاده از نرمافزار کم‌هزینه به شرکت این امکان را میدهد که قیمت‌های خود را کاهش داده و طیف مشتریان خود را بدون از دست دادن تمایز که به طور قابل توجهی رقابت آن را افزایش میدهد، گسترش دهد.
بنابراین، استفاده از لینوکس به IBM اجازه میدهد تا قیمت کلی پایین‌تری را برای سخت‌افزار و خدمات خود ارائه دهد، در عین حال یک پلتفرم مشترک برای ساخت و فروش برنامه‌ها و خدمات ویژه فراهم میکند. در همین راستا، می‌توانیم به صرفه‌جویی‌های حاصل از استفاده از یک سیستم عامل با پذیرش گسترده قبلی – در زمینه بازاریابی، توزیع و فروش – و همچنین کاهش ریسک و سرمایه‌گذاری در توسعه نیز اشاره کنیم. علاوه بر این، مزایای تصویر عمومی به دست آمده نیز قابل توجه بوده است.
طبیعتا، فعالیت نرمافزار آزاد IBM شامل یک استراتژی پیچیده‌تر است که موقعیت رقابتی بهتری را در چندین جبهه برای آن فراهم میکند. از استراتژیهای مبتنی بر استفاده از نرمافزار آزاد برای افزایش بازاریابی محصولات اختصاصی خود (مانند “رهبران ضرر” و هسته آزاد به همراه لوازم جانبی اختصاصی) گرفته تا کسب موقعیت بهتر نسبت به سایر ارائه‌دهندگان بزرگ نرمافزار.
استفاده از نرمافزار آزاد به IBM استقلال بیشتری نسبت به سایر شرکتهای بزرگ مانند مایکروسافت و موقعیت بهتری نسبت به رقبای مستقیمی مانند Sun داده است. شرکت Sun مدت‌هاست که استراتژی تجاری خود را بر اساس فروش ترکیبی سخت‌افزار به علاوه سیستمعاملهای «بهتر از حد متوسط» بنا نهاده است و بنابراین در صورت کاهش هزینه‌ها و وجود نرمافزار کم‌هزینه معادل، چیزهای بیشتری برای از دست دادن خواهد داشت.
2.3.6.9. بازارهای جانبی: سخت‌افزار
یکی از اولین مدل‌های تجاری که توسط هکر توصیف شد، “Widget Frosting” است که امروزه نیز به همان اندازه معتبر است. برای تولیدکنندگان سخت‌افزار، توسعه نرمافزار یک هزینه ضروری است اگر قرار باشد محصولات خود را بفروشند، بنابراین هر استراتژی که هزینه‌های مرتبط را کاهش دهد، مطلوب است. علاوه بر این، پیروی از یک مدل توسعه نرمافزار آزاد، امکان حمل و نقل به سایر پلتفرم‌ها را گسترش میدهد و در نتیجه بخش بازار را افزایش میدهد. ما قبلا دیدیم که چگونه ارائه‌دهندگان اصلی، که سخت‌افزار را در پیشنهاد خود دارند، سیستمهای عامل آزاد را به عنوان راهی برای کاهش هزینه‌های نهایی خدمات و در نتیجه افزایش پایگاه مشتری بالقوه خود در نظر میگیرند.
در این مورد، جالب است به نقشی که لینوکس در نسل جدید دستگاه‌های تعبیه‌شده ایفا میکند، اشاره کنیم. ما شاهد بازگشت به فروش ترکیبی سخت‌افزار و نرمافزار در این نوع دستگاه هستیم که باید با قابلیت‌های خاص خود، اغلب با سیستمعاملهای ساده با قابلیت‌های محدود، همراه باشد. با این وجود، امکان استفاده از لینوکس تعبیه‌شده، فرصت‌های تجاری را برای این نوع سخت‌افزار افزایش داده است.
استفاده از نرمافزار رایگان مزایای قابل توجهی از نظر صرفه‌جویی در هزینه، دورههای توسعه کوتاه‌تر (که در بازاری که چرخه‌های عمر کوتاه دارد ضروری است)، سهولت در واگذاری توسعه به پیمانکاران فرعی (به دلیل پایه موجود بسیار مدولار) و امکان نوآوری که با ایجاد یک جامعه پیرامون محصول ایجاد میشود، ارائه میدهد. علاوه بر این، استفاده از نرمافزار رایگان به تولیدکنندگان استقلال قابل توجهی از پلتفرم‌های ویندوز موبایل و سیمبیان و از این رو، از برنامه‌های مایکروسافت و نوکیا میدهد.
در حال حاضر، سیستم عامل‌های مبتنی بر لینوکس رایج‌ترین سیستم عامل‌ها در سیستمهای تعبیه‌شده هستند و پذیرش آنها توسط شرکتهای ادغام‌شده در این بخش، مانند Wind River، به ادامه این روند اشاره دارد.
علاوه بر این، وجود نرمافزار با قیمت مناسب برای مخاطبان زیاد، اکوسیستمی از نیازها را در اطراف آن ایجاد میکند که سخت‌افزار اغلب بخشی از آن را تشکیل میدهد. به عنوان مثال، پلتفرم صوتی IP استریسک به بسیاری از مشاغل اجازه میدهد تا از سوئیچرها با کاهش قابل توجه هزینه‌ها استفاده کنند. با این حال، کاربران را ملزم به خرید عناصر سخت‌افزاری خاصی مانند ترمینال‌های IP، کارت‌های استریسک، روترها، سیستمهای ضبط و غیره میکند.
تولیدکنندگان این محصولات میتوانند از گسترش نرم‌افزارهایی مانند استریسک بهره‌مند شوند، بنابراین از مشارکت و مشارکت در توسعه آن سود زیادی خواهند برد. به همین ترتیب، شرکتهای توسعه نرمافزار میتوانند با فروش سخت‌افزار و خدمات مرتبط، مانند دیجیوم، شرکتی که مسئول اصلی توسعه استریسک است، درآمد کسب کنند.
همچنین فضاها و حوزه‌های دیگری نیز وجود دارند که میتوانند از طریق این فناوری مورد بهره‌برداری قرار گیرند، مانند مواردی که توسط Avanzada7 مورد بهره‌برداری قرار گرفتهاند. این شرکت مستقر در مالاگا، سخت‌افزار لازم برای پیاده‌سازی Asterisk را میفروشد، اما اذعان میکند که نه تولیدکننده است و نه توزیع‌کننده اصلی. تمایز آن از ارائه خدمات پشتیبانی رایگان پس از فروش دستگاه‌ها ناشی میشود. Avanzada7 همچنین با Digium، شرکت مسئول توسعه نرمافزار، همکاری برقرار کرده و یک شبکه قابل اعتماد ایجاد کرده است که به سایر شرکت‌هایی که مایل به پیاده‌سازی Asterisk برای مشتریان نهایی هستند، گسترش می‌یابد. بنابراین، بر اساس نیازهای ایجاد شده توسط نرمافزار رایگان، یک شبکه هرمی از نوع فوقالذکر راهاندازی کرده است که از طریق استراتژیهای همکاری-رقابتی از آن بهره‌برداری میکند.
2.3.6.10. جمع‌بندی
این مقاله به تفصیل به مدل‌های کسب‌وکار متنوع، معتبر و قابل اجرا مبتنی بر نرمافزار آزاد پرداخته است. رشد شرکت‌هایی که کاملا بر بهره‌برداری از آن تمرکز دارند و تغییر مسیر استراتژی شرکتهای چندملیتی نرمافزار، گواه قطعی این موضوع است.
2.3.7. توسعه نرمافزار آزاد در شرکت‌ها
در این متن، ما به دنیای تولید نرمافزار آزاد و مرتبط‌ترین ویژگیهای آن برای محصول، شرکت و جامعه کاربران میپردازیم. برای شروع، توسعه نرمافزار آزاد را از دیدگاه پروژه، با در نظر گرفتن جنبه‌های اصلی موثر بر جمعیت و مدیریت پروژه و مشارکت جامعه کاربران در جنبه‌های مختلف، مورد بحث قرار می‌دهیم. پروژه نرمافزار آزاد، رابطه بین شرکت و جامعه کاربران را رسمیت می‌بخشد. تطبیق ویژگیهای خاص این رابطه برای دستیابی به اهداف پروژه ضروری است.
2.3.7.1. تولید نرمافزار آزاد
در این بخش، ما بر تولید نرمافزار آزاد از منظر توسعه یا خلق آن تمرکز خواهیم کرد، یعنی بدون در نظر گرفتن مدل‌های تجاری احتمالی که از آن برای سودآوری بهره‌برداری میکنند.
##### مثال 1) پروژه‌های محبوب
برای مثال لیبره‌آفیس و موزیلا
تولید نرمافزار آزاد، مانند تولید هر نرمافزار دیگری، در پاسخ به نیاز به حل یک مشکل خاص فناوری است.
اگرچه فرآیند تکنولوژیکی اصلاح و توسعه یک نرمافزار آزاد ممکن است شباهت‌های زیادی با یک نرمافزار مبتنی بر نرمافزار انحصاری داشته باشد، اما تفاوتی که با باز بودن مدل مشخص میشود، نوع خاصی از عملکرد را به آن میدهد. به عبارت دیگر، ماهیت باز و مشارکتی تولید آن بر ساختار تکامل کمی و کیفی در نسخههای بعدی تاثیر میگذارد.
نویسندگان زیادی در مورد ویژگیهای تولید نرمافزار آزاد نوشته‌اند. از آنجایی که هدف این مقاله شرح یا تفصیل این ویژگی‌ها نیست، با توجه به اینکه در مباحث دیگر به طور جامع به آنها پرداخته شده است، در اینجا بر اشاره به برخی از موارد جالب‌تر تمرکز خواهیم کرد.
برای انجام این کار، برخی از مفاهیم موجود در مقاله اریک اس. ریموند با عنوان «کلیسای جامع و بازار» را بررسی خواهیم کرد که ویژگیهای خاص نرمافزار آزاد، به ویژه گنو/لینوکس، را تجزیه و تحلیل میکند.
###### منشا تولید
به طور کلی، تولید نرمافزار آزاد از نیازهای خاص کاربر یا توسعه‌دهنده در فعالیتهای روزانه‌اش ناشی میشود. به عبارت دیگر، همکاری در توسعه نرمافزار زمانی آغاز میشود که ما به دنبال مشکلی می‌گردیم و آن را پیدا میکنیم که می‌خواهیم یا نیاز به حل آن داریم.
##### مثال 2) مراحل اولیه تولید
بخش عمده‌ای از مبانی نرمافزار آزاد بر اساس انتشار اقتباس‌ها یا توسعه‌های خاص انجام شده توسط کارگران در انجام کار روزانه‌شان است.
###### جامعه کاربران
جامعه کاربران نرمافزار آزاد، که شامل کاربران نهایی و توسعه‌دهندگان و برنامه‌نویسان میشود، ستونی است که به تعریف توسعه نرمافزار آزاد معنا می‌بخشد.
در نظر گرفتن کاربران به عنوان شریک در پروژه تولید، ساده‌ترین راه برای اشکال‌زدایی و بهبود سریع کد است (اگر تعداد همکاران به اندازه کافی زیاد باشد).
بنابراین، همکاران یکی از ارزشمندترین منابع برای توسعه برنامه هستند، بنابراین تشخیص ایدههای خوب و راهکارهایی که ارائه میدهند نیز مفید است.
###### نسخههای برنامه
یکی از ویژگیهای تولید نرمافزار آزاد، استفاده مجدد و بازنویسی کد منبع برای ایجاد کد جدیدی است که یا بدون خطا باشد یا دارای ویژگیهای جدید یا عملکرد بهبود یافته (و جنبه‌های دیگر) باشد.
علاوه بر این، پروژه‌های توسعه نرمافزار آزاد، انتشار سریع و منظم کد را تشویق میکنند، به این معنی که فعالیت پروژه پویا و مداوم است.
###### هماهنگی تولید
فرد یا افرادی که پروژه را هماهنگ میکنند باید بتوانند پتانسیل جهانی جامعه کاربران را مدیریت کنند، تکامل پروژه را بدون اجبار هدایت کنند و از منابع و هم‌افزایی‌های ارائه شده توسط شبکه‌هایی مانند اینترنت بهره ببرند.
میراث کد برنامه و مدیریت هماهنگی برای آینده پروژه توسعه نرمافزار آزاد مهم است. انتخاب جانشین برای کنترل و مدیریت تولید نباید به شانس واگذار شود.
###### پروژه نرمافزار آزاد
علاوه بر ملاحظات فنی و عملکردی برنامه‌های مبتنی بر نرمافزار آزاد، یکی از اهداف اصلی هر پروژه نرمافزار آزاد، انتشار برنامه یا به دست آوردن تعداد قابل توجهی از کاربران است.
به عبارت دیگر، اگر کد تولید شده توسط کاربران بالقوه شناخته شده و به کار گرفته نشود، حتی اگر مشکلات یا کاستی‌های خاص برطرف شده باشند، برای آینده پروژه چندان مفید نخواهد بود. این همچنین یک هدف ضروری برای نگهداری و تکامل بعدی آن در طول زمان است. در مورد نرمافزار آزاد، تحقق این جنبه برای ایجاد یک جامعه کاربری پایدار و بادوام ضروری است.
چندین راهنما نوشته شده است که کم و بیش مفاهیم لازم برای ایجاد و مدیریت پروژه‌های مبتنی بر نرمافزار آزاد را ارائه میدهند. در این بخش، ما این موضوع را با استفاده از مقاله «چگونه میتوان پروژه نرمافزار آزاد را مدیریت کرد» نوشته بنجامین ماکو، که ویژگیهای اصلی پروژه را از زاویه عملی بررسی میکند، بسط خواهیم داد.
###### راهاندازی (Launch)
قبل از راه اندازی یک پروژه مبتنی بر نرم افزار آزاد، طراحی یک ساختار مستحکم که با ضمانت های کافی در برابر فرآیند توسعه بعدی مقاومت کند، بسیار مهم است.
به طور کلی، ساختار اساسی پروژه باید موارد زیر را در نظر بگیرد:
نیاز به ایجاد یک پروژه جدید، چه با ایده‌ها و اهداف خاص خود و چه از طریق پروژه‌های مرتبط موجود.
تعریف ویژگیهای اصلی برنامه (عملکرد، مجوز، شماره‌گذاری و غیره).
زیرساخت اساسی برای پشتیبانی از انتشار پروژه جدید و همکاری در توسعه آن (وبسایت، ایمیل تماس و غیره).
###### توسعه‌دهندگان
پس از راهاندازی پروژه، هدف بعدی ادغام و تحکیم کاربران و توسعه‌دهندگان برنامه خواهد بود. ما باید سیاست‌ها و استراتژی‌هایی ایجاد کنیم که به ما امکان تعریف و ساختاردهی همکاری بین این دو را بدهد.
سیاستهای همکاری باید دو هدف اصلی را برآورده کنند:
هماهنگی تولید داخلی و خارجی، شامل تفویض مسئولیت‌ها و پروتکل‌های پذیرش مشارکت‌ها.
مدیریت تولید، مانند ساختار شاخه‌های توسعه و مخازن مرتبط با آنها.
###### کاربران
در محصولات مبتنی بر نرمافزار آزاد، کاربران اغلب توسعه‌دهندگان نیز هستند (و برعکس). یکی از اهداف اصلی که باید در نظر گرفته شود، تست‌های برنامه کاربردی است، چه عملکردی، عملیاتی، کیفی و غیره.
###### زیرساخت پشتیبانی
فعالیتهای روزانه یک پروژه مبتنی بر نرمافزار آزاد، بدون زیرساخت پشتیبانیِ منطبق با اهداف مشارکتی آن، قابل انجام نیست.
اقدامات کلیدی در این زمینه در طول راهاندازی پروژه انجام میشود. با این حال، پس از راهاندازی و بهره‌برداری، ما نیاز به تطبیق، بهبود و تکمیل منابع موجود متناسب با پیشرفت پروژه خواهیم داشت.
##### مثال 3) منابع معمول
برخی از رایج‌ترین منابع در پروژه‌های نرمافزار آزاد عبارتند از: مستندات، فهرستهای پستی، سیستمهای ردیابی اشکال و نسخههای آنها، انجمن‌ها، چت‌ها، ویکیها و غیره.
###### برنامه
بدون شک مهمترین جزء پروژه، برنامه کاربردی است که بقیه جنبه‌های مورد بررسی بر اساس آن بنا شدهاند. یکی از ویژگیهای کلیدی مورد نیاز یک برنامه کاربردی، تضمین کافی کاربر در مورد عملکرد هر نسخه منتشر شده است.
انتشار نسخه‌ها مسئله حساسی است که نیاز به تفکر دقیق دارد. به طور کلی، باید موارد زیر را در نظر بگیریم:
کنترل اصلاحات برای عملکرد و اشکال‌زدایی (نسخههای آلفا و بتا، توزیع کاندید و غیره).
چه زمانی نسخه کامل را منتشر کنیم، یعنی چه زمانی کد آماده ارائه ضمانت‌هایی باشد که ما و کاربران انتظار داریم.
نحوه انتشار نسخه (بسته‌بندی‌شده، کد منبع، باینری و غیره).
###### انتشار پروژه
در نهایت، همانطور که در ابتدا توضیح دادیم، افزایش آگاهی در مورد این پروژه مهم است، اما این کار باید با در نظر گرفتن این موضوع انجام شود که آیا می‌خواهیم پایه‌های آن را در طول زمان تقویت کنیم یا خیر.
با پیشرفت پروژه، باید به انتشار آن در فهرستهای پستی نرمافزارهای آزاد یا در Usenet، گنجاندن پروژه در سایر پورتال‌های عمومی (مانند Freshmeat یا SourceForge)، یا تبلیغ نسخههای جدید برنامه در فهرستهای پستی خود پروژه فکر کنیم.
###### مدیریت پروژه
در این بخش، به تفصیل جنبه‌هایی از مدیریت پروژه را شرح خواهیم داد که به عنوان بنیانگذاران یک پروژه، باید برای تضمین موفقیت در نظر داشته باشیم.
مفاهیمی که در این بخش شرح می‌دهیم، مکمل مفاهیم بخش‌های فوق هستند، زیرا به ما امکان میدهند اقدامات مختلف مورد نظر را مشخص و بهبود بخشیم. از این رو، میتوان تطابق‌های مستقیم و غیرمستقیمی با این استدلال‌ها یافت.
برای نشان دادن اصول اولیه مدیریت پروژه‌های مبتنی بر نرمافزار آزاد، ملاحظات مطرح‌شده در کتاب «تولید نرمافزار متن‌باز» نوشته کارل فوگل، به‌ویژه فصل ۵ با عنوان «پول»، را در نظر خواهیم گرفت.
###### بودجه
ویژگیهای خاص پروژه‌های نرمافزار آزاد به این معنی است که بسیاری از مشارکت‌ها به صورت غیررسمی یارانه دریافت میکنند (برای مثال، وقتی یک کارمند شرکت، اصلاحاتی را که در طول فعالیتهای روزانه خود روی کد انجام داده است، منتشر میکند).
کمکهای مالی و بلاعوض نیز انجام میشود که درآمد مستقیمی برای ادامه پروژه ایجاد میکند، اما باید مدیریت این وجوه را در نظر بگیریم، زیرا بخش زیادی از حمایتهای ارائه شده به یک پروژه نرمافزار آزاد بر اساس اعتبار شرکتکنندگان آن است.
###### انواع مشارکت
انواع مختلفی – و ترکیب‌های ممکن – از مشارکت مالی در یک پروژه نرمافزار آزاد وجود دارد. این مدل تامین مالی همچنین بر جنبه‌هایی تاثیر میگذارد که نه تنها به پروژه، بلکه به محیط و زمینه عمل آن نیز بستگی دارند.
به طور کلی، مشارکت در یک پروژه نرمافزار آزاد به همکاری شرکتکنندگان آن، مدل کسب‌وکار مورد استفاده توسط شرکتی که آن را ترویج میدهد (در صورت وجود)، فعالیتهای بازاریابی انجام شده، صدور مجوز محصولات مربوطه و کمکهای مالی انجام شده مربوط میشود.
###### قراردادهای باز
تیم توسعه‌دهندگان برنامه برای توسعه پروژه و تکامل آینده آن بسیار مهم است. ثبات و ماندگاری شرکتکنندگان در سمت‌های مسئولیتی خود، پایه‌ها و اعتبار پروژه را در مقابل جامعه کاربران تقویت خواهد کرد.
###### یک پروژه پایدار
اعتبار برای همه بازیگرانی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم در پروژه دخیل هستند ضروری است، زیرا این اعتبار قابل انتقال به جایگزین‌ها نیست. علاوه بر این، از دست دادن اعتبار میتواند آینده برنامه و پروژه را تا درجات مختلفی تحت تاثیر قرار دهد، بنابراین باید اقدامات مناسبی را برای نظارت و مدیریت فعال پروژه انجام دهیم.
###### تمرکززدایی
یکی از مرتبط‌ترین – و مطلوب‌ترین – ویژگیهای جوامع کاربری نرمافزار آزاد، توزیع و عدم تمرکز تصمیمات گرفته شده در پروژه است.
از این رو، سازمان پروژه باید این ساختار را به عنوان راهی برای ایجاد انگیزه و تقویت جامعه کاربران برنامه در نظر بگیرد و اطمینان حاصل کند که اجماع از تعامل بین اعضا حاصل میشود.
###### شفافیت
جنبه فوق از تمرکززدایی، به ما ایده‌ای در مورد شفافیت و توجیهی که باید در رابطه بین پروژه و جامعه وجود داشته باشد، میدهد.
هم اهداف پروژه و هم خطوط تکامل برنامه باید برای همه افراد درگیر در آن واضح و شناخته شده باشد. تاثیر بنیانگذار بر رفتارهای آینده باید به روشی صادقانه و شفاف اعمال شود تا اعتبار پروژه تضمین شود.
###### اعتبار
اعتبار پروژه (چه به طور کلی و چه از نظر اعضای آن) در تعدادی از مسائلی که قبلا مورد بحث قرار داده‌ایم، نمایان شده است. اهمیت آن ارتباط نزدیکی با جامعه کاربران نرمافزار آزاد دارد و پیش‌نیاز مهمی برای حفظ پروژه در طول زمان است.
پول یا موقعیت سلسله مراتبی نمیتواند اعتبار لازم را در اقدامات تک تک اعضا در هر زمان معین ایجاد کند. به عبارت دیگر، روش‌شناسی، رویه‌ها یا پروتکل‌های تعیین‌شده، یا نحوه‌ی کار یا عملیات باید برای همه، بدون استثنا، یکسان باشد.
###### قراردادها
استخدام کارمندان جنبه دیگری است که باید در نظر گرفته شود، به ویژه در پروژه‌های نرمافزار آزاد، به دلیل تاثیر آن بر ساختار و عملکرد. ما باید اطمینان حاصل کنیم که تمام جزئیات و فرآیندهای استخدام، شفاف و آشکار هستند.
در واقع، بررسی و تایید این تغییرات با همکاری جامعه کاربران بسیار مهم است، تا جایی که در برخی موارد، ممکن است ترجیح داده شود یا مطلوب باشد که مستقیما با توسعه‌دهندگان جامعه با مجوزهای نوشتن در مخزن رسمی (اعمال‌کنندگان کد) قرارداد بسته شود.
###### منابع
پروژه‌های نرمافزار آزاد نه تنها بر اساس تکامل و نگهداری کد یک برنامه مبتنی بر نرمافزار آزاد هستند؛ بلکه باید جنبه‌های اضافی پشتیبانی را نیز در نظر بگیرند.
##### مثال 4) منابع اضافی
این مورد در مورد مدیریت کیفیت کد تولید شده، حمایت قانونی از مشارکت‌ها، مستندسازی و سودمندی برنامه و تامین منابع زیرساختی برای جامعه نرمافزار آزاد (وبسایتها، سیستمهای کنترل نسخه و غیره) صدق میکند.
این منابع میتوانند تفاوتهای قابل توجهی در انتشار و محبوبیت برنامه و پروژه در جامعه کاربران نرمافزار آزاد ایجاد کنند.
###### مارکتینگ
در نهایت، اگرچه ما با پروژه‌ای مبتنی بر نرمافزار آزاد سر و کار داریم، اما باید اقدامات بازاریابی را برای انتشار و محبوبیت برنامه و کل پروژه انجام دهیم.
از این رو، باید به خاطر داشته باشیم که کل عملکرد پروژه در معرض دید عموم است و هر یک از ادعاهای مطرح شده را میتوان به راحتی اثبات یا رد کرد. ایجاد اقداماتی برای کنترل تصویر و عملکرد پروژه باید به آن امکان دهد تا اعتبار، شفافیت و قابلیت تایید پیدا کند.
این اقدامات شامل اهمیت حفظ یک سیاست باز، صادقانه و بی‌طرفانه در مورد پروژه‌های رقیب است. اولا، به این دلیل که ارزش خاصی را برای جامعه کاربران تشویق میکند و ثانیا، به این دلیل که توسعه استراتژیهای همکاری-رقابتی با پروژه‌های همسو را تقویت میکند.
###### جامعه کاربران
همانطور که در بخش اول این مقاله توضیح داده شد، نقش جامعه‌ی کاربران نرمافزار آزاد در الگوی توسعه نرمافزار آزاد بسیار مهم است.
هم کاربران و هم توسعه‌دهندگانی که بخشی از جامعه را تشکیل میدهند، در طول زمان در نگهداری، پشتیبانی و تکامل برنامه همکاری میکنند و از این طریق انسجام و پایداری پروژه را تضمین میکنند.
در نتیجه، مشارکت آنها برای تامین اهداف پروژه ضروری است و باید توسط هر سازمان پولسازی که به دنبال بهره‌برداری از یک فرصت تجاری مبتنی بر تولید نرمافزار آزاد است، به عنوان یک ضرورت در نظر گرفته شود.
از این نظر، رابطه بین جامعه و کسب‌وکار باید بر اساس اعتبار و شفافیت تمام اقدامات و تصمیمات اتخاذ شده بنا شود، به طوری که هر دو طرف بتوانند از این رابطه بهره‌مند شوند. جای تعجب نیست که جایگاه شرکت در رابطه با محصولات مبتنی بر نرمافزار آزاد باید به خوبی تعریف و ساختار یافته باشد تا ایجاد جامعه‌ای از همکاران پیرامون آن را تشویق کند.
توجه داشته باشید که جامعه کاربران یک سازمان پویا است که با گذشت زمان تکامل می‌یابد، بنابراین برای حفظ یک رابطه بهینه، ایجاد روشهای مدیریتی ضروری خواهد بود. این مدیریت شامل ایجاد رویه‌هایی برای شناسایی وضعیت فعلی جامعه، ارزیابی کیفیت مشارکت اعضا در پروژه و تعریف جنبه‌های قانونی موثر بر این مشارکت‌ها است.
بخش‌های بعدی به نوبت هر یک از این جنبه‌ها را بررسی خواهند کرد.
###### مدیریت جامعه
برای تامین اهداف پروژه، شرکتی که یک پروژه توسعه نرمافزار آزاد را انجام میدهد، باید رابطه خود را با جامعه کاربران با دقت سازماندهی کند.
در بخش اول این مقاله، به جنبه‌های اصلی زیربنای یک پروژه نرمافزار آزاد پرداختیم. اگر شرکتی به عنوان بنیانگذار پروژه عمل کند، باید استراتژی‌ای را متناسب با اهداف تجاری ایجاد و سازماندهی کند، البته با در نظر گرفتن اینکه باید همکاری‌ای را که امیدوار است از جامعه کاربران به دست آورد، جبران کند.
از این رو، مانند هر پروژه نرمافزار آزاد دیگری، مسائلی مانند اعتبار و شفافیت، در کنار سایر موارد، نقش بسیار مهمی در ایجاد جامعه‌ای از کاربران پیرامون پروژه دارند.
بن کالینز ساسمن و برایان فیتزپاتریک در کنفرانس OSCON 2007 با عنوان «چه سودی برای من دارد؟»، استراتژیهای مختلف متن‌باز را که میتوانند توسط یک شرکت مبتنی بر توسعه نرمافزار آزاد اتخاذ شوند، شناسایی و طبقه‌بندی کردند.
این طبقه‌بندی، دو مولفه اصلی رابطه بین شرکت و جامعه را مشخص میکند:
از یک سو، جهت‌گیری، ساختار و عملکرد کلی پروژه و مسئولیت شرکت در این زمینه.
و از سوی دیگر، مزایا و معایبی که برای شرکت و جامعه کاربران ناشی از انتخاب یک استراتژی خاص برای اجرای پروژه است.
از این رو، کار کالینز-ساسمن و فیتزپاتریک راهنمایی برای بهترین شیوه‌ها در رسمیت بخشیدن به یک رابطه سالم بین شرکت و جامعه کاربران است.
در بخش‌های بعدی، به طور خلاصه ویژگیهای اصلی این طبقه‌بندی استراتژی متن‌باز را معرفی خواهیم کرد.
###### متن‌باز جعلی
این استراتژی مبتنی بر باز کردن یا انتشار کد منبع برنامه تحت مجوزی است که توسط OSI تایید نشده است.
این واقعا یک استراتژی متن‌باز نیست، زیرا نه تنها مزایا از بین میرود، بلکه برخی از اعضای جامعه حتی ممکن است پروژه را تحریم کنند.
با این وجود، این پروژه میتواند با تلاش و هزینه نسبتا کم، پوشش رسانه‌ای کسب کند و توجه را به خود جلب کند.
###### کد را از روی دیوار پرتاب کنید
این استراتژی مشابه استراتژی بالا است، با این تفاوت که این بار شرکت کد را تحت مجوز مورد تایید OSI باز یا منتشر میکند، اگرچه هنوز نگران آینده پروژه نیست یا مسئولیتی در قبال آن نمی‌پذیرد.
به عبارت دیگر، با باز کردن کد و فراموش کردن آن، شرکت تصویری از اعتبار ضعیف را به تصویر می‌کشد، زیرا برنامه‌ای را منتشر میکند که هیچ جامعه کاربری برای زنده نگه داشتن پروژه وجود ندارد. در این حالت، ممکن است جوامع جایگزین برای توسعه نرمافزار خارج از اهداف تجاری ظهور کنند.
###### توسعه داخلی، انتشار خارجی
این استراتژی مبتنی بر توسعه داخلی برنامه در داخل شرکت و انتشار پیشرفت آن در یک مخزن عمومی است.
این بار، شرکت هم روابط عمومی خود را با جامعه کاربران و هم اعتبار خود را در دنیای نرمافزار آزاد بهبود می‌بخشد. از طرف دیگر، جامعه میتواند هر از گاهی در این پروژه همکاری کند. با این وجود، یک توسعه کاملا داخلی، توسعه جوامع موازی را که از تقویم کاری پیروی نمی‌کنند (که باعث ایجاد عنصر بی‌اعتمادی میشود) تشویق خواهد کرد.
###### سلطنت آزاد
این استراتژی مبتنی بر عمومی‌سازی بحثها و مخزن برنامه است، اگرچه کاربران دارای حق دسترسی به آن از شرکت هستند.
در این حالت، اعتبار و شفافیت شرکت‌ها و ورودی‌های جامعه بهبود می‌یابد (که منجر به کد بهتر میشود) اما شرکت هنوز حرف آخر را در مورد تمام تصمیمات گرفته شده می‌زند. این امر ریسکی برای نگهداری طولانی مدت جامعه، از جمله احتمال انشعاب در پروژه، محسوب میشود.
###### توسعه مبتنی بر اجماع
این استراتژی تقریبا از تمام روابط ممکن بین شرکت و جامعه بهره‌برداری میکند، با توجه به اینکه تقریبا همه چیز در ملاء عام انجام میشود.
در این مورد، پروژه هم بر اساس تصمیم‌گیری توزیع‌شده و غیرمتمرکز و هم بر اساس سیستمهای کاری شایسته‌سالارانه در بین همکاران بنا شده است.
این ویژگی‌ها مدلی با داوطلبان باکیفیت ایجاد میکنند که در درازمدت پایدار است، زیرا شرکت از نظر جامعه و سایر شرکتهای نرمافزار آزاد، اعتبار، شفافیت و قابلیت اطمینان بیشتری کسب میکند.
با این وجود، مزایای کوتاه‌مدت محدود و حجم کار قابل توجه است. در این مورد، نقش رهبران پروژه برای عملیات استراتژیک کل سازمان مرتبط است.
###### ویژگیهای جامعه
جامعه کاربران نرمافزار آزاد، سازمانی پویا و تکاملی است، به این معنا که عوامل متعددی وجود دارند که به درجات مختلف بر وضعیت و روندهای آینده‌ی آن تأثیر می‌گذارند و آن را شکل میدهند.
هنگام بررسی یک پروژه نرمافزار آزاد، مطلوب است که یک جامعه کاربری اولیه و قوی پیرامون برنامه ایجاد شود، با توجه به اینکه بخشی از موفقیت و اهداف پروژه به آن بستگی دارد.
پس از ایجاد جامعه، برنامه‌ریزی فعالیت‌هایی که نه تنها آن را پایدار نگه می‌دارند، بلکه آن را گسترش داده و تکامل میدهند، حداقل با همان سرعتی که محصول توسعه می‌یابد، بسیار مهم است. قبل از هرگونه اقدامی در این زمینه، باید وضعیت فعلی جامعه کاربران و روند تکاملی اخیر آن را در رابطه با پروژه مشخص کنیم.
شناسایی دقیق وضعیت فعلی یک جامعه کاربری میتواند در عمل نسبتا پیچیده باشد، عمدتا به دلیل ویژگیهای توزیع و تمرکززدایی آن.
با این وجود، می‌توانیم مجموعه‌ای از شاخص‌ها را در نظر بگیریم که به ما امکان میدهد رویکردی به اندازه کافی واقع‌بینانه برای تصمیم‌گیری در مورد این موضوع ایجاد کنیم.
مقاله «ارزیابی سلامت یک جامعه FLOSS» نوشته کروستون و هاویسون، یک راهنمای ساده اما موثر برای شناسایی و ارزیابی وضعیت یک جامعه از کاربران نرمافزار آزاد را شرح میدهد. این راهنما شاخص‌های اصلی را که باید هنگام ارزیابی سلامت جامعه و به تبع آن، پروژه نرمافزار آزاد در نظر گرفته شوند، در نظر میگیرد.
بخش‌های بعدی به طور خلاصه برخی از یافته‌های آنها را معرفی میکنند.
###### چرخه زندگی و انگیزه‌ها
نویسندگان مختلف اتفاق نظر دارند که پروژه‌ها قبل از ساختاردهی و توسعه عمومی، توسط گروه کوچکی از بنیانگذاران آغاز میشوند.
پس از راهاندازی پروژه، مرحله دوم باید آغاز شود که امکان اصلاح تدریجی مفهوم اولیه را فراهم میکند. به عبارت دیگر، به اشتراک گذاشتن ایده‌ها، پیشنهادها و دانش باید مفهوم اولیه را متحول کند. این فرآیند بدون همکاری جامعه نرمافزار آزاد نمیتواند تکمیل شود.
علاوه بر این، مشارکت اعضای جامعه در پروژه عمدتا با انگیزه‌های توسعه فکری، به اشتراک گذاری دانش، علاقه به کاربرد، ایدئولوژی یا فلسفه پشت پروژه یا نرمافزار آزاد، شهرت و تعهد جامعه صورت میگیرد.
###### ساختار و اندازه جامعه
جامعه کاربری یک برنامه مبتنی بر نرمافزار آزاد میتواند به روشهای مختلفی ساختار یابد، که این امر با در نظر گرفتن اقدامات و تصمیمات بنیانگذاران پروژه و ویژگیهای برنامه و/یا تولید آن صورت میگیرد.
به طور کلی، می‌توانیم جامعه کاربری یک برنامه را سالم بدانیم اگر ساختار سلسله مراتبی عملکردی همسو با اهداف آن پیرامون یک هسته فعال از توسعه‌دهندگان داشته باشد.
###### ساختار سلسله مراتبی
این مفهوم را میتوان با ساختار لایه‌های یک پیاز (به شکل پیاز) مقایسه کرد، که در آن فعالترین اعضای پروژه در هسته و اعضای کم‌مشارکت‌تر در بیرونی‌ترین لایه قرار دارند.
به طور کلی، می‌توانیم انواع زیر از اعضا را در یک پروژه شناسایی کنیم:
توسعه‌دهندگان هسته برنامه، با مجوزهای نوشتن در مخزن و سابقه قابل توجهی از مشارکت‌ها در پروژه.
رهبران پروژه، که پروژه و جامعه کاربری آن را به بلوغ و ثبات انگیزه میدهند و رهبری میکنند.
توسعه‌دهندگان به طور کلی، کسانی که کد ارائه میدهند اما مجوز نوشتن در مخزن را ندارند. آنها اغلب وظایف بررسی را انجام میدهند.
کاربران فعال، که برنامه را آزمایش میکنند، اشکالات را گزارش میدهند، مستندات را تهیه میکنند و پروژه را با کاربران غیرفعال مرتبط میکنند، و فعالیتهای دیگری نیز انجام میدهند.
این طبقه‌بندی اولیه از گونه‌شناسی‌ها یک ساختار بسته نیست، زیرا هر پروژه آن را متناسب با ویژگیهای خاص خود تطبیق میدهد.
###### فرآیندهای توسعه
فرآیند توسعه نرمافزار آزاد اغلب میتواند در پروژه‌ها به طور ناکافی رسمی‌سازی شود، که عمدتا به دلیل عدم وجود نقشه راه، تخصیص صریح کار یا عدم اولویت‌بندی در ویژگیهای برنامه است.
سازماندهی پروژه به عملکرد و هماهنگی تولید مربوط است، اگرچه میزان مشخصی از تکرار تلاش میتواند نشانه مثبتی از رابطه و مشارکت جامعه با پروژه تلقی شود.
به همین ترتیب، چرخه ارزیابی و پذیرش بعدی کمکهای اعضای جامعه به پروژه، اطلاعات دقیقی در مورد سلامت آن ارائه میدهد. به عنوان مثال، رد یک کمک میتواند چشم‌انداز منسجم و کیفی پروژه را در درازمدت آشکار کند.
###### مدیریت کیفیت
کیفیت نرمافزار آزاد گاهی اوقات بحثهایی را بین طرفداران و مخالفان آن برانگیخته است، به ویژه در مورد جنبه‌هایی مانند باز بودن مدل توسعه یا سطح مهارت همکارانی که در پروژه مشارکت دارند.
همانند هر پروژه نرمافزاری، تولید نرمافزار آزاد باید در طول چرخه حیات خود معیارهایی برای کنترل کیفیت ایجاد کند. به عبارت دیگر، ما باید بتوانیم کیفیت آن را ارزیابی کنیم و آن را با سطوح مورد انتظار در هر مرحله از تولید یا بهره‌برداری و از هر زاویه‌ای (بنیانگذاران، کاربران یا جامعه) مقایسه کنیم.
اگرچه باز بودن و تمرکززدایی مدل توسعه نرمافزار آزاد، امکان کنترل کیفیت و مکانیسم‌های مدیریتی را فراهم میکند، اما آنها به خودی خود یک راهکار نیستند و برنامه‌ریزی نباید به دلیل این ویژگی‌ها نادیده گرفته شود.
برای توسعه جنبه‌های کیفی تولید نرمافزار آزاد، مقاله «مدیریت کیفیت در نرمافزار متن‌باز» نوشته درو موهیندرا را مطالعه خواهیم کرد که تجزیه و تحلیل دقیقی از کنترل کیفیت در محیطهای نرمافزار آزاد انجام میدهد. در بخش‌های بعدی، ایدههای اصلی مقاله را مرور خواهیم کرد.
###### کیفیت در نرمافزار آزاد
به طور کلی، کیفیت یک راهکار نرمافزاری را میتوان هم از طریق معماری یا طراحی داخلی آن و هم از طریق عملکردی که به کاربر ارائه میدهد، ارزیابی کرد.
ویژگیهای خاص باز بودن و تمرکززدایی مدل توسعه نرمافزار آزاد، زیرساختی را ایجاد میکند که امکان ایجاد سیاستهای مدیریت کیفیت را از طریق شناسایی و حل مشکلات، در میان جنبه‌های دیگر، فراهم میکند. با این حال، فقدان وضوح و/یا ساختار در فرآیندهای تولید گاهی اوقات میتواند نتایج غیرمنتظره‌ای ایجاد کند.
###### ارزیابی کیفیت
چندین روش و معیار رسمی برای ارزیابی کیفیت عملکردی یک برنامه وجود دارد. معیارهای قابل سنجش تا حد زیادی به نوع‌شناسی خود نرمافزار بستگی دارند، بنابراین باید مطابق با ویژگی‌ها و اهداف برنامه انتخاب شوند.
جامعه نرمافزار آزاد نقش مهمی در کیفیت غیرقابل سنجش ایفا میکند: اولا، در آزمایش‌های انجام شده توسط تیم کیفیت، و ثانیا، در فعالیت کاربران برنامه که شواهدی از نقص یا بهبود محصول را گزارش میدهند.
از این نظر، ماهیت و عملکرد غیرمتمرکز و توزیع‌شده‌ی جامعه کاربران برای افزایش تضمین کیفیت فرآیند تولید مهم است.
###### کنترل و بررسی
یک عامل مهم در کیفیت محصول نهایی، کنترل و بررسی کل فرآیند توسعه است. به طور کلی، پروژه‌های تولید نرمافزار آزاد از سیستمهای کنترل نسخه برای پشتیبانی کارآمد و موثر از تکامل اجزای متنوع پروژه استفاده میکنند.
روشهای مختلفی برای سازماندهی کنترل و بررسی تکامل نرمافزار و شاخه‌های توسعه و مخازن آن، در کنار سایر جنبه‌ها، وجود دارد. با این حال، در همه موارد، ایده خوبی است که روش‌شناسی تولید و سیستمهای کنترل و بررسی تغییرات را با ویژگیهای خاص پروژه و محصول در حال تولید تطبیق دهید.
###### افسانه‌های نرمافزار آزاد
با وجود گذشت زمان، هنوز هم برخی افسانه‌ها، چه مثبت و چه منفی، در رابطه با نرمافزار آزاد وجود دارد که میتواند تا درجات مختلفی بر ارزیابی آن تاثیر بگذارد.
این افسانه‌ها هیچ پایه و اساس محکمی ندارند که بتوان بر اساس آن یک مدیریت کیفیت منسجم و پایدار بنا کرد، بنابراین باید هر یک را جداگانه شناسایی و ارزیابی کنیم.
سپس در مورد برخی از افسانه‌های رایج مرتبط با کیفیت نرمافزارهای آزاد بحث خواهیم کرد.
عمومی بودن کد منبع تضمین نمیکند که امن و/یا باکیفیت باشد، زیرا این امر به علاقه و بررسی‌های جامعه بستگی دارد.
ثابت نگه داشتن ویژگی‌ها به خودی خود باعث افزایش پایداری برنامه نمیشود، زیرا نکته مهم این است که از همان ابتدا کد خوبی بنویسید.
بهترین راه برای درک یک پروژه، اصلاح کاستی‌های احتمالی آن نیست، زیرا مستندات برای این منظور به طور قابل توجهی بهتر هستند.
معمولا کاربران آخرین نسخه مخزن را که شامل به‌روزرسانی‌های رفع اشکال باشد، ندارند.
به طور کلی، فرآیندهای آزمایش و بررسی، و بحث‌های عمومی و فرهنگ هکری مختص جامعه کاربران باید با برنامه‌ریزی و مدیریت فعال کیفیت تولید تکمیل شوند.
این مدیریت باید به دنبال پر کردن هرگونه شکاف در یک یا چند جنبه از محصول باشد، مثلا برنامه‌ریزی تولید، توسعه ویژگی‌ها یا مستندسازی کاربرد.
###### ملاحظات کیفی
به طور کلی، هم انتشار کد منبع و هم گنجاندن سیستمهای مدیریت خطا و تقسیم مسئولیت محصول بین همه افراد درگیر، جنبه‌های کلیدی مدیریت کیفیت هستند.
از این رو، برای کیفیت کلی پروژه نیز مهم است که شفافیت در تمام اقدامات در نظر گرفته شود، به تیم توسعه اعتماد شود، تمام بخش‌های کد منبع بررسی و آزمایش شود و فلسفه همتا به همتا و اهمیت انجام درست کارها از ابتدا ترویج شود.
###### قانونی بودن و مشارکت‌ها
در یک پروژه مبتنی بر نرمافزار آزاد با مشارکت جامعه کاربران، مدیریت حقوقی مشارکت‌های هر عضو درگیر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
این مدیریت هم برای بنیانگذاران پروژه و هم برای اعضای جامعه بسیار مهم است، زیرا ویژگیهای نویسندگی و مالکیت حقوق مربوط به کد حاصل را تعیین میکند. اهمیت آن همچنین به شدت تحت تاثیر پیامدهایی است که ترکیب کدهای نویسندگان مختلف میتواند بر یک محصول واحد داشته باشد.
در مورد آثاری که توسط چندین نفر نوشته شدهاند، چندین حالت ممکن وجود دارد:
یک کار مشارکتی، نتیجه واحدی از ترکیبی از بخش‌های مختلف است که میتوانند به طور مستقل مورد استفاده قرار گیرند.
یک کار جمعی، مجموعه‌ای از مشارکت‌های متنوع است که نمی‌توان از آنها به طور مستقل بهره‌برداری کرد.
در یک اثر سفارشی (یا اثری که با دریافت وجه نقد همراه است)، حق تالیف بر عهده شخص یا نهادی است که سفارش را انجام میدهد.
در نرمافزار آزاد، حق تالیف تا حد زیادی به ملاحظات فوق بستگی دارد، با در نظر گرفتن اینکه انتقال مالکیت گاهی اوقات میتواند مفید و کاربردی باشد.
علاوه بر این، شرایطی که تحت آن آثار مشتق شده (محتوای از پیش موجود) ایجاد میشوند، ممکن است به دلیل نویسنده و خود اثر، تفاوت اساسی داشته باشند. در هر صورت، مجوزهای آزاد باید شرایط استخراج و توزیع مجدد آثار را مشخص کنند.
###### مالک اصلی و مالک مشتق
مالک اصلی اثر همیشه نویسنده است. با این حال، برخی از حقوق مربوط به اثر ممکن است به افراد یا نهادهای دیگر منتقل شود.
در این حالت، دریافت‌کننده‌ی انتقال بخشی از حقوق یک اثر، دارنده مشتق آن میشود. توجه داشته باشید که فقط دارنده یک حق خاص میتواند آن حق را مجوز دهد.
###### شناسایی دارنده
برای اعمال حقوق فوق، باید بتوانیم نویسنده هر اثر را شناسایی کنیم. این امر در نرمافزارهای آزاد میتواند دشوار باشد زیرا مشارکت‌کنندگان در پروژه ممکن است بسیار زیاد و متنوع باشند.
برای حل این مشکلات، پروژه‌های مبتنی بر نرمافزار آزاد فهرستی از نویسندگانی که در آنها مشارکت داشته‌اند را نگهداری میکنند. گاهی اوقات، این پروژه‌ها ممکن است قبل از پذیرش مشارکت، نیاز به انتقال تمام یا بخشی از حقوق داشته باشند.
2.3.8. استراتژیهای نرمافزار آزاد به عنوان یک کسب و کار
در تجارت نرمافزار آزاد، مانند هر تجارت مبتنی بر فناوری، عوامل بی‌شماری نقش دارند که میتوانند موفقیت پروژه را تحت‌تأثیر قرار دهند. بسیاری از این عوامل، مانند ویژگیهای بازار نرمافزار، مدل‌های کسب‌وکار یا ویژگیهای خاص تولید نرمافزار آزاد، در سایر ماژول‌ها مورد بررسی قرار میگیرند.
اگر می‌خواهیم به اهداف خود دست یابیم، باید مجموعه‌ای از اقدامات که به ما امکان ایجاد یک فرصت تجاری معتبر و قابل‌اجرا در عمل را میدهند، به‌دقت تنظیم شوند. به‌عبارت دیگر، انتقال ویژگیهای نرمافزار آزاد به‌عنوان یک تجارت به بازار هدف واقعی ضروری است تا یک استراتژی تجاری خاص و مناسب پیاده‌سازی شود که بتواند از مزایای نرمافزار آزاد بهره‌برداری کرده و معایب آن را کنترل کند.
این استراتژی باید منعکس‌کننده واقعیت محیط و زمینه کسب‌وکار باشد و دیدگاه‌های هر بازیگر در بازار را شناسایی و تحلیل کند تا تضمین موفقیت را تا حد امکان به حداکثر برساند.
در این مقاله، ویژگیهای اصلی مؤثر بر استراتژی کسب‌وکارهای مبتنی بر نرمافزار آزاد را شرح خواهیم داد و عناصر مختلف را به‌عنوان مزایا یا معایب برای کسب‌وکار مشخص میکنیم.
امروزه، نرمافزار آزاد یک جایگزین معتبر و قابل‌اجرا برای نرمافزارهای اختصاصی است. ویژگی‌هایی مانند ماژولار بودن توسعه و نصب آن، عملکرد مبتنی بر استاندارد و تکامل مداوم برنامه‌ها، مبنای مناسبی برای رقابت‌پذیری نرمافزار آزاد تشکیل میدهند.
با این وجود، اگر این ویژگی‌ها به‌درستی هدایت نشوند، این رقابت برای تجارت نرمافزار آزاد کافی نخواهد بود. به‌عبارت دیگر، برای ایجاد پروژه‌ای که در طول زمان پایدار و قابل‌اعتماد باشد، باید یک استراتژی تجاری تعریف کنیم تا مزایا را متحد و هماهنگ کند و در عین حال، معایب را مدیریت و کنترل کند.
در این بخش، به‌طور خلاصه به ویژگیهای اصلی که نرمافزار آزاد را به یک جایگزین رقابتی برای نرمافزار اختصاصی تبدیل میکند، خواهیم پرداخت.
2.3.8.1. هزینه
به‌طورکلی، برنامه‌های مبتنی بر نرمافزار آزاد، به‌صورت رایگان از طریق اینترنت در دسترس هستند. این فلسفه توزیع، نقطه مقابل مدل اختصاصی است که در آن معمولا برای استفاده محدود از برنامه در قالب دودویی، پرداخت هزینه لازم است.
در نتیجه، هزینه یک مزیت رقابتی قابل توجه برای پذیرش نرمافزارهای رایگان نسبت به جایگزین‌های اختصاصی است، با توجه به اینکه میتواند سرمایه‌گذاری مورد نیاز برای پیاده‌سازی فناوری (چه از ابتدا ایجاد شده باشد و چه برای یک تعمیر اساسی سیستم) را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
کاهش هزینه‌ها همچنین میتواند در تکامل یا تخصصی شدن یک برنامه خاص اهمیت داشته باشد، زیرا در حالی که نرمافزار آزاد امکان همسوسازی برنامه با علایق خاص را از طریق دسترسی آزاد به کد منبع تضمین میکند، معادل اختصاصی آن ممکن است نیاز به توسعه کاملا جدیدی داشته باشد.
2.3.8.2. توسعه، انعطاف‌پذیری و ماژولاریتی
اگرچه توسعه یک راهکار فناورانه مبتنی بر نرمافزار آزاد ممکن است گاهی اوقات تنها اندکی با معادل اختصاصی آن متفاوت باشد، روشهای مبتنی بر همکاری و تکامل مشترک بین شرکت و جامعه کاربران، از مزیت همکاری در مقیاس بزرگ برخوردارند.
این ویژگی‌ها امکانات متعددی را ارائه میدهند، از بهره‌برداری از صرفه‌جویی‌های ناشی از مقیاس و ایجاد بازارهای بخش‌بندی‌شده گرفته تا انعطاف‌پذیری و ماژولاریتی که هم قابلیت همکاری و هم ادغام بین برنامه‌ها و هم گسترش و تکامل آنها را افزایش میدهد. به طور خلاصه، این ویژگی‌ها ایجاد فرصت‌های تجاری خاص را تشویق میکنند.
2.3.8.3. ریسک فناوری
به طور کلی، خطرات مرتبط با پذیرش فناوری، حداقل از دیدگاه صرفا فناوری، نرمافزارهای آزاد و اختصاصی را به یک اندازه تحت تاثیر قرار میدهد.
در نتیجه، در مورد کاربردها یا راهکارهای خاص، ریسک بیشتر به قابلیت‌ها و شایستگی‌های خاص آن مربوط میشود تا به فناوری یا روش‌شناسی مورد استفاده برای توسعه آنها.
2.3.8.4. امنیت، قابلیت اطمینان و چرخه عمر
با گذشت زمان، تکامل روشهای توسعه نرمافزار منجر به کنترل بیشتر و بهتر کیفیت نرمافزار تولید شده، به ویژه در زمینه‌هایی مانند سازگاری و رفع اشکال شده است.
در این مورد، باز شدن فرآیند توسعه نرمافزار آزاد و همکاری جامعه کاربری در مدل دوم، تمایز قابل توجهی را نسبت به مدل اختصاصی ایجاد میکند. به عبارت دیگر، برای شرکتی که نرمافزار اختصاصی تولید میکند، مطابقت با منابع انسانی و زمانی مورد استفاده در پروژه‌های نرمافزار آزاد دشوار خواهد بود.
این ویژگی منحصر به فرد نرمافزارهای رایگان، به رقابت‌پذیری و قابلیت اطمینان راهکارها، هم برای شرکت‌ها و هم برای مشتریانشان، می‌افزاید.
2.3.8.5. پشتیبانی و مستندسازی
گاهی اوقات، برنامه‌های مبتنی بر نرمافزار آزاد ممکن است فاقد بسته‌بندی‌ای باشند که معمولا توسط برنامه‌های نرمافزاری اختصاصی معادل آنها ارائه میشود. از دیدگاه فروش، این وضعیت منبع فرصت‌های تجاری در سطوح مختلف است، با مزایای اضافی که تخصص و نزدیکی به مشتری میتواند به همراه داشته باشد.
2.3.8.6. مدیریت تغییر
نرمافزار آزاد، بازسازی ارزش‌های ادغام‌شده در بازار سنتی را تشویق میکند: استقلال، آزادی، هزینه‌های پایین‌تر و بهره‌وری سرمایه‌گذاری را فراهم میکند، که بسیاری از آنها در کسب‌وکار نرمافزار سنتی کاهش یافته‌اند.
##### مثال 1) بازسازی ارزش‌ها
نرمافزار آزاد، استقلال، آزادی، هزینه‌های پایین‌تر و کارایی سرمایه‌گذاری‌ها را فراهم میکند، که بسیاری از آنها در کسب‌وکار سنتی نرمافزار کاهش یافته‌اند.
همچنین به شرکت‌ها اجازه میدهد تا ساختار هزینه را تنظیم کرده و استراتژیهای همکاری-رقابتی را با ارائه‌دهندگان مرتبط یا مکمل ایجاد کنند. این وضعیت برای شرکتکنندگان آن نسبت به معادل‌های کنسرسیوم اختصاصی آنها، سودمندتر، رقابتی‌تر و موثرتر – و کم‌خطرتر – است.
###### دیدگاه مشتری
برای مشتریان محصولات و خدمات مبتنی بر نرمافزار آزاد، شناسایی مزایا و معایب مدل نرمافزار آزاد در مقایسه با قالب‌های اختصاصی بسیار مهم است، به خصوص اگر قالب اختصاصی در چارچوب یک بازار سنتی یکپارچه اتفاق بیفتد.
از دیدگاه مشتریان محصولات نرمافزاری، مسائل اقتصادی ممکن است بیشتر از تمایز تکنولوژیکی در معماری محصول، به پیاده‌سازی نهایی فناوری مربوط باشند. اگر قصد داریم با موفقیت از بازار بهره‌برداری کنیم، باید این ویژگی‌ها را در استراتژیهای شرکت در نظر بگیریم.
در بخش‌های بعدی، مزایا و معایب کسب‌وکارهای مبتنی بر نرمافزار آزاد را از دیدگاه مشتری به تفصیل شرح خواهیم داد.
###### مزایا
مزایای نرمافزار آزاد برای مشتریان، بخش مهمی از فرصت‌های تجاری شرکت را تشکیل میدهد، زیرا بر موقعیت بازار آن تاثیر میگذارد.
###### اثرات اقتصادی
نرمافزار آزاد به مشتری استقلال از ارائه‌دهندگان فناوری، جایگزین‌هایی برای محصولات و خدمات اختصاصی (یا احتمالا سایر راهکارهای رایگان)، استفاده از طیف فزاینده‌ای از نرمافزارهای مرتبط با استانداردها و مکمل‌های بعدی آنها و موقعیت‌های نرمافزاری قابل تعویض (کالایی‌سازی) را میدهد.
###### هزینه‌ها
افزایش کارایی و اثربخشی در مدیریت هزینه‌های فناوری میتواند برای مشتریان نهایی، چه افراد و چه شرکت‌ها در هر اندازه‌ای، بسیار قابل توجه باشد.
به دلیل مدیریت کارآمدتر و موثرتر، نرمافزار آزاد، مشتریان را به ایجاد تغییرات در ساختار هزینه و سرمایه‌گذاری‌های فناوری تشویق میکند.
##### مثال 2) تغییرات در هزینه‌ها
ما می‌توانیم با استفاده از نرمافزارهای رایگان توزیع‌شده بدون هزینه یا با کاهش به‌روزرسانی اجباری تجهیزات در دورههای بسیار کوتاه، هزینه‌های پیاده‌سازی را کاهش دهیم. این صرفه‌جویی‌ها میتوانند برای تامین مالی خدمات یا سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت فناوری (مانند کاهش هزینه‌های نگهداری سیستم) استفاده شوند.
علاوه بر این، دسترسی آزاد به کد منبع، تخصص‌گرایی و گسترش برنامه‌های مبتنی بر نرمافزار آزاد توسط مشتری – یا توسط یک شرکت متخصص – را تشویق میکند.
###### ارزش‌های اخلاقی
در برخی موارد، ارزش‌های اخلاقی مرتبط با جنبش نرمافزار آزاد، مانند شفافیت، استقلال، برابری و همکاری، ممکن است با اهداف و مقاصد مشتری – یا با تصویری که سعی در به تصویر کشیدن آن دارد – متناسب باشند.
###### معایب
علیرغم مزایای آشکار نرمافزار آزاد برای مشتریان، این نرمافزار معایبی نیز دارد که باید توسط شرکت‌هایی که به دنبال بهره‌برداری از فرصت‌های تجاری مرتبط هستند، کنترل و کاهش یابد.
###### اثرات اقتصادی
مشتریان میتوانند به دلیل هزینه‌های تغییر یا سازگاری با راهکارهایی که نرمافزار آزاد استفاده میکند، تمایلی به پذیرش آن نداشته باشند. ارزیابی جایگزین‌ها گاهی اوقات میتواند تحت تاثیر جستجوی نتایج یا بازده‌های کوتاه‌مدت، افسانه‌های فناوری مرتبط با نرمافزار آزاد یا ارتباط تاریخی مشتری با نرمافزاری که استفاده میکند، قرار گیرد.
###### مدیریت ریسک
هرگونه پیاده‌سازی فناوری در یک سازمان، درجه‌ای از ریسک مرتبط را به همراه خواهد داشت (حتی برای مشتریان خصوصی)، که به طور کلی در نرمافزارهای آزاد و اختصاصی قابل مقایسه است. برای مشتری، تفاوتهای ظریف احتمالی بین این دو راهکار ممکن است در شرایط خاصی غیرقابل حل باشد، مانند زمانی که مشتری سابقه یک یا چند تلاش ناموفق برای مهاجرت داشته باشد.
مشتری ممکن است گاهی اوقات تمایلی به ریسک کردن با نرمافزار جدیدی که میتواند بر عملکرد منظم فرآیندها، فناوری و کارکنان تاثیر بگذارد، نداشته باشد و نیاز به تطبیق آنها برای افزایش کارایی سازمان پس از پیاده‌سازی فناوری مربوطه را از بین ببرد. این امر همچنین میتواند منبع دیگری از مشکلات عملیاتی باشد اگر به دقت برنامه‌ریزی نشود.
###### مدیریت هزینه
برخی از هزینه‌های پیاده‌سازی ممکن است صرف نظر از اینکه از نرمافزار رایگان یا اختصاصی استفاده میشود، رایج باشند. مشتریان گاهی اوقات معتقدند که تغییرات پلتفرم به ناچار هزینه‌های بیشتری را به دلیل آموزش، پشتیبانی و انگیزه کارکنان یا به دلیل از دست دادن بهره‌وری شرکت به همراه دارد. مقابله با این استدلال‌ها میتواند دشوار باشد، عمدتا به این دلیل که اندازه‌گیری و تعیین کمیت آنها از نظر اقتصادی دشوار است.
###### استراتژی کسب و کار
چشم‌انداز مشتری و به تبع آن، بازار هدف برای تعریف یک استراتژی تجاری مناسب برای شرکت ضروری است. با این وجود، شرکت باید استراتژی خود را با در نظر گرفتن مزایا و معایب مدل نرمافزار آزاد و به طور خاص‌تر، مدل تجاری خاصی که از آن استفاده میکند، تکمیل کند.
شرکت‌هایی که از نرمافزار آزاد به صورت تجاری بهره‌برداری میکنند، باید از محیطی که در آن فعالیت میکنند آگاه و واقع‌بین باشند. قبل از اینکه بتوانند یک استراتژی واقع‌بینانه و مناسب برای تامین اهداف خود تدوین کنند، باید تمام ویژگیهای خاص نرمافزار آزاد، مشتریان و مدل کسب‌وکار مورد بهره‌برداری شناسایی و تجزیه و تحلیل شوند.
در این بخش، ابتدا به مزایا و معایب مدل نرمافزار آزاد برای کسب‌وکار میپردازیم و سپس به تحلیل استراتژیهای مرتبط با مدل‌های کسب‌وکار مبتنی بر نرمافزار آزاد میپردازیم.
###### مدل نرمافزار آزاد
همانند مشتریان، ویژگیهای خاص مدل نرمافزار آزاد، هم بر تعریف کسب‌وکار و هم بر امکانات استقرار شرکت در بازار و چشم‌انداز بلندمدت توسعه کسب‌وکار آن تاثیر میگذارد.
###### مزایا
جایگاه‌یابی و تمایز: شرکت‌هایی که از نرمافزار آزاد بهره‌برداری میکنند میتوانند موقعیت خوبی برای بازاریابی مثبت و تبلیغات بازار اتخاذ کنند، به این معنا که انتشار نرمافزار آزاد میتواند اهداف تثبیت، اعتماد، پایداری و افزایش محبوبیت شرکت را ارتقا دهد.
بازار: در بازار سنتی نرمافزار، شناسایی و بهره‌برداری از فرصت‌های تجاری جدید به دلیل تأثیر اقتصادی سیاستهای تجاری سنتی میتواند دشوار باشد. بنابراین، برای تکرار آنچه در بالا توضیح دادیم، نرمافزار آزاد معرفی فناوریهای نوآورانه (برانداز) را تشویق میکند که امکان ایجاد یک سوگیری تفاضلی را فراهم میکنند که میتواند برای فرصت‌های تجاری جدید مهار شود. بنابراین، نرمافزار آزاد با مختل کردن اثرات اقتصادی که بازیگران بازار را از حرکت بازمی‌دارد، نفوذ شرکتهای جدید در بازار سنتی را تسهیل میکند.
توسعه و توزیع: آزادی، سهولت و هزینه پایین توزیع نرمافزار آزاد (معمولاً از طریق دانلود رایگان و مستقیم از اینترنت)، همراه با همکاری، مشارکت و انگیزه جامعه کاربران در توسعه آن، هم گسترش و هم پذیرش برنامه‌ها را تشویق میکند. به عبارت دیگر، هم روش توسعه و هم ویژگیهای خاص توزیع راه‌حل‌ها، کارایی و اثربخشی پروژه را ارتقا میدهد.
هزینه‌ها و ریسک‌ها: بار و ساختار هزینه‌ها و ریسک‌های شرکتهای مبتنی بر نرمافزار آزاد، به دلیل توزیع و عدم تمرکز برخی از فرآیندهای آن بین بازیگران مختلف درگیر، میتواند نسبت به مدل‌های مبتنی بر نرمافزار اختصاصی، سودمندتر و رقابتی‌تر باشد.
کالایی‌سازی: کالایی‌سازی نرمافزار برای همه بازیگران سودمند است زیرا موانع ورود تولیدکنندگان جدید نرمافزار را کاهش میدهد و رقابت‌پذیری این بخش را افزایش میدهد و در نتیجه امکان تولید کالاهای مشابه را با کارایی بیشتری فراهم میکند. علاوه بر جستجوی تخصص و تمایز برای بهره‌برداری از فرصت‌های تجاری، میتوان در یک بازار کاملاً کالایی‌شده نیز تجارت کرد.
نوآوری و خلق ارزش
روشهای توسعه و تولید باز و مشارکتی منجر به کارایی و اثربخشی بیشتر، هم در فرآیند خلاقانه نوآوری و هم در ایجاد و کسب ارزش توسط شرکت میشود. به عبارت دیگر، با باز کردن فرآیندهای تولید خود، شرکت دیگر صرفا به کارکنان داخلی برای نوآوری (که محدود به زمان و اهداف هستند) متکی نیست و از ایده‌ها و بینش‌های داوطلبان، کاربران و مشتریان (که انعطاف‌پذیری و انگیزه آنها باعث ظهور نوآوری‌های جالب میشود) بهره‌مند میشود.
این امر حلقه بازخورد بین شرکت و مشتریان یا کاربران (که به عنوان توسعه‌دهندگان همکار در نظر گرفته میشوند) را می‌بندد، در نتیجه ریسک پروژه را کاهش داده و تضمین موفقیت را به حداکثر می‌رساند.
###### معایب
اکنون به بررسی برخی از مشکلاتی که ممکن است در شرکتهای مبتنی بر نرمافزار آزاد ایجاد شود، خواهیم پرداخت.
اثرات اقتصادی
##### مثال 3) محدودیتها
برای مثال، وابستگی شدید مشتری و صرفه‌جویی در ایده‌ها، مانع از آن میشود که شرکت‌ها بتوانند جایگاه غالب خود را در بازار تثبیت کنند، همانطور که میتواند در برخی از بازارهایی که غرق در راهکارهای اختصاصی هستند، رخ دهد.
برخی از اثرات اقتصادی که به نفع معرفی یک شرکت جدید در بازار است، میتواند کیفیت و کمیت عملیات آن را نیز محدود کند.
نتایج: یکی از پیامدهای موارد فوق این است که کسب سودهای کلان (حداقل به اندازه‌ای که شرکتهای نرمافزاری اختصاصی امروزه انجام میدهند) یا سودهایی که بتوان آنها را برای مدت طولانی حفظ کرد، میتواند دشوار باشد.
کالایی‌سازی: کالایی‌سازی نرمافزار همچنین میتواند تاثیر منفی بر شرکتهای مبتنی بر نرمافزار آزاد داشته باشد، اگر آنها نتوانند تمایز محصولات، خدمات و حتی سیاستهای بازاریابی خود را به طور کافی شناسایی و برنامه‌ریزی کنند. به عبارت دیگر، اگر محصولات در طول زمان تمایز قابل توجهی ایجاد نکنند، وضعیت کالاهای قابل تعویض میتواند بر ترکیب و توزیع بازار تاثیر بگذارد. علاوه بر این، انجام تجارت در یک بازار کالایی‌سازی شده، دستیابی به حاشیه سود بالا را غیرممکن میکند زیرا تغییر ارائه‌دهنده فناوری برای مشتریان نسبتا آسان است. بنابراین، یک کسب‌وکار باید واقعا بهتر از رقبای خود در صنعت باشد یا حداقل به خوبی آنها باشد تا بتواند موقعیت خود را حفظ کند، به عنوان مثال با تمرکز بر زمان پاسخگویی و توانایی سازگاری.
افسانه‌پردازی: با وجود گذشت سال‌ها، هنوز ممکن است افسانه‌هایی در مورد نرمافزار آزاد در بازارهای خاص وجود داشته باشد که پیاده‌سازی و استقرار آن را پیچیده میکند. دشواری در رد این افسانه‌ها به ویژگیهای بازار مانند میزان پیاده‌سازی نرمافزار اختصاصی یا تلاش‌های ناموفق در مهاجرت به نرمافزار آزاد بستگی دارد.
###### تولید نرمافزار آزاد
به طور کلی، اگر اپلیکیشن توسعه‌یافته در بین مشتریان بالقوه موفق باشد، می‌توانیم مزایایی در جذب بهبودها و تکمیل‌ها، جلب همدردی مخاطبان و جامعه و کاهش هزینه‌های نگهداری به دلیل مشارکت جامعه به دست آوریم.
در مقابل، در توسعه نرمافزار آزاد، بازیابی سرمایه‌گذاری اولیه که گاهی اوقات میتواند بسیار قابل توجه باشد، میتواند دشوار باشد. اگرچه این یک مشکل رایج در هر دو نرمافزار آزاد و اختصاصی است، فروش نسخههای نرمافزار آزاد نسبت به سایر مدل‌ها دشوارتر است.
###### مدل‌های ترکیبی
دوگانگی مدل‌های ترکیبی (معمولا یک نسخه عمومی و یک نسخه تجاری) به پذیرش و انتشار برنامه کمک میکند، اما دارای معایبی نیز هست، مانند مشارکت محدود جامعه در اهداف تجاری یا نیاز به حفظ یک محصول تجاری جالب در طول زمان.
این جنبه اخیر ممکن است در صورت عدم مدیریت مناسب شرکت بر جامعه‌ی کاربران، مشکلات دیگری ایجاد کند. برای مثال، ممکن است جامعه، افزونه‌های اختصاصی نسخه‌ی تجاری را به تنهایی و به صورت عمومی توسعه دهد.
###### نرمافزار و خدمات
برای ارائه خدمات مرتبط با یک برنامه آژاد، میتوان استراتژیهای همکاری-رقابتی را برای گسترش بازار هدف توسعه داد و متعاقبا از طریق تمایز، بخش‌بندی را انجام داد. اگر نتوان استراتژیهای همکاری-رقابتی را ایجاد کرد، این مدل موانع کمی برای ورود رقبا ایجاد میکند که با توجه به دسترسی آنها به کد منبع، میتوانند خود را با زیرساخت‌های لازم برای رقابت مانند بازارهای سنتی مجهز کنند.
علاوه بر این، کسب درآمد قابل توجه صرفا از خدمات مرتبط میتواند در بازارهایی با حضور پررنگ نوآوران و علاقه‌مندان به فناوری دشوار باشد.
###### ارائه خدمات مرتبط با نرمافزار آزاد
ارائه خدمات نسبت به معادل نرمافزار اختصاصی خود مزایایی دارد، مانند عدم وجود هزینه‌های قابل توجه صدور مجوز، کیفیت محصول و دسترسی به کد منبع. این ویژگی‌ها امکان ارائه کارآمد و مؤثر خدمات را فراهم میکند و در نتیجه ارزش افزوده قابل توجهی برای مشتری ایجاد میکند.
با این وجود، به دلیل سهولت ورود به بازار و دشواری ارائه دهندگان خدمات برای متمایز کردن خدمات خود، حفظ مشتریان در درازمدت میتواند دشوار باشد.
###### شرکتهای کوچک و متوسط
فرصت‌های تجاری اصلی مربوط به فقدان بسته‌بندی و توزیع برنامه‌های کاربردی مبتنی بر نرمافزار آزاد (مانند نصب، پشتیبانی، سفارشی‌سازی یا آموزش) با بهره‌برداری از بازارهای خاص است.
در مقابل، توسعه‌های سفارشی روی برنامه‌های خاص ممکن است با مشکلاتی در ادغام و سازگاری با نسخههای بعدی مواجه شوند. ظهور رقبا در همان صنعت نیز میتواند به دلیل محدودیت دامنه همکاری-رقابتی مشکل‌ساز باشد.
###### شرکتهای بزرگ
مشارکت شرکتهای بزرگ در پروژه‌های مبتنی بر نرمافزار آزاد میتواند به دلیل وجود زیرساخت و سازماندهی قبلی، نسبتا سرراست باشد. استفاده از نرمافزار آزاد همچنین هزینه‌ها را کاهش میدهد و تصویر برند را در زمینه‌هایی مانند قابلیت اطمینان، قدرت، اطمینان، ثبات و پشتیبانی حرفهای بهبود می‌بخشد.
با این وجود، رسمیت بخشیدن به تصویر برند در کوتاه‌مدت آسان نیست. تسلط شرکتهای بزرگ نرمافزاری اختصاصی در بازار، جایگاه‌یابی را پیچیده میکند و ریسک مرتبط با پروژه‌های بزرگ نیز بیشتر است.
###### بازارهای جانبی
به طور کلی، مدل‌های کسب‌وکار مرتبط با بازارهای فرعی میتوانند مکمل استراتژیهای اصلی باشند. با این حال، آنها ممکن است به عنوان یک استراتژی پایه در بازارهایی با رقابت کم یا با الزامات تمایز یا تخصص، مناسب و قابل اجرا باشند.
###### سخت‌افزار
بازار جانبی سخت‌افزار میتواند برای بهره‌برداری از بازارهایی که نیاز به تخصص در محصول دارند، مانند خدمات یکپارچه، عملکرد بالا یا هزینه‌های خرید پایین‌تر برای مشتریان، معتبر باشد، یعنی بازارهایی که در آنها سیستمهای اختصاصی ممکن است هیچ علاقه‌ای نداشته باشند و نرمافزار رایگان میتواند تفاوت قابل توجهی برای مشتریان ایجاد کند.
معایب اصلی مربوط به توانایی تحمل هزینه‌های تولید و توسعه در صورت محدود بودن بازار هدف یا وجود رقابت شدید قیمتی است. دشواری در بازیابی سرمایه‌گذاری اولیه گاهی اوقات ممکن است این بازار را برای شرکتهای کوچک و متوسط نامناسب کند.
###### بازارهای دیگر
بازارهای فرعی مانند فروش کتاب یا کالاهای تجاری، با توجه به ویژگیهای خاص نرمافزار آزاد، مانند مکمل بودن با محصول اصلی یا انتشار ارزش‌های اخلاقی، میتوانند از نظر رقابتی معادل نرمافزارهای اختصاصی باشند.
###### جمع‌بندی
مدل نرمافزار آزاد، جایگزینی معتبر و قابل اجرا برای نرمافزار اختصاصی است که ویژگیهای رقابتی را در پیاده‌سازی خود با اهداف بسیار متنوعی مانند هزینه و انعطاف‌پذیری، رسمیت می‌بخشد.
این ویژگی‌ها برای بازیگران اصلی بازار نرمافزار، مزایا و معایبی دارند. گاهی اوقات، جنبه‌هایی میتوانند برای برخی مزیت و برای برخی دیگر عیب باشند، که این امر نیاز به تدوین یک استراتژی تجاری واقع‌بینانه را برجسته میکند که بتواند اهداف را به طور کارآمد و مؤثر تضمین کند.
برای توسعه‌ی این استراتژی، شرکتهای مبتنی بر نرمافزار آزاد باید پیامدهای مدل نرمافزار آزاد را هم برای مشتری و هم برای عملکرد خود در نظر بگیرند:
نرمافزار رایگان به مشتریان این امکان را میدهد که با اثرات اقتصادی بازار سنتی مقابله کنند و هزینه‌های پیاده‌سازی را بهتر مدیریت کنند، البته با پذیرش درجه‌ای از ریسک.
برای شرکت، این یک فرصت تجاری مبتنی بر تمایز و مدیریت کارآمد هزینه‌ها و ریسک‌ها است، البته به قیمت محدود کردن موقعیت بازار و نتایجی که میتواند به دست آورد.
رسمی‌سازی استراتژی کسب‌وکار به شرکت اجازه میدهد تا از مزایای نرمافزار آزاد در زمینه فعالیت شرکت، بیشتر و بهتر بهره‌برداری کند، ضمن اینکه معایبی را که ممکن است تضمین موفقیت آن را محدود کند، مدیریت و کاهش دهد.
2.3.9. نرمافزار آزاد، یک مدل اقتصادی جدید
این مقاله، الگوی نرمافزار آزاد را از دیدگاه یک مدل اقتصادی بررسی خواهد کرد. به عبارت دیگر، ما تناسب و پایداری نرمافزار آزاد را به عنوان یک مدل عملکرد اقتصادی که میتواند در درازمدت پایدار باشد، مطالعه خواهیم کرد.
در مطالعه نرمافزار آزاد به عنوان یک مدل اقتصادی، ما به دلیل نوپا بودن نسبی کسب‌وکارهای مبتنی بر نرمافزار آزاد محدود هستیم. با این حال، با توجه به اینکه قوانین اقتصادی بازار عموما یکسان هستند، مطالعه خود را بر اساس تمایز ایجاد شده توسط کسب‌وکار نرمافزار آزاد در مقایسه با بازارهای سنتی بنا خواهیم کرد. این دیدگاه، یک رویکرد اولیه واقع‌بینانه در مورد ویژگیهای نرمافزار آزاد به عنوان یک مدل اقتصادی به ما میدهد.
اول از همه، مبانی الگوی نرمافزار آزاد و از این رو، عملکرد و امکانات آن را بررسی خواهیم کرد. به طور خاص‌تر، ویژگیهای مفهومی فلسفه عملیاتی زیربنایی این مدل، مانند تولید اجتماعی آن را شرح خواهیم داد.
سپس پیامدهای مدل مبتنی بر نرمافزار آزاد را از دیدگاه‌های مختلف بررسی خواهیم کرد و تفاوتهای آن را با مدل‌های سنتی تولید و تجارت نرمافزار در نظر خواهیم گرفت. پیش‌بینی این مفاهیم باید درک بهتری از چگونگی جا افتادن مدل نرمافزار آزاد در بازار در آینده نزدیک به ما بدهد.
در نهایت، بررسی خواهیم کرد که چگونه مدل نرمافزار آزاد با اعتبار و پایداری شرکتهای مبتنی بر آن مرتبط است و اهمیت ترکیب استراتژی با فرصت را توضیح خواهیم داد.
2.3.9.1. اساس مدل
ما با بسیاری از ویژگیهای تکنولوژیکی نرمافزار آزاد که تا درجات مختلفی مشابه ویژگیهای نرمافزار اختصاصی هستند، آشنا هستیم. به عبارت دیگر، تفاوتهای اساسی – در صورت وجود – بین نرمافزار آزاد و اختصاصی مبتنی بر جنبه‌های داخلی و خارجی محصول نیست.
به طور کلی، فناوری به کار رفته در یک محصول (برای مثال، طراحی، معماری یا پیاده‌سازی خاص) به خودی خود تمایز قابل توجهی بین مدل‌های رایگان و اختصاصی ایجاد نمیکند، حداقل از دیدگاه دقیق محصول نهایی.
تفاوتهای بین نرمافزار آزاد و سایر الگوهای تولید نرمافزار (به‌ویژه اختصاصی) عمدتا مربوط به ویژگیهای خاص مدل توسعه، جامعه کاربری و تمایز ارزش افزوده محصول است.
این تفاوتها نه در جنبه‌های تکنولوژیکی منحصر به فرد برای توسعه برنامه یا نرمافزار، بلکه در ویژگی‌ها و پیامدهای زیربنایی تولید آنها نهفته است. به عبارت دیگر، نرمافزار آزاد، جهت‌گیری خاصی را برای ایجاد ارزش در محصولات و خدماتی که با دیدگاه سنتی متفاوت است، خلاصه میکند.
همانطور که در مقالات قبلی توضیح داده شد، مدل‌های کسب‌وکاری که از این ویژگیهای متمایز در بازار سنتی بهره‌برداری میکنند، در سالهای اخیر به کمال رسیده‌اند. در هر صورت، ارزش اصلی نه در خود نرمافزار، بلکه در سرمایه‌ای است که هنگام پذیرش آن به دست میآید.
این سرمایه، پایه‌های نرمافزار آزاد را شکل میدهد. به عبارت دیگر، نرمافزار آزاد مبتنی بر تولید اجتماعی و فرهنگ شبکهای است که نه تنها امکان و اثرات آن را فراهم میکند، بلکه آن را ارتقا نیز میدهد.
بخش‌های بعدی به طور خلاصه این دو مفهوم را شرح میدهند. قبل از هر چیز، ویژگیهای اصلی تولید اجتماعی را بررسی خواهیم کرد و سپس به توصیف فرهنگ شبکه و تاثیر آن بر اقتصادی که نرمافزار آزاد بر آن استوار است، خواهیم پرداخت.
2.3.9.2. تولید اجتماعی
پیشرفت‌ها در ارتباطات جهانی و دموکراتیزه شدن فناوری در دهه‌های اخیر می‌توانسته بر آنچه که اکنون نرمافزار آزاد میدانیم، به طرق مختلف تاثیر گذاشته باشد.
یعنی، سهولت دسترسی به اطلاعات و تمایل به همکاری، ویژگیهای منحصر به فرد نرمافزار آزاد نیستند؛ بلکه مبنایی برای توسعه جایگزین‌های معتبر و قابل اجرا در بسیاری از زمینه‌ها تشکیل میدهند.
اگرچه اکنون ابتکارات زیادی با درجات مختلف با تولید اجتماعی مرتبط هستند، اما در این مدل، سازمانهای تجاری راهی برای تشویق به خلاقیت و جذب ارزش برای مدل‌های کسب‌وکار خود کشف میکنند.
##### مثال 1) نمونه‌ای از تولید اجتماعی
یوچای بنکلر در کتاب «ثروت شبکه‌ها» این موضوع را به تفصیل بررسی میکند. در ادامه، برخی از مرتبط‌ترین جنبه‌های مشخص‌کننده تولید اجتماعی را مورد بحث قرار خواهیم داد.
###### اقتصاد اطلاعات
اطلاعات یک کالای عمومی است که در نتیجه استفاده از فناوری اطلاعات، پیامدهای اقتصادی در سطوح مختلف دارد.
نوآوری، به عنوان خلق اطلاعات جدید، ممکن است تحت تاثیر منفی موقعیت‌هایی با محدودیت یا کنترل قرار گیرد و با باز بودن و همکاری در تولید اطلاعات، دانش و فرهنگ تسهیل شود.
از این رو، تولید یا نوآوری در شبکه‌های نظیر به نظیر، مارپیچی از فرصت‌ها را ایجاد میکند که با انگیزه و کارایی همراه با پشتیبانی فناوری مشخص میشود.
###### شبکه‌های نظیر به نظیر
در این مورد، این اصطلاح به عملکرد جامعه اشاره دارد، نه به مبنای معماری یا فناوری ارتباطات.
###### توسعه و توزیع اطلاعات
توسعه و توزیع اطلاعات میتواند بسته به نحوه توزیع آزادی بین تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان، از الگوهای متنوعی پیروی کند. به طور کلی، هرچه آزادی بیشتری به تولیدکنندگان داده شود، مصرف‌کنندگان آزادی کمتری به دست می‌آورند.
کانال‌های توزیع اطلاعات بر نحوه به اشتراک‌گذاری آن تاثیر می‌گذارند. جهت انتقال و اهداف آن نیز بر نحوه‌ی به اشتراک‌گذاری اطلاعات تاثیر میگذارد.
در هر صورت، صدور مجوز و حق ثبت اختراع میتواند جریان اطلاعات را محدود کند، در حالی که رشد کمی شبکه لزوما آن را تکه‌تکه یا محدود نمیکند.
###### پیامدهای تولید اجتماعی
بنکلر معتقد است که نحوه‌ی نگاه ما به ساختار عملیاتی جهان اطرافمان در حال تغییر است، به خصوص از نظر نحوه‌ی همکاری و تعامل ما با ادغام ایده‌ها و دانش برای خلق دانش جدید.
###### اقتصاد و فرهنگ شبکهای
پیامدهای تولید اجتماعی در دوران اخیر در بسیاری از زمینه‌ها، به ویژه در نرمافزار آزاد، آشکار شده است. تعامل دانش و پالایش ایده‌ها اکنون راهی خوب برای تشویق و توسعه بیشتر یک مفهوم است.
این دیدگاه از تولید به عنوان یک همکاری برای دستیابی کیفی به یک هدف مشخص، در تضاد با دیدگاه سنتی‌تر از بازار ایده‌ها و دانش است، که در آن اهمیت بیشتر در پذیرش نهایی محصول نهفته است تا اجماع، تناسب یا کیفیت.
کتاب «وقتی فشار به کشش تبدیل میشود: اقتصاد و فرهنگ جدید فناوری شبکه» نوشته دیوید بولیر، بررسی میکند که چگونه تکامل فناوری اطلاعات، امکان ظهور دیدگاه جدیدی را فراهم کرده است که با تمرکزگرایی و سلسله مراتب مدل سنتی در تضاد است.
###### مدل‌های فشاری و کششی
مدل فشاری مبتنی بر تولید انبوه، پیش‌بینی تقاضای مصرف‌کننده و مدیریت پویای زمان و مکان منابع تولید است.
مدل کششی مبتنی بر باز بودن و انعطاف‌پذیری پلتفرم‌های تولیدی است که به عنوان منابع استفاده میشوند. این مدل تقاضای مصرف‌کننده را پیش‌بینی نمیکند، بلکه محصولات را با استفاده از فرآیندهای سریع و پویا، مطابق با تقاضا سفارشی‌سازی میکند.
###### شبکه‌های خلق ارزش
در مدل‌های جذب، به اشتراک‌گذاری اطلاعات و بهترین شیوه‌ها، به طور قابل توجهی مجموعه دانش همه اعضای شبکه را بهبود می‌بخشد.
این شبکه، مدل‌های کسب‌وکار باز مبتنی بر خلق ارزش و سفارشی‌سازی یا تمایز محصول را ترویج و ادغام میکند.
از این رو، پلتفرم‌های مدل کششی، انعطاف‌پذیری نوآوری و تکامل را در جامعه رسمیت می‌بخشند، بهبود می‌بخشند و افزایش میدهند، بدون اینکه هزینه‌های پیاده‌سازی مشابه در مدل فشاری را متحمل شوند.
###### بازار هدف
مدل‌های فشاری در حوزه‌هایی موفق هستند که مصرف‌کنندگان در مورد آنچه میخواهند خیلی شفاف نیستند و ترجیح میدهند انتخاب خود را بر اساس نوع‌شناسی‌های از پیش تعریف‌شده انجام دهند.
در مقابل، در مدل‌های کششی، مصرف‌کنندگان میخواهند بخشی از فرآیند تولید و انتخاب را تشکیل دهند، به این معنا که ممکن است دقیقا ندانند چه میخواهند، اما مطمئن هستند که میخواهند در این فرآیند مشارکت داشته باشند و بخشی از آن باشند.
###### تولید
مدل‌های فشاری تمایل دارند به دنبال اشکال جایگزین تولید باشند که ممکن است از نظر اقتصادی رقابتی‌تر باشند (برای مثال، هزینه‌های تولید پایین‌تر)، در حالی که مدل‌های کششی عمدتا تمایل دارند به دنبال بهترین راه‌ها برای افزودن ارزش به شبکه تولید باشند.
این جهت‌گیری ویژه مدل‌های کششی، به مقیاس‌پذیری شبکه تولید و اتحاد بهترین شرکتکنندگان برای تخصصی شدن تولید کمک میکند.
###### همکاری
مدل‌های کششی، ایجاد روابط مبتنی بر اعتماد، اشتراک‌گذاری دانش و همکاری بین اعضای شبکه را که به نفع همه است، ترجیح میدهند.
این اخلاق اغلب به یک سیستم حکومت جمعی برای مدیریت پایدار و عادلانه منابع مشترک تبدیل میشود.
از این نظر، شرکت‌هایی که بر اساس مدل‌های کشش عمل میکنند، باید تضمین‌هایی برای به رسمیت شناختن اعضای شبکه ارائه دهند، زیرا این مدل مبتنی بر اعتماد و خلق ارزش است.
###### آموزش
در مدل‌های رانشی، فعالیت دانش‌آموزان بر ساخت دانش ایستا به عنوان آموزش اولیه برای جامعه سلسله مراتبی بعدی متمرکز است.
مدل‌های کششی، اشکال جایگزین آموزش را ترویج میدهند، به این صورت که فناوریهای اطلاعات به دانش‌آموزان اجازه میدهند تا وارد یک جریان پویا از فعالیت شوند و به منابع مستقل زیادی برای ایجاد مجموعه دانش خود (و به اشتراک گذاشتن آن) دسترسی داشته باشند.
###### ویژگیهای مدل نرمافزار آزاد
مبانی نرمافزار آزاد ساختاری را شکل میدهد که در آن همکاری و اشتراک‌گذاری دانش بین اعضا، نوآوری، تولید و تکامل دانش جهانی را امکان‌پذیر می‌سازد.
خلق ارزش بدون شک هدفی مهم برای همه اعضای جامعه (اعم از کاربران، توسعه‌دهندگان و غیره) و برای خود مدل است. از این رو، تمرکززدایی، آزادی و استقلال که از ویژگیهای جامعه هستند، تضمین‌کننده تثبیت و انسجام تولید و سرمایه اجتماعی میباشند.
مدل نرمافزار آزاد بر اساس تمایز در ارتباط با ارزش‌های حاکم بر بازار سنتی، چه از نقطه نظر توسعه نرمافزار و چه از نظر ارزشگذاری ارزش ایجاد شده، بنا شده است.
اگرچه از دیدگاه سنتی، برخی از ویژگیهای مدل نرمافزار آزاد در سایر الگوهای توسعه و خلق ارزش نیز قابل اجرا هستند، اما مدل نرمافزار آزاد ویژگیهای جدیدی را به درک و قدردانی از ارزش‌های مرتبط با بازار سنتی معرفی میکند.
در این بخش از مقاله، ویژگیهای مدل نرمافزار آزاد را با مقایسه آنها با ویژگیهای یک مدل سنتی تعیین خواهیم کرد، با هدف ارزیابی تمایز واقعی ایجاد شده توسط این مدل در عمل روزانه.
اول از همه، قبل از اینکه به تحلیل پیامدهای تمایز به عنوان یک پارادایم مبتنی بر تولید اجتماعی بپردازیم، این مدل را از دیدگاه توسعه نرمافزار مورد بحث قرار خواهیم داد.
###### توسعه نرمافزار
روش توسعه نرمافزار آزاد احتمالاً یکی از عواملی است که عموما به عنوان یک تمایز در مقایسه با سایر الگوهای توسعه نرمافزار، مانند مدل اختصاصی، در نظر گرفته میشود. اما آیا واقعاً اینطور است؟
از دیدگاه تولید نرمافزار، نکاتی در توسعه نرمافزار آزاد وجود دارد که به وضوح با سایر مدل‌های توسعه، مانند مدل‌های اختصاصی، همپوشانی دارند، زیرا روشهای تولید تا حدودی از پیاده‌سازی‌های خاص مستقل هستند.
با این حال، این واقعیت که تولید نرمافزار ممکن است کم و بیش با مدل‌های دیگر سازگار باشد یا اینکه برخی از الزامات آزادی کد در عمل کم و بیش ضروری باشند، به این معنی نیست که نمی‌توان تفاوتهای قابل توجهی در جنبه‌های دیگر وجود داشت که ما را به ارزیابی کل به عنوان یک نوآوری سوق دهد.
مقاله فوگتا با عنوان «نرمافزار رایگان و کد نرمافزار: یک مدل جدید برای طراحی نرمافزار؟» به بررسی این موارد و سایر جنبه‌های تفاوتهای بین مدل توسعه نرمافزار آزاد و مدل توسعه نرمافزار اختصاصی می‌پردازد. بخش‌های بعدی به طور خلاصه برخی از یافته‌های آن را شرح میدهند.
###### زمینه
موفقیت نرمافزار آزاد را میتوان به طیف وسیعی از جنبه‌های فناوری و اقتصادی مؤثر بر نوآوری و تولید آن نسبت داد.
تمرکززدایی، همکاری و آزادی استفاده و بهره‌برداری، نرمافزار آزاد را به پرچمدار فلسفه‌ای جدید برای پرداختن و حل طیف وسیعی از مشکلات تبدیل کرده است.
طبق گفته فوگتا، بسیاری از باورهای مربوط به نرمافزار آزاد را میتوان در مورد نرمافزار اختصاصی نیز به کار برد، بنابراین ایده خوبی است که این موضوع را به طور کامل بررسی کنیم.
###### فرآیند توسعه
از دیدگاه فناوری، توسعه نرمافزار آزاد یک الگوی جدید نیست، زیرا اکثر پروژه‌ها تعداد محدودی از همکاران دارند. علاوه بر این، روشهای توسعه تدریجی و تکاملی منحصر به نرمافزار آزاد نیستند.
با این وجود، نرمافزار آزاد توانسته است هم توسعه‌دهندگان و هم کاربران را به مشارکت در این پروژه، به اشتراک‌گذاری و مرتبط کردن توسعه و تکامل نرمافزار با نیازهای جامعه، ترغیب کند.
###### دفاع از حقوق مشتریان
مشکلات مربوط به حفاظت از مشتری عمدتا در رابطه با بسته‌های نرمافزاری مطرح میشوند، زیرا مشتری از قبل مالک کد در توسعه‌های سفارشی است.
برای بسته‌های نرمافزاری، ممکن است دسترسی به کد منبع بدون تغییر یا توزیع مجدد آن کافی باشد. پشتیبانی کاربر شرکت نیز باید از قوانینی پیروی کند که در صورت عدم توانایی شرکت در نگهداری کد، تحویل آن را تسهیل کند.
###### انتشار دانش
گسترش دانش از طریق دسترسی به کد منبع کافی نیست، زیرا مباحث مربوط به مهندسی نرمافزار نشان میدهد که اسنادی که معماری نرمافزار را توصیف میکنند نیز مورد نیاز هستند.
علاوه بر این، در صورتی که این دانش قابل انتشار باشد، فقط انتشار کد منبع آن (بدون حق کپی و توزیع مجدد نرمافزار) کافی خواهد بود.
###### هزبنه
این واقعیت که این نرمافزار تحت مجوز رایگان منتشر میشود، به این معنی نیست که نمی‌توان آن را تجاری‌سازی کرد یا اینکه توسعه آن هزینه‌ای ندارد (اگرچه ما از میزان این هزینه اطلاعی نداریم).
علاوه بر این، صرفا به این دلیل که نمی‌توانیم هزینه آن را کمّی یا متمرکز کنیم، به این معنی نیست که بین همکاران توزیع نمیشود، حتی به طور غیرمستقیم توسط شرکت‌هایی که ارتباط کمی با دنیای نرمافزار دارند یا اصلا ارتباط ندارند.
###### اثربخشی مدل کسب و کار
مدل‌های اصلی کسب‌وکار که در واقع از نرمافزار آزاد بهره‌برداری میکنند، در توسعه و توزیع بسته‌های کاملا متن‌باز یا پلتفرم‌های نرمافزاری آزاد و اختصاصی فعالیت میکنند. سایر اشکال کسب‌وکار را میتوان کم و بیش با استفاده از نرمافزارهای آزاد و اختصاصی راهاندازی کرد.
علاوه بر این، در حال حاضر هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد شرکتی که صرفا بر خدمات استوار است، در طول زمان سودآور خواهد بود.
###### در مورد سودآوری
مایکل کوسومانو در کتاب «کسب و کار نرمافزار» استدلال میکند که شرکتهای نرمافزاری به طور فزاینده‌ای به ترکیب درآمد حاصل از مجوزها و خدمات وابسته خواهند بود.
###### صنعت نرمافزار
اروپا یک استراتژی صنعتی برای متحد کردن اقدامات شرکتهای مختلف درگیر ندارد. از این رو، ارائه پشتیبانی از نرمافزار آزاد در مقایسه با ایجاد محصولات نوآورانه، یک استراتژی محسوب نمیشود.
###### الگوی همکاری
در حالی که برخی از ویژگیهای مدل نرمافزار آزاد از دیدگاه کلاسیک، همانطور که در بالا دیدیم، نوآورانه نیستند، آنهایی که تغییر در دیدگاه بازار را تحریک میکنند، نوآورانه هستند.
برای تحلیل دقیق تمایز ایجاد شده توسط مدل نرمافزار آزاد در مقایسه با سایر مدل‌های سنتی، باید جنبه‌های تولید و خلق ارزش و دانش زیربنایی این مدل را ارزیابی کنیم.
تیم اورایلی در مقاله خود با عنوان «تغییر پارادایم متن‌باز»، این ویژگی‌ها و سایر ویژگیهای نرمافزار آزاد را که متمایزکننده هستند و مزیت رقابتی ایجاد میکنند و میتوان از آنها برای سودآوری بهره‌برداری کرد، شناسایی میکند. پاراگراف‌های بعدی به طور خلاصه برخی از یافته‌های او را شرح میدهند.
###### تغییر
نرمافزار آزاد ساختار بازار معیار را عمیقا دگرگون کرده است، و اغلب پیامدهای آن فراتر از تصورات سازندگانش بوده است.
این تغییرات علاوه بر تمایز در بازاریابی، توزیع و لجستیک، بر اساس کیفیت محصول، کاهش هزینه‌های تولید و استفاده از استانداردها صورت میگیرد.
###### نرمافزار به عنوان یک کالا
در زمینه ارتباطات استاندارد شده دائمی مانند ارتباطات فعلی، همه برنامه‌های ارتباطی قابل تعویض هستند (مثلاً یک مرورگر وب). به عبارت دیگر، استفاده از استانداردها به این معنی است که نرمافزار را میتوان یک کالا در نظر گرفت.
از این رو، هنگامی که پتانسیل درآمدزایی یک برنامه به دلیل فرآیند کالایی شدن کاهش می‌یابد، بازار جدیدی برای محصولات اختصاصی پدیدار میشود، به خصوص اگر از شبکه ارتباطات جهانی بهره ببرند.
علاوه بر این، نرمافزار آزاد همچنان یک مدل مناسب برای شرکتهای ارائه‌دهنده خدمات است، اگرچه نمی‌توانیم انتظار حاشیه سود مشابهی با غول‌های نرمافزاری مدرن داشته باشیم.
###### همکاری شبکهای
فرهنگ اشتراک‌گذاری نرمافزار از زمان پیدایش خود، با سرعتی مشابه اینترنت رشد کرده است، اینترنتی که معماری مشارکتی آن تقریبا در تمام کارکردهایش وجود دارد.
نرمافزار آزاد زبان طبیعی جامعه شبکهای است که منجر به سبکی از همکاری و مشارکت منحصر به فرد برای اعضای آن میشود. این همکاری برای موفقیت و تمایز برنامه‌های کاربردی اینترنتی پیشرو بسیار مهم است، زیرا اهمیت برخورد با کاربران به عنوان توسعه‌دهندگان مشترک نرمافزار را برجسته کرده است.
###### سفارشی‌سازی و نرمافزار به عنوان سرویس
امروزه، ما عادت داریم که برنامه‌ها را به عنوان مصنوعات در نظر بگیریم نه فرآیندهای ایستا. برنامه‌ها برای ایجاد خود به مهندسی نیاز دارند، اما زبان‌های پویا که امکان انسجام اجزا را فراهم میکنند (مانند اسکریپت‌های مدیریت داده)، چشم‌اندازی از یک فرآیند پویا و در حال تکامل برنامه را ارائه میدهند.
بسیاری از سرویس‌های ارائه شده به صورت آنلاین (مانند موتورهای جستجو) برای انجام صحیح وظایف خود نیاز به بازنگری و به‌روزرسانی مداوم دارند. این امر الگوی تجاری جدیدی را برای رایانه‌ها و فناوری اطلاعات به طور کلی و برای بهره‌برداری از نرمافزار به عنوان یک سرویس به طور خاص ایجاد میکند.
###### سیستم عامل اینترنت
می‌توانیم اینترنت را به عنوان یک کامپیوتر مجازی واحد در نظر بگیریم که از اتصال چندین قطعه کوچک، یک سیستم عامل می‌سازد و به هر کسی اجازه میدهد در ایجاد ارزش مشارکت کند.
ارزش‌های جامعه کاربران نرمافزار آزاد برای این الگو مهم هستند، زیرا روحیه جستجو و اشتراک‌گذاری دانش را ترویج میدهند.
کالایی‌سازی فناوری بخشی از فرآیندی است که به صنعت اجازه میدهد تا به سمت ایجاد ارزش بیشتر برای همه حرکت کند. برای صنعت، ایجاد تعادلی که ارزش بیشتری نسبت به ارزش کسب شده توسط شرکتکنندگان انفرادی ایجاد کند، ضروری است.
###### اعتبار و امکان‌سنجی مدل نرمافزار آزاد
در بخش‌های قبلی، به مبانی مدل نرمافزار آزاد و ویژگی‌هایی که آن را از مدل‌های سنتی‌تر متمایز میکند، پرداختیم.
برای ارزیابی پایداری بلندمدت مدل نرمافزار آزاد، به داده‌های بسیار بیشتری نسبت به آنچه در حال حاضر در اختیار داریم نیاز داریم، یعنی به بازه زمانی بسیار وسیع‌تری برای مقایسه دقیق‌تر با مدل‌های سنتی.
زمان مشخص خواهد کرد که آیا نرمافزار آزاد یک مدل اقتصادی جدید است یا خیر و چه ویژگی‌ها و شرایطی به آن اجازه میدهد که چنین باشد.
اکنون به ارائه برخی نتیجه‌گیری‌ها خواهیم پرداخت. اگرچه در زمان نگارش این مطلب، کسب‌وکار مبتنی بر نرمافزار آزاد هنوز نسبتا جدید است، اما ما تفاوت‌هایی را که امکان اتخاذ یک دیدگاه کسب‌وکار جدید را فراهم میکند، برجسته کرده‌ایم؛ دیدگاهی که اساسا مبتنی بر ترویج تولید مشارکتی دانش است.
###### برنامه‌های مبتنی بر نرمافزار آزاد
تولید اجتماعی یک کاربرد یا راهکار خاص، ایجاد ارزشی فراتر از هزینه تولید آن را تشویق میکند و به آن مزیت رقابتی نسبت به سایر گزینه‌های بازار میدهد.
برنامه‌های کاربردی مبتنی بر نرمافزار آزاد، همراه با استانداردهای باز، میتوانند برخی از اثرات اقتصادی که محصولات مبتنی بر مدل سنتی را تقویت میکنند، جبران کنند. بنابراین، علاوه بر ایجاد تمایز قابل توجه با برنامه‌های کاربردی سنتی، آنها امکان استراتژی‌ها و سیاستهای همکاری-رقابتی بین شرکت‌ها را در یک الگوی برد-برد فراهم میکنند.
###### بازار
تولید اجتماعی، اینترنت را با ابتکارات جایگزین برای مدل‌های سنتی به ستوه آورده است. با گذشت زمان، سرمایه اجتماعی به ارزش قابل توجهی برای نوآوری و توسعه در محیطهای باز تبدیل شده است. اکنون مدل‌های تجاری سودآوری داریم که هزینه تولید دانش را تأمین میکنند.
##### مثال 2) کسب و کار دانش
سرویس Innocentive تنها یکی از وب‌سایت‌هایی است که به ایده‌هایی که مسائل خاص را حل میکنند، پاداش میدهد. در این وبسایت، کاربرانی هستند که در ازای دریافت پاداش مالی، سوالاتی را مطرح میکنند (جویندگان) و دیگرانی که آنها را حل میکنند (حل‌کنندگان).
این و نمونه‌های دیگر منجر به ایجاد منطق بازار جدیدی شدهاند که در برخی زمینه‌ها به عنوان ویکی‌نومیکس و جمع‌سپاری از آن یاد میشود. این منطق مبتنی بر مدل کششی است که در بالا دیدیم، یعنی جذب ایده‌ها و تلاش‌ها در مقابل مدل سنتی فشار.
با گذشت زمان، کشف خواهیم کرد که آیا این دیدگاه بازار، الگوهای پذیرش فناوری معمول در بازار سنتی را به سمت یک وضعیت جدید تکامل میدهد یا خیر.
###### کسب‌وکار
چشم‌انداز جدید بازار میتواند فرصت‌های تجاری جدیدی را ارائه دهد که با بهره‌برداری از ایده‌ها، مفاهیم و دانش برای سودآوری، بدون مالکیت آنها، مرتبط است. به عبارت دیگر، ارزش یک برنامه مبتنی بر نرمافزار آزاد در خود راهکار نهفته نیست، بلکه در سرمایه‌ای است که با آن به دست میآید و تولید میشود.
با این وجود، اعتبار و قابلیت اجرای نرمافزار آزاد به عنوان یک مدل، به ویژگیهای طراحی خاص شرکتی که از آن بهره‌برداری میکند نیز بستگی دارد. یعنی، ضروری است که شرکت را حول یک فرصت تجاری پایدار و مستحکم طراحی کنیم.
###### ریسک‌ها
بدون شک، ریسک‌های اصلی برای مدل مبتنی بر نرمافزار آزاد، به دست آوردن تعداد قابل توجهی از کاربران برای تضمین پایداری پروژه و ایجاد پایه‌هایی برای یک مدل کسب‌وکار است که در طول زمان پایدار خواهد بود. همچنین باید رابطه بین سرمایه‌گذاری اولیه و مزایای مورد انتظار را در نظر بگیریم.
###### مطالعه امکان‌سنجی کسب و کار
تحلیل، طراحی و رسمی‌سازی جامع شرکت، تضمین موفقیت کسب‌وکار مبتنی بر نرمافزار آزاد ما را افزایش میدهد. برای به حداکثر رساندن این تضمین‌ها، باید قبل از راهاندازی، قابلیت دوام شرکت بررسی و در یک طرح تجاری رسمی شود.
در مقالات قبلی، رویکرد اولیه‌ای به ویژگیهای اصلی موثر بر پایداری کسب‌وکار نرمافزار سنتی، یعنی جنبه‌های فروش و بازاریابی، همراه با محصولات و خدماتی که توسط کسب‌وکار پوشش داده میشوند، اتخاذ کردیم.
###### شرکت نرمافزار آزاد
همانند هر مدل کسب‌وکاری، یک شرکت مبتنی بر نرمافزار آزاد نیز قبل از راهاندازی به برنامه‌ریزی و طراحی دقیق نیاز دارد. در بخش‌های قبلی، بر اهمیت تحلیل دقیق مبانی کسب‌وکار شرکت به عنوان شرط ارزیابی اعتبار و امکان‌پذیری آن تاکید کردیم.
هم ویژگیهای اساسی نرمافزار آزاد و هم پیامدهایی که در طول این ماژول شرح داده‌ایم، میتوانند بسته به نوع‌شناسی فرصت تجاری و زمینه‌ای که به دنبال بهره‌برداری از آن هستیم، تاثیرات متفاوتی داشته باشند.
بنابراین، استراتژی یک شرکت مبتنی بر نرمافزار آزاد میتواند و باید اقدامات آن را در تمایز کسب‌وکار و تاثیرات اقتصادی محیطش، و همچنین در سرمایه اجتماعی و تولید، علاوه بر همکاری-رقابتی، مشخص کند.
###### جمع‌بندی
در طول این مقاله، ما ویژگیهای نرمافزار آزاد را به عنوان یک مدل اقتصادی بررسی کرده‌ایم، حتی با در نظر گرفتن محدودیتهای داده‌ها با توجه به این واقعیت که مدل‌های کسب‌وکار مبتنی بر نرمافزار آزاد نسبتا جدید هستند.
اولا، مبانی سرمایه اجتماعی و تولید جمعی دانش و ایده‌ها منحصر به نرمافزار آزاد نیست. در حال حاضر چندین طرح وجود دارد که نشان میدهد چگونه همکاری و مشارکت میتواند در نوآوری و تولید دانش امکان‌پذیر باشد.
این اصول اولیه، اهمیت شبکه همکاران و مشارکت و انگیزه آنها را در پیشرفت جهانی و فردی اعضای جامعه آشکار میکند. آنها همچنین جایگزین مناسبی برای مدل‌های تولید سنتی ارائه میدهند.
پیامدهای فلسفه تولید اجتماعی را میتوان از دیدگاه‌های مختلف نیز بررسی کرد. در حالی که برخی از ویژگیهای نرمافزار آزاد تفاوتهای عمده‌ای با سایر مدل‌ها نشان نمیدهند، برخی از ویژگی‌ها وجود دارند که میتوانند به تمایزات مهمی منجر شوند.
در تجارت نرمافزار آزاد، تقویت و بهره‌برداری از اصول متمایز نرمافزار آزاد به منظور ارائه جایگزین‌های معتبر و عملی برای مدل‌های سنتی ضروری است. این اقدامات ناگزیر باید با مطالعه و برنامه‌ریزی دقیق فرصت تجاری تکمیل شوند تا دوام و آینده شرکت نرمافزار آزاد تضمین شود.
2.3.10. مدل‌های کسب‌وکار متن‌باز
وقتی سازمانها هدف خود را از تعامل با متن‌باز، یعنی «چرا»، مشخص کردند، گام مهم بعدی تعیین مناسب‌ترین مدل کسب‌وکار است.
همسوسازی یک مدل کسب‌وکار خوش‌ساخت با ماهیت مشارکتی متن‌باز برای ایجاد جریان‌های درآمدی پایدار و تضمین موفقیت بلندمدت بسیار مهم است.
با این شفافیت «چرا»، سازمانها میتوانند مدل‌های کسب‌وکار مختلفی را که برای بهره‌گیری از روحیه مشارکتی متن‌باز طراحی شدهاند، بررسی کنند. صرف نظر از مدل انتخاب‌شده، استراتژیهای موفق کسب‌وکار متن‌باز اغلب شامل یافتن تعادل مناسب بین تعامل جامعه و ایجاد درآمد است. با همسوسازی مدل انتخاب‌شده با اهداف کلی سازمان و روحیه مشارکتی متن‌باز، کسب‌وکارها میتوانند از پتانسیل کامل تعامل خود با متن‌باز استفاده کنند و هم نوآوری و هم پایداری مالی را تقویت کنند.
بیایید نگاهی به برخی از مدل‌های تجاری رایج در حوزه متن‌باز بیندازیم:
2.3.10.1. پشتیبانی و خدمات (Support and Services)
شرکت‌هایی که از مدل پشتیبانی و خدمات استفاده میکنند، کمک، عیب‌یابی و آموزش نرمافزار متن‌باز را ارائه میدهند. کاربران برای تخصص، پشتیبانی به موقع و راهکارهای سفارشی ارائه شده توسط شرکت هزینه پرداخت میکنند. این مدل با درک این موضوع که سازمانها اغلب هنگام پیاده‌سازی و نگهداری راهکارهای متن‌باز در زیرساخت‌های خود به کمک حرفهای و پشتیبانی قابل اعتماد نیاز دارند، رونق میگیرد.
برای مثال: یک نمونه برجسته از مدل پشتیبانی و خدمات، شرکت Red Hat، ارائه‌دهنده پیشرو در زمینه راهکارهای متن‌باز، است. Red Hat بر ارائه پشتیبانی و خدمات در سطح سازمانی برای طیف وسیعی از نرمافزارهای متن‌باز، از جمله سیستم عامل پرکاربرد لینوکس، تمرکز دارد. در این مدل، سازمانهایی که در خدمات Red Hat مشترک میشوند، به مجموعه‌ای از مزایا دسترسی پیدا میکنند. این مزایا شامل پشتیبانی فنی تخصصی برای رسیدگی سریع به مشکلات، به‌روزرسانی‌ها و وصله‌های نرمافزاری منظم برای افزایش امنیت و ثبات، و برنامه‌های آموزشی جامع برای توانمندسازی تیم‌ها در استفاده موثر از راهکارهای متن‌باز است.
موفقیت ردهت در این است که تشخیص میدهد شرکت‌هایی که نرمافزار متن‌باز را به کار میگیرند، اغلب با چالش‌هایی مواجه میشوند که فراتر از قابلیت‌های خود نرمافزار است. نیاز به کمک به موقع، پشتیبانی قابل اعتماد و راهکارهای سفارشی برای سازمانهایی که به متن‌باز در زیرساخت‌های خود متکی هستند، بسیار مهم است. با ارائه این خدمات ضروری، ردهت نه تنها درآمد ایجاد میکند، بلکه پذیرش یکپارچه و موفقیت پایدار راهکارهای متن‌باز را در اکوسیستم سازمانی تضمین میکند. این مدل با اخلاق مشارکتی متن‌باز همسو است، زیرا این شرکت ضمن ارائه خدمات تخصصی که نیازهای منحصر به فرد کسب‌وکارها را برآورده میکند، به طور فعال با جامعه تعامل دارد.
2.3.10.2. مجوز تجاری (Commercial License)
مدل مجوز تجاری در متن‌باز شامل ارائه یک مجوز تجاری (اغلب اختصاصی) برای نسخه‌ها یا ویژگیهای خاص یک محصول نرمافزاری متن‌باز است. این مدل معمولاً در جایی کار میکند که یک نسخه از نرمافزار تحت یک مجوز متن‌باز (مثلاً Apache یا GPL) توزیع شده باشد. این بدان معناست که کاربران به کد منبع دسترسی آزاد دارند، میتوانند آن را تغییر دهند و نسخههای خود را توزیع کنند. به موازات آن، شرکت یا سازمانی که پشت پروژه متن‌باز است، یک مجوز تجاری برای همان نرمافزار ارائه میدهد. این مجوز تجاری ممکن است شامل ویژگیهای اختصاصی، قابلیت‌های پیشرفته یا ابزارهای اضافی باشد که در نسخه متن‌باز موجود نیستند. مجوزهای تجاری اغلب دارای مزایای اضافی مانند پشتیبانی فنی اختصاصی، به‌روزرسانی‌های منظم و خدمات نگهداری هستند. این خدمات میتوانند برای کسب‌وکارهایی که برای عملیات حیاتی به نرمافزار متکی هستند، بسیار مهم باشند.
این همچنین مجوز دوگانه نامیده میشود زیرا محصول تحت دو مجوز جداگانه در دسترس است. کاربران میتوانند بین نسخه رایگان متن‌باز و نسخه تجاری با ویژگیهای اضافه شده یکی را انتخاب کنند. این به شرکت‌ها اجازه میدهد تا با ارائه مسیری روشن برای کسانی که به ویژگیهای اضافی نیاز دارند و مایل به پرداخت هزینه برای آنها هستند، از نرمافزار خود درآمد کسب کنند.
2.3.10.3. مدل هسته باز (Open Core Model)
به عنوان مثال: یک نمونه قابل توجه از مدل مبتنی بر اشتراک، MongoDB، یک پایگاه داده NoSQL پرکاربرد است. MongoDB یک هسته متن‌باز را در بر میگیرد و دسترسی رایگان به ویژگیهای اساسی آن را برای کاربران تضمین میکند. با این حال، برای کسب‌وکارهایی که به قابلیت‌ها، پشتیبانی و ویژگیهای پیشرفته بیشتری نیاز دارند، MongoDB یک نسخه سازمانی ارائه میدهد.
تحت این مدل، کاربران میتوانند مجوز تجاری MongoDB را خریداری کنند و مجموعه‌ای از ویژگیهای ممتاز مانند گزینه‌های امنیتی پیشرفته، پشتیبانی از LDAP، دسترسی بالا و توان عملیاتی بالا و پشتیبانی فنی جامع را در اختیار داشته باشند. هزینه مجوز نه تنها تلاش‌های توسعه مداوم MongoDB را حفظ میکند، بلکه یک راهکار پایگاه داده قابل اعتماد و غنی از ویژگی‌ها را با پشتیبانی حرفهای در اختیار کاربران قرار میدهد.
این رویکرد، کسب و کارهایی را که به دنبال یک لایه اضافی از ارزش و پشتیبانی فراتر از ارائه استاندارد متن‌باز هستند، برآورده میکند. MongoDB با هماهنگ کردن تولید درآمد با ارائه خدمات پیشرفته، تعادلی بین همکاری متن‌باز و نیازهای عملی شرکت‌ها برقرار میکند. مدل هسته باز، یک نسخه اصلی از نرمافزار را به عنوان متن‌باز ارائه میدهد که ویژگیهای ممتاز آن در نسخه تجاری موجود است. هسته، که با اصول سنتی متن‌باز همسو است، دارای کد منبع باز و قابل دسترس است. پیشنهادات تجاری، از جمله ویژگیهای اختصاصی، از این پایه متن‌باز گسترش می‌یابند. کاربران از نسخه متن‌باز بهره‌مند میشوند، اما میتوانند برای قابلیت‌های انحصاری آن را ارتقا دهند.
یک جامعه متن‌باز قوی بسیار مهم است، حتی اگر پیشنهادات تجاری مخاطبان تخصصی را هدف قرار دهند. این مدل ضمن تضمین بودجه پایدار، تعهد به اصول متن‌باز را حفظ میکند. عملکرد اصلی همچنان متن‌باز باقی می‌ماند و شفافیت و همکاری جامعه را تقویت میکند. این رویکرد، مقیاس‌پذیری سریع پایگاه کاربر را تسهیل میکند، به طوری که نسخه رایگان کاربرانی را جذب میکند که ممکن است بعدا در ویژگیهای پریمیوم ارزش پیدا کنند و به رشد درآمد کمک کنند.
برای مثال: GitLab، یک مدیر مخزن Git مبتنی بر وب، یک نسخه متن‌باز با ویژگیهای ضروری کنترل نسخه ارائه میدهد. دو نسخه تجاری، معروف به Premium و Ultra، با همکاری پیشرفته، امنیت و انطباق بهتر، مقیاس‌پذیری و سایر ویژگی‌ها ارائه میشوند.
2.3.10.4. خدمات مدیریت‌شده (Managed Services)
خدمات مدیریت‌شده شامل ارائه میزبانی، نگهداری و پشتیبانی عملیاتی برای نرمافزارهای متن‌باز، اغلب در یک محیط ابری، میشود. شرکت‌هایی مانند hyperscalers، این خدمات را برای اطمینان از عملکرد یکپارچه نرمافزار ارائه میدهند و سازمانها را قادر میسازند تا بدون بار مدیریتی روزانه از مزایای آن بهره‌مند شوند. این امر به مشتریان اجازه میدهد تا از پروژه‌های متن‌باز بدون نگرانی در مورد پیچیدگی‌های عملیاتی استفاده کنند. اجرای یک پروژه متن‌باز در مقیاس جهانی شامل راهاندازی مراکز داده در سراسر جهان، استقرار نرمافزار متن‌باز، اعمال وصله‌های امنیتی منظم و اجرای بهترین شیوه‌ها برای مقیاس‌پذیری و قابلیت اطمینان است. hyperscalers این جزئیات را مدیریت میکند و به مشتریان اجازه میدهد تا از انواع پروژه‌های متن‌باز بدون بار سنگین و نامتمایز استفاده کنند.
در موارد خاص، شرکت مبدا پروژه متن‌باز ممکن است خدمات مدیریت‌شده خود را ارائه دهد. در حالی که روی یک ابرمقیاس مستقر میشود، جنبه‌های عملیاتی متعلق به شرکت است نه ابرمقیاس. با توجه به مشارکت گسترده شرکت با نگهدارندگان در پروژه، آنها عمیق‌ترین درک را از نحوه استقرار پروژه در مقیاس بزرگ دارند. این مدل یک جریان درآمد قابل اعتماد برای شرکت ایجاد میکند و برای کسب‌وکارهایی که به دنبال ارزش و پشتیبانی اضافی فراتر از ارائه اولیه متن‌باز هستند، جذاب است.
برای مثال: خدمات وب آمازون (AWS) خدمات مدیریت‌شده‌ای را برای انواع ابزارها و پایگاه‌های داده متن‌باز ارائه میدهد، از جمله ارائه سرویس Amazon Elastic Kubernetes (EKS) برای تنظیم کارآمد Kubernetes در مقیاس بزرگ. این سرویس در تمام مناطق جهانی AWS قابل دسترسی است و دسترسی گسترده را تضمین میکند. یکی از اصول اصلی این سرویس، سازگاری بالادستی است. این بدان معناست که مشتریان میتوانند برنامه‌های متن‌باز Kubernetes را به طور یکپارچه در مناطق مختلف مستقر کنند. AWS مسئولیت مدیریت کامل چرخه عمر خوشه‌های Kubernetes را بر عهده دارد و وظایفی مانند راهاندازی، نگهداری و ارتقاء را بر عهده میگیرد. این مدیریت جامع به اعمال روتین وصله‌ها و رسیدگی به جنبه‌های مختلف عملیاتی نیز گسترش می‌یابد و مشتریان را از این بارهای عملیاتی رهایی می‌بخشد و در عین حال میتوانند از مزایای یک پروژه متن‌باز بهره‌مند شوند.
2.3.10.5. فروش سخت‌افزار (Hardware Sales)
این مدل کسب‌وکار برای شرکتهای تولیدکننده سخت‌افزار، به‌ویژه فروشندگان سیلیکون، طراحی شده است. در این رویکرد، شرکت به‌طور فعال در پروژه‌های متن‌باز مرتبط با محصولات سخت‌افزاری خود مشارکت میکند. هدف اصلی این است که اطمینان حاصل شود که تمام ویژگیهای سخت‌افزاری به‌طور کامل در نرمافزار متن‌باز بالادستی ادغام و فعال شدهاند. مشتریانی که از پروژه‌های متن‌باز مرتبط با سخت‌افزار استفاده میکنند، رضایت بیشتری را تجربه میکنند، زیرا این مشارکت‌ها تضمین میکنند که سرمایه‌گذاری سخت‌افزاری آنها به عملکرد و قابلیت‌های برتر تبدیل میشود. رویکرد مشارکتی باعث ایجاد وابستگی مشتری به فروشنده سخت‌افزار میشود. آنها به دلیل عملکرد و ادغام بهینه‌شده‌ای که از طریق مشارکت‌های متن‌باز حاصل میشود، تمایل دارند وفادار بمانند. این امر باعث ایجاد وابستگی مشتریان به آن فروشنده سخت‌افزار میشود و یک جریان درآمدی برای فروشنده سخت‌افزار ایجاد میکند تا توسعه متن‌باز را حفظ کند.
برای مثال: اینتل سیلیکون جدیدی تولید میکند که در مراکز داده، فضای ابری، شبکه، لبه یا دستگاه‌های کلاینت استفاده میشود. با هر نسخه جدید از سیلیکون، اینتل مجموعه دستورالعملهای پیشرفته‌تری را معرفی میکند که سرعت پردازش و کارایی را افزایش میدهد. آنها در بیش از ۳۰۰ پروژه متن‌باز مشارکت میکنند تا اطمینان حاصل شود که این دستورالعملهای تازه معرفی‌شده به ساده‌ترین شکل ممکن فعال میشوند. با انجام این کار، اینتل قصد دارد تجربه‌ای جامع و ساده را در اختیار مشتریان قرار دهد و به آنها اجازه دهد تا از حداکثر مزایای پروژه‌های متن‌باز و جدیدترین فناوری سیلیکون بهره‌مند شوند. مشتریان، چه از ابرمقیاس‌کننده‌هایی مانند AWS استفاده کنند و چه از لپتاپی که از فروشگاه خرده‌فروشی خریداری کرده‌اند، استفاده کنند، میتوانند از این پروژه‌های متن‌باز بهره ببرند. این امر منجر به یک تجربه منسجم و بهینه میشود که در آن ترکیب پیشرفتهای متن‌باز و جدیدترین سیلیکون اینتل، عملکرد و کارایی برتر را ارائه میدهد.
2.3.10.6. مشاوره و توسعه سفارشی (Consulting and Custom Development)
مدل مشاوره و توسعه سفارشی یک رویکرد استراتژیک است که در آن شرکت‌ها در ارائه خدمات سفارشی، از جمله مشاوره، سفارشی‌سازی و راهکارهای سفارشی ساخته شده بر اساس نرمافزار متن‌باز، تخصص دارند. این مدل حول ارائه تخصص به سازمانهایی متمرکز است که به دنبال پیاده‌سازی‌ها، پیکربندی‌ها و بهینه‌سازی‌های شخصی‌سازی‌شده راهکارهای متن‌باز برای برآوردن نیازهای خاص خود هستند.
شرکت‌هایی که در این مدل فعالیت میکنند، دانش و مهارت‌های تخصصی در فناوریهای متن‌باز را جمع‌آوری میکنند و خود را به عنوان متخصص در ارائه راهکارهای سفارشی معرفی میکنند. آنها برای پروژه‌های متن‌باز، نگهدارندگانی استخدام میکنند که به نوبه خود به آنها امکان میدهد تا اعتماد مشتریان خود را جلب کنند. شرکت‌ها با ارائه خدمات و راهکارهای شخصی‌سازی‌شده، ارزش قابل توجهی به اکوسیستم متن‌باز اضافه میکنند. مشتریان از پیاده‌سازی‌های سفارشی که کاربرد نرمافزار متن‌باز را به حداکثر می‌رساند، بهره‌مند میشوند. و این یک جریان درآمدی برای شرکت‌ها ایجاد میکند.
به عنوان مثال: بسیاری از یکپارچه‌سازان سیستم در سفارشی‌سازی راهکارهای متن‌باز برای مشتریان تخصص دارند.
2.3.10.7. جمع‌بندی
اگرچه این مدل‌های کسب‌وکار جامع نیستند، اما رویکردهای متنوعی را که شرکت‌ها میتوانند در چشم‌انداز متن‌بازِ همواره در حال تکامل اتخاذ کنند، برجسته میکنند. تکامل مداوم اکوسیستم متن‌باز، نوآوری در مدل‌های کسب‌وکار را تقویت میکند و پتانسیل شرکت‌ها را برای بهره‌برداری از نرمافزار متن‌باز، مشارکت در جامعه و حفظ عملیات تجاری خود نشان میدهد.
2.3.11. استراتژیهای درآمدزایی پروژه‌های متن‌باز
این پست وبلاگ بررسی میکند که چگونه پروژه‌های متن‌باز میتوانند در عین رایگان بودن برای کاربران، درآمد ایجاد کنند. ما به مدل‌های تأمین مالی محبوب مانند کمکهای مالی، رویکردهای فریمیوم، خدمات پشتیبانی فنی، حمایتهای مالی، مدل‌های صدور مجوز، فروش کالا و مدل‌های هسته باز میپردازیم.
سپس پیشینه‌ای در مورد تکامل این استراتژی‌ها ارائه می‌دهیم و مثال‌های عملی، چالش‌ها و چشم‌انداز آینده کسب درآمد از متن‌باز را مورد بحث قرار می‌دهیم. برای بینش‌های بیشتر، به مقالات مرتبط در مورد پلتفرم‌هایی مانند Patreon و GitHub Sponsors، همراه با دیدگاه‌های متفکرانه از جامعه Dev.to، ارجاع داده میشود.
2.3.11.1. مقدمه
نرمافزار متن‌باز با همکاری جامعه و دسترسی آزاد رونق میگیرد. با این حال، حفظ کیفیت، تضمین زیرساخت قوی و پاداش دادن به مشارکت‌کنندگان نیاز به حمایت مالی پایدار دارد. این مقاله، استراتژیهای متنوع درآمدی را بررسی میکند که پروژه‌های متن‌باز را قادر می‌سازد ضمن احترام به ارزش‌های اصلی خود، به توسعه خود ادامه دهند. این پست با بررسی مدل‌های سنتی مانند کمکهای مالی و سرمایه‌گذاری جمعی در کنار رویکردهای مدرن مانند مدل‌های مجوز دوگانه و هسته باز، راهنمای جامعی را برای توسعه‌دهندگان و نگهدارندگان پروژه ارائه میدهد.
2.3.11.2. پیشینه و زمینه
از نظر تاریخی، پروژه‌های متن‌باز به کمکهای داوطلبانه و حسن نیت جامعه متکی بوده‌اند. با این حال، با بلوغ اکوسیستم، پروژه‌ها با چالش‌هایی مانند نگهداری زیرساخت، پرداخت هزینه زمان توسعه‌دهندگان و تضمین امنیت مواجه شدند. مدل‌های تامین مالی به موازات هم تکامل یافتند. امروزه، بسیاری از پروژه‌های متن‌باز، مدل‌های سنتی مبتنی بر کمکهای مالی را با رویکردهای نوآورانه‌ای مانند مدل‌های فریمیوم، صدور مجوز دوگانه و حمایتهای مالی شرکت‌ها ترکیب میکنند.
این تکامل منجر به ایجاد اکوسیستمی شده است که در آن استراتژیهای درآمد با مشارکت جامعه و پایداری در هم تنیده شدهاند. اصطلاحات کلیدی مانند بودجه متن‌باز، استراتژیهای کسب درآمد و توسعه پایدار به بخش جدایی‌ناپذیری از بحث‌های پیرامون پایداری بلندمدت پروژه تبدیل شدهاند. پروژه‌هایی مانند Red Hat و GitLab نشان میدهند که چگونه مدل‌های درآمدی که به خوبی پیاده‌سازی شدهاند میتوانند از نرمافزارهای رایگان با کیفیت بالا پشتیبانی کنند.
2.3.11.3. مفاهیم و ویژگیهای اصلی
در ادامه استراتژیهای اصلی تامین مالی را به همراه ویژگی‌ها و همپوشانی‌های آنها شرح می‌دهیم:
#### کمکهای مالی و تامین مالی جمعی
شاید آشناترین مدل، یعنی کمکهای مالی، به حمایت مالی داوطلبانه کاربران متکی باشد. این کمکها میتوانند یک‌باره یا مکرر باشند که اغلب از طریق پلتفرم‌هایی مانند Patreon، GitHub Sponsors یا Open Collective مدیریت میشوند. کمپینهای جمع‌آوری سرمایه جمعی در سایت‌هایی مانند Kickstarter نیز میتوانند هنگام راهاندازی ارتقاءهای بلندپروازانه یا ویژگیهای جدید بسیار مفید باشند.
نکات کلیدی عبارتند از:
سهولت دسترسی: کاربران میتوانند به سرعت و بدون مدل‌های پیچیده اشتراک، مشارکت کنند.
مشارکت اجتماعی: مستقیما بودجه را به محبوبیت پروژه و رضایت کاربر مرتبط میکند.
#### مدل‌های فریمیوم
مدل فریمیوم یک پیشنهاد برد-برد است که در آن محصول اصلی رایگان است، اما ویژگیهای پریمیوم اضافی، افزونه‌ها یا سرویس‌های ابری با پرداخت هزینه در دسترس هستند. این مدل موارد زیر را امکان‌پذیر میکند:
تقسیم‌بندی کاربران: کاربران عادی از قابلیت‌های اصلی رایگان بهره‌مند میشوند، در حالی که کسب‌وکارهایی که به ویژگیهای پیشرفته نیاز دارند، برای ارزش اضافی هزینه پرداخت میکنند.
تنوع درآمد: با تبدیل بخشی از کاربران رایگان به مشتریان پرداخت‌کننده، از درآمد پایدار پشتیبانی میکند.
#### پشتیبانی و خدمات
یکی دیگر از جریان‌های درآمدی حیاتی شامل ارائه پشتیبانی حرفهای و خدمات مشاورهای است. بسیاری از سازمانها مشتاق به تامین پشتیبانی فنی، آموزش و راهکارهای متناسب هستند. نام‌های بزرگی مانند Red Hat کل کسب‌وکار خود را بر پایه پشتیبانی از زیرساخت‌های متن‌باز بنا کرده‌اند و از در دسترس بودن پشتیبانی در سطح سازمانی اطمینان حاصل میکنند.
پروژه‌ها میتوانند با تاکید بر موارد زیر از این مدل بهره ببرند:
خدمات ارزش افزوده: تضمین پشتیبانی قابل اعتماد، اعتماد به جامعه متن‌باز را افزایش میدهد.
مشاوره مقیاس‌پذیر: جلسات آموزشی، اصلاحات سفارشی و عیب‌یابی اختصاصی را تسهیل میکند.
#### حمایتهای مالی
حمایت مالی شرکت‌ها میتواند ثبات مالی بلندمدتی را برای پروژه‌های متن‌باز فراهم کند. شرکتهای بزرگ فناوری مانند گوگل و مایکروسافت مدت‌هاست که از پروژه‌های متن‌باز بنیادی که جزئی جدایی‌ناپذیر از اکوسیستم‌هایشان هستند، حمایت مالی میکنند. این مدل معمولا به این صورت عمل میکند:
حمایت مالی مستقیم: سازمانها در ازای حمایت یا تقدیر از افراد، حمایت مالی ارائه میدهند.
همسویی با اهداف شرکت: حمایتهای مالی نه تنها پروژه‌ها را تامین مالی میکنند، بلکه آنها را به سمت رفع نیازهای صنعت هدایت میکنند.
#### صدور مجوز و صدور مجوز دوگانه
مدل مجوز دوگانه به پروژه‌های متن‌باز اجازه میدهد تا کد را آزادانه به اشتراک بگذارند و در عین حال یک مجوز تجاری برای برنامه‌های اختصاصی ارائه دهند. با انجام این کار، شرکت‌هایی که کتابخانه‌های متن‌باز را در محصولات تجاری ادغام میکنند، میتوانند مجوزی را تضمین کنند و محدودیتهای بالقوه‌ای مانند محدودیتهای موجود در مجوزهای GPL یا AGPL را دور بزنند.
شفافیت قانونی: مرزهای مشخصی بین استفاده از متن‌باز و استفاده سازمانی ایجاد میکند.
درآمد برای نوآوری: یک مدل درآمد دوگانه ارائه میدهد – یک نسخه رایگان برای توسعه جامعه و یک نسخه پولی برای برنامه‌های تجاری با ریسک بالا.
#### Merchandising
فروش کالاهای برنددار – مانند تی‌شرت، لیوان و استیکر – یک استراتژی تکمیلی است که نه تنها درآمد ایجاد میکند، بلکه پروژه را نیز تبلیغ میکند. پلتفرم‌هایی مانند Teespring و Redbubble میتوانند فروش کالاها را تسهیل کنند. اگرچه منبع درآمد اصلی نیست، اما به عنوان یک ابزار بازاریابی عالی و سازنده جامعه عمل میکند.
#### مدل هسته باز
این مدل مشابه رویکرد فریمیوم است که در آن یک هسته متن‌باز به صورت رایگان در دسترس است و درآمد از ویژگیهای اختصاصی اضافی حاصل میشود. نمونه‌های برجسته شامل GitLab و ElasticSearch هستند. این استراتژی به پروژه‌ها اجازه میدهد تا ضمن تضمین جریان درآمدی ثابت از مشتریان سازمانی، ارزش مداومی را برای کاربران رایگان ارائه دهند.
#### مشارکت‌ها و کمکهای مالی
در نهایت، مشارکت‌ها و کمکهای مالی نقش مهمی ایفا میکنند. بسیاری از سازمانهای غیرانتفاعی، دولت‌ها و شرکتهای بزرگ فناوری، کمکهای مالی را برای حمایت از طرحهای متن‌باز که با ماموریت‌های آنها همسو هستند، ارائه میدهند. برنامه‌هایی مانند برنامه پشتیبانی متن‌باز موزیلا (MOSS) و دفتر برنامه‌های متن‌باز گوگل، نمونه‌هایی از چنین همکاری‌هایی هستند.
#### جدول استراتژیهای درآمدی
2.3.12. استراتژیهای کلیدی درآمدی در پروژه‌های متن‌باز
در جدول زیر، خلاصه‌ای از استراتژیهای درآمدی که پروژه‌های متن‌باز برای تأمین مالی و پایداری خود به کار میگیرند، آورده شده است:
استراتژی درآمد |
شرح |
مثال‌ها / پلتفرم‌ها |
|---|---|---|
کمکهای مالی و تأمین مالی جمعی |
حمایت مالی کاربران از طریق کمکهای مستقیم و کمپین‌ها. |
Patreon, GitHub Sponsors, Open Collective |
مدل فریمیوم (Freemium) |
محصول اصلی رایگان با ویژگی‌ها یا خدمات پیشرفته پولی. |
افزونه‌های پریمیوم، پشتیبانی پیشرفته |
پشتیبانی و خدمات |
ارائه خدمات فنی، مشاوره، آموزش و سفارشی‌سازی. |
خدمات مشاورهای Red Hat |
حمایتهای مالی شرکتی |
حمایت مالی شرکتهای وابسته به نرمافزار. |
Google, Microsoft, پلتفرم‌های حمایت مالی |
صدور مجوز دوگانه (Dual Licensing) |
کد منبع‌باز رایگان با امکان خرید مجوز تجاری اختصاصی. |
مجوزهای GPL/AGPL، هزینه‌های مجوز تجاری |
بازاریابی کالای برند (Merchandising) |
فروش کالاهای برند برای ارتقای هویت جامعه. |
Teespring, Redbubble |
مدل هسته باز (Open Core) |
ارائه هسته متن‌باز با قابلیت‌های سازمانی پولی. |
GitLab, ElasticSearch |
مشارکت‌ها و کمکهای مالی |
تأمین مالی از طریق کمکهای بلاعوض یا نهادهای دولتی. |
Mozilla MOSS, Google Open Source Programs |
#### کاربردها و موارد استفاده
استراتژیهای درآمدی مورد بحث توسط بسیاری از پروژه‌ها با موفقیت به کار گرفته شدهاند. در اینجا چند مثال عملی آورده شده است:
#### مثال ۱) لینوکس رد هت انترپرایز
شرکت رد هت با ارائه پشتیبانی، آموزش و مشاوره گسترده، یک توزیع رایگان لینوکس را به یک شرکت چند میلیون دلاری تبدیل کرد. این مدل، نمونه بارزی از تبدیل نرمافزار متن‌باز به یک کسب‌وکار پایدار و سودآور بدون به خطر انداختن اصول جامعه است.
#### مثال ۲) مدل هسته باز گیت‌لب
گیت‌لب نسخه عمومی نرمافزار خود را به‌صورت رایگان ارائه میدهد، در حالی که ویژگیهای پیشرفته را در یک نسخه اختصاصی که شرکت‌ها میتوانند برای آن هزینه کنند، ارائه میدهد. این رویکرد تضمین میکند که کاربران رایگان همچنان از این پروژه بهره‌مند شوند و در عین حال از مشتریان تجاری که به قابلیت‌های پیشرفته نیاز دارند، درآمد کسب کنند.
#### مثال ۳) تامین مالی جمعی برای پروژه‌های متن‌باز خاص
پروژه‌های کوچک‌تر، که ممکن است نتوانند حمایت مالی شرکتهای بزرگ را جذب کنند، میتوانند از قدرت جمع‌آوری سرمایه جمعی بهره ببرند. به عنوان مثال، یک پروژه میتواند از کیک‌استارتر برای جمع‌آوری سرمایه جهت پیاده‌سازی یک ویژگی جدید و حیاتی استفاده کند. این کار نه تنها بودجه توسعه را تامین میکند، بلکه یک جامعه فعال از حامیان را نیز ایجاد میکند.
#### چالش‌ها و محدودیتها
اگرچه استراتژیهای درآمدی زیادی برای پروژه‌های متن‌باز وجود دارد، اما چالش‌های متعددی نیز وجود دارد:
#### وابستگی به مشارکت اجتماعی
منابع درآمدی مانند کمکهای مالی و جمع‌آوری سرمایه جمعی به شدت به یک پایگاه کاربری فعال و درگیر وابسته هستند. کاهش مشارکت جامعه میتواند منجر به کاهش درآمد شود.
#### ایجاد تعادل بین ویژگیهای رایگان و پولی
پروژه‌ها باید با دقت بین پیشنهادات رایگان و خدمات ویژه تعادل برقرار کنند. تجاری‌سازی بیش از حد، خطر بیگانه شدن جامعه اصلی را به همراه دارد، در حالی که کاهش درآمد ممکن است پایداری پروژه را به خطر بیندازد.
#### پیچیدگی‌های حقوقی و صدور مجوز
به طور خاص، مجوز دوگانه نیاز به ساختار قانونی دقیقی دارد. پروژه‌ها باید اطمینان حاصل کنند که مجوزهای متن‌باز (مثلاً GPL) و مجوزهای تجاری با هم سازگار هستند.
#### پشتیبانی متمرکز بر منابع
ارائه پشتیبانی و خدمات پولی میتواند منابع زیادی را مصرف کند. همه تیم‌ها ظرفیت گسترش این خدمات را با افزایش تعداد کاربران ندارند.
#### نیروهای بازار و رقابت
در چشم‌انداز فناوری که به سرعت در حال تحول است، رقابتی ماندن نیازمند نوآوری و سازگاری مداوم است. مدل‌های درآمدی برای حفظ ارتباط، نیاز به ارزیابی مجدد منظم دارند.
#### چشم‌انداز آینده و نوآوری‌ها
با نگاهی به آینده، پایداری پروژه‌های متن‌باز با تکامل مدل‌های درآمدی و فناوریهای نوظهور شکل خواهد گرفت:
#### ادغام با بلاکچین
برخی پروژه‌ها در حال بررسی استفاده از فناوری بلاکچین برای ایجاد مدل‌های جدید برای شفافیت و پاسخگویی در تامین مالی هستند. توکنیزه کردن مجوزهای متن‌باز و تقسیم درآمد از طریق قراردادهای هوشمند میتواند توزیع عادلانه‌تری از درآمد را بین مشارکت‌کنندگان فراهم کند. به عنوان مثال، ابتکاراتی مانند License Token این هم‌افزایی‌ها را بررسی میکنند.
#### تامین مالی غیرمتمرکز از طریق DAOها
سازمانهای خودمختار غیرمتمرکز (DAO) کانال‌های نوآورانه‌ای برای مدیریت و تامین مالی ایجاد میکنند. با اجازه دادن به اعضای جامعه برای رأی دادن مستقیم در مورد تخصیص بودجه، پروژه‌ها میتوانند مدیریت مالی دموکراتیک‌تر و کارآمدتری را تضمین کنند.
#### مشارکت‌های شرکتی پیشرفته
با افزایش اتکای شرکت‌ها به متن‌باز، انتظار میرود مدل‌های حمایت مالی متناسب‌تری ایجاد شوند که استراتژیهای مسئولیت اجتماعی شرکتی (CSR) شرکت‌ها را با توسعه مبتنی بر جامعه همسو کنند. این روند احتمالا همکاری‌های عمیق‌تر و ثبات مالی بلندمدت را تقویت میکند.
#### تجزیه و تحلیل پیشرفته و کسب درآمد تطبیقی
ابزارهای آینده ممکن است از تجزیه و تحلیل داده‌ها برای درک بهتر رفتار کاربر استفاده کنند و پروژه‌ها را قادر سازند تا مدل‌های فریمیوم و خدمات پشتیبانی خود را متناسب کنند. مدل‌های قیمت‌گذاری تطبیقی که بر اساس استفاده جامعه و روندهای بازار تنظیم میشوند، میتوانند تولید درآمد را انعطاف‌پذیرتر کنند.
#### نکات کلیدی
در زیر فهرستی از نکات اساسی این بحث آمده است:
تامین مالی جامعه بسیار مهم است: کمکهای مالی، جمع‌آوری سرمایه جمعی و حمایتهای مالی، ستون فقرات بسیاری از پروژه‌های متن‌باز را تشکیل میدهند.
مدل‌های درآمدی چندگانه، پایداری را تضمین میکنند: مدل‌های فریمیوم، مجوزهای دوگانه و رویکردهای هسته باز با هم ترکیب میشوند تا جریان‌های درآمدی متنوع ایجاد کنند.
تعادل قانونی و عملیاتی ضروری است: پروژه‌های متن‌باز باید اطمینان حاصل کنند که اعتماد جامعه را حفظ میکنند و در عین حال با موفقیت از پیشنهادات خود درآمد کسب میکنند.
فناوریهای نوظهور فرصت‌های جدیدی ارائه میدهند: ادغام بلاکچین، DAOها و کسب درآمد تطبیقی میتواند نحوه تأمین مالی پروژه‌های متن‌باز را متحول کند.
#### جمع‌بندی
استراتژیهای درآمدی پروژه‌های متن‌باز برای حفظ نرمافزارهای آزاد و حمایت از جوامع پشت آنها ضروری هستند. توسعه‌دهندگان میتوانند از طریق کمکهای مالی، سرمایه‌گذاری جمعی، مدل‌های فریمیوم، خدمات پشتیبانی، حمایتهای مالی، استراتژیهای صدور مجوز، فروش کالا و مدل‌های نوآورانه مانند هسته باز، بودجه لازم برای نوآوری و تکامل را تأمین کنند.
تکامل این استراتژی‌ها نه تنها تضمین میکند که پروژه‌ها عملیاتی بمانند، بلکه مشارکت‌کنندگان نیز به طور منصفانه پاداش دریافت میکنند. چالش‌هایی مانند مشارکت جامعه، پیچیدگی‌های قانونی و تقاضای منابع باید با دقت بررسی شوند. با نگاهی به آینده، فناوری بلاکچین، بودجه غیرمتمرکز و تجزیه و تحلیل پیشرفته نویدبخش تحول بیشتر در چشم‌انداز تامین مالی هستند.
در پایان، همسو کردن استراتژیهای کسب درآمد با اصول متن‌باز، کلید پایداری بلندمدت است. چه شما یک توسعه‌دهنده باشید که به دنبال تامین بودجه است و چه یک علاقه‌مند به حمایت از پروژه مورد علاقه خود، درک و استفاده از این مدل‌های درآمدی، یک اکوسیستم برد-برد ایجاد میکند. با حمایت مداوم جامعه و نوآوری‌های هوشمند، نرمافزار متن‌باز به پیشرفت فناوری ادامه خواهد داد و در عین حال به آرمان‌های بنیادی خود وفادار خواهد ماند. dev.to
2.3.13. کسب درآمد از پروژه‌های متن‌باز
متن‌باز در اواسط دهه ۷۰ میلادی با ارائه رایگان نرمافزار توسط دانشگاهیان و مهندسان مشتاق آغاز شد. هیچ مفهومی از مدل کسب‌وکار وجود نداشت و پول لازم برای حمایت از این پروژه‌های «نرمافزار آزاد» (که تعدادشان بسیار کم بود) عمدتا از کمکهای تحقیقاتی تأمین میشد. دو دهه بعد، لینوکس استفاده از نرمافزار متن‌باز را برای موارد استفاده تجاری عمومی کرد. آزمایش‌هایی پیرامون تجاری‌سازی آغاز شد که شامل پشتیبانی و خدمات پولی علاوه بر نرمافزار آزاد بود.
2.3.13.1. همه نرمافزارهای متن‌باز راهی برای حفظ خود پیدا نکرده‌اند
با این حال، همه نرمافزارهای متن‌باز راهی برای حفظ خود پیدا نکرده‌اند. برای مثال، cURL بیش از 10 میلیارد بار در سراسر جهان نصب شده است، اما تنها هشت نگهدارنده دارد. و نباید Heartbleed را فراموش کنیم. در سال 2012، PR که به OpenSSL – ستون فقرات دنیای دیجیتال ما که تنها توسط دو نفر نگهداری میشود – پیشنهاد شد، حاوی اشتباهی بود که عواقب گسترده‌ای به همراه داشت. یاهو، نتفلیکس و حتی دولت فدرال کانادا مجبور به تعطیلی وبسایتها شدند.
بعدها، مدیرعامل بنیاد نرمافزاری OpenSSL در مقاله‌ای با عنوان «پول، مسئولیت و غرور» در مورد این حادثه نوشت و توضیح داد که چقدر بودجه‌ی کمی دارند و چقدر بیش از حد کار میکنند.
آن مقاله بحثی را در مورد چگونگی اتکای شدید شرکت‌ها و جامعه به متن‌باز – در حالی که هرگز بودجه یا کمکی به آن نمی‌کنند – برانگیخت.
2.3.13.2. عصر جدید متن‌باز
وقتی رایانش ابری در اوایل دهه ۲۰۰۰ شروع به ظهور کرد، به شرکت‌ها اجازه داد تا برنامه‌های متن‌باز را به عنوان نرمافزار به عنوان سرویس اجرا کنند. هنگامی که سرویس متن‌باز روی ابر میزبانی میشد، کاربر نمی‌دانست – یا اهمیتی نمی‌داد که بداند – که آیا این یک نرمافزار متن‌باز است یا اختصاصی. میزبانی متن‌باز در ابر، آن را نامرئی می‌کرد و کاربران هیچ تفاوتی بین برنامه‌های متن‌باز و سرویس‌های اختصاصی نمی‌دیدند. استفاده از سرویس‌های متن‌باز، علیرغم عدم آگاهی در مورد وجود و کاربرد آنها، همچنان به سرعت در حال افزایش بود. این تکامل و پذیرش مداوم سرویس‌های متن‌باز، ثابت کرد که متن‌باز پتانسیل تجاری مشخصی دارد.
از آن زمان، شاهد ظهور موج جدیدی از استارتاپ‌های متن‌باز بوده‌ایم که هم دنیای توسعه نرمافزار و هم دنیای استارتاپ‌ها را طوفانی کرده‌اند. سرمایه‌گذاران خطرپذیر متوجه این موضوع شدند و برخی از استارتاپ‌های متن‌باز صدها میلیون دلار جذب سرمایه کردند و به شرکتهای یونیکورن تبدیل شدند. به عنوان مثال، Grafana Labs در دور سوم جذب سرمایه در سال ۲۰۲۱، ۲۲۰ میلیون دلار جذب سرمایه داشت و Redis طی ده سال، ۳۵۶ میلیون دلار جذب سرمایه داشت.
این نسل جدید از سازمانهای متن‌باز میدانند که چگونه بازی پول را انجام دهند. اگرچه آنها بر اساس اصول و فرآیندهای متن‌باز ساخته شدهاند، اما از آنچه دنیای استارتاپ‌ها ارائه میدهد، بهترین بهره را میبرند.
امروزه، پروژه بزرگ متن‌باز بعدی میتواند از یک شرکت فناوری، یک دانشگاه، زیرزمین خانه کسی یا یک مرکز رشد باشد. اما یک چیز قطعی است: اکنون میتوان از متن‌باز درآمد کسب کرد و این امکان را ایجاد کرد که یک کسب‌وکار کامل ایجاد شود یا صرفا به آن نگهدارندگان سخت‌کوش حقوق پرداخت شود.
2.3.13.3. مدل‌های کسب درآمد متن‌باز
روشهای مختلفی برای کسب درآمد از یک پروژه متن‌باز وجود دارد. در اینجا چند مدل آورده شده است:
2.3.13.4. مدل OpenSaaS
اگر پروژه شما تقاضای زیادی از سوی کاربران ایجاد کرده است، یک جایگزین نرمافزار به عنوان سرویس (Software-as-a-Service) ارائه دهید. شما باید قیمت مناسبی پیدا کنید تا کاربران انگیزه‌ای برای میزبانی و نگهداری مستقل نداشته باشند، اما میتوانید هزینه را با مزایایی توجیه کنید. ارائه خدمات میزبانی با سایر خدمات مانند پشتیبانی، آموزش یا درخواست‌های ویژگیهای پولی، انعطاف‌پذیری بیشتری را در حاشیه سود به شما میدهد.
این گزینه ممکن است برای هر پروژه متن‌بازی کار نکند، اما گزینه‌ای محبوب است که مرز مشخصی بین نسخههای رایگان و پولی ترسیم میکند.
این مدل همچنین به شرکت‌ها و توسعه‌دهندگان این امکان را میدهد که خودشان میزبانی وب را بر عهده بگیرند، یعنی خودشان امنیت و نگهداری را بر عهده بگیرند یا یک بسته کامل را با پرداخت هزینه دریافت کنند. همچنین دری را به روی انواع جدیدی از کاربران پروژه که دانش فنی کمتری دارند، باز میکند.
2.3.13.5. درخواست‌های ویژگیهای سفارشی
ارائه خدمات اضافی راه خوبی برای کسب درآمد از پروژه‌های متن‌باز است. شما نرمافزار را به صورت رایگان توزیع می‌کنید، اما ویژگیهای اضافی هزینه دارند. این یک مدل ساده برای کسب درآمد از نرمافزار متن‌باز است، زیرا برای شرکت‌ها مقرون به صرفه‌تر است که شما را برای توسعه قابلیت‌های سفارشی مستقیماً استخدام کنند.
2.3.13.6. طرحهای پشتیبانی
ارائه پشتیبانی به کاربران، به ویژه کاربران سازمانی، یکی از اصلی‌ترین راه‌های کسب درآمد با نرمافزار متن‌باز برای یک توسعه‌دهنده است. وقتی آنها نیاز به عیب‌یابی نرمافزار شما داشته باشند، احتمالاً حاضرند برای پشتیبانی شما هزینه بپردازند.
2.3.13.7. صدور مجوز چندگانه
نرمافزار خود را تحت دو یا چند مجموعه شرایط و ضوابط توزیع کنید. یک سناریوی خوب برای نرمافزار متن‌باز این است که یک مجوز نرمافزار اختصاصی داشته باشید، برنامه‌های اختصاصی مشتق‌شده از آن ایجاد کنید و یک نرمافزار رایگان ارائه دهید. بنابراین، شما نیاز دارید که هر کار مشتق‌شده تحت همان مجوز منتشر شود.
دارنده حق نشر نرمافزار معمولا نسخه رایگان نرمافزار را با هزینه کم یا بدون هزینه ارائه میدهد و با فروش مجوزهای اختصاصی به عملیات تجاری که به دنبال ادغام نرمافزار در کسب‌وکار خود هستند، سود میبرد.
برای مثال، MySQL یک مدل تجاری با مجوز دوگانه دارد که در آن کاربران میتوانند انتخاب کنند که از محصولات MySQL تحت مجوز متن‌باز GPL یا تحت مجوز تجاری استفاده کنند. کسانی که برنامه‌های متن‌باز را تحت مجوز GPL توسعه و توزیع میکنند، میتوانند این کار را انجام دهند. و برای کسانی که میخواهند برنامه‌های خود را توسعه و توزیع کنند، اما نمی‌خواهند کد منبع را منتشر کنند، MySQL یک مجوز تجاری ارائه میدهد.
2.3.13.8. کمکهای مالی
برای تکیه بر جامعه کاربران خود، Open Collective پلتفرمی عالی برای دریافت حمایت مالی -بدون هزینه- برای پروژه متن‌باز شماست. Github Sponsors نیز ابزاری عالی برای دیده شدن و یافتن اهداکنندگان مالی برای پروژه شماست.
اگر این گزینه را در نظر دارید، در اینجا راهنمایی پر از بهترین شیوه‌ها که توسط مهندسان توسعه‌دهنده گیت‌هاب نوشته شده است، ارائه شده است. این راهنما، در کنار موارد دیگر، به شما کمک میکند تا با جذاب کردن صفحه پروفایل حامیان مالی گیت‌هاب خود، بیشترین بهره را از آن ببرید.
توجه داشته باشید که این یک کسب و کار غیرقابل پیش‌بینی است، که اگر صرفاً به درآمد اهدایی تکیه کنید، پیش‌بینی و جذب نیرو بر اساس آن میتواند دشوار باشد.
برای مثال، cURL لیست حامیان مالی خود را با شفافیت کامل در وبسایت خود نمایش میدهد. همچنین می‌توانیم در صفحه حامیان مالی GitHub آنها ببینیم که حامی نقره‌ای ۱۰۰ دلار در ماه و حامی طلایی ۵۰۰ دلار در ماه است. ۱ حامی طلایی و ۲۰ حامی نقره‌ای وجود دارد که میشود ۲۵۰۰ دلار در ماه – بدون احتساب کمکهای مالی یک‌باره (که صادقانه بگویم، برای آنها زیاد نیست)
2.3.13.9. حامیان مالی
ایجاد یک چارچوب حامی مالی یک گزینه استاندارد است زیرا به افراد یا سازمانها اجازه میدهد سطوح مشخصی از حمایت مالی داشته باشند. میتوانید بسته به مبلغ اهدا شده، سطوح مختلفی را تنظیم کنید که هر سطح انواع مختلفی از مزایای (غیرهزینه‌ای) مانند ذکر شدن در README شما را ارائه میدهد.
برخی شرکت‌ها به دنبال کمک به پروژه‌های متن‌باز از طریق کمکهای مالی هستند. برای مثال، اسپاتیفای اخیراً صندوق Spotify FOOS خود را راهاندازی کرده است. چرا یک فرآیند مشخص برای کسانی که میخواهند از طریق یک برنامه حمایت مالی مشارکت کنند، ایجاد نمیشود؟
2.3.13.10. مدل هسته باز
بخش عمده‌ای از کد خود را متن‌باز کنید، اما بخش کوچکی از آن را به عنوان مجوز اختصاصی نگه دارید. این به کاربر نهایی این امکان را میدهد که از نسخه با ویژگیهای محدود، به دلخواه خود استفاده کند، در حالی که افزونه‌ها را به عنوان نرمافزار اختصاصی ارائه میدهد.
گیت‌لب (GitLab) مثال خوبی است: گیت‌لب CE (نسخه‌ی اجتماعی) تحت مجوز MIT است، در حالی که گیت‌لب EE (نسخه‌ی سازمانی) تحت مجوز تجاری است.
2.3.13.11. آموزش
اگر میخواهید نرمافزار متن‌باز خود را توسعه دهید و آن را برای شرکت‌ها قابل دسترس‌تر کنید، میتوانید محتوای آموزشی مانند آموزش‌ها و کارگاه‌ها، مانند بنیاد لینوکس، بفروشید.
2.3.13.12. چگونه مدل کسب درآمد مناسب را انتخاب کنیم؟
یکی از محبوبترین الگوها برای شکوفایی شرکتهای متن‌باز، ترکیبی از مدل‌ها است. میتوانید یک مدل هسته باز را با یک نسخه میزبانی‌شده به عنوان جریان درآمد دوم ترکیب کنید و خدمات و ویژگی‌ها را به عنوان جریان درآمدی سطح یک در نظر بگیرید.
این ترکیب کاملا موفق است اما نیاز به برنامه‌ریزی زیادی از قبل دارد. شما باید بین پیشنهادات متن‌باز و تجاری خود تمایز قائل شوید و آنچه را که جامعه شما می‌پذیرد در نظر بگیرید.
محصول شما و جامعه آن همیشه در مرکز پروژه شما قرار دارد، بنابراین ساختن مدلی که با ماهیت محصول سازگار باشد، بسیار مهم است. هر راهکاری را که در نهایت انتخاب می‌کنید، از کشف مسیرها و جایگزین‌های جدید هنگام استفاده از گزینه‌های کسب درآمد فوق نترسید. با کمی آزمایش، میتوانید ارزیابی کنید که آیا مدل شما قابلیت مقیاس‌پذیری دارد یا خیر.
scaleway
2.3.14. کسب درآمد از نرمافزارهای آزاد متن‌باز با کمک PaaS
در چشم‌انداز توسعه نرمافزار امروزی، فلسفه‌ای وجود دارد که واقعا برجسته است و همچنان بر فرآیندهای فکری ذهن‌های خلاق و سازمانهای مترقی بی‌شماری تاثیر میگذارد: نرمافزار آزاد و متن‌باز (FOSS). نرمافزارهای آزاد/ متن‌باز (FOSS) مدافع همکاری، دسترسی مطلق و آزادی تغییر، اشتراک‌گذاری و ساخت بر اساس نرمافزارهای موجود بدون هیچ گونه مانع مجوزی است. اصولی که زمینه‌ساز انواع نوآوری‌های تکنولوژیکی بوده‌اند که اکنون به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی ما تبدیل شدهاند. نرمافزارهای آزاد/ متن‌باز (FOSS) به شرکت‌هایی که به سمت متن‌باز شدن گام برمی‌دارند، این امکان را میدهد که به جامعه‌ای گسترده از توسعه‌دهندگان دسترسی داشته باشند – که این امر بهبود نرمافزار را تسهیل میکند، نوآوری را تسریع می‌بخشد و اعتبار نرمافزار را افزایش میدهد. مهم‌تر از آن، سازمانها میتوانند از رویکرد متن‌باز برای ایجاد اعتماد و ایجاد یک جامعه کاربری قوی نیز استفاده کنند. با این حال، علیرغم این مزایا، یک سوال مدام مطرح میشود: چگونه میتوان از پیشنهادات FOSS به طور موثر درآمد کسب کرد؟ بیایید به پاسخ بپردازیم.
2.3.14.1. استراتژی‌هایی برای کسب درآمد از راهکارهای متن‌باز
خبر خوب این است که استراتژیهای بی‌شماری وجود دارد که میتوان برای کسب درآمد از نرمافزارهای متن‌باز به کار گرفت، از جمله:
ارائه خدمات پشتیبانی، مشاوره و آموزش با پرداخت هزینه
ارائه ویژگی‌ها، سفارشی‌سازی‌ها و ادغام‌های اضافی به عنوان سرویس‌های اختصاصی
عرضه نسخههای پریمیوم که با ویژگیهای اضافی تزئین شدهاند – که معمولا به عنوان مدل هسته باز شناخته میشود
اجرای یک نرمافزار به عنوان سرویس (SaaS) بر اساس محصول متن‌باز
ارائه یک راهکار پلتفرم به عنوان سرویس (PaaS) مبتنی بر نرمافزار متن‌باز
هر یک از این مکانیسم‌های کسب درآمد، مزایا و معایب منحصر به فرد خود را به همراه دارند – خدمات پشتیبانی، مشاوره و آموزش، مسلما ساده‌ترین روش‌ها برای کسب درآمد از پروژه‌های متن‌باز هستند. این خدمات، نرمافزار متن‌باز را تکمیل میکنند و در عین حال که خود نرمافزار را به صورت رایگان در دسترس و متن‌باز قرار میدهند، ارزش افزوده‌ای را برای کاربران ارائه میدهند. با این وجود، مقیاس‌پذیری این مدل ذاتا محدود است زیرا درآمدزایی به تعداد کارکنان خدمات وابسته است و یک تنگنای بالقوه ایجاد میکند.
از سوی دیگر، مدل هسته باز، افزونه‌های اختصاصی و راهکارهای SaaS به عنوان استراتژیهای رایج کسب درآمد تکامل یافته‌اند. آنها به کاربرانی که مایل به پرداخت هزینه اضافی برای ویژگیهای پریمیوم یا راحتی هستند، ارزش اضافی ارائه میدهند. با این حال، این روش‌ها اغلب ناخواسته در تضاد با اصول FOSS هستند. آنها همواره منجر به شکاف بین کاربران رایگان و مشتریان پولی میشوند که ممکن است منجر به تضاد منافع بین به حداکثر رساندن سود و حفظ فلسفه متن‌باز شود. بنابراین، راهکار PaaS برای ما باقی می‌ماند.
2.3.14.2. جمع‌بندی
پلتفرم‌ها به عنوان سرویس به عنوان روشی قوی برای کسب درآمد از نرمافزارهای متن‌باز بدون نقض اصول فلسفی آن ظهور میکنند. این مدل توسعه‌دهندگان را قادر می‌سازد تا از قابلیت‌های نرمافزارهای متن‌باز در یک محیط میزبانی‌شده استفاده کنند و از پیچیدگی‌های مدیریت زیرساخت اجتناب کنند. در اینجا، نرمافزار اصلی رایگان و در دسترس همه باقی می‌ماند، در حالی که درآمدها از سرویس پلتفرم ناشی میشوند و نه از طریق محدود کردن دسترسی به هیچ ویژگی یا قابلیت خاصی – این یک معامله برد-برد است.
با ارائه PaaS، یک سازمان میتواند به طور موثر از نرمافزار خود درآمد کسب کند و در عین حال تعهد خود را به فلسفه FOSS حفظ کند. آنها میتوانند این کار را با ارائه خدمات ارزش افزوده مانند مقیاس‌پذیری، در دسترس بودن، امنیت و راحتی یک راهکار پلتفرم مدرن که معمولا چیزی بیش از میزبانی ارائه میدهد، انجام دهند. این خدمات شامل مجموعه‌ای از خدمات دیگر است که در شیوه‌های تیم‌های توسعه مدرن، مانند CI/CD، سیستمهای مبتنی بر کانتینر، ارکستراسیون، مقیاس‌بندی خودکار و موارد دیگر، به امری محوری تبدیل شدهاند. upsun.com
2.3.15. جریان‌های درآمدی متن‌باز
من اخیراً مقاله‌ای با عنوان «عدم پرداخت حقوق در نرمافزارهای متن‌باز ناپایدار است» خواندم. این مقاله نکات خوبی را مطرح میکند. من موافقم که باید سازوکارهای بهتری برای پرداخت حقوق به توسعه‌دهندگان متن‌باز وجود داشته باشد. همچنین معتقدم که اکنون اوضاع از همیشه بهتر است.
در اینجا چند مسیر موجود در حال حاضر آمده است:
2.3.15.1. سرمایه‌گذاری خطرپذیر سنتی
شما با این مراحل آشنا هستید: سرمایه‌گذاران فرشته، دور کشت ایده، A، B، C، IPO و غیره. ما اینجا در مورد این موارد صحبت نمی‌کنیم. این موارد به تفصیل در جای دیگری و فراتر از دسترس اکثر نویسندگان متن‌باز پوشش داده شده است.
2.3.15.2. بنیادها
نه، نه کتاب‌های آسیموف، بلکه گروههای شناخته‌شده‌ای که از پروژه‌های متن‌باز پشتیبانی میکنند، مانند:
بنیاد لینوکس، مادر همه چیز در مورد لینوکس است. آنها حقوق لینوس را پرداخت میکنند. با بقیه بودجه خود، از صدها پروژه پشتیبانی میکنند، چیزی حدود ۲۵۰ میلیون دلار در سال!
بنیاد آپاچی بسیار کوچک‌تر است و تنها ۲.۲ میلیون دلار در سال هزینه دارد. اما آنها به خاطر پشتیبانی و توسعه پروژه‌هایی مانند اسپارک و هادوپ شناخته شدهاند. بله، آنها یک وب سرور هم ساختهاند.
تعداد زیادی شرکت دیگر با سلامت سازمانی و مالی متفاوت وجود دارد. میتوانید خودتان آنها را بررسی کنید.
2.3.15.3. تامین مالی جمعی
اینها راه‌هایی برای تأمین مالی یک پروژه هستند: یک دستاورد با جدول زمانی.
کیک‌استارترِ محترم سالانه حدود ۷۵ میلیون دلار سرمایه جذب میکند. یکی از نمونه‌های بارز موفقیت نرمافزار کیک‌استارتر، زمانی بود که Font Awesome 5 بیش از ۱ میلیون دلار در کیک‌استارتر جمع‌آوری کرد. یکی از کلیدهای موفقیت آنها این بود که اگر حامی مالی بودید، به مجموعه‌ی گسترده‌ای از حروف و علائم دسترسی داشتید. با پرداخت هزینه‌ی بیشتر، حتی می‌توانستید لوگوی خودتان را به عنوان یک علامت و علائم در آن بگنجانید.
با توجه به جستجوهای من در گوگل، به نظر میرسد که Indiegogo در جمع‌آوری کمکهای مالی برای متن‌باز موفقیت کمتری داشته است.
2.3.15.4. حمایت
اینها سایت‌هایی هستند که به یک خالق اثر این امکان را میدهند که بدون تضمین نتیجه‌ی قابل ارائه در آینده، از حامیان خود درآمد کسب کند.
یک راه آسان برای ورود این است که با درآمد سالانه ۴.۴ میلیون دلار برای من یک قهوه بخری. عجیب است که این دو برابر درآمد بنیاد آپاچی است.
البته بزرگترین رقیب در این عرصه، پاترئون است. بهترین حدس این است که آنها سالانه 80 میلیون دلار درآمد دارند، منهای سهم خودشان.
یکی از محصولات نرمافزاری قابل توجه که به حمایت مالی متکی بوده است، Even You’s Vue.js است. برای مدت طولانی، آنها در Paetron بودند، اما اخیرا به Open Collective و Github Sponsors منتقل شدهاند. حمایت مالی باعث میشود شما یا سازمانتان در وبسایت Vue فهرست شوید. همین. هیچ دسترسی اولیه، رفع اشکال یا حلقه رمزگشایی وجود ندارد.
2.3.15.5. خدمات
طبق گزارش شرکت تحقیقات تجاری، بازار جهانی خدمات متن‌باز حدود 30.57 میلیارد دلار است و به سرعت در حال رشد است.
خدمات چیزی بود که RedHat را به یک شرکت با درآمد سالانه ۳ میلیارد دلار تبدیل کرد. آنها خدماتی برای لینوکس ارائه می‌دادند. عمدتا پشتیبانی و رفع اشکالات.
اینجاست که پول در متن‌باز (open source) است.
خدمات میتوانند ساده باشند: رفع اشکالات، آموزش‌ها، اولویت‌بندی برای پیشرفتهای آینده، دسترسی زودهنگام به نسخههای جدید و غیره. اینها کارهایی هستند که یک مدیر پروژه متن‌باز خوب در هر صورت انجام میدهد. تفاوت در ارتباط با کاربر نهایی است تا آنها را بخشی از فرآیند احساس کند.
قبل از اینکه اوراکل آنها را بخرد، MySQL با ارائه نرمافزار پایگاه داده خود تحت دو مجوز، درآمد کسب می‌کرد: مجوز متن‌باز که رایگان بود اما هیچ پشتیبانی ارائه نمی‌داد، و مجوز تجاری که پشتیبانی واقعی از نظر رفع اشکالات، پاسخ به سوالات و غیره را به همراه داشت.
بیشتر پروژه‌های متن‌باز که به سرویس تبدیل میشوند، مسیر نرمافزار به عنوان سرویس (SaaS) را در پیش میگیرند. در این روش، برای دسترسی به نرمافزار از طریق اینترنت، معمولا از طریق API یا رابط وب، هزینه پرداخت میشود.
2.3.15.6. فروش محصول
این چیزی است که تعدادی از توسعه‌دهندگان متوجه آن نیستند: برای فروش چیزی، باید یک بسته یا محصولی باشد که کسی بتواند آن را خریداری کند. یک محصول، پیشنهادی کاملا تعریف‌شده است که کسی میتواند آن را درک کند: قیمت و آنچه با پرداخت آن قیمت دریافت می‌کنید. چیزی که کاربر نهایی بتواند در مورد آن یک فایل اکسل اجرا کند و ارزش ارائه شده را ببیند. چیزی که بتواند به راحتی با مزایای واضح برای خود یا سازمانش خریداری کند.
من و همسرم چند شب پیش در گلدن کورال محلی در شهر کوچکمان در جورجیا بودیم و یک ون را دیدم که بیرون پارک شده بود و دور تا دور آن را با وینیل پوشانده بودند و تبلیغ Odoo را می‌کردند. برای کسانی که تغییر نام را دنبال نکرده‌اند، Odoo در اصل OpenERP بود، یک بسته متن‌باز برنامه‌ریزی منابع سازمانی (ERP) که با پایتون نوشته شده است. Odoo سالانه حدود ۱۷۸ میلیون دلار درآمد دارد. Odoo معمولاً محصولات «رایگان / استاندارد / سفارشی» ارائه میدهد، همانطور که در زیر نشان داده شده است. آنها خدمات تبدیل شده به محصول را می‌فروشند.
برخی ممکن است فکر کنند که نرم‌افزارشان «قابلیت تبدیل به محصول» را ندارد. شاید، شاید هم نه. کسی را در نظر بگیرید که یک کتابخانه تولید میکند. مثلاً یک کتابخانه بارکد. یک توسعه‌دهنده میتواند کتابخانه را روی یک تصویر فراخوانی کند و کتابخانه میتواند ساختاری از نوع بارکدی که پیدا کرده و مقدار آن را برگرداند. میتوان این کار را با قرار دادن آن در پشت یک تابع بدون سرور و ارائه یک API قابل دسترسی از طریق وب با قیمت مشخص، تولید کرد. توسعه‌دهنده با کلید API منحصر به فرد خود، API را فراخوانی میکند و یک تصویر را ارسال میکند. سپس کتابخانه تصویر را برای بارکدها اسکن میکند و ساختاری از نوع بارکد و مقدار پیدا شده را برمی‌گرداند. تعدادی پلتفرم مدیریت API وجود دارد که چنین صورتحساب و اشتراکی را نسبتاً آسان میکنند و بنابراین یک کتابخانه ساده را به یک محصول تبدیل میکنند.
2.3.15.7. بسته‌بندی (Bundling)
اینجاست که محصولات شروع به رشد میکنند. فرض کنید ارائه‌دهنده‌ی API بارکد SaaS اکنون با ارائه‌دهنده‌ی پایگاه داده‌ی UPC همکاری میکند. بنابراین اکنون با پرداخت هزینه‌ی اضافی، کاربر سرویس نه تنها شماره UPC، بلکه سازنده و نام کالا را نیز دریافت میکند. یا میتوانید آن را در جهت دیگری ببرید و به کاربر اجازه دهید نام و توضیحات کالای غیر upc خود را آپلود کند و یک بارکد تولید شود. سپس هر زمان که آن بارکد خاص وارد شود، نام و توضیحات بازگردانده میشوند. این میتواند پایه و اساس یک سیستم مدیریت موجودی کم حجم باشد که جایگاه نسبتاً سالمی برای فعالیت دارد.
ویرایشگر Markdown Obsidian رایگان است، اما آنها از طریق ۱) ارائه یک محصول تجاری سالانه ۵۰ دلاری که پشتیبانی ویژه و مجوز استفاده تجاری را برای شما فراهم میکند و ۲) ارائه یک سرویس ذخیره‌سازی ابری که به طور یکپارچه با ویرایشگر ادغام میشود، با قیمت ۸ دلار در ماه، درآمد کسب میکنند.
2.3.15.8. جریان‌های درآمدی چندگانه
مثال Obsidian در بالا به ما یادآوری میکند که موفق‌ترین پروژه‌های متن‌باز، جریان‌های درآمدی متعددی دارند: حمایت مالی، کتاب، کلاس، SaaS، نسخههای پریمیوم و غیره. مثال‌های زیادی وجود دارد، یکی از محصولاتی که من استفاده کرده‌ام Percona است: شاخه‌ای از نسخه متن‌باز MySQL. نگاهی به صفحه محصولات آنها دقیقاً این را نشان میدهد: پشتیبانی، خدمات مدیریت‌شده، مشاوره و آموزش. شما هم همین کار را بکنید.
2.3.15.9. جمع‌بندی
منابع درآمدی متنوعی برای متن‌باز وجود دارد، از انواع «انعام» معمولی گرفته تا تعهدات قراردادی و حمایتهای مالی بنیاد. اکثر این منابع حول محور تبدیل شدن پیشنهاد متن‌باز به نوعی «محصول» قابل خریداری و با مزایای توجیه‌پذیر از نظر هزینه می‌چرخند.
2.3.16. شرکتهای متن‌باز چگونه درآمد کسب میکنند؟
کشف کنید که چگونه شرکت‌ها و توسعه‌دهندگان با وجود ماهیت رایگان نرمافزار متن‌باز، از آن سود میبرند. مدل‌های تجاری پشت این انقلاب فناوری را بررسی کنید.
در دنیای فناوری محور امروز، نرمافزارهای متن‌باز به سنگ بنای نوآوری و همکاری تبدیل شدهاند. از سیستمعاملهایی مانند لینوکس گرفته تا چارچوب‌های وب مانند React، پروژه‌های متن‌باز شیوه توسعه و استفاده از فناوری را متحول کرده‌اند. اما در میان این فرهنگ کدهای رایگان، یک سوال اساسی مطرح میشود: شرکتهای متن‌باز واقعا چگونه درآمد کسب میکنند؟
این مقاله به دنیای جذاب مدل‌های کسب‌وکار متن‌باز می‌پردازد و شش استراتژی اثبات‌شده را که شرکت‌ها برای ایجاد درآمد و در عین حال حفظ روحیه همکاری آزاد استفاده میکنند، بررسی میکند. چه توسعه‌دهنده‌ای باشید که به راهاندازی یک پروژه متن‌باز فکر میکند و چه رهبر کسب‌وکاری که به دنبال درک این اکوسیستم منحصر به فرد است، ادامه مطلب را بخوانید تا دریابید که چگونه شرکت‌ها نرمافزارهای رایگان را به سرمایه‌گذاری‌های سودآور تبدیل میکنند.
2.3.16.1. ۱. کمکهای مالی: قدرت حمایت جامعه
در اصل، متن‌باز در مورد جامعه است و بسیاری از پروژه‌ها برای حمایت مالی به سخاوت کاربران خود متکی هستند. پلتفرم‌هایی مانند Polar، Patreon، Open Collective و GitHub Sponsors مشارکت مالی در توسعه و نگهداری نرمافزار متن‌باز را برای افراد و سازمانها آسان‌تر از همیشه کرده‌اند.
##### چگونه کار میکند
پروژه‌ها صفحات یا حساب‌های اهدایی را در پلتفرم‌های تامین مالی جمعی راهاندازی میکنند.
کاربران میتوانند کمکهای مالی یک‌باره یا مکرر انجام دهند.
بودجه‌ها معمولا برای توسعه مداوم، رفع اشکالات و هزینه‌های زیرساخت استفاده میشوند.
###### مزایا
به کاربران مشتاق اجازه میدهد تا مستقیما از پروژه‌هایی که برایشان ارزشمند هستند حمایت کنند.
میتواند حس مالکیت قوی در جامعه ایجاد کند.
###### معایب
اغلب غیرقابل پیش‌بینی است و ممکن است جریان درآمد پایداری را فراهم نکند.
ممکن است برای پروژه‌ها یا شرکتهای بزرگتر به خوبی مقیاس‌پذیر نباشد.
###### مثال
فریم‌ورک محبوب جاوااسکریپت Vue.js، در روزهای اولیه خود بودجه قابل توجهی از طریق کمکهای مالی دریافت کرد. خالق آن، ایوان یو، به لطف حمایت جامعه توانست تمام وقت روی این پروژه کار کند.
اگرچه کمکهای مالی میتوانند منبع درآمد قابل توجهی برای برخی پروژه‌ها، به ویژه پروژه‌های کوچک‌تر یا پروژه‌هایی با جوامع بسیار فعال، باشند، اما اغلب برای رشد پایدار باید با سایر جریان‌های درآمدی ترکیب شوند.
2.3.16.2. ۲. خدمات میزبانی‌شده: راحتی در کنار مزایای دیگر
یکی از محبوبترین روشهای کسب درآمد شرکتهای متن‌باز از نرم‌افزارهایشان، ارائه نسخههای میزبانی‌شده یا مدیریت‌شده از محصولاتشان است. در حالی که نرمافزار اصلی رایگان و متن‌باز باقی می‌ماند، شرکت‌ها برای راحتی استفاده از یک سرویس کاملاً مدیریت‌شده و مبتنی بر ابر، از کاربران هزینه دریافت میکنند.
##### چگونه کار میکند
این شرکت نرمافزار متن‌باز را در زیرساخت خود میزبانی و مدیریت میکند.
کاربران برای دسترسی، اغلب به صورت اشتراکی، هزینه پرداخت میکنند.
این سرویس معمولا شامل ویژگیهای اضافی مانند به‌روزرسانی خودکار، پشتیبان‌گیری و مقیاس‌پذیری است.
###### مزایا
جریان درآمدی پایدار و قابل پیش‌بینی را فراهم میکند.
به شرکت‌ها اجازه میدهد تا یک تجربه کاربری برتر ارائه دهند.
پیچیدگی را برای کاربرانی که نمی‌خواهند زیرساخت خود را مدیریت کنند، کاهش میدهد.
###### معایب
نیازمند سرمایه‌گذاری قابل توجه در زیرساخت‌ها و پشتیبانی است.
ممکن است با رقابت از سوی سایر ارائه دهندگان میزبانی وب مواجه شود.
###### مثال
سرویس WordPress.com (توسط Automattic) نسخههای میزبانی‌شده از نرمافزار متن‌باز وردپرس را ارائه میدهد.
گیت‌لب (GitLab) نسخههای خود-میزبان (Self-hosted) و کاملا مدیریت‌شده (Fully-Managed) از پلتفرم DevOps خود را ارائه میدهد.
شرکت Elastic، سرویس مدیریت‌شده‌ی Elastic Cloud را برای موتور جستجوی متن‌باز و تحلیلی خود ارائه میدهد.
این مدل به ویژه برای نرمافزارهای پیچیده‌ای که نیاز به راهاندازی و نگهداری قابل توجهی دارند، مانند پایگاه‌های داده، سیستمهای مدیریت محتوا و ابزارهای توسعه، موثر است. این مدل به شرکت‌ها اجازه میدهد تا از تخصص خود در اجرا و مقیاس‌بندی نرمافزار خود بهره ببرند و ارزشی فراتر از خود کد ارائه دهند.
2.3.16.3. ۳. پشتیبانی و دورههای پولی: کسب درآمد از تخصص
یکی دیگر از جریان‌های درآمدی قابل توجه برای شرکتهای متن‌باز، ارائه پشتیبانی پولی و خدمات آموزشی است. این مدل اذعان دارد که اگرچه نرمافزار ممکن است رایگان باشد، اما تخصص لازم برای استفاده مؤثر از آن ارزشمند است.
##### چگونه کار میکند
شرکت‌ها خدمات پشتیبانی فنی، عیب‌یابی و مشاوره ارائه میدهند.
آنها محتوای آموزشی مانند دورههای آنلاین، آموزش‌ها و گواهینامه‌ها را ایجاد و می‌فروشند.
پشتیبانی میتواند از کمکهای اولیه ایمیلی تا کمکهای اختصاصی در سطح سازمانی متغیر باشد.
###### مزایا
از دانش عمیق شرکت در مورد نرمافزار خودشان بهره میبرد.
میتواند منجر به روابط بلندمدت با مشتریان سازمانی شود.
محتوای آموزشی همچنین میتواند به عنوان بازاریابی عمل کند و کاربران جدید را به سمت نرمافزار جذب کند.
###### معایب
نیاز به ایجاد و حفظ یک تیم پشتیبانی ماهر دارد.
نیازهای پشتیبانی میتوانند غیرقابل پیش‌بینی باشند و تخصیص منابع را چالش‌برانگیز کنند.
###### مثال
رد هت، که اکنون بخشی از IBM است، یک کسب و کار چند میلیارد دلاری را عمدتا بر پایه پشتیبانی سازمانی از نرمافزار متن‌باز بنا نهاد.
بانک اطلاعاتی MongoDB طرحهای پشتیبانی پولی و یک دانشگاه جامع MongoDB برای آموزش ارائه میدهد.
بنیاد لینوکس برنامه‌های صدور گواهینامه مختلفی را برای فناوریهای متن‌باز ارائه میدهد.
این مدل تضمین میکند که کاربران به کمک متخصصان دسترسی داشته باشند و در عین حال برای شرکت درآمد ایجاد کنند. این مدل به ویژه برای نرمافزارهای پیچیده سازمانی که خرابی یا پیکربندی نادرست میتواند پرهزینه باشد، موثر است.
2.3.16.4. ۴. هسته باز: فریمیوم برای متن‌باز
مدل هسته باز شامل ارائه نسخه پایه نرمافزار به صورت رایگان و دریافت هزینه برای ویژگی‌ها، افزونه‌ها یا قابلیت‌های سطح سازمانی اضافی است. این رویکرد به شرکت‌ها اجازه میدهد تا ضمن کسب درآمد از موارد استفاده پیشرفته‌تر، یک جامعه قوی را در اطراف نسخه رایگان حفظ کنند.
##### چگونه کار میکند
عملکرد اصلی نرمافزار متن‌باز و رایگان است.
ویژگیهای پیشرفته، که اغلب برای کاربران سازمانی در نظر گرفته شدهاند، اختصاصی و پولی هستند.
شرکت‌ها ممکن است چندین سطح از ویژگیهای پولی را ارائه دهند.
###### مزایا
امکان ایجاد یک پایگاه کاربری بزرگ با نسخه رایگان را فراهم میکند و اثرات شبکهای ایجاد میکند.
یک مسیر ارتقاء واضح برای کاربرانی که به ویژگیهای بیشتری نیاز دارند، فراهم میکند.
میتواند مزایای جامعه متن‌باز را با درآمدزایی متعادل کند.
###### معایب
نیاز به تصمیم‌گیری دقیق در مورد اینکه کدام ویژگی‌ها را باز نگه دارید و کدام را اختصاصی نگه دارید، دارد.
اگر بسیاری از قابلیت‌ها اختصاصی نگه داشته شوند، ممکن است با واکنش منفی جامعه مواجه شوند.
###### مثال
گیت‌لب یک نسخه رایگان و متن‌باز به همراه نسخههای پولی سازمانی با ویژگیهای اضافی ارائه میدهد.
کانفلوئنت، که بر پایه آپاچی کافکا ساخته شده است، ابزارها و خدمات اختصاصی دیگری را نیز ارائه میدهد.
گرافانا یک پلتفرم رصد متن‌باز با ویژگیهای سازمانی پولی ارائه میدهد.
مدل هسته باز محبوبیت زیادی پیدا کرده است زیرا به شرکت‌ها اجازه میدهد از مزایای نوآوری و پذیرش متن‌باز بهره‌مند شوند و در عین حال با ویژگیهای اختصاصی، مزیت رقابتی خود را حفظ کنند.
2.3.16.5. ۵. مجوز دوگانه: انعطاف‌پذیری برای موارد استفاده مختلف
مجوز دوگانه به شرکت‌ها اجازه میدهد تا نرمافزار خود را تحت دو مجوز مختلف ارائه دهند: یکی متن‌باز و دیگری تجاری. این مدل امکان استفاده رایگان را تحت شرایط خاص فراهم میکند در حالی که برای سناریوهای دیگر، که اغلب مربوط به استفاده اختصاصی یا تجاری است، نیاز به مجوز پولی دارد.
##### چگونه کار میکند
نرمافزار تحت مجوز متن‌باز (اغلب کپی‌لفت مانند GPL) منتشر میشود.
مجوز تجاری برای کاربرانی ارائه میشود که نمی‌توانند یا نمی‌خواهند با شرایط مجوز متن‌باز مطابقت داشته باشند.
مجوز تجاری معمولا امکان تغییرات اختصاصی یا ادغام در محصولات متن‌باز را فراهم میکند.
###### مزایا
امکان پذیرش گسترده از طریق مجوز متن‌باز را فراهم میکند.
جریان درآمدی از کاربران تجاری فراهم میکند.
میتواند مشارکت‌ها را به پروژه متن‌باز تشویق کند.
###### معایب
میتواند مدیریت و اجرا پیچیده باشد.
اگر مجوز متن‌باز بیش از حد محدودکننده باشد، ممکن است برخی از کاربران تجاری را منصرف کند.
###### مثال
اگر مجوز متن‌باز بیش از حد محدودکننده باشد، ممکن است برخی از کاربران تجاری را منصرف کند.
ابزار Qt، چارچوب نرمافزاری محبوب، از مجوز دوگانه استفاده میکند.
ابزار FFmpeg، چارچوب چندرسانه‌ای، مجوزهای تجاری را برای موارد استفاده اختصاصی ارائه میدهد.
صدور مجوز دوگانه به ویژه برای شرکت‌هایی که احتمال ادغام نرم‌افزارشان با سایر محصولات وجود دارد، مؤثر است، زیرا به آنها اجازه میدهد تا از استفاده تجاری کسب درآمد کنند و در عین حال از مشارکت‌های جامعه متن‌باز بهره‌مند شوند.
2.3.16.6. ۶. فروش محصولات مرتبط: بهره‌گیری از اکوسیستم
برخی از شرکتهای متن‌باز، اکوسیستم‌هایی را پیرامون پروژه‌های اصلی خود ایجاد میکنند و محصولات یا خدمات اختصاصی مکمل را می‌فروشند. این میتواند شامل سخت‌افزار، افزونه‌های نرمافزاری اختصاصی یا خدمات اضافی باشد که عملکرد پروژه متن‌باز را افزایش میدهد.
##### چگونه کار میکند
پروژه متن‌باز اصلی به عنوان یک پایه یا پلتفرم عمل میکند.
این شرکت محصولات یا خدمات اختصاصی را توسعه میدهد که به خوبی با پیشنهاد متن‌باز ادغام میشوند یا آن را بهبود می‌بخشند.
درآمد از این پیشنهادات مکمل ایجاد میشود.
###### مزایا
به شرکت‌ها اجازه میدهد تا از تخصص خود در فضای متن‌باز بهره ببرند.
میتواند یک راهکار جامع‌تر برای کاربران ایجاد کند.
جریان‌های درآمدی متنوع.
###### معایب
نیازمند توسعه مداوم خطوط تولید متعدد است.
ممکن است با رقابت از سوی توسعه‌دهندگان شخص ثالث در اکوسیستم مواجه شود.
###### مثال
شرکت Automattic، که پشت وردپرس است، قالب‌ها، افزونه‌ها و خدمات میزبانی وب پریمیوم ارائه میدهد.
رد هت ابزارهای مدیریتی اختصاصی خود را که با محصولات متن‌بازشان کار میکنند، میفروشد.
آردوینو، ضمن ارائه طرح‌ها و نرمافزارهای سخت‌افزاری متن‌باز، بردها و کیت‌های رسمی آردوینو را نیز به فروش می‌رساند.
این مدل به شرکت‌ها اجازه میدهد تا حضور قدرتمند خود در حوزه متن‌باز را حفظ کنند و در عین حال، از طریق ارائه پیشنهادات اختصاصی، ارزش‌های منحصر به فردی را توسعه دهند.
2.3.16.7. جمع‌بندی
همانطور که بررسی کردیم، راه‌های بی‌شماری برای شرکت‌ها وجود دارد تا ضمن پایبندی به اصول متن‌باز، درآمد کسب کنند. بسیاری از شرکتهای موفق ترکیبی از این استراتژی‌ها را به کار میگیرند و رویکرد خود را با رشد و تکامل بازار تطبیق میدهند.
کلید موفقیت در مدل‌های کسب‌وکار متن‌باز اغلب در ارائه ارزشی فراتر از خود کد نهفته است. چه از طریق تخصص، راحتی، ویژگیهای اضافی یا محصولات مکمل، شرکتهای متن‌باز موفق راه‌هایی برای حل مشکلات کاربران خود به شیوه‌ای که پرداخت هزینه را توجیه کند، پیدا میکنند.
از آنجایی که متن‌باز همچنان بر بسیاری از حوزه‌های فناوری تسلط دارد، می‌توانیم انتظار داشته باشیم که نوآوری‌های بیشتری را در مدل‌های کسب‌وکار ببینیم. روندهای نوظهور مانند مدل‌های هوش مصنوعی متن‌باز و فناوریهای بلاکچین ممکن است الگوهای جدیدی را برای کسب درآمد از منابع به اشتراک گذاشته شده به صورت آشکار معرفی کنند.
برای توسعه‌دهندگان، کارآفرینان و رهبران کسب‌وکار، درک این مدل‌ها بسیار مهم است. چه در حال بررسی راهاندازی یک پروژه متن‌باز باشید و چه به دنبال استفاده از متن‌باز در استراتژی کسب‌وکار خود، این رویکردهای اثبات‌شده، نقشه راهی برای تبدیل نرمافزار آزاد به سرمایه‌گذاری‌های پایدار و سودآور ارائه میدهند.
دنیای متن‌باز گواهی بر قدرت همکاری و دانش مشترک است. همانطور که این مدل‌های کسب‌وکار نشان میدهند، این دنیای متن‌باز همچنین قلمرو فرصت‌های عظیم است، جایی که شرکت‌ها میتوانند ضمن مشارکت در مشترکات جهانی فناوری، به موفقیت تجاری نیز دست یابند. openalternative.co
2.3.17. چگونه متن‌باز را سودآور کنیم
هنوز اولین باری که اعلانی روی صفحه نمایشم ظاهر شد و به من اطلاع داد که TDengine، پروژه متن‌باز من، در رتبه اول GitHub Trending قرار گرفته است را به خاطر دارم. هیجان‌زده بودم، به سختی می‌توانستم باور کنم که یک پایگاه داده سری زمانی میتواند چنین محبوبیتی را در بین توسعه‌دهندگان کسب کند. در عین حال، نگران هم بودم. در حالی که حمایت از من در جامعه متن‌باز روز به روز در حال افزایش بود، حساب بانکی من از این روند پیروی نمیکرد. وقت آن رسیده بود که به طور جدی به این فکر کنم که چگونه می‌توانم هدفم را برای ایجاد نرمافزار متن‌باز دنبال کنم و همچنین بتوانم به اعضای تیمم حقوقی را که شایسته آن هستند، پرداخت کنم.
اکنون، میتوان با اطمینان گفت که نرمافزار متن‌باز به جریان اصلی توسعه نرمافزار تبدیل شده است. حتی دشمنان سرسختی مانند مایکروسافت، اکنون درگیر پروژه‌های متن‌باز هستند، و نسل جدید غول‌های فناوری مانند گوگل را هم نباید فراموش کرد، و گزارش «وضعیت متن‌باز سازمانی» رد هت در سال ۲۰۲۲ نشان میدهد که ۸۲٪ از رهبران سازمانی بیشتر احتمال دارد فروشندگانی را انتخاب کنند که به جامعه متن‌باز کمک میکنند.
با این حال، موفقیت‌هایی که جامعه متن‌باز در دنیای توسعه دیده است، تا حد زیادی، هنوز در دنیای کسب‌وکار تکرار نشده است. ارزشمندترین شرکت‌ها و محصولات در بخش فناوری همچنان متن‌باز هستند. حتی داستان‌های موفقیتی مانند Red Hat و MySQL هنوز به ارزش رقبای سنتی که در نهایت آنها را خریداری کردند، نزدیک نشده‌اند.
شرکتهای متن‌باز برای اینکه به عنوان کسب‌وکار دوام بیاورند، باید سود کسب کنند، اما وقتی متعهد می‌شوید که کد منبع خود را آزادانه ارائه دهید، گفتنش آسان‌تر از انجام دادنش است. تنها یک مسیر پیش رو برای پروژه‌های متن‌بازی که میخواهند به شرکتهای ۱۰۰ میلیارد دلاری تبدیل شوند، وجود دارد – خدمات ابری.
2.3.17.1. کسب درآمد سنتی از محصولات متن‌باز
به طور سنتی، شرکتهای متن‌باز، نرمافزارهای خود را در نسخههای سازمانی یا تجاری بسته‌بندی کرده و برای کسب درآمد، مجوزها را می‌فروشند. به عنوان مثال، محصول اصلی Red Hat، لینوکس است، یک سیستم عامل متن‌باز که هر کسی میتواند آن را به صورت رایگان دانلود کند. با این حال، بسیاری از شرکت‌ها دریافته‌اند که Red Hat Enterprise Linux به اندازه کافی ارزش افزوده – بسته‌های پایدار، تجربه کاربری بهبود یافته و پشتیبانی تضمین شده، در میان موارد دیگر – ارائه میدهد که آنها با کمال میل حاضرند به جای دانلود یک توزیع رایگان، برای مجوزهای سرورهای خود هزینه کنند.
متاسفانه، این مدل کسب‌وکار برای شرکتهای متن‌باز امروزی مناسب نیست. فروشندگان میان‌افزار دریافته‌اند که محصولاتشان باید پیچیده‌تر باشند تا مشتریان شرکتی را به پرداخت هزینه بالا برای پشتیبانی فنی و ویژگیهای اضافی ترغیب کنند، در حالی که میتوانند یک توسعه‌دهنده را برای اجرای نسخه متن‌باز استخدام کنند. علاوه بر این، هزینه صدور مجوز میتواند مانع از خرید کامل محصول توسط استارتاپ‌ها و توسعه‌دهندگان انفرادی شود. در عوض، شرکتهای متن‌باز در سال 2023 باید برای فرصت‌های کسب درآمد به فضای ابری نگاه کنند.
2.3.17.2. از تجربه‌ام بیاموزم
من همیشه به همکاری و دموکراتیک کردن توسعه‌دهندگان اعتقاد داشته‌ام، بنابراین متن‌باز کردن محصولم کار سادهای بود. استقبال از آن دقیقا همان چیزی بود که انتظار داشتم، و به سرعت رتبه‌های برتر را در بین پایگاه‌های داده متن‌باز در گیت‌هاب کسب کرد، از جمله بیش از 20،000 ستاره. با این حال، با افزایش حمایت جامعه توسعه‌دهندگان و شناخت صنعت از محصولم، هنوز هم باید در یک زمینه بهبود می‌یافت – سودآوری. چگونه می‌توانستم در حالی که در شرایط زیان‌دهی فعالیت می‌کردم، سرمایه‌گذاری و استعدادهای برتر را جذب کنم؟
خوشبختانه، من از همان ابتدا برای فضای ابری آماده بودم. اول، من از AGPL به عنوان مجوز متن‌باز خود استفاده کردم و مانع از ارائه دهندگان خدمات ابری شدم که محصول من را به عنوان خدمات خود ارائه دهند. مجوزهای سهل‌گیرانه مانند MIT و Apache، اگرچه مورد علاقه بسیاری از افراد در جامعه متن‌باز هستند، اما میتوانند مسئولیت‌های تجاری باشند، زیرا میتوانند کنترل محصول شما را تضعیف کنند. دوم، من اطمینان حاصل کردم که معماری ما واقعا بومی فضای ابری است و به شدت بر عناصر حیاتی برای موفقیت در فضای ابری تمرکز کردم: مقیاس‌پذیری، انعطاف‌پذیری، تاب‌آوری، قابلیت مشاهده و اتوماسیون.
با انتشار TDengine Cloud، که پایگاه داده سری زمانی را به یک سرویس ابری تبدیل میکند، من شاهد رشد مشتری و درآمدی بوده‌ام که فقط هنگام فروش نسخه سازمانی محصول متن‌باز خود، رویای آن را در سر می‌پروراندم. هیچ راز پنهانی در این دستورالعمل موفقیت وجود ندارد؛ من مطمئن هستم که توسط بسیاری از ارائه‌دهندگان میان‌افزار متن‌باز قابل تکرار است.
2.3.17.3. نرمافزار به عنوان سرویس
شرکتهای متن‌باز در مقایسه با شرکتهای فناوری سنتی، موقعیت بهتری برای فروش خدمات ابری دارند. آنها میتوانند به راحتی با فعالیتهای متن‌باز خود، یک جامعه توسعه‌دهنده فعال و برندی قوی ایجاد کنند و طبیعی است که توسعه‌دهندگان هنگام انتخاب خدمات ابری برای استفاده تجاری و شخصی، به سمت محصولات متن‌باز گرایش پیدا کنند. با گذار از فروش مجوز به فروش خدمات، شرکتهای متن‌باز میتوانند به پایگاه مشتری بسیار بزرگ‌تری دسترسی پیدا کنند و همه را قادر سازند تا با محصولات آنها تعامل داشته باشند.
شرکتهای متن‌باز از کجا باید شروع کنند؟ تحقیق و توسعه در این گذار بسیار مهم است زیرا موفق‌ترین SaaS باید از بهترین قابلیت‌های پلتفرم ابری (محاسبات انعطاف‌پذیر، ذخیره‌سازی، منابع شبکه) بهره ببرد، که این امر مستلزم تحقیق مناسب برای انتخاب سرویس مناسب است. استفاده از یک راهکار متن‌باز مبتنی بر ابر میتواند دسترسی‌پذیری و قابلیت اطمینان بالایی را برای برآورده کردن توافق‌نامه سطح خدمات وعده داده شده به کاربران با تمرکز بر امنیت داده‌ها فراهم کند.
سپس، از دیدگاه سازمانی، رهبران باید یک تیم جدید برای عملیات روزانه سرویس تشکیل دهند. این تیم باید چندین معیار کلیدی، از جمله تعداد ثبت نام‌های روزانه، میزان استفاده روزانه، کاربران فعال روزانه، عملکرد کلی سیستم و پایداری سیستم را زیر نظر داشته باشد. از روی این معیارها، تیم میتواند تشخیص دهد که آیا سرویس با هدف تجاری مطابقت دارد یا خیر و تغییرات سرویس یا محصول را برای تنظیم دقیق سرویس به تیم تحقیق و توسعه پیشنهاد دهد. در نهایت، از دیدگاه بازاریابی، سرویس باید به گونه‌ای جایگاه‌یابی و اطلاعرسانی شود که برای کاربران منطقی باشد تا مزایا و دلیل انتخاب آن را درک کنند.
توسعه‌دهندگان مدرن با فضای ابری موافق هستند، که به آنها امکان میدهد داده‌ها را راحتتر به اشتراک بگذارند و از ابزارهای مدرن پردازش و تجزیه و تحلیل داده‌ها نهایت استفاده را ببرند، و تصمیم‌گیرندگان زیرک دریافته‌اند که انعطاف‌پذیری فضای ابری عامل اصلی در کاهش هزینه‌های عملیاتی است. بازار خدمات ابری در حال حاضر وجود دارد، فقط منتظر شرکتهای متن‌باز است تا جایگاه شایسته خود را به عنوان رهبران آن به دست آورند. forbes.com
2.3.18. بازاریابی پروژه‌های نرمافزار متن‌باز
تاریخچه و تکامل بازاریابی در متن‌باز، نیاز به رویکردهای جدید را نشان میدهد. بازاریابی نرمافزار متن‌باز (OSS) امروزه منحصر به فرد است: این فرآیندی از ایجاد و اجرای مشترک یک طرح بازاریابی با کل جامعه، توسعه‌دهندگان، کاربران نهایی و فروشندگان است. این امر آن را کاملا متفاوت از اکثر تلاش‌های سنتی بازاریابی فناوری میکند که عموما منحصرا بر تصمیم‌گیرندگان تجاری تمرکز دارند. بازاریابی نرمافزار متن‌باز از زمان ظهور آن در دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ تکامل یافته است. اکنون جامعه را در هر مرحله از چرخه حیات خود شامل میشود. همچنین از رویکردهای سنتی مدیریت و کنترل در بازاریابی بهتر عمل میکند، زیرا بر اساس قدرت و دسترسی جوامع پروژه ساخته شده است. جامعه‌ای که در یک برنامه بازاریابی مشارکت داشته باشد، محتوای بسیار بیشتری نسبت به یک تیم بازاریابی به تنهایی تولید خواهد کرد. هدف ما در اینجا توصیف فرآیندی برای بازاریابی فراگیر است که هر بازاریاب فناوری میتواند برای افزایش تاثیر آن را به کار گیرد.
2.3.18.1. تفاوتهای کلیدی
نرمافزارهای متن‌باز بسیاری از اصول توسعه نرمافزارهای تجاری را وارونه کردند. بازاریابی متن‌باز نیز به همین ترتیب بسیاری از فرضیات بازاریابی نرمافزارهای تجاری را وارونه میکند.
برای مثال، تیم‌های بازاریابی تجاری اغلب موفقیت را با سرنخ‌ها می‌سنجند. آنها بر شخصیت خریدار تمرکز میکنند. در مقابل، بازاریابی OSS به دنبال جذب ذینفعان بسیار بیشتر و متنوع‌تری است. توسعه‌دهندگان، نگهدارندگان، فروشندگان و کاربران نهایی، همگی برای حفظ تلاش‌های بازاریابی OSS حیاتی هستند. شما نمی‌توانید تعامل با این ذینفعان را در یک قیف تجسم کنید یا آن را با ROMI اندازه‌گیری کنید. اما بدون تعامل آنها، تلاش‌های بازاریابی OSS شکست خواهد خورد.
2.3.18.2. متن‌باز امروز
نرمافزارهای متن‌باز سازمانی (Enterprise OSS) به عنوان کسب‌وکاری برای ایجاد نسخههای باز از محصولات نرمافزاری اختصاصیِ موجود آغاز به کار کردند. نمونه‌های بارز آنها سیستمعاملها (لینوکس، BSD)، پایگاه‌های داده (MySQL، PosgreSQL) و وب‌سرورها (Apache) هستند.
این موفقیت‌ها مزیت توسعه فراگیر را برای تسریع نوآوری نشان داد. امروزه، اکثر نرمافزارهای پیشگام به صورت متن‌باز (اوپن‌سورس) ایجاد میشوند. در حوزه بلاکچین تجاری، که یک دسته جدید است، Corda، Ethereum، Hyperledger Technologies و Quorum همگی متن‌باز هستند. در حوزه ابری، OpenStack، Cloud Foundry و Kubernetes متن‌باز هستند. چندین راهکار پیشرو در زمینه هوش مصنوعی نیز متن‌باز هستند.
تکامل OSS، از تبدیل بازارهای تثبیت‌شده به بازارهای کاملا جدید، به این معنی است که رویکرد بازاریابی OSS امروز نیز باید تکامل یابد. دو مدل به توضیح تفاوت بازاریابی با OSS نوآورانه امروزی در مقابل بازاریابی OSS در بازارهای تثبیت‌شده کمک میکنند.
مورد اول، که در شکل ۱ زیر نشان داده شده است، یک مدل بازاریابی سفر خریدار (یا در مورد OSS، پذیرنده) عمومی است. پذیرندگان از یک راهکار آگاه میشوند، یک برداشت مطلوب در آنها شکل میگیرد و آن را امتحان میکنند. سپس آن را می‌پذیرند ابتدا به صورت محدود، سپس به صورت گسترده. در نهایت، با رضایت، آن را به دیگران ارجاع میدهند و این چرخه تکرار میشود. این نوع رویکرد پذیرنده محور به بازاریابی، پذیرندگان ایده‌آل (توسعه‌دهندگان، فروشندگان، کاربران نهایی) را در کانال‌های مورد نظرشان با محتوای مفید در طول سفرشان، درگیر میکند.
وقتی MySQL ظهور کرد، کل بازار سازمانی از قبل از پایگاه‌های داده استفاده می‌کرد، بنابراین هیچ فعالیت آگاهی‌بخشی لازم نبود؛ مردم از قبل کاربردها یا مزایای استفاده از پایگاه‌های داده را درک می‌کردند. MySQL می‌توانست به جای آن بر متقاعد کردن کاربران تمرکز کند که OSS فقط برای افراد حرفهای نیست؛ در واقع، بسیاری از شرکت‌ها بدون دانش مدیریت فناوری اطلاعات از MySQL استفاده می‌کردند. این کاربران نتایج مشابه، اگر نگوییم برتر، در زمینه امنیت، عملکرد و مقیاس‌پذیری را مشاهده کردند.
بازاریابان نیازی نداشتند به کاربران بالقوه کمک کنند تا نحوه استفاده از پایگاه‌های داده را درک کنند؛ آنها باید آنها را متقاعد می‌کردند که استفاده از یک پایگاه داده متن‌باز ایمن است. (همانطور که استفن اوگریدی در مقاله «سلطنت‌سازان جدید» می‌نویسد، دسترسی رایگان به OSS این پدیده را آغاز کرد که توسعه‌دهندگان بیشتر در تصمیم‌گیری‌های مربوط به خرید و مصرف فناوری سازمانی مشارکت کنند.)
بنابراین برنامه‌های بازاریابی تصمیم‌گیرندگان سازمانی برای MySQL تفاوت قابل توجهی با مثلا هایپرلجر داشت. هایپرلجر که در سال ۲۰۱۶ آغاز شد، یک تلاش متن‌باز برای پیشبرد فناوریهای بلاکچین بین صنعتی است. بنابراین، فعالیتهای بازاریابی هایپرلجر بیشتر بر نوع متفاوتی از فعالیت متمرکز بود: معرفی یک دسته محصول کاملاً جدید به مردم.
2.3.19. مقایسه رویکردهای بازاریابی نرمافزارهای متن‌باز
جدول زیر تضاد رویکردهای بازاریابی برای تصمیم‌گیرندگان سازمانی را در دو دسته «بازار تثبیت‌شده» (نسخههای اولیه) و «بازار جدید» (نسخههای امروزی) ارائه میدهد:
مرحله سفر |
نرمافزارهای متن‌باز اولیه (بازار تثبیت‌شده) |
نرمافزارهای متن‌باز امروزی (بازار جدید) |
|---|---|---|
آگاهی (Awareness) |
استفاده توسط کاربران عادی؛ رشد ارگانیک و پخش شدن خبر کیفیت بالا در ادارات. |
اطلاعرسانی هماهنگ از طریق کانال‌های گسترده (وبلاگ‌ها، شبکه‌های اجتماعی، رویدادها، رسانه‌ها) و بهره‌گیری از پذیرندگان اولیه. |
وابستگی (Affinity) |
عملکرد داخلی؛ اطمینان از «آمادگی استفاده سازمانی» نرمافزار. |
تعامل با پذیرندگان اولیه جهت توسعه الزامات خاص صنعت، موارد استفاده و تناسب پروژه با بازار (آموزش فنی و گزارش‌های رسمی). |
آزمون (Trial) |
آزمایش‌های فنی خودجوش توسط تیم‌ها. |
استراتژی دیجیتال مبتنی بر پرسونا؛ ایجاد بستری کاربرپسند برای تعامل کاربران، توسعه‌دهندگان و فروشندگان. |
پذیرش (Adoption) |
مقایسه هزینه/عملکرد با راهکارهای صاحب‌نام. |
گسترش پلتفرم با پیشنهادات اکوسیستم و ترویج برنامه‌های آموزشی برای دسترسی کاربران به استعدادهای تخصصی. |
ارجاع (Referral) |
رویکرد مردمی و تبلیغات دهان‌به‌دهان (ویروسی)؛ استفاده از مطالعات موردی برای راهکارهای تجاری. |
همکاری با پذیرندگان اولیه در قالب مطالعات موردی و برنامه‌های شهادت‌دهی (Testimonial). |
برای بررسی مدل دوم، بیایید به منحنی پذیرش فناوری نگاهی بیندازیم. برای مثال، در بازار بالغ پایگاه داده، همه از قبل از ظهور گزینه‌های نرمافزارهای متن‌باز از پایگاه‌های داده استفاده می‌کردند. برعکس، نوآوری‌های امروزی OSS در بازارهای جدید از منحنی S که در شکل زیر نشان داده شده است، پیروی میکنند. بازاریابان باید برنامه‌ها را طوری تنظیم کنند که برای بخش مناسب به ترتیب متوالی جذاب باشند، و از نوآوران و پذیرندگان اولیه شروع کنند. با گذار نرمافزارهای متن‌باز از یک کالا به بازارهای جدید، اهمیت و پیچیدگی بازاریابی افزایش یافته است. اکنون برای پرداختن به این پیچیدگی، یک رویکرد باز ضروری است.
2.4. فصل سوم – OSPO
2.4.1. #### دفتر OSPO چیست؟
دفتر برنامه متن‌باز (Open Source Program Office)، که معمولاً با نام OSPO شناخته میشود، یک تیم اختصاصی در یک سازمان است که هدف اصلی آن مدیریت و ترویج نرمافزار و فرهنگ متن‌باز است.
دفتر OSPOها نقش مهمی در کمک به سازمانها برای گذر از پیچیدگی‌های متن‌باز، اتخاذ بهترین شیوه‌ها، حذف موانع از مصرف و تولید پروژه‌های متن‌باز و به حداکثر رساندن مزایای مشارکت در متن‌باز دارند.
گزارش تحقیقات بنیاد لینوکس، تحت عنوان «نگاهی عمیق به OSPO»، یک راهنمای جامع است که OSPO را بررسی میکند. این گزارش یک مدل بلوغ پنج مرحله‌ای ارائه میدهد که به سازمانها کمک میکند تا OSPO خود را ارزیابی کرده و عناصری را که برای پیشبرد بلوغ باید پیاده‌سازی شوند، شناسایی کنند. این گزارش بررسی میکند که چگونه شرکت‌ها OSPOها را ساختار میدهند و تاکید میکند که NORA (هیچ پاسخ درستی وجود ندارد) وجود دارد. این راهنما همچنین در مورد حداقل نیروی انسانی مورد نیاز برای عملیات آنها و چگونگی تکامل آن در طول زمان صحبت میکند. نقش‌ها و مسئولیت‌های OSPO و چالش‌هایی که در پذیرش شرکتهای متن‌باز با آن مواجه هستند، در پایان گزارش آمده است.
تحقیقات بنیاد لینوکس در مورد ارزش تجاری OSPO، ارزش OSPO را در دو مرحله مجزا بررسی میکند: ایجاد OSPO و بلوغ OSPO. این گزارش می‌گوید ارزش مرحله اول «پاکسازی آشفتگی متن‌باز، بازیابی از سال‌ها رویکردهای موردی برای تحت لیسانس انحصاری APress Media, LLC، بخشی از مصرف و مشارکت در متن‌باز است.» مزایای مرحله دوم بر اساس مرحله اول بنا میشود و اینجاست که فرهنگ و آموزش جایگاه اصلی را به خود اختصاص میدهند. این گزارش همچنین توضیح میدهد که چگونه OSPOها نقش‌های مختلفی از جمله مشاور، تسهیل‌گر و تضمین پایداری OSPOها را بر عهده دارند.
بیایید نگاهی به نقش و مسئولیت‌های اصلی یک OSPO بیندازیم:
##### نقش OSPO
همانطور که قبلا ذکر شد، OSPO نقشی چندوجهی و محوری در یک سازمان ایفا میکند و به عنوان یک کاتالیزور استراتژیک برای پرورش و حفظ فرهنگ متن‌باز عمل میکند. در هسته خود، یک OSPO در هماهنگ‌سازی عملکردها و ابتکارات مختلفی که در مجموع به ادغام اصول و شیوه‌های متن‌باز در ساختار سازمان کمک میکنند، نقش مهمی دارد. بیایید نگاهی به نقش‌های مختلف بیندازیم.
##### مدیریت موثر
دفتر OSPO مجموعه‌ای از سیاست‌ها و ساختارهای مدیریتی را تدوین و اجرا میکند که نحوه تعامل سازمان با متن‌باز را تعیین میکند. این شامل دستورالعمل‌هایی در مورد مشارکت، صدور مجوز و انطباق برای اطمینان از یک رویکرد استاندارد و سازمان‌یافته است. سیاستهای تعریف‌شده، زمینه را برای شیوه‌های سازگار و همسو با متن‌باز فراهم میکنند. این نقش، چارچوبی تعریف‌شده ارائه میدهد که شامل ارزیابی و مدیریت جنبه‌های قانونی و انطباق، رعایت مجوزهای متن‌باز، پیگیری تعهدات و بررسی‌های لازم برای جلوگیری از مشکلات حقوقی است. همچنین شامل انجام بررسی‌های کامل مجوز برای تمام اجزای متن‌باز مورد استفاده، ردیابی وابستگی‌ها و کاهش هرگونه ریسک قانونی مرتبط با استفاده و مشارکت سازمان در پروژه‌های متن‌باز است. این تعهد به حفظ یک رویکرد روشن و مسئولانه به متن‌باز، خطرات را به حداقل می‌رساند و پایه و اساس امنی را برای پذیرش آن در سازمان ایجاد میکند.
در نتیجه این اقدامات، سازمان به طور قابل توجهی خطر مواجهه با مسائل حقوقی مربوط به مجوزهای متن‌باز را کاهش میدهد. آنها یک نقشه راه روشن برای استفاده مسئولانه و اخلاقی از نرمافزار متن‌باز دارند که مرتبا از طریق ممیزی‌ها و بهبود سیاست‌ها به‌روزرسانی میشود. این امر نه تنها خطرات را کاهش میدهد، بلکه اعتماد را در جامعه متن‌باز و در میان مشتریان بالقوه که برای تعهد سازمان به رویه‌های قانونی و اخلاقی نرمافزار ارزش زیادی قائل هستند، تقویت میکند.
##### همسویی استراتژیک
دفتر OSPO با همسو کردن متن‌باز با اهداف تجاری گسترده‌تر سازمان، رویکردی استراتژیک به متن‌باز اتخاذ میکند. این سازمان یک برنامه جامع برای پذیرش راهکارهای متن‌باز و مشارکت در آنها تدوین میکند که مکمل این اهداف است. این استراتژی مستلزم درک عمیق از نیازهای منحصر به فرد سازمان و چگونگی پاسخگویی متن‌باز به آنهاست. اغلب، چندین واحد تجاری در یک سازمان وجود دارد.
نیازها و فرآیندهای هر یک از این واحدها میتواند بسیار متفاوت باشد. OSPO با واحدهای تجاری مختلف در سراسر شرکت همکاری میکند تا اطمینان حاصل کند که نیازهای تجاری آنها به وضوح درک شده است، استفاده از متن‌باز به وضوح درک شده است و به عنوان بخشی از آن به طور یکپارچه ادغام شده است. هرگونه گلوگاه فرآیندی ساده‌سازی شده و ابزارهایی برای خودکارسازی فرآیند و از بین بردن اصطکاک ایجاد شده است. این بهبود مداوم فرآیند و ابزار، امکان پذیرش سریع‌تر متن‌باز را فراهم میکند. این همسویی استراتژیک، سازمان را قادر می‌سازد تا از پتانسیل کامل متن‌باز به عنوان نیروی محرکه موفقیت خود بهره ببرد.
##### مشارکت اجتماعی
تعامل موثر با جوامع متن‌باز خارجی برای موفقیت سازمان در تلاش‌های متن‌باز حیاتی است. OSPO میتواند به عنوان یک تسهیل‌کننده عمل کند و مشارکت و همکاری فعال بین کارمندان با جوامع خارجی را تشویق کند. ممکن است هزینه‌های عضویت را پرداخت کند، مدارک را ارسال کند و قراردادهای پیوستن به این جوامع خارجی را امضا کند. این امر به واحدهای تجاری اجازه میدهد تا بر همکاری مهندسی تمرکز کنند و OSPO را به عنوان مرکز تعالی برای این تسهیل‌گری تثبیت میکند. این پل، سازمان را به اکوسیستم متن‌باز گسترده‌تر متصل میکند و کارمندان را قادر می‌سازد تا با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، در بحثها شرکت کنند و تخصص خود را در پروژه‌های متن‌باز به اشتراک بگذارند. این تلاش مشترک، توسعه راهکارهای مشترک را تقویت میکند، پیوندهای سازمان را با جامعه متن‌باز تقویت میکند و فرهنگ همکاری آزاد و اشتراک دانش را پرورش میدهد. OSPO با اتصال استعدادهای سازمان به جوامع خارجی، نوآوری را افزایش میدهد، توسعه را تسریع میکند و ردپای سازمان را در چشم‌انداز متن‌باز گسترش میدهد.
##### آموزش و حمایت
دفتر نقش محوری در آموزش و حمایت از بهترین شیوه‌های متن‌باز به سازمان ایفا میکند. این سازمان جلسات آموزشی جامع و منظم و برنامه‌های آموزشی برگزار میکند تا اطمینان حاصل شود که همه از مزایا و چالش‌های متن‌باز به خوبی آگاه هستند. این سازمان ممکن است کتاب‌های راهنما را به عنوان یک منبع استراتژیک بنویسد که بهترین شیوه‌ها، فرآیندها و دستورالعمل‌ها را برای جنبه‌های مختلف تعامل متن‌باز در سازمان تشریح میکند.
دفتر OSPOها به عنوان مربیانی برای رهبری ارشد در سازمان عمل میکنند. این به آنها کمک میکند تا اهمیت استراتژیک، مزایا و خطرات بالقوه مرتبط با پذیرش متن‌باز را درک کنند. این امر رهبران را در مورد روندهای بازار، مطالعات موردی و کاهش ریسک آموزش میدهد. آنها با رهبران همکاری میکنند تا طرحهای تشویقی ایجاد کنند تا مهندسان برای مشارکت در متن‌باز انگیزه داشته باشند. نقش آنها در اطمینان از اینکه رهبران ارشد تصمیمات آگاهانه‌ای در مورد گنجاندن متن‌باز در چشم‌انداز استراتژیک شرکت میگیرند، بسیار مهم است.
دفتر OSPO به طور فعال سازمان را تشویق میکند تا به جامعه متن‌باز کمک کند، که اغلب با پیروی از این شیوه‌ها در داخل شرکت انجام میشود. این شامل ارائه کد، تخصص و منابع به پروژه‌های متن‌باز میشود. این کمکها شامل حوزه‌های مختلفی از کدنویسی و مستندسازی گرفته تا به اشتراک‌گذاری بهترین شیوه‌ها میشود. همزمان، OSPO مخزنی از منابع ارزشمند را توسعه داده و نگهداری میکند. این منابع شامل کتاب‌های راهنما، قالب‌ها و ابزارهایی است که برای پشتیبانی از تیم‌ها و پروژه‌های درون سازمان در هنگام اتخاذ شیوه‌های متن‌باز طراحی شدهاند. آنها ممکن است به اشتراک‌گذاری فرآیندهای داخلی خود در خارج از شرکت را در نظر بگیرند تا دیگران بتوانند ابزارهای داخلی خود را اتخاذ و حتی متن‌باز کنند. OSPO با ارائه منابع در دسترس، ادغام متن‌باز در پروژه‌های سازمان را ساده میکند و همکاری یکپارچه و مشارکت مؤثر در جامعه متن‌باز را تضمین میکند.
##### اندازه‌گیری ضربه
پیتر دراکر، استاد مدیریت، گفته است: «اگر نتوانید چیزی را اندازه‌گیری کنید، نمی‌توانید آن را بهبود بخشید.» OSPO نه تنها به عنوان یک مرکز پرشور برای شایستگی متن‌باز در سازمان عمل میکند، بلکه به طور فعال تاثیر قابل اندازه‌گیری مشارکت‌های متن‌باز را از طریق ترکیبی از معیارهای کیفی و کمی پیگیری میکند. حمایت برای ترویج پذیرش متن‌باز در سراسر سازمان ضروری است. OSPO مزایای راهکارهای متن‌باز را، چه در داخل و چه در خارج، برای ایجاد آگاهی و پشتیبانی بیان میکند.
دفتر OSPOها ممکن است معیارهای مشارکت، میزان پذیرش این مشارکت‌ها توسط جامعه متن‌باز و در صورت نیاز، اقدامات لازم برای بهبود نرخ پذیرش را پیگیری کنند. آنها میزان پذیرش پروژه‌های متن‌باز در داخل شرکت و مشارکت‌کنندگان خارجی در پروژه‌های آغاز شده توسط شرکت را پیگیری میکنند. آنها ممکن است نظرسنجی‌هایی انجام دهند یا از توسعه‌دهندگان درون سازمان بازخورد جمع‌آوری کنند تا رضایت آنها را از ابزارها و شیوه‌های متن‌باز ارزیابی کنند. سلامت جامعه و تجزیه و تحلیل در نرمافزار متن‌باز (CHAOSS) یک پروژه بنیاد لینوکس است و طیف گسترده‌ای از معیارها، مدل‌ها و نرمافزارها را برای سنجش سلامت جامعه متن‌باز ارائه میدهد.
علاوه بر این، تاثیر ملموس ابتکارات متن‌باز را بر سودآوری سازمان، تلاش‌های نوآوری و اهداف کلی استراتژیک نظارت و اندازه‌گیری میکند. این رویکرد داده‌محور به نشان دادن ارزش متن‌باز در سازمان کمک میکند.
##### TODO Group
ارائه شده توسط: آنا خیمنز سانتاماریا، مدیر ارشد پروژه، دفتر متن‌باز، بنیاد لینوکس گروه TODO
یک پروژه همکاری متن‌باز که در بنیاد لینوکس میزبانی میشود، به عنوان یک کانال پشتیبان و یک مرکز منابع برای شرکت‌ها جهت مدیریت و ادغام موثر عملیات و فرهنگ متن‌باز در واحدهای تیمی عمل میکند. این گروه که رسما در سال ۲۰۱۴ تاسیس شد، اکنون نماینده یک جامعه جهانی از متخصصان و کارشناسانی است که به پرورش بهترین شیوه‌ها و استراتژی‌ها برای مدیریت متن‌باز از طریق دفاتر برنامه متن‌باز (OSPO) اختصاص داده شدهاند و همسویی با اهداف سطح C و تجاری را تضمین میکنند. این سازمان، اشتراک‌گذاری دانش و همکاری بین مشارکت‌کنندگان خود را تسهیل میکند، که شامل شرکت‌هایی در صنایع مختلف (نرمافزار، خودرو، سخت‌افزار، خرده‌فروشی، امور مالی و غیره)، موسسات دانشگاهی، سازمانهای غیرانتفاعی و ادارات دولتی میشود.
##### شروع کار با منابع گروه TODO
گروه TODO منابع متنوعی را برای کمک به استراتژیست‌ها و مدیران متن‌باز شاغل در شرکت‌ها توسعه داده است. در زیر برخی از آنها آمده است:
راهنماهای متن‌باز برای سازمان: این راهنماها توسط رهبران متن‌باز از شرکتهای بزرگ تا متوسط تهیه و استفاده شدهاند. این راهنماها از بهترین شیوه‌ها برای اداره یک دفتر برنامه متن‌باز یا شروع یک پروژه متن‌باز در سازمان شما بهره میبرند. راهنمای متن‌باز خروجی، که چارچوبی برای مشارکت و انتشار پروژه‌های متن‌باز ارائه میدهد، به ویژه برای سازمانهای بزرگ، متوسط و کوچک توصیه میشود.
تعریف OSPO: تعریف گروه TODO از OSPO، که به طور مشترک توسط طیف وسیعی از متخصصان موضوعی درگیر در استراتژی و ادغام متن‌باز در سازمانهای مختلف تهیه شده است، به عنوان یک سند زنده عمل میکند و به جامعه اجازه میدهد تا در طول سال‌ها در بهبود و به‌روزرسانی‌های آن مشارکت کنند.
چشم‌انداز OSPO: این پروژه متن‌باز، اکوسیستم OSPO، شامل سازمانهای پذیرنده و ابزارهای مورد استفاده تیم‌های OSPO و متخصصان متن‌باز در سازمانها را ترسیم میکند.
کتاب OSPO: مجموعه‌ای از دانش برای سازمانها جهت درک بهتر نقش OSPO در عملیات روزمره، ادغام آن با وظایف واحدهای تجاری و همسویی با اهداف سطح C. این کتاب به صورت باز توسط گروهی از مشارکت‌کنندگان با دانش عمیق در استراتژی متن‌باز، جامعه، معیارها و مدیریت توسعه داده شده است.
فضاهای شبکه‌سازی: در میان گروههای کاری متمرکز بر توسعه ابتکارات خاص، جامعه گروه TODO طیف وسیعی از رویدادها، از جمله مسیرهای OSPO را در کنفرانس‌ها، وبینارها و گردهمایی‌های محلی، برای تسهیل شبکه‌سازی و اشتراک‌گذاری دانش بین متخصصان متن‌باز سازماندهی میکند.
###### جمع‌بندی
این مقاله توضیح داد که OSPOها چیستند و نقش آنها در یک سازمان چیست. هیچ راه واحدی برای ساختاردهی OSPO وجود ندارد و حتی عملکرد آنها نیز میتواند متفاوت باشد. این تنوع در مطالعات موردی از OSPOهای سازمانهای مختلف مشهود است. هر مطالعه موردی، منشأ OSPO آنها، جایگاه OSPO در سازمان و نقش آن در تقویت فرهنگ متن‌باز را توضیح میدهد.
2.4.2. #### نحوه ایجاد OSPO
یک OSPO (Open Source Program Office) به گونه‌ای طراحی شده است که مرکز صلاحیت برای عملیات و ساختار متن‌باز یک سازمان باشد، همانطور که توسط TODO Group تعریف شده است.
##### ایجاد حس فوریت
چند راه برای ایجاد حس فوریت (یعنی ترس) در مورد نیاز به OSPO وجود دارد. به عنوان مثال:
مدیریت انطباق مجوزها: ممکن است سازمان شما مدیریت مجوزها را به صورت جامع انجام ندهد. یک OSPO میتواند تنها نقطه تماس برای این عملکرد باشد.
موجودی نرمافزار و امنیت زنجیره تامین: رویدادهایی مانند آسیب‌پذیری Log4Shell اغلب کاتالیزوری برای شرکت‌ها هستند تا بر درک نرمافزار متن‌بازی که استفاده میکنند تمرکز کنند و با دقت بیشتری زنجیره‌های تامین متن‌باز خود را بررسی کنند.
استعداد: طبق گزارش‌ها، جذب و حفظ نیرو، زمانی که با متن‌باز سروکار دارید، آسان‌تر میشود.
اعتبار: سازمانهای دیگر که از قبل OSPO دارند در سطح بالاتری نسبت به سازمان ما فعالیت میکنند.
##### ایجاد یک ائتلاف راهنما
در وهله اول، OSPO شما باید از یک “ائتلاف مایل” تشکیل شود. لطفا برای فهرستی از نقش‌های تجاری مجاور OSPO که باید با آنها تعامل داشته باشید، بخش نقش‌ها را بررسی کنید. بخش‌های مختلف یک سازمان بزرگ، اولویتها، پیشینه‌ها و روشهای مختلف صحبت و کار را خواهند داشت. شما باید از این شکاف‌ها عبور کنید. در اینجا چند نکته در مورد چگونگی انجام این کار آورده شده است:
اولویت‌های آنها را درک کنید: در مورد نقش‌های درون شرکت تحقیق کنید. با دغدغه‌های کلیدی آنها آشنا شوید. اگر بتوانید شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) آنها را بیاموزید، چه بهتر. مدیر ارشد فروش شما (OSPO) برای جلب حمایت آنها باید در این زمینه‌ها به شما کمک کند.
تمرکز بر ارزش: OSPO را بر اساس ارزشی که میتواند برای سازمان ارائه دهد، ارائه دهید. بر اهدافی مانند بهبود کارایی، کاهش هزینه‌ها یا افزایش امنیت تاکید کنید.
به نقاط درد آنها بپردازید: به آنچه میگویند گوش دهید و با مشکلاتی که در نقش خود با آنها مواجه میشوند، همدلی و درک خود را نشان دهید.
یک شریک استراتژیک باشید: OSPO را به عنوان یک شریک استراتژیک قرار دهید. این امر به ویژه هنگام مواجهه با نگرانی‌های امنیتی مفید است.
ارائه بینش و رهبری فکری: OSPO ها یک روند در فناوری اطلاعات هستند. برای اثبات این موضوع، نظرات و تحقیقات خود را با آنها به اشتراک بگذارید.
اعتماد و اعتبار ایجاد کنید: با شفافیت، قابل اعتماد بودن و حرفهای بودن در تمام تعاملات، اعتماد ایجاد کنید. سابقه موفقیت، نظرات مشتریان و اعتبار خود را در صنعت به نمایش بگذارید تا اعتبار ایجاد کنید.
پیگیری کنید و در ارتباط باشید: ارتباط منظمی با این ذینفعان برقرار کنید و آنها را از پیشرفتهای مربوطه مطلع نگه دارید.
صبور و پیگیر باشید: ساختن هر رابطهای زمان میبرد.
##### تدوین چشم‌انداز و ابتکارات استراتژیک
هر OSPO متفاوت است. داشتن یک دیدگاه روشن در مورد اینکه چرا به OSPO نیاز دارید، به شما کمک میکند تا چشم‌انداز و حوزه‌های تمرکز را تعریف کنید. این به نوبه خود به برقراری ارتباط با سایر ذینفعان برای تضمین حمایت و مشارکت بیشتر برای ایجاد و OSPO کمک میکند. برخی از نمونه‌های ابتکارات OSPO عبارتند از:
یادگیری متن‌باز
انطباق با متن‌باز
همکاری خارجی
##### همسو شدن با شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI)
دفتر OSPOها ارزش خود را در جایی که با KPIهای سایر تیم‌ها همسو میشوند، نشان میدهند. برای مثال:
امنیت در استفاده: آیا OSPO میتواند به تیم امنیتی در انجام کارشان کمک کند؟ همپوشانی زیادی بین «نرمافزار متن‌باز در سازمان» و «تضمین امنیت تمام نرمافزارهای مورد استفاده در سازمان» وجود دارد. تیم امنیتی ممکن است برای درک واکنش به آسیب‌پذیری‌ها و کمک به اولویت‌بندی مشکلات مربوط به موجودی نرمافزار به راهنمایی نیاز داشته باشد.
امنیت خروجی: OSPO میتواند با اطمینان از اینکه سازمان از طریق متن‌باز، IP خود را فاش نمیکند، کمک کند. این امر میتواند با کمک به تیم امنیتی در بهبود سیاست‌هایشان باشد، که ممکن است در مورد خطرات امنیتی خروجی از طریق پروژه‌های متن‌باز به خوبی توسعه نیافته باشند.
استخدام استعدادها: تبدیل شدن به مشارکت‌کنندگان فعال و نشان دادن برتری مهندسی، استعدادها را جذب میکند. به بخش استخدام توسعه‌دهندگان مراجعه کنید. متن‌باز میتواند یک رویکرد «تغییر به چپ» برای استخدام باشد، که در آن شما به دلیل فعالیت متن‌باز، آگاهی سازمانهای خود را در بالای قیف بهبود می‌بخشید. متن‌باز کردن تایپ‌اسکریپت و VSCode مایکروسافت به آنها کمک کرده است تا به دلیل آگاهی از برند، استعدادهای برتر را در سایر زمینه‌ها استخدام کنند.
تدارکات: OSPO میتواند با تجهیز تیم تدارکات به دانش متن‌باز مرتبط، از ورود نرمافزار یا مجوز نامطلوب به سازمان جلوگیری کند تا آنها بتوانند در ارزیابی فروشندگان بالقوه مؤثرتر باشند.
##### استخدام یک ارتش داوطلب
برای جذب مؤثر یک ارتش، ابتدا باید متحدان بالقوه را شناسایی کرده و با آنها روابط برقرار کنید. این کار را میتوان از طریق ارتباط باز و با مشارکت دادن آنها در فرآیند تغییر از ابتدا انجام داد. علاوه بر این، روش دیگر برای جذب و رشد یک ارتش، پاداش دادن به افراد به خاطر مشارکت و حمایت آنهاست. این کار باعث ایجاد روحیه و انگیزه میشود و به طور طبیعی دیگران را به مشارکت تشویق میکند.
اگر میخواهید افراد داوطلب شوند، باید به آنها پاداش دهید. برای مثال:
بهبود رزومه
پاداش دادن به تیم‌ها برای مشارکت در شیوه‌های متن‌باز
تقدیر عمومی توسط تیم رهبری ارشد
فرصت مشارکت در شکل‌دهی استراتژی سیستم عامل سازمان
شناسایی محرکهای انگیزشی مناسب برای داوطلبان به شما کمک میکند تا یک استراتژی مشارکت تعریف کنید که رفتار مطلوب را از آنها تشویق کند.
##### حذف موانع، امکان اقدام
چند مثال:
تدارکات: آنها ممکن است برای درک این موضوع که تهیه نرمافزارهای متن‌باز بسیار متفاوت است، به کمک نیاز داشته باشند. آنها نمی‌توانند از یک پروژه متن‌باز، SLA دریافت کنند. آنها باید SBOMها را درک کنند.
مدیران میانی: ممکن است لازم باشد درک کنند که کارکنانشان در پروژه‌های متن‌باز مشارکت خواهند داشت، و این ممکن است مستقیما با یک هدف تجاری همسو نباشد. مشارکت در پروژه‌های متن‌باز را به بخشی از اهداف کلی کسب‌وکار تبدیل کنید.
منابع انسانی: آنها ممکن است نیاز داشته باشند که بفهمند چگونه متن‌باز میتواند استعدادها را جذب کند و از فعالیتهای متن‌باز برای جذب نیرو استفاده کنند (مثلاً رویدادهای دانشگاهی).
فرآیند/سیاست: حذف مسدودکننده‌ها در حال انجام. تایید سیاست توسط مراجع قانونی به طوری که هر بار که میخواهید کاری انجام دهید نیازی به مراجعه به آنها نداشته باشید. برای این کار به یک سیاست متن‌باز نیاز خواهید داشت.
##### ایجاد بردهای کوتاه مدت
دفتر OSPOها معمولا بخش کوچکی از سازمان هستند، بنابراین باید بی‌رحمانه اولویت‌بندی کنید. برای انجام این کار، میتوانید به تیم‌های دیگر آموزش دهید، یا اگر میخواهید خودتان اقدامی انجام دهید، میتوانید به موارد زیر توجه کنید:
چه چیزی مستقر شده است
آنچه معمولا استفاده میشود
چه چیزی بیشترین تاثیر را در کسب و کار دارد
مثال‌ها:
انجام یک فهرست نرمافزار پایه روی زیرمجموعه‌ای از مجموعه برنامه‌های کاربردی. به عنوان مثال، بررسی یک وب‌اپلیکیشن مختص مشتری.
کمک به رفع برخی از آسیب‌پذیری‌ها یا مشکل انطباق با مجوز در یکی از آن برنامه‌ها.
کمکهای کوچک به پروژه‌های متن‌باز.
مهم است که مطمئن شوید موفقیت‌هایتان را به اطلاع عموم می‌رسانید. این به معنای تعامل و ارتباط با ذینفعان است.
##### شتاب پایدار
یکی از جنبه‌های کلیدی این مرحله، تشویق کارکنان به شناسایی و رسیدگی به هرگونه مسئله‌ای است که پیش میآید و جستجوی مداوم راه‌هایی برای بهبود ابتکار تغییر.
حفظ شتاب حاصل از مراحل قبلی
تبدیل ارتباط به کلید اصلی تبدیل کنید برای بقای تغییر در ذهن همه
پاداش دادن به کسانی که از تغییر حمایت میکنند
معیارهایی برای سنجش موفقیت
بهبود فرآیند از طریق بازخورد شرکتکنندگان
مقایسه با رقبا
##### تغییر (دائمی) موسسه
تغییر از یک انجمن صنفی به عضویت در ساختار سازمانی.
اطمینان حاصل کنید که OSPO شما از نظر تجاری حیاتی است:
انطباق: آیا میتوانید موفقیت‌های انطباق را که تفاوت معناداری ایجاد کرده‌اند، نشان دهید؟
مدیریت مجوز: آیا OSPO شما وظیفه خود را برای اطمینان از انطباق با مجوزهای متن‌باز انجام میدهد؟
موجودی نرمافزار: آیا درک موجودی نرمافزار متن‌باز و جایگزینی نرمافزار اختصاصی با نرمافزار متن‌باز، پیامدهای هزینه‌ای دارد؟
استخدام: آیا میتوانید بهبود در حفظ استعدادها را نشان دهید؟
کاهش ریسک: نداشتن انشعاب‌های داخلی از پروژه‌های OSS زیرا این یک ریسک امنیتی است.
امنیت زنجیره تأمین: آیا میتوانید به آسیب‌پذیری‌هایی که مدیریت شدهاند اشاره کنید؟
##### داشتن فرآیندهای بهبود یافته
انتشار: آیا میتوانید نوعی چک‌لیست از کنترل‌ها را در مورد انتشار نسخههای متن‌باز ایجاد کنید؟ چگونه میتوانید بدون اینکه افراد را از این فرآیند منصرف کنید، متن‌باز را تشویق کنید؟
آموزش: میتوانید به تعداد افرادی که در سازمان شما در زمینه استفاده/مشارکت از متن‌باز آموزش دیده‌اند اشاره کنید؟ چگونه میتوانید کاربرد این آموزش‌ها را نشان دهید؟
سطح خدمات: آیا بخش پشتیبانی برای OSPO وجود دارد؟ آیا میتوانید میزان موفقیت آن را نشان دهید؟
##### کارکنان OSPO
در برهه‌ای از زمان، ممکن است در موقعیتی باشید که بتوانید برای OSPO کارکنان دائمی استخدام کنید و از مدل صنفی فراتر بروید:
بیشتر OSPOها یک بخش توسعه‌دهنده دارند – یعنی توسعه‌دهندگانی که میتوانند به ساخت و استقرار ابزارها کمک کنند. اگر برای این نقش استخدام می‌کنید، باید کارکنانی را پیدا کنید که هم با توسعه و هم با کار با مشتری راحت باشند.
استخدام برای ارتباطات – OPSO شما باید با حسابرسی داخلی یا انطباق با قوانین ارتباط برقرار کند، بنابراین استخدام افرادی که تجربه کار در این زمینه‌ها را دارند، میتواند ارزشمند باشد.
##### یادداشت
آیا OSPO میتواند فرآیند تهیه نرمافزار را تغییر دهد؟ OSS فاقد SLA، توافق‌نامه‌های پشتیبانی و غیره است. این امر مستلزم تغییر قابل توجهی در رویکرد است.
آیا OSPO قادر است در مورد اینکه روی کدام کتابخانه‌ها و پروژه‌های متن‌باز سرمایه‌گذاری شود، توصیه‌هایی ارائه دهد؟ اگر چنین است، آیا میتوانند معیارهایی در مورد اینکه این امر چقدر چشم‌انداز فناوری را ساده میکند، ایجاد کنند؟
2.4.3. چک‌لیست خودارزیابی بلوغ OSPO
آیا سازمان شما برای مرحله بعدی بلوغ در مدیریت متن‌باز آماده است؟ از این چک‌لیست برای ارزیابی وضعیت فعلی و شناسایی حوزه‌هایی که نیاز به تمرکز بیشتر دارند استفاده کنید.
2.4.3.1. وضعیت فعلی سازمان
حوزه‌های ارزیابی |
وضعیت فعلی |
نیاز به بهبود |
|---|---|---|
مدیریت انطباق: آیا فرآیند خودکار برای بررسی لایسنس‌ها داریم؟ |
[ ] |
[ ] |
امنیت زنجیره تأمین: آیا SBOM پروژه‌های ما به‌روز و در دسترس است؟ |
[ ] |
[ ] |
فرهنگ مشارکت: آیا سیاست مشخصی برای مشارکت در پروژه‌های خارجی داریم؟ |
[ ] |
[ ] |
آموزش: آیا برنامه‌های آموزشی منظمی برای توسعه‌دهندگان برگزار میشود؟ |
[ ] |
[ ] |
معیارها: آیا شاخص‌های کلیدی (KPI) برای سنجش موفقیت OSPO تعریف کرده‌ایم؟ |
[ ] |
[ ] |
2.4.3.2. گام‌های پیشنهادی برای ارتقای بلوغ
اگر در مراحل اولیه هستید: تمرکز خود را بر «پاکسازی آشفتگی‌های حقوقی» و ایجاد یک لیست پایه از نرمافزارهای مورد استفاده (Inventory) بگذارید[cite: 1].
اگر در مرحله عملیاتی هستید: به دنبال خودکارسازی فرآیندهای انطباق و ایجاد کتابچه‌های راهنما برای توسعه‌دهندگان باشید تا اصطکاکِ کاری کاهش یابد[cite: 1].
اگر در مرحله پیشرفته هستید: بر «همسویی استراتژیک» تمرکز کنید؛ یعنی بررسی کنید چگونه مشارکت‌های متن‌باز شما میتواند به جذب استعدادهای برتر و ارتقای برند فنی سازمان کمک کند[cite: 1].
توجه
به یاد داشته باشید که طبق گزارش‌های بنیاد لینوکس، NORA (هیچ پاسخ درستی وجود ندارد)؛ ساختار OSPO باید با نیازهای منحصر به فرد سازمان شما تکامل یابد[cite: 1].
2.4.4. نمونه: سیاست‌نامه مشارکت در پروژه‌های متن‌باز (Contribution Policy)
هدف از این سیاست‌نامه، شفاف‌سازیِ نحوه تعامل کارمندان با پروژه‌های متن‌باز خارجی برای حفظ منافع سازمان و جامعه است.
2.4.4.1. اصول کلی مشارکت
مشارکت‌های شخصی: در پروژه‌هایی که هیچ ارتباطی با فعالیتهای تجاری یا مالکیت معنوی (IP) سازمان ندارند، مشارکت آزاد است. پیشنهاد میشود از ایمیل شخصی استفاده کنید.
مشارکت‌های شرکتی: هرگونه مشارکت در پروژه‌هایی که مستقیماً با محصولات یا حوزه‌های کاری سازمان مرتبط است (مثلاً تغییر در کتابخانه‌هایی که ما در محصولات اصلی استفاده میکنیم)، باید با هماهنگی OSPO انجام شود.
حفظ محرمانگی: ارسال هرگونه کد اختصاصی، اسرار تجاری یا اطلاعات مشتریان سازمان به مخازن عمومی (مثل GitHub) اکیداً ممنوع است.
2.4.4.2. فرایند تأیید (Workflow)
نوع تغییر |
اقدام مورد نیاز |
|---|---|
تغییرات جزئی (تایپو، مستندات) |
بدون نیاز به تأیید (فقط رعایت کدهای اخلاقی پروژه) |
رفع باگ (Bug Fix) |
ثبت در سیستم داخلی جهت ردیابی (ارسال به OSPO برای آگاهی) |
قابلیت جدید یا تغییرات اساسی |
نیاز به بررسی تیم حقوقی/فنی OSPO پیش از ارسال (Submit) |
2.4.4.3. فرآیند بررسی برای مشارکت‌های عمده
اگر قصد دارید تغییری ایجاد کنید که بیش از [X] خط کد است یا شامل تغییر در معماری پروژه مقصد است:
گام اول: ایجاد یک Issue در پروژه مقصد جهت هماهنگی با Maintainerها.
گام دوم: ارسال درخواست بررسی به تیم OSPO از طریق [لینک/ایمیل داخلی].
گام سوم: اطمینان از اینکه مشارکت شما تحت لیسانسِ معتبری (مانند Apache 2.0 یا MIT) انجام میشود.
هشدار
در صورت شک و تردید در موردِ مالکیت فکری یک کد، همیشه پیش از انتشار، با دفتر OSPO مشورت کنید. مسئولیت رعایت قوانین لیسانس، در وهله اول بر عهده نویسنده کد است.
2.5. فصل چهارم – رویداد
2.5.1. رویدادهای داخلی متن‌باز
رویدادهای داخلی، فعالیتهای سازمان‌یافته‌ای در یک شرکت هستند که برای گرد هم آوردن کارکنان برای اهداف مختلف، مانند تیم‌سازی، اشتراک‌گذاری دانش و توسعه حرفهای، طراحی شدهاند.
این رویدادها نقش چندوجهی در افزایش مشارکت کارکنان، پرورش فرهنگ کاری مثبت و کمک به موفقیت و رفاه کلی یک شرکت و نیروی کار آن دارند. رویدادهای داخلی از طریق تیم‌سازی و تعاملات اجتماعی، مشارکت را تقویت میکنند و به ایجاد انگیزه و رضایت کارکنان کمک میکنند.
رویدادهای داخلی، یادگیری مداوم، رشد حرفهای و تقویت ارزش‌های شرکت را ترویج میدهند. چنین رویدادهایی معمولا با یک ریتم منظم، مانند ماهانه، فصلی یا سالانه، سازماندهی میشوند و تضمین میکنند که به بخشی جدایی‌ناپذیر از ریتم و فرهنگ شرکت تبدیل شوند.
واژه «داخلی» تاکید میکند که این رویدادها منحصرا برای کارمندان هستند و محیطی امن و کنترل‌شده ایجاد میکنند که در آن میتوانند آزادانه ایده‌ها را تبادل کنند، تجربیات را به اشتراک بگذارند و بدون فشارهای خارجی به صورت مشارکتی کار کنند. با گرد هم آوردن منظم کارمندان به این روش، شرکت‌ها میتوانند ارزش‌های خود را تقویت کنند، تیم‌ها را با اهداف استراتژیک همسو کنند و حس تعلق و هدف مشترک را پرورش دهند که همه این موارد به ایجاد نیروی کار با انگیزه‌تر و منسجم‌تر کمک میکند.
رویدادهای داخلی با محوریت متن‌باز، با فراهم کردن محیطی کنترل‌شده و حمایتی برای کارکنان جهت مشارکت در اصول و شیوه‌های متن‌باز، نقش محوری در پرورش فرهنگ متن‌باز در یک شرکت ایفا میکنند. این رویدادها به عنوان ابزارهای قدرتمندی برای القای اصول باز بودن، همکاری و مشارکت اجتماعی در یک محیط امن عمل میکنند و فرصت‌هایی را برای کارکنان ایجاد مینمایند تا با ابزارهای متن‌باز آزمایش کنند، دانش خود را به اشتراک بگذارند و در پروژه‌ها در محیطی که یادگیری و رشد را بدون فشارهای خارجی که ممکن است با مشارکت‌های عمومی همراه باشد، تشویق میکند، همکاری کنند.
همانطور که قبلا توضیح داده شد، دلایل بسیار متنوعی وجود دارد که چرا سازمانها ممکن است در متن‌باز مشارکت نکنند. رویدادهای داخلی، فضایی کنترل‌شده و حمایتی را برای کارمندان، فراهم میکنند تا با استفاده از اصول متن‌باز با یکدیگر تعامل داشته باشند. این امر به کارمندان اجازه میدهد تا اشتباه کنند و بدون اینکه اعتبار شرکت را در معرض خطر قرار دهند، به طرز شایسته‌ای آن را بازیابی کنند.
گاهی اوقات، یک «تردید کاذب» در ذهن شرکت وجود دارد که اگر کارمندانشان کد بی‌کیفیتی ارائه دهند، اعتبار مهندسی شرکت در معرض خطر قرار میگیرد. انجام این کار در یک رویداد داخلی، میزان مواجهه را محدود میکند و فضای امنی را برای بازیابی کارمندان فراهم میکند. کارمندان میتوانند سخنرانی عمومی را در مقابل همکاران خود، برخلاف غریبهها، تمرین کنند. آنها مکانیسم‌های اساسی نحوه ارسال درخواست Pull، انجام بررسی کد و شرکت در بحث‌های فنی عمیق در چندین منطقه جغرافیایی را یاد میگیرند. خطر نشت مالکیت معنوی یک شرکت بسیار کمتر است.
##### مزایای رویدادهای داخلی
رویدادهای داخلی به تدریج اعتماد به نفس ایجاد میکنند، به نگرانی‌ها پاسخ میدهند و کارمندان را برای مشارکت‌های عمومی در پروژه‌های متن‌باز آماده میکنند. این رویکرد، گذار هدایت‌شده به سمت پذیرش شیوه‌های متن‌باز در سازمان را تسهیل میکند. در اینجا مزایای خاص رویدادهای داخلی آمده است:
##### آموزش و آگاهی
رویدادهای داخلی، محیطی کنترل‌شده و حمایتی را برای آموزش کارکنان در مورد اصول، شیوه‌ها و مزایای مشارکت در متن‌باز فراهم میکنند. کارگاه‌ها، سمینارها و جلسات آموزشی میتوانند تصورات غلط را برطرف کرده و آگاهی را افزایش دهند.
##### کاهش ریسک
شرکت‌ها ممکن است نگرانی‌هایی در مورد خطرات احتمالی مشارکت در پروژه‌های متن‌باز داشته باشند. رویدادهای داخلی فرصتی را برای رسیدگی مستقیم به این نگرانی‌ها، بحث در مورد ملاحظات قانونی، حفاظت از مالکیت معنوی و استراتژیهای کاهش خطرات احتمالی فراهم میکنند.
##### آموزش عملی و توسعه مهارت
برگزاری جلسات آموزشی عملی در داخل شرکت به کارمندان این امکان را میدهد که مهارت‌های لازم برای مشارکت در پروژه‌های متن‌باز را در یک محیط امن و کنترل‌شده توسعه دهند. این میتواند شامل جلساتی در مورد سیستمهای کنترل نسخه، شیوه‌های کدنویسی مشارکتی و ابزارهای مدیریت پروژه باشد.
##### پروژه‌های متن‌باز داخلی
رویدادهای داخلی میتوانند پروژه‌های متن‌باز داخلی را که از درون شرکت شروع میشوند، آغاز کنند. این امر به کارمندان اجازه میدهد تا قبل از مشارکت خارجی، ماهیت مشارکتی توسعه متن‌باز را در یک محیط آشنا و امن تجربه کنند.
##### مواجهه تدریجی
رویدادهایی را سازماندهی کنید که کارمندان را به تدریج در معرض جامعه متن‌باز خارجی قرار دهد. این میتواند شامل شرکت در کنفرانس‌های صنعتی، شرکت در جلسات مجازی یا تعامل با مشارکت‌کنندگان خارجی در یک محیط کنترل‌شده باشد که انتقال به مشارکت‌های عمومی را تسهیل میکند.
##### پرورش یک محیط مشارکتی
رویدادهای داخلی متمرکز بر شیوه‌های متن‌باز به پرورش یک محیط مشارکتی در شرکت کمک میکنند. کارمندان ارزش اشتراک‌گذاری دانش، دریافت بازخورد و همکاری را می‌آموزند و فرهنگی را پرورش میدهند که با همکاری متن‌باز همسو باشد.
##### بررسی‌های داخلی کد
انجام بررسی‌های داخلی کد و جلسات بازخورد، جنبه‌های مشارکتی توسعه متن‌باز را تکرار میکند. این امر به کارمندان اجازه میدهد تا فرهنگ بازخورد سازنده را بدون مواجهه فوری با بررسی‌های خارجی تجربه کنند.
##### تقدیر و پاداش
در طول رویدادهای داخلی، از کارمندان به خاطر مشارکتشان در پروژه‌های متن‌باز داخلی تقدیر و پاداش دهید. تقویت مثبت، اعتماد به نفس ایجاد میکند و طرز فکری را تشویق میکند که در آن مشارکت‌ها مورد تقدیر و تجلیل قرار میگیرند.
##### ایجاد اعتماد و اطمینان
رویدادهای داخلی نقش حیاتی در ایجاد اعتماد و اطمینان بین کارکنان دارند. پرداختن به ترس‌ها، ارائه دستورالعملهای روشن و به اشتراک گذاشتن داستان‌های موفقیت در طول رویدادها به کارکنان کمک میکند تا با ایده مشارکت در متن‌باز احساس راحتی بیشتری داشته باشند.
##### انجمن داخلی متن‌باز
یک انجمن داخلی متن‌باز در شرکت ایجاد کنید. رویدادهای منظم، انجمن‌ها و گروههای بحث و گفتگو میتوانند حس تعلق ایجاد کنند و کارمندان را تشویق کنند تا تجربیات، چالش‌ها و بینش‌های مربوط به شیوه‌های متن‌باز را به اشتراک بگذارند.
##### برنامه‌های آموزشی سفارشی
برنامه‌های آموزشی سفارشی ایجاد کنید که به نگرانی‌ها یا چالش‌های خاص شرکت در مورد مشارکت‌های متن‌باز بپردازد. جلسات متناسب میتوانند بر ملاحظات قانونی، کیفیت کد و استراتژیهای مشارکت جامعه تمرکز کنند.
##### نمایش داستان‌های موفقیت داخلی
از رویدادهای داخلی برای نمایش داستان‌های موفقیت کارمندانی که با موفقیت در پروژه‌های متن‌باز مشارکت داشته‌اند استفاده کنید. نمونه‌های واقعی در داخل شرکت، شواهد ملموسی از نتایج مثبت مشارکت در متن‌باز ارائه میدهند.
###### جمع‌بندی
رویدادهای داخلی به عنوان کاتالیزورهایی برای تحول فرهنگی عمل میکنند و فضایی کنترل‌شده و حمایتی را برای کارمندان فراهم میکنند تا با اصول متن‌باز تعامل داشته باشند. این رویدادها به طور استراتژیک به نگرانی‌های چندوجهی سازمانها میپردازند و محیطی پرورش‌دهنده را پرورش میدهند.
2.5.2. انواع رویدادهای داخلی متن‌باز
طیف گسترده‌ای از رویدادهای داخلی میتواند در داخل شرکت برگزار شود که هر کدام هدف منحصر به فردی دارند. این مشابه یک ورزشکار حرفهای است که باید یک برنامه تمرینی متنوع را دنبال کند.
رویدادهای داخلی به عنوان روال‌های تمرینی متنوعی عمل میکنند که برای هدف قرار دادن جنبه‌های خاص تعامل یک کارمند با اصول متن‌باز طراحی شدهاند. دقیقا مانند یک ورزشکار حرفهای که بر قدرت، استقامت و چابکی تمرکز میکند، رویدادهای داخلی مختلف نقش‌های متمایزی در تقویت فرهنگ متن‌باز سازمان ایفا میکنند.
بیایید نگاهی به انواع مختلف رویدادهای داخلی که میتوانند در داخل شرکت برای ترویج فرهنگ متن‌باز برگزار شوند، بیندازیم.
##### کارگاه (Workshop)
کارگاه‌ها، جلسات تعاملی هستند که برای ارائه تجربه عملی، توسعه مهارت و دانش عملی مرتبط با شیوه‌های متن‌باز به کارکنان طراحی شدهاند. کارگاه‌های آموزشی در فرهنگ متن‌باز یک شرکت، شبیه تمرینات وزنه‌برداری پایه‌ای هستند که ورزشکاران برای ایجاد قدرت و استقامت در آنها شرکت میکنند. این رویدادها به عنوان سنگ بنای توانمندسازی کارکنان با مهارت‌های ضروری مورد نیاز برای مشارکت موثر در تلاش‌های متن‌باز عمل میکنند. کارکنان میتوانند در پیچیدگی‌های سیستمهای کنترل نسخه، شیوه‌های کدنویسی مشارکتی و استفاده از ابزارهایی که معمولا در توسعه متن‌باز به کار می‌روند، کاوش کنند. این جلسات، تجربه عملی را فراهم میکنند و به شرکتکنندگان اجازه میدهند اصول اولیه را درک کرده و مهارت خود را در پیمایش چشم‌انداز متن‌باز افزایش دهند.
همانطور که تمرینات با وزنه گروههای عضلانی خاصی را هدف قرار میدهد، این کارگاه‌ها بر تقویت توانایی‌های کارکنان تمرکز دارند و تضمین میکنند که آنها برای مشارکت معنادار در پروژه‌های متن‌باز به خوبی مجهز هستند. شرکتکنندگان در استفاده از پلتفرم‌های محبوبی مانند GitHub، GitLab یا Bitbucket مهارت کسب میکنند، یاد میگیرند که چگونه مخازن کد را به طور موثر مدیریت کنند، شاخه‌بندی و ادغام را مدیریت کنند و به طور یکپارچه با توسعه‌دهندگان دیگر همکاری کنند. علاوه بر این، آنها به بهترین شیوه‌ها برای مستندسازی، انجام و دریافت بررسی کد و ردیابی مشکلات میپردازند و مجموعه‌ای از مهارت‌های جامع را کسب میکنند که آنها را برای ماهیت مشارکتی توسعه متن‌باز آماده میکند.
ماهیت تعاملی این کارگاه‌ها، مشارکت فعال را تشویق میکند و محیطی را ایجاد میکند که در آن کارمندان میتوانند سوال بپرسند، بینش‌های خود را به اشتراک بگذارند و به صورت مشارکتی به رفع چالش‌ها بپردازند. علاوه بر این، این کارگاه‌ها میتوانند متناسب با نیازها و اهداف خاص سازمان تنظیم شوند و تضمین کنند که کارمندان مهارت‌های مرتبط با نقش‌های خود و پروژه‌های متن‌بازی را که قصد مشارکت در آنها را دارند، کسب میکنند.
در مجموع، این کارگاه‌ها پایه و اساس یک فرهنگ متن‌باز قوی را در شرکت بنا میکنند و به کارکنان مهارت و اعتماد به نفس لازم برای شروع سفر متن‌باز خود را میدهند. همانطور که ورزشکاران از طریق آموزش مداوم و هدفمند قدرت خود را افزایش میدهند، شرکتکنندگان در این کارگاه‌ها مهارت‌های لازم برای پیمایش در دنیای مشارکتی و پویای توسعه متن‌باز را توسعه میدهند.
##### هکاتون (Hackathon)
تمرینات اینتروال با شدت بالا (HIIT) برای ورزشکاران، تمرینات شدید و به دنبال آن یک دوره استراحت کوتاه است. این امر به ورزشکاران اجازه میدهد تا در مقایسه با تمرینات سنتی و با حالت پایدار، در مدت زمان کوتاه‌تری به مزایای تناسب اندام قابل توجهی دست یابند. هکاتون‌ها و اسپرینت‌های کدنویسی مانند HIIT برای توسعه‌دهندگان متن‌باز هستند. آنها دورههای زمانی محدود و متمرکزی از تعامل را فراهم میکنند که شرکتکنندگان را به ارائه مشارکت‌های تأثیرگذار در بازه‌های زمانی کوتاه سوق میدهد. این رویدادها به عنوان پلتفرم‌های پویا برای تسریع یادگیری، تقویت همکاری و شبیه‌سازی ماهیت سریع توسعه متن‌باز عمل میکنند.
در عرصه متن‌باز، هکاتون‌ها جلسات فشرده کدنویسی هستند که در آن کارمندان برای همکاری در پروژه‌های خاص یا حل چالش‌های از پیش تعریف‌شده گرد هم می‌آیند. دقیقا مانند ورزشکارانی که در طول HIIT محدودیتهای خود را کنار می‌گذارند، شرکتکنندگان در هکاتون‌ها خود را در توسعه متمرکز و سریع غرق میکنند و هدفشان تولید نتایج ملموس در مدت زمان محدود است. این رویدادها تفکر سریع، خلاقیت و به‌کارگیری مهارت‌های کسب‌شده در طول کارگاه‌ها و ابتکارات توسعه مهارت را تشویق میکنند.
از سوی دیگر، اسپرینت‌های کدنویسی شباهت‌هایی با اسپرینت‌های کوتاه‌مدت در ورزش دارند و بر تلاش سریع و متمرکز تاکید دارند. این اسپرینت‌ها اغلب حول محور مشارکت‌های قابل توجه در پروژه‌های متن‌باز می‌چرخند، چه رفع اشکالات، پیاده‌سازی ویژگیهای جدید یا بهینه‌سازی کدهای موجود. شرکتکنندگان به شیوه‌ای متمرکز و با محدودیت زمانی کار میکنند که منعکس‌کننده شدت یک اسپرینت است و هدف آنها دستیابی به نتایج معنادار در پایان جلسه است.
هکاتون‌ها و اسپرینت‌های کدنویسی، انرژی زیادی را به فرهنگ متن‌باز تزریق میکنند، تجربه عملی را در اختیار کارمندان قرار میدهند، همکاری را تقویت میکنند و با مشاهده نتایج ملموس تلاش‌هایشان در مدت زمان کوتاه، حس موفقیت را در آنها القا میکنند.
##### سخنران مهمان (Guest Speaker)
جلسات سخنران مهمان مانند راهنمایی و مربیگری است که ورزشکاران از متخصصان باتجربه دریافت میکنند. این جلسات، بینش‌ها، راهنماییها و دیدگاه‌های ارزشمند دنیای واقعی را از افراد باتجربه در جامعه متن‌باز، معمولا خارج از شرکت، در اختیار کارمندان قرار میدهد. همانطور که ورزشکاران از یادگیری از کسانی که در حرفه خود استاد هستند، بهره‌مند میشوند، شرکتکنندگان در جلسات سخنران مهمان درک عمیق‌تری از اصول و بهترین شیوه‌های متن‌باز به دست می‌آورند.
این سخنرانان ممکن است سابقه‌ای غنی در مشارکت در پروژه‌های مهم متن‌باز، رهبری ابتکارات یا شکل‌دهی به استانداردهای صنعت داشته باشند. آنها ممکن است تجربیات خود را در غلبه بر موانع، پیمایش پروژه‌های پیچیده و پرداختن به مسائل رایج در چشم‌انداز متن‌باز به اشتراک بگذارند. آنها بینش‌هایی در مورد روندها و نوآوری‌های نوظهور در جامعه متن‌باز ارائه میدهند. آنها ممکن است در مورد فناوریهای پیشرفته، بهترین شیوه‌های در حال تکامل و جهت‌گیری آینده توسعه متن‌باز بحث کنند. این جلسات معمولا دارای پرسش و پاسخ و بحث‌های تعاملی هستند. این امر به شرکتکنندگان اجازه میدهد تا سوالات خود را مطرح کنند، در مورد موضوعات خاص توضیح بخواهند و در بحث‌های معنادار با سخنران شرکت کنند و یک محیط یادگیری مشارکتی را تقویت کنند. شنیدن داستان‌های موفقیت، یادگیری از چالش‌ها و درک تأثیر مشارکت‌های متن‌باز میتواند کارمندان را برای پیشرفت در تلاش‌های خود ترغیب کند.
ورزشکاران از قرار گرفتن در معرض سبک‌های مربیگری متنوع بهره‌مند میشوند و سخنرانان مهمان، دیدگاه‌های متنوعی را به جلسات متن‌باز می‌آورند. این افراد ممکن است از صنایع، پیشینه‌ها یا مکانهای جغرافیایی مختلف باشند و دیدگاه وسیع‌تری از چشم‌انداز متن‌باز ارائه دهند. سخنرانان مهمان اغلب حضور جهانی دارند و شرکتکنندگان را با جامعه متن‌باز جهانی گسترده‌تر مرتبط میکنند. این آشنایی به کارمندان کمک میکند تا تاثیر جهانی مشارکت‌های خود را تشخیص دهند و ماهیت به هم پیوسته توسعه متن‌باز را درک کنند.
جلسات سخنران مهمان با ارائه راهنمایی، بینش و الهام از افراد موفق در این زمینه به کارکنان، به توسعه فرهنگ متن‌باز قوی کمک میکند. این جلسات، تجربه یادگیری را غنی‌تر میکند، درک شرکتکنندگان از شیوه‌های متن‌باز را افزایش میدهد و حس تعلق به جامعه را در ابتکارات متن‌باز سازمان تشویق میکند.
##### پروژه‌های داخلی (Internal Projects)
ورزشکاران از طریق تمرین‌های مکرر، حافظه عضلانی خود را تقویت میکنند و مهارت‌های خود را از طریق سناریوهای بازی شبیه‌سازی‌شده در عمل، تقویت میکنند. درست به همین ترتیب، پروژه‌های متن‌باز داخلی به عنوان یک زمین تمرین برای کارمندان عمل میکنند. این مواجهه کنترل‌شده به کارمندان اجازه میدهد تا پیچیدگی‌های کدنویسی مشارکتی را هدایت کنند، دقیقاً مانند ورزشکارانی که موقعیت‌های مسابقه را برای بهبود عملکرد خود شبیه‌سازی میکنند. این محیط عمدا به گونه‌ای طراحی شده است که حمایت‌کننده باشد و یک شبکه ایمنی برای یادگیری و آزمایش فراهم کند.
همانطور که مشارکت‌کنندگان با این پروژه‌های متن‌باز داخلی درگیر میشوند، درک انعکاسی از بهترین شیوه‌ها، گردش‌های کاری کارآمد و ظرافت‌های کدنویسی مشارکتی را توسعه میدهند. این مرحله مقدماتی بسیار مهم است و سطحی از آشنایی و شایستگی را پرورش میدهد که تیم‌های ما را قادر می‌سازد تا با اعتماد به نفس و مهارت، به طور یکپارچه به چشم‌انداز پویا و اغلب غیرقابل پیش‌بینی مشارکت‌های متن‌باز خارجی منتقل شوند. هدف فقط القای دانش نیست، بلکه پرورش نوعی «حافظه عضلانی متن‌باز» است که به ماهیت دوم تبدیل میشود و مشارکت‌کنندگان را قادر می‌سازد تا در جامعه متن‌باز گسترده‌تر، سازگاری، همکاری و مشارکت مؤثر داشته باشند. بحث بیشتر در مورد این موضوع در بخش InnerSource وجود دارد.
##### نشست موضوعی (Topical Summit)
نشستهای موضوعی، بستری برای بررسی عمیق جنبه‌های خاص فناوری، روش‌شناسی‌ها یا روندهای صنعت متن‌باز فراهم میکنند. این رویدادها افراد همفکر، متخصصان و علاقه‌مندان را گرد هم می‌آورند تا در مورد موضوعات خاص مرتبط با متن‌باز کاوش و همکاری کنند. این بحث‌های متمرکز، شرکتکنندگان را قادر می‌سازد تا دانش تخصصی، بینش‌ها و بهترین شیوه‌ها را در یک حوزه خاص به اشتراک بگذارند. این اشتراک‌گذاری هدفمند دانش به یادگیری و ارتقای مداوم مهارت‌های شرکتکنندگان کمک میکند و فرهنگ تخصص و نوآوری را پرورش میدهد. این شبیه به ورزشکاری است که برای افزایش مهارت‌های خود در یک حوزه خاص به یک اردوی آموزشی تخصصی میرود.
این اجلاس‌ها با تمرکز بر یک موضوع خاص، فرصت‌هایی را برای شبکه‌سازی و ایجاد جامعه بین افرادی با علایق مشترک ایجاد میکنند. شرکتکنندگان میتوانند با همتایان همفکر، رهبران صنعت و متخصصان ارتباط برقرار کنند و روابطی را تقویت کنند که فراتر از رویداد گسترش می‌یابد. حس اجتماعی که در این گردهمایی‌های متمرکز ایجاد میشود، همکاری را افزایش داده و ارتباطات مداوم را در سازمان تشویق میکند.
با توجه به حوزه‌های تمرکز خاص، اجلاس‌های موضوعی اغلب شرکت‌کنندگانی از بخش‌ها و نقش‌های مختلف در سازمان را جذب میکنند. این ادغام بین‌بخشی، درک جامعی از شیوه‌های متن‌باز در تیم‌های مختلف را تسهیل میکند. این امر باعث تجزیه و تحلیل بخش‌های مجزا، ارتقای تبادل دانش و تشویق یک رویکرد یکپارچه برای توسعه متن‌باز میشود.
اجلاس‌ها میتوانند یک مسیر سخنرانی واحد را اتخاذ کنند که از یک دستور کار یکسان برای همه شرکتکنندگان پیروی میکند. از طرف دیگر، و رایج‌تر، ممکن است چندین مسیر سخنرانی وجود داشته باشد که هر کدام بر یک موضوع فرعی متمرکز هستند. این رویکرد تعداد بیشتری از سخنرانان را در خود جای میدهد و به شرکتکنندگان انعطاف‌پذیری میدهد تا بر اساس علایق خود، یک برنامه سفارشی ایجاد کنند. جلسات اجلاس‌ها اغلب ضبط میشوند و به شرکتکنندگان یا حتی غیرشرکت‌کنندگان این امکان را میدهند که پس از پایان رویداد، بحثها را پیگیری کنند. این اجلاس‌ها به عنوان زمینه‌ای مناسب برای تدوین سخنرانی‌هایی عمل میکنند که بعداً میتوانند به کنفرانس‌های خارجی ارسال شوند. علاوه بر این، آنها فضایی امن برای کارمندان فراهم میکنند تا مهارت‌های گفتاری خود را در مقابل همکاران قبل از شرکت در ارائه‌های کنفرانس عمومی تقویت کنند.
اجلاس‌ها میتوانند قالب‌های مختلفی داشته باشند، از جمله صرفاً حضوری، کاملاً مجازی، یا رویکردی ترکیبی که مشارکت فیزیکی و از راه دور را ترکیب میکند. اجلاس‌های مجازی قابلیت مقیاس‌پذیری را ارائه میدهند، اما گفتگوهای ارزشمند در راهرو که مختص رویدادهای حضوری است، اغلب از قلم می‌افتند. برای بهره‌مندی از مزایای هر دو، یک استراتژی ترکیبی ممکن است شامل میزبانی بخش‌های کلیدی، مانند سخنرانیهای اصلی، حضوری در سایتهای اصلی یا سازماندهی گردهمایی‌های اجتماعی در پایان روز برای تقویت ارتباطات کارکنان باشد. این رویکرد، مزایای دسترسی مجازی را با پویایی غیرقابل جایگزین تعاملات رو در رو متعادل میکند.
##### میتاپس (Meetups)
سازماندهی نشستهای موضوعی، تلاشی با منابع فشرده است که شامل هماهنگی قابل توجهی بین چندین تیم میشود و اغلب منجر به برگزاری سالانه آنها میشود. با این حال، چشم‌انداز متن‌باز پویا است و با ظهور ابزارها، فناوریها، پروژه‌ها و فرآیندهای جدید، دائما در حال تکامل است. بنابراین، حفظ ارتباط مستقیم با توسعه‌دهندگان به طور منظم برای اطمینان از تعامل مداوم آنها و آگاه نگه داشتن آنها از آخرین تحولات دنیای متن‌باز، بسیار مهم میشود. اینجاست که اهمیت جلسات داخلی نمایان میشود. برخلاف ماهیت جامع و کمتر مکرر نشست‌ها، جلسات داخلی رویکردی چابک‌تر و سبک‌تر ارائه میدهند و سازمانها را قادر میسازند تا آنها را با ریتمی منظم‌تر میزبانی کنند. این انعطاف‌پذیری تضمین میکند که توسعه‌دهندگان به طور مداوم در ارتباط، آگاه و فعال در تکامل سریع دنیای متن‌باز باشند. ورزشکاران برای عملکرد اوج خود به تغذیه مناسب در طول سال متکی هستند. این جلسات، تغذیه فکری مورد نیاز کارمندان را در طول سال برای درک، بحث و به اشتراک گذاشتن تجربیات مربوط به متن‌باز فراهم میکند.
این جلسات معمولا ۳۰ دقیقه تا یک ساعت طول می‌کشند و معمولا برای تمرکز بر موضوعات خاص متن‌باز طراحی میشوند. برگزارکننده جلسه، یا احتمالاً مجموعه‌ای از داوطلبان، به طور فعال از تیم‌های مختلف درون شرکت برای گردآوری محتوای متنوع و جذاب، نظرخواهی میکنند. هر جلسه از طریق کانال‌های مختلف در یک روز و ساعت مشخص اعلام میشود و حس انتظار و مشارکت را تقویت میکند. ایجاد یک جلسه جدید همیشه به زمان، تلاش و پشتکار سازمانی نیاز دارد. با این حال، با شروع ایجاد یک کانال سالم از سخنرانان و افزایش مداوم مخاطبان، مزایای آن به مرور زمان آشکار میشود. موضوعات و سخنرانان جلسه به زمینه‌ای حاصلخیز برای آغاز جلسات موضوعی جامع‌تر و تخصصی‌تر تبدیل میشوند.
ضبط این جلسات یک رویه رایج است زیرا این امر به طور قابل توجهی دسترسی را افزایش میدهد. کسانی که قادر به شرکت در جلسات حضوری نیستند، میتوانند با دسترسی به محتوای ضبط شده، در زمان دلخواه خود به جلسات دسترسی داشته باشند. این انعطاف‌پذیری تضمین میکند که تجربه یادگیری محدود به یک بازه زمانی خاص نباشد و با برنامه‌ها و تعهدات متنوع شرکتکنندگان مطابقت داشته باشد.
##### جلسات ناهار و یادگیری (Lunch-and-Learn Sessions)
اصطلاح «ناهار و یادگیری» به یک جلسه آموزشی یا یادگیری اشاره دارد که در ساعات ناهار برگزار میشود. این مفهوم احتمالا در پاسخ به برنامه‌های شلوغ کارمندان تکامل یافته است و فرصتی برای توسعه حرفهای بدون ایجاد اختلال در گردش کار منظم ارائه میدهد. ایده این است که کارمندان میتوانند از زمان استراحت ناهار خود برای شرکت در یک جلسه یادگیری، که اغلب با صرف غذا همراه است، استفاده کنند. این قالب معمولاً شامل آوردن یک سخنران، متخصص یا تسهیل‌گر برای ارائه اطلاعات در مورد یک موضوع خاص است، در حالی که شرکتکنندگان از ناهار خود لذت میبرند. این یک محیط آرام و غیررسمی برای به اشتراک گذاشتن دانش، بحث و مهارت‌آموزی فراهم میکند.
این جلسات که معمولا در طول ساعت ناهار برگزار میشوند، به عنوان فرصت‌های کوتاه اما تاثیرگذار برای توسعه حرفهای عمل میکنند. کوتاهی این جلسات، هماهنگ با مدت زمان ناهار، امکان حداقل اختلال در روز کاری را فراهم میکند و در عین حال، دریافت دانش ارزشمند را به حداکثر می‌رساند. جلسات ناهار و یادگیری که به طور یکپارچه جلسات را تکمیل میکنند، به عنوان یک نقطه ورود انعطاف‌پذیر عمل میکنند و قبل از انتقال به یک قالب جلسه ساختاریافته‌تر، مقدمه‌ای غیررسمی‌تر ارائه میدهند.
###### جمع‌بندی
این رویدادهای داخلی، درست مانند یک برنامه آموزشی جامع ورزشی، یک رویکرد جامع برای ایجاد یک فرهنگ متن‌باز قوی و انعطاف‌پذیر، افزایش همکاری، مهارت‌ها و حس مشترک موفقیت در بین کارمندان ارائه میدهند.
2.5.3. سازماندهی هکاتون‌های متن‌باز
سازماندهی یک هکاتون متن‌باز موفق شامل برنامه‌ریزی و اجرای دقیق برای تضمین یک رویداد مشارکتی و پربار است.
هکاتون‌ها معمولاً توسط یک «تیم اصلی» هدایت میشوند که نقش محوری در شکل‌دهی به هدف رویداد، تعریف دامنه آن و مدیریت پیچیدگی‌های لجستیکی ایفا میکند.
در اینجا چند نکته برای کمک به شما در سازماندهی یک هکاتون متن‌باز موفق ارائه شده است.
2.5.3.1. اهداف کلیدی
تیم اصلی ابتدا باید هدف مشخصی را برای هکاتون بیان کند. چه پرداختن به چالش‌های خاص، تقویت نوآوری یا پیشبرد پروژه‌های متن‌باز باشد، یک هدف مشخص، پایه و اساس موفقیت این رویداد را تشکیل میدهد. هکاتون باید به چشم‌انداز کلی شرکت کمک کند، زیرا این امر پشتیبانی مدیریت را ممکن می‌سازد.
هکاتون‌ها به دلایل زیادی پلتفرم‌های بسیار خوبی هستند. برخی از نمونه‌های بارز آن، جذب توسعه‌دهندگان جدید به یک پروژه، بهبود کیفیت تست‌ها و مستندات و ایجاد افزونه‌هایی است که پروژه متن‌باز را برای کار با ابزارهای دیگر گسترش میدهد. همه اینها وظایف حیاتی برای پایداری یک پروژه متن‌باز هستند. به اشتراک گذاشتن این دیدگاه با شرکتکنندگان در هکاتون، آنها را برای مشارکت در این امر ترغیب میکند.
اهداف مربوط به مشارکت کارکنان را در نظر بگیرید. هکاتون‌ها فرصتی بی‌نظیر برای کارکنان فراهم میکنند تا با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، ایدههای خود را به اشتراک بگذارند و خارج از نقش‌های معمول خود با یکدیگر همکاری کنند. پرورش حس اجتماع و مشارکت میتواند یک هدف ارزشمند باشد. روحیه آزمایش و اکتشاف را تشویق کنید. اهدافی را تعیین کنید که به شرکتکنندگان اجازه دهد فناوریها، روش‌ها یا رویکردهای جدید را کشف کنند. این میتواند منجر به نوآوری‌ها و پیشرفتهای غیرمنتظره شود.
با تعیین اهدافی که کار تیمی و تعامل بین افراد از بخش‌های مختلف را ارتقا میدهد، همکاری بین بخشی را تشویق کنید. این میتواند منجر به توسعه راه‌حل‌های چند رشته‌ای و فرهنگ سازمانی به هم پیوسته‌تر شود که معمولاً مورد استقبال مدیریت قرار میگیرد.
یک هدف و نتایج کلیدیِ به وضوح تعریف‌شده، به شرکتکنندگان جهت میدهد و آنها را تشویق میکند تا مهارت‌ها و خلاقیت خود را به سمت حل مشکلات یا مشارکت در پروژه‌های از پیش تعریف‌شده هدایت کنند. تعیین اهداف مشخص، تضمین میکند که شرکتکنندگان و برگزارکنندگان درک مشترکی از اهداف هکاتون دارند. علاوه بر این، داشتن نتایج کلیدی، برگزارکنندگان را قادر می‌سازد تا نتایج را در پایان هکاتون ارزیابی کنند و مبنایی برای ارزیابی و شناسایی زمینه‌های بهبود فراهم کنند. این رویکرد ساختاریافته، اثربخشی و تأثیر کلی هکاتون را افزایش میدهد.
2.5.3.2. مدیریت خرید
جلب موافقت مدیریت برای این هکاتون‌ها به چند دلیل بسیار مهم است. این یکی از وظایفی است که تیم اصلی باید قبل از شروع برنامه‌ریزی دقیق به آن رسیدگی کند. اولا، جلب موافقت رهبری و ذینفعان کلیدی به تخصیص منابع لازم، چه از نظر بودجه و چه از نظر پشتیبانی، کمک میکند و تضمین میکند که هکاتون توجه لازم را دریافت کند. در نهایت، افراد در طول ساعات کاری با استفاده از منابع کاری روی این هکاتون کار خواهند کرد. این پشتیبانی، سازماندهی یک رویداد برنامه‌ریزی‌شده با زیرساخت‌های کافی، مربیگری و فعالیتهای تبلیغاتی را تسهیل میکند.
دوم اینکه، حمایت رهبری به هکاتون اعتبار می‌بخشد و اهمیت و ارتباط آن را با اهداف کلی شرکت نشان میدهد. وقتی رهبری به طور فعال از این رویداد حمایت و آن را ترویج میکند، مشارکت گسترده‌تر کارکنان را تشویق میکند و روحیه را افزایش میدهد. این امر یک ساختار انگیزشی خوب برای کارکنان و مدیریت آنها ایجاد میکند تا آنها را به رسمیت بشناسند. وقتی کارکنان هکاتون را به عنوان یک ابتکار شناخته شده و مورد تایید ببینند، نه فقط یک تلاش مردمی، احتمال بیشتری دارد که با اشتیاق در آن مشارکت کنند. این مکانیسم انگیزشی برای مشارکت گسترده‌تر کارکنان بسیار مهم است.
سوم، جلب حمایت، ادغام هکاتون را در اهداف استراتژیک شرکت تسهیل میکند. همسو کردن اهداف هکاتون با ابتکارات گسترده‌تر شرکت، تضمین میکند که این رویداد به طور معناداری به رشد، نوآوری و توسعه مهارت سازمان کمک میکند. این رویداد به ابزاری ارزشمند برای دستیابی به اهداف خاص، چه مربوط به توسعه محصول، چه مربوط به مشارکت کارکنان یا پرورش فرهنگ نوآوری، تبدیل میشود.
2.5.3.3. تدارکات و راهاندازی
برای یک هکاتون حضوری، باید مطمئن شوید که فضای فیزیکی برای نشستن شرکتکنندگان در کنار هم وجود دارد. چیدمان صندلی‌ها به سبک کلاس درس، ظرفیت اتاق را به حداکثر می‌رساند و انعطاف‌پذیری کافی را برای افراد فراهم میکند تا گروههای خود را تشکیل دهند. معمولا برای شروع و پایان گفتگوها به یک سالن اجتماعات یا اتاق کنفرانس بزرگ نیاز است. برای هکاتون‌های مجازی، ممکن است دوست داشته باشید از پلتفرمی مانند DevPost یا HackerEarth استفاده کنید. چنین پلتفرم‌هایی، از ارائه صفحه فرود شما برای هکاتون تا توزیع جوایز به برندگان، یک تجربه کامل را ارائه میدهند.
برای هکاتون‌های داخلی، کارمندان معمولا لپتاپ‌های خود را می‌آورند. اطمینان حاصل کنید که آنها به منابع لازم، از جمله مخازن کد، مستندات و کانال‌های ارتباطی، دسترسی دارند. با ایجاد حساب کاربری، فعال کردن حقوق دسترسی و اطمینان از اینکه شرکتکنندگان لپ‌تاپ لازم را دارند، دسترسی به منابع ابری را از قبل تسهیل کنید. با دستورالعملهای قابل دسترس، فرآیند آشنایی با پروژه را ساده کنید و دستورالعمل‌ها را با آزمایش آنها با یک توسعه‌دهنده جدید برای مستندسازی هرگونه دانش تخصصی، اعتبارسنجی کنید.
حتما یک میز ثبت نام برای شرکتکنندگان جهت ورود و خروج از هکاتون آماده کنید. در صورت وجود بودجه، به آنها آب و قهوه نامحدود بدهید. بسته به مدت زمان، ممکن است مجبور شوید سه وعده غذایی کامل و میان وعده در بین آنها سرو کنید.
از پلتفرم‌های همکاری مانند گیت‌هاب برای مخازن کد، ردیابی مشکلات و بررسی کد استفاده کنید. پلتفرم پیام‌رسان فوری مورد نظر شرکت خود را برای ارتباطات غیرهمزمان انتخاب کنید و از اتاق‌های اختصاصی برای بحث‌های با پهنای باند بالا استفاده کنید. برای جلسات، پلتفرم ویدیویی مورد نظر شرکت خود را انتخاب کنید تا بحث‌های مجازی رو در رو و مؤثر تسهیل شود. استفاده از پلتفرم‌های آشنا، مانع مشارکت را برای کارمندان کاهش میدهد، زیرا آنها از قبل با این ابزارها آشنا هستند. اطمینان حاصل کنید که اتاق‌های مجازی به وضوح با یک طبقه‌بندی منسجم برچسب‌گذاری شدهاند تا نام تیم‌ها به راحتی قابل شناسایی باشد.
برای تسهیل تعاملات بین شرکتکنندگان و مربیان، در برنامه هکاتون، زمان‌های استراحت، جلسات شبکه‌سازی یا رویدادهای اجتماعی را بگنجانید. این فرصت‌های شبکه‌سازی هدفمند، بستری ارزشمند برای افراد فراهم میکند تا با یکدیگر تعامل داشته باشند، بینش‌های خود را به اشتراک بگذارند و با مربیان باتجربه ارتباط برقرار کنند. ایجاد یک «راهرو»، چه حضوری و چه مجازی، را در نظر بگیرید که به شرکتکنندگان اجازه میدهد در گفتگوهای بداهه و غیررسمی با سایر شرکتکنندگان در خارج از اتاق‌های رسمی کدنویسی شرکت کنند. این امر باعث ایجاد ارتباطات اتفاقی، تشویق به همکاری و فراهم کردن تجربه‌ای پویاتر و جذاب‌تر برای شرکتکنندگان میشود. فراتر از کدنویسی، این زمان‌های استراحت و رویدادهای اجتماعی به غنی‌تر شدن و جامع‌تر شدن تجربه کمک میکنند و حس رفاقت را در بین شرکتکنندگان تقویت کرده و فضایی مشارکتی ایجاد میکنند.
2.5.3.4. آموزش با کارگاه‌ها و مربیگری
سطح آشنایی و مهارت شرکتکنندگان در هکاتون میتواند بسیار متفاوت باشد. قبل از هکاتون، کارگاه‌ها یا جلسات آموزشی ترتیب دهید تا شرکتکنندگان با ابزارها، فناوریها و بهترین شیوه‌های ضروری آشنا شوند. این امر زمینه رقابت برابر را تضمین میکند و همه را به مهارت‌های لازم مجهز میکند.
بسته به شرکتکنندگان، ممکن است مجبور شوید کارگاه‌های مقدماتی مانند مقدمه‌ای بر متن‌باز، سیستمهای کنترل نسخه و ارسال تغییر کد با صدور درخواست pull را برگزار کنید. مجموعه بعدی کارگاه‌ها ممکن است موضوعات سادهای مانند راهاندازی یک محیط توسعه، شامل ویرایشگرهای کد، ابزارهای کنترل نسخه و راهاندازی یکپارچه‌سازی مداوم را پوشش دهد. این امر به شرکتکنندگان این امکان را میدهد که در طول هکاتون به طور یکپارچه مشارکت کنند. کارگاه‌ها میتوانند موضوعات میانی مانند نحوه ساخت پروژه، اجرای تست‌ها و افزودن مستندات جدید را پوشش دهند. مباحث پیشرفته مانند فرآیندهای بررسی کد و ارائه بازخورد و ارائه ویژگیهای جدید نیز برای مشارکت مؤثر و همسو کردن شرکتکنندگان با اهداف هکاتون مفید هستند. این کارگاه‌های مقدماتی ممکن است چندین هفته طول بکشد تا شرکتکنندگان را به طور کامل برای رویداد اصلی آماده کند.
علاوه بر کارگاه‌ها، دعوت از مربیان متخصص در حوزه متن‌باز یا پروژه‌های خاص برجسته‌شده در هکاتون بسیار مهم است. مربیان نقش کلیدی در ارائه راهنمایی، پاسخ به سوالات و کمک به شرکتکنندگان در غلبه بر چالش‌هایی که ممکن است در طول رویداد با آن مواجه شوند، ایفا میکنند. تجربه آنها نه تنها درک شرکتکنندگان از پروژه‌ها را افزایش میدهد، بلکه به ایجاد یک محیط یادگیری حمایتی نیز کمک میکند. مربیان به عنوان منابع ارزشمندی عمل میکنند و بینش‌هایی ارائه میدهند که میتواند کیفیت مشارکت‌ها و موفقیت کلی هکاتون را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. علاوه بر این، داشتن مربیان مشهور میتواند تجربه هکاتون را ارتقا دهد و به شرکتکنندگان این فرصت را بدهد که ضمن لذت بردن از تعاملات جذاب، از متخصصان متنوع و باتجربه بیاموزند.
2.5.3.5. ایجاد یک محیط پذیرا
فضایی دوستانه و فراگیر ایجاد کنید تا کارمندان از هکاتون استقبال کنند. به طور واضح در مورد فراگیر بودن و مشارکت آزاد هکاتون صحبت کنید. تأکید کنید که همه، صرف نظر از نقش یا تخصصشان، به شرکت در آن تشویق میشوند. در تمام ارتباطات از زبان فراگیر استفاده کنید تا نشان دهید که دیدگاه‌های متنوع ارزشمند هستند. تنوع شرکتکنندگان و مشارکت‌های آنها را برجسته کنید. دیدگاهها، مهارت‌ها و پیشینه‌های مختلف را تصدیق و تجلیل کنید. این قدردانی، حس تعلق خاطر را برای همه شرکتکنندگان تقویت میکند.
یک آیین‌نامه رفتاری واضح برای هکاتون تدوین و منتشر کنید. این سند باید رفتار مورد انتظار، احترام به دیگران و عواقب هرگونه تخلف را مشخص کند. یک آیین‌نامه رفتاری قوی، زمینه را برای ایجاد یک محیط محترمانه و فراگیر فراهم میکند و تعهدی را برای ایجاد محیطی پذیرا و امن برای همه نشان میدهد. اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، میتوانید پیمان مشارکت‌کنندگان را به عنوان نقطه شروع در نظر بگیرید.
یک گروه متنوع از مربیان، فضای فراگیرتری ایجاد میکند که در آن شرکتکنندگان احساس میکنند میتوانند بدون تردید از دیگران راهنمایی بگیرند. در تشکیل تیم انعطاف‌پذیری ایجاد کنید. برخی از شرکتکنندگان ممکن است ترجیح دهند به طور مستقل کار کنند، در حالی که برخی دیگر ممکن است بخواهند تیم‌های متنوعی تشکیل دهند. ارائه گزینه‌هایی برای هر دو رویکرد، سبک‌ها و ترجیحات کاری مختلف را در بر میگیرد.
2.5.3.6. نمایش نتایج
اهمیت نمایش و تجلیل از نتایج هکاتون‌ها را برای ایجاد انگیزه در شرکتکنندگان و کل سازمان مورد بحث قرار دهید. نمایش نتایج در هکاتون‌های داخلی، اهداف متعددی را که برای ایجاد یک محیط کاری پویا و نوآورانه ضروری است، برآورده میکند. اولا، قدردانی عمومی از تلاش‌های شرکتکنندگان از طریق نمایش نتایج، محیطی مثبت و انگیزشی را ایجاد میکند. قدردانی از مشارکت‌های آنها نه تنها روحیه را افزایش میدهد، بلکه حس موفقیت را نیز القا میکند و ارزش تلاش‌های فردی و تیمی را تقویت میکند.
علاوه بر این، نمایش نتایج به اشتراک‌گذاری دانش و همکاری بین تیمی کمک میکند. با ارائه راه‌حل‌های نوآورانه و پیاده‌سازی‌های موفق، شرکتکنندگان این فرصت را دارند که بینش‌ها و بهترین شیوه‌ها را با همکاران خود به اشتراک بگذارند. این تبادل دانش، فرهنگ یادگیری مداوم را ترویج میدهد و زمینه را برای ابتکارات آینده فراهم میکند و تیم‌ها را برای توسعه ایدههای یکدیگر و پیشبرد نوآوری مداوم در سازمان الهام می‌بخشد. این امر تا حد زیادی فرهنگ متن‌باز را تقویت میکند و شرکتکنندگان هکاتون را برای دنیای متن‌باز خارج از سازمان بهتر آماده میکند.
یک رویکرد رایج برای نمایش نتایج هکاتون، ایجاد یک پلتفرم متمرکز، مانند یک وبسایت داخلی یا ابزار همکاری است که در آن تیم‌ها میتوانند پروژه‌های خود، از جمله توضیحات پروژه، مخازن کد و مستندات مربوطه را مستندسازی کنند. این امر تضمین میکند که نتایج برای مخاطبان گسترده‌تری قابل دسترسی باشد و یک مرور کلی جامع از نوآوری‌های توسعه‌یافته در طول هکاتون ارائه دهد. بسته به تعداد تیم‌ها، میتوانید یک جلسه ارائه یا نسخه آزمایشی اختصاصی ترتیب دهید که در آن تیم‌های برنده پروژه‌های خود را ارائه میدهند، چالش‌های مطرح‌شده، راه‌حل‌های اجرا شده و تأثیر آن بر سازمان را توضیح میدهند. این نمایش زنده به شرکتکنندگان اجازه میدهد تا کار خود را به شیوه‌ای پویا و جذاب به نمایش بگذارند.
یک رویکرد جامع برای مستندسازی نتایج هکاتون شامل ثبت معیارهای کلیدی مانند تعداد شرکتکنندگان، تیم‌ها و مکانهای جغرافیایی درگیر در این رویداد است. تأکید بر ایجاد پروژه‌های جدید، حل مسائل و درس‌های آموخته‌شده در طول هکاتون، نمایش دقیق‌تر و تأثیرگذارتری از نتایج را ارائه میدهد. به اشتراک گذاشتن این اطلاعات با جامعه گسترده‌تر نه تنها دستاوردها را برجسته میکند، بلکه تأثیر و اهمیت کلی این رویداد را در تقویت همکاری و نوآوری نیز بیان میکند.
2.5.3.7. پاداش و تقدیر
قدردانی از تلاش‌های شرکتکنندگان، آنها را انگیزه میدهد و عنصری از رقابت سالم را به هکاتون اضافه میکند. یکی از راه‌های مؤثر برای قدردانی از شرکتکنندگان، ارائه مشوق‌های ملموس مانند گواهینامه‌ها و نشان‌های دیجیتال است که نه تنها مشارکت‌های آنها را تأیید میکند، بلکه به عنوان یک تقدیرنامه قابل مشاهده از دستاوردهای آنها نیز عمل میکند. اغلب این نشان‌ها را میتوان در پورتال داخلی کارکنان و در برخی موارد، در پروفایل رسانه‌های اجتماعی آنها نیز نمایش داد.
علاوه بر این، تقدیر و تشکر در ارتباطات در سطح شرکت، از جمله خبرنامه‌ها و ایمیل‌های داخلی، به برجسته کردن شرکتکنندگان و کار تأثیرگذار آنها کمک میکند. صرف ناهار با مدیر اجرایی حامی میتواند برای تیم‌های برنده بسیار ارزشمند باشد. ارائه جوایز برای تیم‌های برنده یا مشارکت‌کنندگان برجسته، لایه‌ای اضافی از انگیزه و قدردانی را ایجاد میکند، از کارت‌های هدیه گرفته تا ابزارهای فنی.
میتوان از رسانه‌های اجتماعی برای به اشتراک گذاشتن داستان‌های موفقیت استفاده کرد و از هشتگ‌های مرتبط برای ایجاد هیجان و تشویق شرکتکنندگان به اشتراک گذاشتن تجربیات خود استفاده کرد. نمایش شرکتکنندگان و پروژه‌های آنها در وبسایت داخلی شرکت، سابقه‌ای ماندگار از دستاوردهای آنها را فراهم میکند. بازخورد سازنده، حتی برای پروژه‌های ناموفق، و ارائه راه‌هایی برای بهبود، به فرهنگ یادگیری و توسعه مداوم کمک میکند. جوایز و تقدیرهایی را در نظر بگیرید که از دستاوردهای متنوع تجلیل میکنند. نه تنها از توانایی‌های فنی، بلکه از همکاری، خلاقیت و حل مسئله نوآورانه نیز قدردانی کنید. این رویکرد تضمین میکند که مشارکت‌های متنوع ارزشمند هستند.
اقلام اهدایی که برای بزرگداشت هکاتون سفارشی شدهاند، عنصری سرگرم‌کننده و خاطره‌انگیز به فرآیند تقدیر اضافه میکنند. استفاده از پلتفرم‌های داخلی برای تقدیر به همکاران این امکان را میدهد که در مورد مشارکت شرکتکنندگان مشارکت کنند، نظر بدهند و نظرات خود را به اشتراک بگذارند و حس قدردانی جامعه را تقویت کنند. به طور خلاصه، یک رویکرد تقدیر چندوجهی، تقدیر جامع و فراگیر از همه شرکتکنندگان هکاتون را تضمین میکند.
قدردانی فراتر از پاداش‌های ملموس است؛ بلکه به معنای ابراز قدردانی واقعی از زمان، تلاش و خلاقیتی است که شرکتکنندگان در هکاتون سرمایه‌گذاری میکنند. ترکیب استراتژیهای مختلف قدردانی، رویکردی جامع و فراگیر را برای قدردانی از همه افراد درگیر تضمین میکند.
2.5.3.8. کالبدشکافی
انجام کالبدشکافی برای هکاتون‌های متن‌باز داخلی به دلایل معمول بسیار مهم است. این تحلیل انعکاسی به تیم برگزارکننده اجازه میدهد تا رویداد را به طور جامع بررسی کند و نقاط قوت، ضعف و زمینه‌های بهبود را شناسایی کند. با جمع‌آوری بازخورد از شرکتکنندگان، منتورها و سایر ذینفعان، برگزارکنندگان بینش‌های ارزشمندی در مورد جنبه‌هایی که به خوبی کار کرده‌اند و جنبه‌هایی که میتوانند بهبود یابند، به دست می‌آورند. با گنجاندن این نکات، میتوانید یک هکاتون سازماندهی کنید که نه تنها به اهداف خود دست می‌یابد، بلکه یک محیط مثبت و مشارکتی برای مشارکت‌کنندگان متن‌باز ایجاد میکند.
2.5.4. اساسنامه جهانی تشکیل انجمنهای کاربری لینوکس (لاگ)
2.5.4.1. # اهداف
هدف اصلی راهنمای گروه کاربران لینوکس (LUG) ارائه راهکارهای لازم جهت تأسیس، پشتیبانی و رشد گروههای کاربری گنو/لینوکس میباشد.
گنو/لینوکس توزیعی آزاد از یونیکس بر روی کامپیوترهای شخصی، سرورها، ایستگاه‌های کاری (Workstationها)، PDAها و سیستمهای تعبیه شده (Embedded systems) میباشد که تحت i386 توسعه‌یافته و هم‌اکنون طیف عظیمی از ریزپردازنده‌های کوچک تا بزرگ را پشتیبانی مینماید:
دستگاه‌های گوناگون PDA / Embedded / Microcontroller / Router
ماشین‌های پیشرفته RISC, Ltd.، خانواده ARMها (StrongARM SA-1110, XScale, ARM6, ARM7, ARM2, ARM250, ARM3i, ARM610, ARM710, ARM7TDMI, ARM720T و ARM920T که حاوی طراحی سیگمای سیستمهای DVD مورد استفاده از هسته‌های ARM میباشند)
دستگاه‌های آنالوگ، Blackfin DSP
ارتباطات محوری سری ETRAX (“CRIS”= مجموعه دستورالعملهای کاهش‌کد در ساختار RISC)
FreeScale MC68EN302
Fujitsu FR-V
Hitachi H8 series
Intel i960
Intel IA32 سازگار با (Cyrix MediaGX, STMicroelectronics STPC, ZF Micro ZFx86)
Matsushita AM3x
MIPS سازگار با (Toshiba TMPRxxxx / TXnnnn, NEC VR series, Realtek 8181)
ماشین‌های بر پایه Motorola 680×0 (بوردهای Motorola VMEbus، ماشین‌های ISICAD Prisma، CPUهای Motorola Dragonball & ColdFire و روترهای سری Cisco 2500/3000/400)
PowerPCهای تعبیه شده Motorola (شامل خانواده‌های MPC / PowerQUICC I, II, III)
NEC V850E
فناوری Renesas (که پیش‌تر با نام Hitachi شناخته میشد) SH3/SH4 (SuperH)
Samsung CalmRISC
Texas Instruments's DM64x و خانواده C54x DSP
Xilinx PetaLinux (پیش‌تر SoftBlaze و Microblaz را در برمی‌گرفت) نرم‌پردازه‌ای مورد استفاده بر روی Xilinx FPGAs میباشد.
Intel 8086 / 80286
خانواده Intel IA32: i386, i486, Pentium, Pentium Pro, Pentium II, Pentium III, Celeron, Xeon و پردازشگرهای Pentium IV. همینطور مجموعه IA32های حاصل از AMD (386DX/DXL/SL/SLC/SX, 486DX/DX2/DX4/SL/SLC/SLC2/SLC3/SX/SX2, Elan, K5, K6/K6-II/K6-III)، Cyrix (386DX/DXL/SL/SLC/SX, 486DLC/DLC2/DX/DX2/DX4/SL/SLC/SLC2/SLC3/SX/SX2, Cyrix III)، IDT (Winchip, Winchip 2, Winchip 2A/3)، IBM (486DX/DX2/DX4/SL/SLC/SLC2/SLC3/SX/SX2)، NexGen (Nx586)، Transmeta (Crusoe)، TI (486DLC/DLC2)، UMC (486SX-S, U5D/U5S)، VIA (C3 Ezra "CentaurHauls", C3-2 "Nehemiah") و...
Intel/HP IA64: Trillian, Itanium, Itanium2/McKinley
خانواده x86-64 شامل AMD Hammer/Opteron/K8/Athlon64/Turion/Phenom/Phenom II/FX/Fusion و Intel Prescott/Nocona/Potomac, Core, Atom, Nehemale, Sandy Bridge and Ivy Bridge.
Motorola 68020-68040 series (with MMU): m68k Mac, Amiga, Atari– ST/TT/Medusa/Falcon, HP/Apollo Domain, HP9000/300, sun3, and Sinclair Q40.
خانواده Motorola/IBM PowerPC: بیشتر PowerMac (شامل G3/G4/G5) CHRP / PReP / POP، Amiga PowerUP System و IBM PPC64 (AS/400, RS/6000, iSeries, pSeries, PowerMac G5).
MIPS: بیشتر SGI, Cobalt Qube, DECStation, Sony PlayStation2 و بسیاری دیگر
DEC Alpha
HP PA-RISC
SPARC International SPARC32 / SPARC64
مینی‌کامپیوترهای Digital VAX و MicroVAXen
Mainframeها: IBM S/390 models G5 and G6 / zSeries models z800, z890, z900, and z990 و Fujitsu AP1000+ (SuperSPARC cluster)
توجه داشته باشید که برخی از موارد ذکر شده شاید فقط یک‌بار کاربرد داشته و از زمان تولیدشان به‌ندرت و فقط یک‌بار به کار گرفته شده باشند. شاید در برخی ساختارهای کمیاب‌تر بتوان NetBSD را به کار گرفت. (همچنین پورت Debian GNU/kFreeBSD میبایست به‌عنوان مناسب‌ترین مؤلفه سازگاری عمل کند، به این ترتیب که کدهای محیط کاربری گنو/لینوکس را با هسته FreeBSD با بالاترین سطح مقاومت و عملکرد بیاراید. سیستمعامل Nexenta هم چیزی شبیه به دیگر هسته OpenSolaris تولید میکند).
در صورت تمایل بیشتر برای آشنایی با پورتهای لینوکسی، به صفحات پورتهای لینوکسی Xose Vazquez Perez و فهرست ساختارهای لینوکسی Jerome Pinot مراجعه نمایید (لینکهای ایستای هر دوی این صفحات در سال 2005 برداشته شد). تنها به این دلیل که پشتیبانی سخت‌افزاری عملاً از CPUهای عمومی پیچیده‌تر است، پشتیبانی فراگیر برای کاربری‌های بی‌شمار و دیگر مسائل ظریف سخت‌افزاری فراهم آمده است (به‌ویژه برای Linux PDA / Embedded / Microcontroller / Router ports). فهرست بالا با هدف نشان دادن غنای هرچه بیشتر لینوکس آورده شده است.
2.5.4.2. سایر منابع اطلاعاتی
گروه کاربران لینوکس استهبان (EstahbanLUG)
گروه کاربران گنو/لینوکس استهبان به عنوان هسته مرکزی جامعه متن‌باز شهرستان، فعالیتهای خود را در مسیر ترویج نرمافزار آزاد، آموزش تخصصی و ایجاد شبکهای از متخصصین دنبال میکند. برای مطالعه اهداف، چشم‌انداز، اساسنامه کامل و اطلاع از راه‌های ارتباطی با این گروه، به صفحه اختصاصی زیر مراجعه نمایید:
2.5.5. 2- گروه کاربری گنو/لینوکس چیست؟
2.5.5.1. گنو/لینوکس چیست؟
قدردانی هرچه بیشتر از نقش LUGها در گسترش گنو/لینوکس موجب منحصر به فرد بودن گنو/لینوکس شده است.
گنو/لینوکس نهتنها سیستم‌عاملی قدرتمند است، بلکه از نظر ایده گسترش نرمافزاری هم از همان اندازه قدرت برخوردار است. گنو/لینوکس یک سیستمعامل آزاد بوده و مجوز آن تحت لیسانس گنو (GNU) میباشد. از اینرو، کدهای مرجع به صورت رایگان و به وفور در اختیار همگان قرار دارند. گروهی از برنامه‌نویسان از سرتاسر جهان به صورت سازمان‌نیافته و تحت هدایت فنی لینوس توروالدز و دیگر مؤسسان اولیه به حفظ آن کمک میکنند. به عنوان یک حرکت، این سیستمعامل فاقد یک ساختار مرکزی، تشریفات اداری و یا اشخاص حقیقی به عنوان گرداننده امور میباشد. البته با وجود داشتن فواید بسیار، با چالش‌هایی از قبیل تخصیص نیروی انسانی، حمایتهای مؤثر، روابط عمومی، تعلیم و تربیت کاربران مواجه است.
(این راهنما اعتبار خود را از مؤسسه رایگان نرمافزاری GNU Project میگیرد که به عنوان نیروی برانگیزاننده اصلی در خلق و پیشبرد این سیستمعامل آزاد و یکپارچه Open Source شناخته میشود. بنابراین، به «توزیع» (Distribution) متشکل از سیستمعامل گنویی سوار بر هسته لینوکسی به نام «گنو/لینوکس» اشاره دارد. بله این عنوان غریب به نظر میرسد و اعتبار آن برای FSFها خیلی قابل افتخار نیست؛ اما عدالت ادعای FSFها بر کسی پوشیده نیست). چرا گنو/لینوکس منحصر به فرد است؟
تغییر در ساختار باز آزادانه گنو/لینوکس بعید به نظر میرسد. این یک نکته مثبت است: چرا که دقت کار آن بالاست، زیرا افراد برای ورود و خروج به این سیستم آزادند: برنامه‌نویسان آزاد برنامه‌نویسانی شاد و مؤثرند.
به هر ترتیب، ساختار آزادانه این سیستمعامل ممکن است موجب دفع کاربران تازه شود: چرا که این کاربران ممکن است بپرسند چه کسی از آنها حمایت کرده و به آنها آموزش میدهد؟ از کجا بدانند که سیستمعامل گنو/لینوکس برایشان مناسب است یا نه؟
لاگها (LUG) به صورت مقطعی میتوانند پاسخگو باشند، و همین امر هم وجود آنها را حیاتی میکند: از آنجائیکه در شهر، روستا و یا کلانشهر محل سکونت شما هیچ «دفتر منطقه‌ای» برای شرکت لینوکس وجود ندارد، لاگ میتواند نقش‌های یک شرکت چندملیتی را در منطقه شما بازی کند.
گنو/لینوکس به خاطر نداشتن ساختار مرکزی جهت تخصیص منابع و تربیت کاربران و همچنین پشتیبانی از محصولات خود منحصر به فرد میباشد. این وظایف از طرق مختلفی انجام میگیرند: اینترنت، مشاورین، VARها، شرکتهای پشتیبان، دانشکدهها و دانشگاه‌ها. امروزه به هر حال در سراسر دنیا این کارها به طرز روزافزونی توسط لاگها صورت میگیرد. گروه کاربری چیست؟
گروههای کاربران کامپیوتری پدیده جدیدی نیستند. در حقیقت، این گروهها در مرکزیت تاریخ کامپیوتر قرار دارند: ریزکامپیوترها اساساً بطور وسیع به دلیل مقرون به صرفه بودن، دسترسی شخصی به منابع محاسبات الکترونیک، رادیو هام، و دیگر استفاده‌های تفریحی از کامپیوتر توسط کاربران به وجود آمدند. غول‌های کامپیوتری چون IBM سرانجام قادر به کشف PCها به عنوان ابزاری مفید و سودمند شدند، اما انگیزه اولیه آن از مردم گرفته شده بود.
در ایالات متحده آمریکا گروههای کاربری در طول زمان دستخوش تغییرات بسیار شدهاند. فراز و نشیبهای مالی مربوط به بزرگترین گروه کاربران تاریخ، جامعه کامپیوتری بوستون، به خوبی مورد بررسی قرار گرفته بود: در سرتاسر ایالات متحده آمریکا گروههای کاربران شاهد کاهش نرخ عضویت کاربران بودند. گروههای کاربری آمریکایی در روزهای اوج کار خود، توانسته بودند خبرنامه منتشر کرده، منشعب شوند، کتابخانه‌های کوچک تشکیل دهند و جلسات و گردهمایی برگزار کنند تا آنجا که گروههای کاربران توانستند اقدام به تأسیس CompuServ کرده و وارد اینترنت شوند.
ظهور گنو/لینوکس همزمان با «ظهور» اینترنت بود و همین امر موجب تسریع و تشدید نفوذ آن گردید. با رشد و همه‌گیر شدن اینترنت، گنو/لینوکس هم رشد می‌کرد: وجود اینترنت موجب پیدایش کاربران، توسعه‌دهندگان و فروشندگان جدید شد. بنابراین، همان نیرویی که موجب کاهش کاربران سنتی شده بود، گنو/لینوکس را به جلو سوق میداد و گروههای جدیدی در ارتباط با آن شکل گرفتند.
برای هرچه بیشتر روشن کردن تفاوت لاگ با گروههای کاربری سنتی میتوان این مثال را آورد: گروههای سنتی در نشستهای خود از نزدیک آنچه که کاربران نرمافزاری مجدداً توزیع کرده‌اند، را مورد بررسی قرار میدهند. در این نشست‌ها کپی‌برداری غیرمجاز از یک نرمافزار اختصاصی رخ دهد با دلایل منطقی قانونی رسماً مورد تقبیح قرار می‌گرفت. با این حال، در نشستهای لاگ یک طرز تفکر خاص به سادگی به کار گرفته نمیشود: جدا از ممنوعیت، کپی‌برداری نامحدود از گنو/لینوکس باید بر مبنای اهداف اولیه لاگ صورت گیرد. در حقیقت، ثابت شده است که گروههای کاربران سنتی توان وقف پیدا کردن با کپی‌برداری قانونی و رضایتمندی از گنو/لینوکس را ندارند.
(هشدار: تعداد کمی از توزیعها، گنو/لینوکس را با بسته‌های نرمافزاری اختصاصی که قابلیت تکثیر مجدد به عام را نمیدهد، درهم می‌آمیزند. در صورت وجود هر گونه شبهه به شرایط مندرج در مجوز (License) مراجعه شود. پیشنهادات یا درخواست کپی‌برداری از نرمافزارهای اختصاصی به هر شکل باید در میان لاگها به شدت تقبیح شده و به دلایل قانونی از دستور کار گروههای کاربران آنلاین گنو/لینوکس خارج شود. خلاصه
به منظور رشد بیشتر گنو/لینوکس علاوه بر دیگر ملزومات، لاگها میبایست رو به رشد و موفقیت باشند. به دلیل طبیعت غیرمعمول گنو/لینوکس، لاگها باید برخی از عملکردهای «دفاتر منطقه‌ای» را همانند کاری که در شرکتهای بزرگی مانند IBM، Microsoftو Sun رخ میدهد برعهده بگیرند. لاگها باید کار حمایت، تربیت و پشتیبانی از کاربران را انجام داده و با مشاوران همکاری داشته باشند و از گنو/لینوکس به عنوان یک راهبرد کامپیوتری حمایت کرده و نقش واسطه گنو/لینوکس با مطبوعات خبری محلی را ایفا کنند.
منبع لاتین: Linux User Group HOWTO
ادامه مطلب را در بخش بعدی مطالعه فرمایید.
2.5.6. 3- لاگهای موجود کدامند؟
از آنجائیکه این راهنما نه تنها به منظور حفظ و توسعه لاگها بلکه با هدف تأسیس آنها فراهم شده است، میبایست قبل از اینکه بیش از این پیشروی کنیم، در مورد انواع لاگهای موجود صحبت نماییم.
2.5.6.1. ##### فهرست لاگها
فهرستهای لاگ فراوانی در شبکه وب موجود است. اگر قصد تأسیس یک لاگ را دارید، اولین کار پیشِ روی شما پیدا کردن نزدیکترین لاگهای موجود است. شاید بهترین کار ممکن این باشد که به لاگ موجود در منطقه خود ملحق شوید تا اینکه خودتان اقدام به تأسیس آن نمایید.
بر اساس آمار سال 2007 تمام 50 ایالت آمریکا به همراه منطقه کلمبیا دارای لاگ هستند. همه 10 استان کشور کانادا در سه ناحیه مرزی، همچنین ایالات استرالیا و محدوده مرکزی استرالیا، 76 محل از کشور هندوستان لاگ دارند و در بیش از 100 کشور جهان از قبیل روسیه، چین و بیشتر کشورهای اروپای شرقی و غربی لاگها فعال هستند.
Linux.org List LibrePlanet Group List Open Directory: LUGS Lea-Linux List Yahoo Linux > User Groups CLUE: the Canadian Linux Users' Exchange UK Linux User Groups Linux Australia LUGs List for India and Asia I Linux User Group italiani
https://lug.org.cn/doku.php?id=china-lugs ##### انسجام در برابر راحتی
در حالیکه بیشتر لیست، لاگهای بر روی وب محسوب میشوند، اما به احتمال قوی، تمامی لاگهای موجود در آن ذکر نشده است. در صورت تمایل به تأسیس یک لاگ به شما پیشنهاد میشود که علاوه بر مشاوره گرفتن از لیست موجود به comp.os.linux.announce و comp.os.linux.misc پیغام بفرستید و یا با Usenet محلی خود مشورت کنید تا اطلاعاتی در مورد لاگهای موجود در نزدیکی خود به دست بیاورید. همچنین میبایست یک پرسشنامه در مورد لاگهای موجود در منطقه خود به آنها بفرستید (شامل ارسال لیست پستی و ارائه تفسیر خود در زمان نشست لاگ). اگر در حوالی محل سکونت شما چنین لاگی وجود ندارد، در مکاتبات خود باید تعداد اعضای لازم برای شروع به کار، نیز ذکر شود.
با دقت تمام راحتی کار را با انسجام و یکپارچگی در موازنه قرار دهید: اگر در منطقه شهری شما لاگ هست اما در سوی دیگر شهر، به منظور ایجاد راحتی بیشتر میتوان اقدام به تأسیس یک واحد جدید نمود. در سوی دیگر، برای حفظ انسجام و اتحاد شاید بهتر باشد که به گروهی دیگر بپیوندید. تعداد اعضای بیشتر به معنی قدرت، کارآمدی و تأثیرگذاری بیشتر است. با وجود اینکه دو گروه با تعداد عضو 100 مطلوب میباشد اما یک گروه 200 نفره امتیازات بیشتری دارد. البته اگر در شهری کوچک یا روستا زندگی می‌کنید وجود هرگونه گروه بهتر از نبود آن است.
نکته قابل ذکر آن است که اقدام به تأسیس یک لاگ قبول مسؤلیت مهمی است که میبایست با لحاظ کردن تمام حقایق مربوط و تقدیر از برخی گروههای دیگر شروع شود. منبع لاتین: Linux User Group HOWTO
2.5.7. 4- لاگها چه کاری را انجام میدهند؟
اهداف لاگهای مختلف براساس مکانی که در آن هستند متفاوت است. دارای طرح جامعی نبوده و این راهنما هم به دنبال تهیه آن نیست. به خاطر داشته باشید که گنو/لینوکس فاقد تشریفات اداری و سیستم کنترل مرکزی است، پس لاگها هم همین ویژگی را خواهند داشت.
اما در هر حال میتوان مجموعه اهدافی را برای آنها تعیین کرد:
حمایت (مدافعه و وکالت)
تعلیم و تربیت
پشتیبانی
همگانی‌سازی (اجتماعی شدن)
هر کدام از لاگها بر اساس نیازهای اعضای گروه این مؤلفه‌ها را به گونه‌ای منحصر به فرد با دیگر اهداف خود ترکیب میکنند.
2.5.7.1. حمایت از گنو/لینوکس
نیاز به هواداری از استفاده از گنو/لینوکس به شدت احساس میشود. وقتی چیزی به خوبی برایتان کار میکند، دوست دارید آن را به هر تعداد از اطرافیان خود که میتوانید معرفی کنید. نمی‌توان نقش حمایتی لاگها را اغراق‌آمیز تصور کرد، بویژه در شرایطی که پذیرش اقتصادی در مقیاس گسترده هنوز در ابتدای راه خود میباشد. هر بار که یک روزنامه‌نگار کامپیوتری از مفید بودن گنو/لینوکس می‌نویسد علاوه بر اینکه برای جنبش لینوکسی مفید خواهد بود، برای کاربران گنو/لینوکس هم خوب است چون میتوانند به دوستان، همکاران، کارمندان و کارفرمایان خود این مطلب را منتقل کنند.
حمایت هم میتواند مؤثر باشد هم نامؤثر و خالی از لطف: ما به عنوان کاربران باید در حمایت از گنو/لینوکس هوشیار باشیم به نحوی که جنبه‌های مثبت محول، پدیدآورندگان و توسعه‌دهندگان آن را نشان دهیم. راهنمای حمایت از لینوکس Linux Advocacy HOWTO که در Linux Documentation Project موجود است همانند مقاله فوق‌العاده Don Marti تحت عنوان Linuxmanship پیشنهادات بسیار خوبی را در اختیار ما قرار میدهد. همه اینها کفایت میکند تا اهمیت حمایت در مأموریت لاگها مشخص شود.
شاید زمانی برسد که حمایت امری نامربوط به نظر برسد، به خاطر اینکه گنو/لینوکس ممکن است روز موفق یا ناموفقی داشته باشد، هنگامی که اصطلاح «کسی به خاطر استفاده از لینوکس اخراج نخواهد شد» تحقق یابد؛ تا آن زمان لاگها نقش اساسی در پیشبرد استفاده از گنو/لینوکس را ایفا میکنند. آنها این کار را میکنند چون حمایت آنها آزادانه، با نیت سالم و با تعهد سازمانی صورت میگیرد. هرگاه شخصی در نتیجه تلاش لاگ با گنو/لینوکس آشنا شود، در پیشانی حرکت قرار میگیرد: او می‌داند که سازمان به او در نصب، پیکربندی و حتی نگهداری از گنو/لینوکس بر روی هر کامپیوتری که او می‌خواهد کمک خواهد کرد.
کاربران جدیدی که با لاگها در ارتباط هستند نسبت به آنهایی که توسط روزنامه‌نگاران کامپیوتری با گنو/لینوکس آشنا شدهاند در اولویت قرار دارند. چرا که دسته دوم کسی را برای کمک به نصب و اجرا و یادگیری در مورد گنو/لینوکس ندارند.
از اینرو حمایت از گنو/لینوکس برای لاگها مهم است، چراکه حمایت آنها مؤثر، با پشتیبانی مناسب و رایگان میباشد.
##### محدودیتهای حمایتی
گاهی اوقات ممکن است که حمایت از هدفِ خود دور شده؛ راه را خطا رفته و نتیجه‌ای معکوس را در بر داشته باشد؛ حمایت میتواند در وهله اول و به سادگی نامناسب باشد. برای جلوگیری از اتلاف وقت و تبعات بیشتر میبایست قبل از هر چیز به دقت تفکر نمود.
بسیاری از اقدامات حمایتی به طرز فاجعه‌آمیزی با شکست مواجه میشوند زیرا که فرد حامی در درک نیازها و خواسته‌های طرف مقابل موفق نیست. (همانطور که Eric S. Raymond می‌گوید: «سعی کنید علایق و ارزش‌های چشم‌اندازتان را ببینید، نه خودتان را».) اگر شخص خواهان تنظیمات اختصاصی سیستمعامل است، روند حمایت مستلزم زمان گذاشتن شما و تلاش خود شخص میباشد. اگر ملزومات مورد نظر او دقیقاً با MS-Project، MS-Visio و Outlook/Exchange groupware یکی باشد و شما سعی داشته باشید چیزی به او بفروشید که نیازی به آن ندارد، موجبات ناراحتی او را فراهم آورده‌اید (ورای اینکه خواسته‌های مد نظر او واقعی باشد یا نه). تلاشتان را به گونه‌ای انجام دهید که برای دیگران قابل قبول‌تر باشد.
علاوه بر خطوط فکری که به شما داده شد به خاطر داشته باشید بسیاری از افراد به فرد «حامی» به عنوان فروشندهای نگاه میکنند که از نظر آنها بیشتر قصد پافشاری بر عمل فروش خود را دارد تا به خواسته‌های آنها منصفانه گوش فرا دهد. آنها هرگز کسی را ندیده‌اند که برای فروش چیزی اصرار کند و خودش سودی نبرد، پس مطمئن هستند که شما سودی می‌برید و سر باز خواهند زد. پس به گونه‌ای عمل کنید که انگار آنها در حق شما لطفی میکنند حتی اگر فقط به شما گوش بدهند، چه برسد به این که بخواهید توصیه‌های خود را به آنها بگوئید.
توصیه میشود چنین بحثهایی را بلافاصله رها کنید و بگوئید که سیاست نرمافزاری میبایست براساس علاقه بلندمدت فرد باشد و شخص شما قصد هیچگونه دخالتی در تصمیم‌گیری آنها را ندارید و بگوئید وقت شما گرانبهاتر از صحبت کردن با مخاطبین بیادب است. از آن به بعد اگر کماکان آنها را علاقه‌مند دیدید بدانید که دیگر آن مانع تصنعی پیش روی شما نخواهد بود.
در عین حال مطمئن شوید که شما جز حامیان کلیشه‌ای سیستمعامل نیستید که بدون در نظر گرفتن نامؤدبانه و گستاخانه بودن دعوت خود به کار خود ادامه میدهند. بعلاوه، از این پس نگرانی در مورد گنو/لینوکس بی‌مورد است: بر خلاف گزینه اختصاصی بودن در دیگر سیستمعاملها، بقاء یا عدم بقاء سیستمعامل ما (گنو/لینوکس) به میزان مقبولیت و انتشار/نگهداری برنامه‌های قابل جابجایی بستگی ندارد. این سیستمعامل و تمام برنامه‌های کلیدی آن Open Source هستند: انجمن برنامه‌نویسان آن خودگردان بوده و پیشرفت و حراست از آن ارتباطی به وضعیت تجاری دنیا و عدم استفاده عمومی از آن نداشته و یا تأثیر بسیار کمی بر آن دارد. به دلیل Open Source بودن شرایط مجوز آن، کدهای مرجع به صورت مداوم در دسترس هستند. هرگز نمی‌توان گنو/لینوکس را به خاطر عدم مقبولیت عام یا نپذیرفتن یک شرکت خاص از بازار جمع کرد.
اساساً بر خلاف برخی از جوامع کاربری در برخی از سیستمعاملها، نیازی به حمایت شانه به شانه نیست. (چرا اطلاعات را در اختیار پذیرندگان آن قرار ندهیم؟ در این صورت نیازهای همه برطرف خواهد شد).
نهایتاً بدانید که مفهوم «ارزش کاربری» برای نرمافزار هنوز برای خیلی‌ها ناشناخته است، یعنی ارزشیابی نرمافزار از طریق اعمالی که میتواند برای ما انجام دهد. عادت ارزشگذاری هر چیز براساس قیمت خرید آن امری ریش‌های است. در سال 1996 به سخنان دوست جوانی از Caldera Systems که در لاگ برکلی کالیفرنیا گوش میدادم. او در مورد ریشه‌های Caldera Network Desktop (نام اولیه توزیع آنها از گنو/لینوکس) در پروژه سیستمعامل دسکتاپ "Corsair" شرکت Novell توضیح میداد: در یک نظرسنجی که در مورد CEO و CTO شرکت انجام شده، دریافته‌اند که رؤسای دفاتر ذاتاً از به دست آوردن هر چیز رایگان خوششان نمیآید. بنابراین Caldera به آنها یک پیشنهاد جدید ارائه داد که آن هم دریافت پول از آنها بود.
از این دیدگاه، محافظه‌کار بودن در مورد هزینه‌ها و سختی‌های ارائه کمکهای گنو/لینوکسی موجب جلب رضایت آنها خواهد شد و همین هم اعتبار شما به عنوان سخنگوی شرکت را تضمین میکند. پیش بردن این بحث از نقطه‌نظر هزینه کاربرد بهتر از لیست کردن خطی قیمت نرمافزاری و خدمات آن است. (به عنوان مثال یک شرکت اینترنتی دارای 1000 صندلی با قابلیت ارسال ایمیل آفلاین به کاربران): با این همه، هر پروژه نرمافزاری شامل برخی هزینه‌ها میشود، حتی اگر قیمت خرید آن صفر باشد و نکته اصلی Open Source بودن هزینه اولیه آن نبوده بلکه کنترل بلندمدت آن بر IT میباشد، این بخش کلیدی هر گونه عملیات است: در سیستمهای اختصاصی کاربر (یا گروه تجاری کاربر) کنترلی بر IT نداشته و در یک رابطه انحصاری و اشتباه با فروشنده است. در سیستم Open Source کاربر تحت کنترل بوده و کسی نمیتواند منکر این امر باشد. با این تفاسیر میزان به خطر افتادن IT کنترل و کاهش داده میشود و افراد قطعاً متوجه تفاوت میشوند، بویژه CEOها و در طولانی‌مدت نسبت به هزینه خرید اهمیت بیشتری دارد.
##### تعلیم و تربیت در گنو/لینوکس
نهتنها وظیفه لاگها حمایت از کاربران گنو/لینوکس است بلکه وظیفه آموزش آنها را نیز بر عهده دارد. همانطور که استفاده از سیستمعامل مورد بحث و دیگر مؤلفه‌هایش واقعی بوده و از نقطهای به نقطه دیگر متفاوت است. در حالیکه دانشگاه‌ها و دانشکده‌هایی که گنو/لینوکس را در برنامه آموزشی خود دارند، این امر موجب افزایش کاربرانشان نشده است. لاگ برای آنها نقش کمکهای اولیه یا پیشرفته در اجرا، برنامه‌نویسی، اینترنت و فناوری اینترانت را بازی میکند.
نکته کنایی آن این است که بسیاری از لاگها نقش ستون فقرات پشتیبانی از شرکت را دارند. هر کارگری که قصد گسترش مهارت‌های کامپیوتری از طریق مشارکت در لاگ را داشته باشد، باید تحت آموزش حداقلی از شرکت قرار بگیرد. با این وجود کاربری خانگی از گنو/لینوکس دربردارنده قیاس دقیق داده‌های انباری، مراکز تماس و یا امکانات سطح بالا نیست. این تمهیدات چند سالی میشود که نسبت به MS-Windows بهبود یافته‌اند. با گسترش لینوکس در زمینه فایل‌سیستم‌های ژورنالی، بیشترین دسترسی، افزونه‌های بلادرنگ و دیگر نقاط قوت یونیکس، مرزهای عدم شفافیت میان گنو/لینوکس و یونیکس «حقیقی» در حال محو شدن است.
نهتنها چنین آموزش‌هایی نوعی پرورش نیروی کار است بلکه با روزافزون شدن اهمیت وافر فناوری اطلاعات در دنیای اقتصاد، این آموزش‌ها نقش خدمات اجتماعی را هم بر عهده میگیرند: به عنوان مثال در مناطق شهری ایالات متحده آمریکا لاگها توانسته‌اند گنو/لینوکس را وارد مدارس محلی، تجارت‌های کوچک، سازمانهای اجتماعی و گروهی و همچنین دیگر محیطهای غیرمشارکتی کنند. این امر موجب موفقیت در نیل به هدف حمایت و همچنین آموزش همگانی میشود. توضیح بیشتر اینکه چین سازمانهایی میل بیشتری برای حضور در اینترنت، دسترسی به تعداد دفعات وصل شدن پرسنل به شبکه و یا دیگر عملکردهای مربوط گنو/لینوکس میباشند، این فرصتی را در اختیار لاگها برای مشارکت‌های اجتماعی میگذارد. این مهم از طریق فعالیتهای آموزشی و آگاهی‌دهی صورت میگیرد؛ به این صورت که در ابتدای کار ویژگیهای سخاوتمندانه گنو/لینوکس و نرمافزارهای آزاد/متن‌باز در اختیار جامعه قرار میگیرد. اغلب کاربران ما در برنامه‌نویسی توان Torvalds (توروالدز؛ خالق هسته لینوکس) را ندارند، اما میتوانند زمان و تلاش خود را در اختیار سایر کاربران، جوامع گنو/لینوکسی و جوامع بزرگتر حول آن قرار دهند.
گنو/لینوکس به طور طبیعی برای سازمانها مناسب است، چرا که راهاندازی، به روزرسانی و نگهداری آن برایشان کم‌هزینه خواهد بود. به خاطر ظرافت و اقتصادی بودن تکنیکی، در سختافزارهای بدون نیروی کاربری که معمولاً در سازمانهای غیرانتفاعی به کار می‌روند میتواند بسیار خوب کار کند: اگر گنو/لینوکس را حتی بر روی یک Pentium II نصب کنید، میتوانید از آن واقعاً کار بکشید.
بعلاوه، تعلیم و تربیت نیرو، رسیدن به دیگر اهداف لاگ را سرعت می‌بخشد، بویژه در بخش پشتیبانی: تعلیم بهتر به معنای پشتیبانی بهتر خواهد بود که متقابلاً موجب تقویت آموزش و تسریع در رشد گروه میشود. از اینرو، گام مهم در هر تلاشی آموزش و پرورش است: اگر تنها 2 یا 3 درصد از لاگها از توجه به بار پشتیبانی غافل باشند، رشد آنها با رکود مواجه میشود. چیزی که میتوانید روی آن حساب کنید این است: در صورت عدم دریافت کمک کاربران تازه‌کار و بی‌تجربه از سوی لاگها، مدت زمان ادامه فعالیتشان خیلی به طول نخواهد انجامید. در صورت حمایت شمار زیادی از اعضا از دیگر عضوها، لاگ دیگر با چنین محدودیتی مواجه نخواهد بود. آموزش و پشتیبانی از پروژه‌های پیوست‌های همچون Apache Web Server، X.org، Freedesktop.org، TeX، LaTeXو … مؤلفه‌های کلیدی هستند که با امر آموزش، کاربران تازه‌کار را به افرادی مجرب تبدیل میکند.
سرانجام اینکه، گنو/لینوکس دارای محیطی خودمستند میباشد: به عبارت دیگر، ثبت و انتشار مدارک گروه به خودمان بستگی دارد. بنابراین، مطمئن شوید که اعضای لاگتان از Linux Documentation Project و نمونه‌های مشابه جهانی آن آگاهی دارند. تصور کنید گرداندن سایت مشابه LDP بر عهده شماست. همچنین از فراگیرسازی LDP و دیگر منابع اطلاعاتی مربوطه از طریق comp.os.linux.announce اطمینان حاصل کنید، منظور تمام مدارک مربوطی است که لاگ تولید میکند: سخنرانیهای فنی، دورههای آموزشی، FAQهای محلی و ... مستندسازی در لاگها اغلب به دلیل غافل ماندن از دنیای بیرون بلااستفاده می‌ماند. اجازه ندهید این برای شما هم اتفاق بیافتد: شاید سؤالی که برای یکی از اعضای لاگ پیش میآید، پرسش مد نظر کس دیگری در جای دیگر هم باشد.
##### پشتیبانی
یقیناً اصلی‌ترین نقش لاگها برای افراد تازه‌وارد پشتیبانی از گنو/لینوکس است. اما نباید پشتیبانی را به اشتباه تنها حمایت تکنیکی از کاربران تازه تصور کرد. حوزه معنایی پشتیبانی باید گسترده‌تر از این باشد.
لاگها موقعیت پشتیبانی از این افراد را دارند:
– کاربران – مشاوران – کسب و کارها، سازمانهای غیرانتفاعی و مدارس – جنبش‌های گنو/لینوکسی
کاربران
شکایت اغلب کاربران تازه‌وارد پس از نصب اولین گنو/لینوکس، شیب تند منحنی آموزشی در یونیکس‌های پیشرفته است. در این منحنی آموزشی قدرت و انعطاف‌پذیری یک سیستمعامل واقعی آورده شده است. تنها منبع کمک به فراگیر در جهت هموارسازی این منحنی آموزشی، لاگ میباشد.
در دهه اول ظهور گنو/لینوکس، قادر به برخی منابع ژورنالیستی تراز اول شد که نمی‌توان نقش آنها را نادیده گرفت: قدیمیترین مجلات ماهانه عمده عبارتند از Linux Journal و Linux Gazette. اما به تازگی LinuxFocus و New LinuxFocus (مجله آنلاین)، Linux Format، LinuxUser and Developer، Linux Magazine و LINUX For You هم به آنها اضافه شدهاند.
مجلات آنلاین و سایتهای خبری هفتگی یا دورههای انتشار مناسبتر عمده عبارتند از: Linux Weekly News، DistroWatch Weekly، Linux Todayو FreshNews.
تمامی این منابع مسؤلیت لاگها در انتشار اخبار و اطلاعات را تسهیل نموده‌اند. اطلاعاتی در مورد تعمیر باگها، مسائل امنیتی، کرنلهای تازه و … . کاربران تازه وارد باید تمامی این موارد را آموخته و از تازه‌ترین کرنلها آگاهی داشته باشند که معمولاً در tp.kernel.org موجود میباشند. Linux Documentation Project هم تازه‌ترین نسخههای راهنمای لینوکس را در قالب CD یا بر اساس گنو/لینوکس منتشر میکند.
کاربران سطح متوسط و پیشرفته هم میتوانند از توصیه‌ها، حقایق و رازهای مفید هر از گاهی با خبر شوند. به دلیل ماهیت چندمنظوری مرکزی و جهانی گنو/لینوکسی، کاربران پیشرفته با فعالیت در لاگها میتوانند ترفندها و تکنیک‌های تازهای بیاموزند. گاهی اوقات چیزی از یک نرمافزار می‌آموزند که قبلاً از وجود آن بیخبر بودند؛ گاهی هم یک توالی دستور محرمانه vi را که از زمان دانشکده تابحال استفاده نکرده‌اند به یاد می‌آورند.
مشاوران
مشاوران و مشتریان میتوانند از طریق انجمنهای موجود در لاگها یکدیگر را بیابند. همچنین مشاوران میتوانند تجربیات رهبری خود را در اختیار لاگ قرار دهند. کاربران تازه و بی‌تجربه هم از لاگها سود میبرند و هم از حضور مشاوران بهره‌مند میشوند، به این ترتیب که درخواستها و نیازهای روزمره خود را به طور مجانی از لاگ میطلبند و مشکلات پیشرفته خود را از طریق خدمات در ازای پول مشاوران موجود در لاگ مطرح میکنند.
گاهی اوقات مرز مابین نیاز به درخواست پشتیبانی یک مشاور و افرادی که بی نیازند، نامشخص است؛ اما در بیشتر موارد به خوبی قابل تمایزند. هنگامیکه لاگ نمیخواهد با دریافت پول از کاربران، شهرت خود را به مخاطره بیاندازد، آنها را به مشاوران واگذار میکند، چرا که چنین کاری ذاتاً گستاخانه بوده و با رفتارهای گنو/لینوکسی در تضاد است. دلیلی برای عدم کمک لاگها به برقراری رابطه میان کاربران با مشاورانی که نیازمند کمکهای تخصصیشان هستند نیست.
هشدار: وقتی‌که حسن نیت «مرز مذکور» برای افراد دانا مشخص است، لاجرم در میان ما برخی افراد هم هستند که در تمایز خدمات رایگان و پولی سعی بر آن دارند که چیزی نصیبشان شود. به خاطر داشته باشید که قبلاً راجع به بسیاری از افرادی صحبت کردیم که برای به دست آوردن هر چیز یک قیمت (به جای ارزش) قائلند و منظورشان هم آن چیزی است که در قبالش پول به دست می‌آورند. همین امر موجب میشود که بویژه در محیطهای شرکتی، برخی افراد پشتیبانی‌های تکنیکی لاگ را در راستای اهداف سودجویانه و ناجوانمردانه به کار گیرند. این در حالی است که کارآموزان مدام و با کراهت از کافی نبودن اطلاعات، نامناسب بودن آموزش و سرعت پائین انتقال اطلاعات شکایت میکند و همین امر موجب میشود دید کاربران نسبت به نمونه‌های مشابه اینگونه بوده و همیشه در حال زیر سؤال بردن لاگها باشند. به عبارت دیگر، این افراد سودجو به داوطلبان شاغل در لاگ به چشم فروشنده می‌نگرند که تا پولی به دست نیاورند به کسی احترام نمی‌گذارند.
در دنیای مشاوره به چنین رفتارهایی «صورتحساب درمانی» میگویند: چرا که سیستم ارزشگذاری فوقالذکر به ندرت مورد استفاده و توجه قرار میگیرد، شاید در مواردی که مجبور به پرداخت بیشتر می‌شوید این اصطلاح به کار برود. در مقایسه، اصطلاح رایج در فرهنگ گروههای تکنیکی ما «فرهنگ بخشندگی» است، که سیستم ارزشگذاری در آن کاملاً متفاوت است: محبوبیت اعضا از طریق مشهور شدن در میان همکاران به دست میآید و این شهرت به دلیل مشارکت فعال و قابل مشاهده فرد در کدنویسی، مستندسازی، کمکهای تکنیکی به عام و … به دست آمده است.
تفاوت میان این دو فرهنگ ارزشگذاری اجتناب‌ناپذیر و تا حدی زننده است. فعالان لاگ میبایست قبل از سرنگون شدن توسط یک کاربر ناسپاس خودشان را به خوبی آماده کنند و به او اطمینان دهند که نیازهایش به وسیله خدمات نقدی (یا خدمات مشاورمحور) بهتر از قبل برطرف میشود. اما همیشه قضاوتهایی هم صورت میگیرد، مرز میان این دو نوع خدمت رایگان و نقدی (مشاورهای) همیشه جای بحث و مناقشه بوده است.
زمینه‌هایی که در آن نیاز به رجوع به مشاور است از این قرارند:
– اصرار بر دریافت راه حل در فرم «دستورالعمل»، بدون نیاز به اصول فنی. – پرسیدن سؤالات مشترک (یا نزدیک به هم) به طور مداوم. – اصرار بر دریافت کمکهای خصوصی از یاری‌کنندگان شناخته شده. – وجود مسائل مبهم یا موضوعاتی که در طول زمان دستخوش تغییر میشوند. – پاسخ ندادن به سؤالات برای جلوگیری از طرح سؤالات تازه (که دلیل وقوع آن بی‌توجهی به پاسخ‌های داده شده قبلی است). – در صورت درخواست طرح مجدد و انتقال سریع جواب‌ها را داشته باشند (که نشان میدهد زمان پرسشنامه و مشکلات موجود در آن از پاسخ‌دهنده اهمیت بیشتری دارند). – در صورت پرسیدن سؤالات خیلی پیچیده، زمانبر و یا چندبخشی.
در کل، اعضای لاگ در کمک کردن به دیگران دریغی ندارند. از نقطه نظر داوطلبی، اعضایی که قصد مشارکت در این فرهنگ «اهدایی» را دارند، با آموزش دیگران موجب تداوم آن میشوند. یقیناً هیچ ایرادی ندارد که اولویتها برای افراد مختلف با هم فرق داشته باشد، اما این افراد در برخی موارد ممکن است برای تأمین برخی نیازهای خود آموزشهای خود ترجیح بدهند پول دریافت کنند.
حال به مشاهدات دیگری میپردازیم که شاید قابل استفاده باشد: شاید کسانی باشند که بخواهند به صورت رایگان به دیگر افراد گروه کمک کنند در حالیکه برای پول آن کار را انجام نخواهد داد: تصمیم به کمک کردن داوطلبانه موجب تغییرات اساسی در روابط میشود. یک همکار کامپیوتری که ناگهان تبدیل به مشتری میشود، دیگر برای شما فرق کرده؛ مسؤلیتهای این فرد در این دو نقش با هم متفاوت است. شما هم باید متوجه این تفاوت جایگاه در افراد باشید.
برای آشنایی با لیست بینالمللی مشاوران گنو/لینوکس به راهنمای Linux Consultants Guide نوشته شده توسط Joshua Drake مراجعه کنید.
کسب و کارها، سازمانهای غیرانتفاعی و مدارس
لاگها فرصت پشتیبانی از کسب و کارها و سازمانهای محلی را دارند. این حمایت دو جنبه دارد: اول اینکه، لاگها میتوانند به سازمانها و تجارتهایی کمک کنند که قصد استفاده از سیستمعامل (یا برنامه‌های کاربردی آن) ما را به عنوان بخشی از سیستم کامپیوتری و فعالیتهای IT خود دارند. دوم اینکه، لاگها میتوانند به آن دسته سازمانهایی کمک کنند که نرمافزارهای گنو/لینوکسی را ساخته، در اختیار کاربران قرار داده و از نصب و توزیع گنو/لینوکس پشتیبانی میکنند و … .
پشتیبانی لاگ از کسب و کارهایی شود که قصد استفاده از گنو/لینوکس به عنوان بخشی از سیستم کامپیوتری خود را دارند با نوع حمایت لاگ از کاربران خانگی گنو/لینوکس متفاوت است. به عنوان مثال، تدوین کرنل لینوکس برای هر دو مورد فرقی نمیکند. پشتیبانی از کسب و کارها ممکن است نیازمند پشتیبانی نرمافزاری اختصاصی باشد مثلاً نرمافزارهای تخصصی Oracle، Sybase و پایگاه داده DB2 (و یا VMware، Win4Lin و امثال آنها). تخصص لاگها در این زمینه‌ها ممکن است موجب جنبش جایگزینی گنو/لینوکس شود.
در ادامه این مبحث وارد نوع دوم پشتیبانی لاگها از کسب و کارهای محلی میشویم: لاگها قادرند نقش مرکزیت و صحت اطلاعات را برای دیگر مکانهای مرتبط با آن داشته باشند. به عنوان مثال:
کدام ISPهای محلی با لینوکس سازگارند؟ آیا فروشندگان سخت‌افزار محلی برای سر هم کردن PCهای لینوکسی موجودند؟ آیا در این محدوده کسی CDهای لینوکسی میفروشد؟
حفاظت و تولید این قبیل اطلاعات برای عموم نهتنها برای اعضای لاگ مفید است، بلکه به کسب و کارهای دوست کمک کرده و آنها را تشویق به حمایت از گنو/لینوکس میکند. حتی در برخی موارد ممکن است به تجارتهایی که مایل به استفاده از دیگر محیطهای رقیب هستند هم کمک کند.
توسعه نرمافزارهای آزاد/متن‌باز
نهایتاً پشتیبانی لاگها میتواند با حمایت و سازماندهی کمکهای خیریه باشد. تا جائیکه میدانیم Chris Browne بیشتر از همه در این مورد تفکر کرده و مطالب زیر را فراهم آورده است:
کریس براون و نرمافزارهای آزاد/متن‌باز بشردوستانه
کار دیگری که میتوان کرد، تشویق سازمانهای مختلف در ارتباط با گنو/لینوکس برای حمایتهای مالی است. با وجود تعداد چندین میلیونی multiple millions، میتوان انتظار کمکهای کوچک از سوی کاربران قدردان را داشت. همین کاربران و کمکهای منطقی و قدردانانه آنها (رقم 100 دلار در برابر هزینه‌های بروزرسانی سیستمعامل مایکروسافت چیزی نیست) میتواند صدها میلیون دلار به توسعه ابزارها و نرمافزارهای کاربردی گنو/لینوکسی کمک کند.
یک گروه کاربری میتواند اعضای خود را تشویق به مشارکت در «طرحهای توسعه» مختلف نماید. بهره‌مند گشتن از برخی «معافیتهای مالیاتی خیرخواهانه» میتواند اعضا را تشویق به همکاری مستقیم با گروه کند. کاهش مالیات به همراه دیگر کمکها از جانب دیگر سازمانها میتواند کمک خوبی باشد.
در هر صورت این برای تشویق اعضای لاگ در جهت مشارکت مستقیم با سازمانهایی است که پروژه‌ها و اهدافشان با خواسته‌های شخصیشان هم راستاست.
در این بخش کاندیداهای احتمالی آمده‌اند. هیچکدام از آنها مشخصاً توصیه نمیشوند اما این فهرست موارد مناسب برای اندیشیدن را در اختیار شما میگذارد. بسیاری از آنها به عنوان مؤسسات خیریه در ایالات متحده آمریکا ثبت شدهاند، بنابراین تخفیف مالیاتی در آمریکا را ممکن ساختهاند.
در این قسمت لیست سازمانهای مرتبط با تهیه و کار بر روی نرمافزارهای گنو/لینوکسی را آورده‌ایم:
The Linux Foundation
Debian / Software In the Public Interest
Free Software Foundation
KDE Project
GNOME Foundation
کمک به این سازمانها تاثیر مستقیم بر تولید نرمافزارهای رایگان قابل استفاده در گنو/لینوکس دارد. پول در برابر پول، اینگونه کمکها در مقایسه با هرگونه صرف هزینه دیگری، سود بیشتری برای جامعه خواهند داشت.
همچنین سازمانهایی هستند که کمکهایشان غیرمستقیم‌تر است اما با این وجود کمکشان ارزشمند است، مانند:
Electronic Frontier Foundation
این بنیاد در سان فرانسیسکو بنا شده و با نام اختصاری EFF دارای اعضای داوطلبانه برای حراست از حقوق اساسی فارغ از تکنولوژی ما کار میکند؛ همچنین به نشریات، سیاستگذاران و عموم مردم در مورد مسائل مربوط به آزادیهای مدنی در تکنولوژی آموزش داده و به عنوان مدافع این آزادی‌ها عمل میکند. از میان فعالیتهای مختلف EFF با قانونگذاری‌های نادرست مبارزه کرده، با در نظر گرفتن حقوق فردی از ما در دادگاهها حمایت کرده، کمپینهای بینالمللی راه انداخته، مقالات و مطالب مهم را پیشنهاد میکند، همچنین اغلب رویدادهای آموزشی را میزبانی کرده، از طریق درست رسانه‌ها را مشارکت داده و آرشیو جامعی از اطلاعات مربوط به آزادیهای دیجیتال مدنی را بر روی یکی از محبوبترین وبسایتها قرار میدهد.
2.5.7.2. بنیاد پروژه LaTeX3
TeX Users Group (TUG) مشغول کار بر روی «نسل بعدی» از سیستمهای نشر LaTeX است که به LaTeX3 مشهور است. گنو/لینوکس یکی از سیستمعاملهایی است که به بهترین شکل از LaTeX و TeX پشتیبانی میکند.
کمکهای اهدایی به این پروژه را میتوان به این آدرس ارسال کرد:
TeX Users Group c/o Robin Laakso, executive director TeX Users Group PO Box 2311 Portland, OR 97208-2311
دیگر کمکهای اهدایی به صورت online امکان‌پذیرند.
Project Gutenberg
هدف پروژه گوتنبرگ تهیه نسخه الکترونیک و رایگان از کتابهایی با دامنه عمومی است. شاید این پروژه مستقیماً «لینوکسی» نباشد اما نسبتاً ارزشمند بوده و از استقلال سیستم‌عاملی حمایت میکنند. این بدان معناست که «تولیدات» آنها کاملاً قابلیت استفاده در گنو/لینوکس را دارند.
Project Runeberg
این پروژه مشابه پروژه گوتنبرگ است، بجز اینکه تمرکز خود را بر روی ویرایش ادبیات Nordic (اسکاندیناوی) و در دسترس‌گذاری آزادانه اینترنتی آن گذاشته است.
Open Source Education Foundation
بنیاد آموزش Open Source با هدف ارتقاء آموزشهای K-12 از طریق استفاده از فناوری و مفاهیم جنبش Open Source و نرمافزارهای آزاد بنا شده است. OSEFبه همراه Tux4Kids نسخه‌ای قابل بوت از گنو/لینوکس را بر اساس Klaus Knopper's Knoppix تهیه کرد که هدف آن کمک به کودکان، والدین، معلمین و مقامات آموزشی است. OSEFآزمایشگاههای مدرسهای را راهاندازی و پشتیبانی کرده است و همچنین "K12 Box" را به عنوان کامپیوتری از آزمایشگاههای مدارس ایستگاه کاری Plug and Play راهاندازی مینماید.
Open Source Applications Foundation
OSAF سازمان غیرانتفاعی متعلق به Mitch Kapor است که هدف آن خلق و همگام‌سازی نرمافزارهای کاربردی Open Source در سطوح غیرقابل انعطاف است، مدیر اطلاعات فردی آن هم در آغاز کار Chandler بوده است.
(توجه داشته باشید که ما به شدت از هرگونه فعالیت خیرخواهانه مرتبط با گنو/لینوکس مضاف بر فهرست بالا استقبال میکنیم).
جنبش لینوکس
در سراسر این راهنما اصطلاحی تحت عنوان جنبش گنو/لینوکسی به چشم میآید. راه بهتری برای شرح پدیده بینالمللی گنو/لینوکس نیست: با این که فاقد تشریفات اداریست اما یک حرکت سازمان یافته است. یک شرکت نیست اما وارد بازار شدن در هر کجا لازم است. بهترین روش برای یک لاگ در جهت پشتیبانی از جنبش بینالمللی گنو/لینوکس قدرتمند، سرزنده و در جریان نگه داشتن گروه است. گنو/لینوکس به صورت بینالمللی تولید شده که با مطالعه فایل کد مرجع MAINTAINERS به این نکته براحتی میتوان پی برد. اما استفاده از آن هم به صورت بینالمللی میباشد. گسترش دائمی گنو/لینوکس توسط کاربرانش برای موففقیت آن اهمیت داشته و همین موجب ضرورت وجود لاگها میشود.
قدرت این جنبش به صورت بینالمللی در گرو ارائه قدرت محاسبه بی‌سابقه و کمال آن بخاطر رایگان بودن و آزادی عمل در آن است. نکته کلیدی آن مستقل بودن از کنترل اختصاصی است. هر گاه شخص، گروه، تجارت یا سازمان جدیدی به ارزش ذاتی گنو/لینوکس پی ببرد، جنبش ما رشد داشته است.
##### همگانی‌سازی
هدف نهایی لاگها همگانی‌سازی است. از برخی جوانب مشکلترین هدف برای تشریح همین است، چرا که تعداد و درجات واقعی کارکرد لاگها برای ما روشن نیست. تصور وجود لاگ بدون داشتن دیگر اهداف سخت است، اما شاید این هدف آخر برای برخی لاگها یک عامل مهم نباشد.
به هر حال، به نظر میرسد وقتی دو یا سه کاربر گنو/لینوکسی دور هم جمع شوند خوش میگذرانند. هدف مشکل پیش روی لینوکس از نظر لینوس توروالدز این است که بیش از این خوش بگذرانند! برای هکرها، سازندگان کرنل و کاربران گنو/لینوکس هیچ چیز خوشایندتر از دانلود یک کرنل تازه، تدوین مجدد یک کرنل قدیمی، گول زدن مدیر پنجره و یا هک کردن برخی کدها نیست. جذابیت محض گنو/لینوکس باعث دور هم جمع شدن لاگها شده و طبیعتاً آنها را متمایل به همگانی‌سازی میکند.
در اینجا منظور از «همگانی‌سازی» انتقال تجربیات، شکلگیری دوستیها و انتقال متقابل مدیریت و احترام است. اما با این وجود برداشتی دیگر هم میتوان داشت که دانشمندان علوم اجتماعی از آن تحت عنوان تبادل فرهنگ میان جوامع یاد میکنند. در هر جنبش، مؤسسه یا اجتماع انسانی نیاز به یک فرآیند یا الگوی مدون رویدادها لازم است. از دیدگاه گنو/لینوکسی تازه‌واردها نهایتاً به هکر تبدیل خواهند شد. به عبارت دیگر، تبادل فرهنگی باعث میشود که شما خود را به عنوان «یکی از آنها» بدانید تا «یکی از ما». مهم است که کاربران تازه با فرهنگ، مفاهیم، آداب و فرهنگ واژگان گنو/لینوکس آشنا شوند. تبادل فرهنگی موجود در گنو/لینوکس بر خلاف آنچه که در «دنیای واقعی» هست، میتواند از طریق لیستهای پستی شکل گیرد. یا این وجود، کارآمدی نهایی آن توسط کاربران ناآشنا با این فرهنگ و اسپمها به چالش می‌افتد. کارآمدی لاگها در خلق این تبادل فرهنگی بسیار بیشتر از لیستهای پستی و گروههای خبری میباشد، و تنها دلیل آن هم به خاطر تعامل و تمرکز فردی بیشتر است.
2.5.8. 5- فعالیتهای لاگ
در بخش قبل منحصراً بر فعالیت لاگها و آنچه میبایست کنند تمرکز داشتیم. در این بخش بر روی استراتژیهای عملی تأکید خواهیم داشت.
علیرغم وجود تغییرات گوناگون، دو فعالیت عمده لاگها عبارتند از:
برگزاری جلسات اعضا به صورت فیزیکی و در یک مکان مشخص
برقراری ارتباط در محیط سایبری. تقریباً تمام فعالیتهای لاگ در قالب ملاقاتها و منابع آنلاین مشهود است.
2.5.8.1. جلسات
همانطور که در بالا گفته شد جلسات فیزیکی لازمه لاگها (و بیشتر گروههای کاربری) می باشند. جلسات موجود در لاگها از این قرارند:
– اجتماعی – سخنرانیهای فنی – گفتگوهای گروهی خودمانی – تجارت گروه کاربری – راهاندازی گنو/لینوکس – پیکربندی و رفع اشکال (باگزدایی)
لاگها در این جلسات چه میکنند؟
– کار راهاندازی را برای تازه‌واردها و غریبهها انجام میدهند. – گنو/لینوکس را به اعضا می‌آموزند. – به مقایسه گنو/لینوکس با دیگر سیستمعاملها میپردازند. – اعضا را با نرمافزارهای کاربردی آشنا مینمایند. – به بحث در مورد موضوع حمایت میپردازند. – در مورد جنبش نرمافزاری Open Source سخن میگویند. – تجارت گروه کاربری را تشریح میکنند.
2.5.8.2. منابع آنلاین
بلوغ اقتصادی اینترنت درست همزمان با شکلگیری گنو/لینوکس صورت گرفت؛ همیشه دومی چیزی به قبلی بدهکار است. وجود شبکه برای پیشرفت همیشه اهمیت داشته است. لاگها هم از این قائله مستثنی نیستند: اکثر آنها اگر یک وب سایت هم نداشته باشند حداقل دارای صفحات وب هستند. در حقیقت روش دیگری بجز اینترنت برای پیدا کردن لاگها نیست.
به همین دلیل استفاده از خدمات فناوری اینترنت برای لاگها معنادار خواهد بود، خدماتی مانند: وبسایتها، Mailing Listها، ویکیها، FTP، ایمیل، انجمنهای گفتگوی شبکهای (Forumها)، Netnews و … . با ظهور هرچه بیشتر دنیای تجاری، اینترنت راه مؤثری برای تبلیغات، اطلاعرسانی، آموزش و حتی فروش میباشد. دلیل دیگر استفاده گسترده لاگها از فناوری اینترنت این است که ماهیت و جوهر وجود گنو/لینوکس فراهم آوردن یک سیستمعامل غنی و ماندگار برای استقرار همین فناوریهاست. بنابراین، نهتنها لاگها برای تبلیغ وجود خود و سازماندهی اعضا، از راهاندازی وبسایت سود میبرند، بلکه با استفاده از این فناوریها اعضای لاگ کار با آنها را یاد گرفته و کارکرد واقعی گنو/لینوکس را هم به عینه می‌بینند.
مسلماً داشتن یک وبسایت خوب و ماندگار مهمترین شرط استفاده از فناوریهای اینترنتی است. در مقاله Recipe for a Successful Linux User Group به تفصیل مسئله وبسایت را تشریح شده است. چهارچوب کلی این مقاله را میتوان اینگونه تعریف کرد:
– باید یک صفحه اینترنتی داشته باشید. – این صفحه نیازمند داشتن یک URL مناسب است. – به مکان مناسبی برای برگزاری جلسات نیاز دارید. – زمان برگزاری جلسات هم باید مناسب باشد. – از وقوع تداخل زمانی در جلسات جلوگیری کنید. – باید از برگزاری جلسه به همان شکل که تبلیغ شده اطمینان حاصل کنید. – به یک گروه هواداران خوب نیاز دارید. – گروه داوطلبین لاگ نباید در نحوه برقراری ارتباط محدودیتی داشته باشند. – میبایست خودتان را در فهرست لاگهای اصلی جای بدهید و در دقت و صحت پستهای خود کوشا باشید. – برای نگهداری صفحات وب خود باید دسترسی به Log in داشته باشید. – طراحی صفحات را طوری انجام دهید که قابلیت تعمیر و نگهداری داشته باشند. – هنگام تعیین تاریخ رویدادها، روز را هم مشخص کنید. همیشه با استفاده از gcal همان روز چک کنید. – اطلاعات کلیدی و حساس به زمان را به صورت برجسته در بالای صفحه وب خود قرار دهید. – برای رویدادهای خود مکان و دستورالعمل تعیین کنید. – بر رایگان بودن و در دسترس عموم بودن صفحه اصلی خود تأکید داشته باشید (البته اگر عمومی است). – در برخی موارد شاید لازم باشد لینک RSVP "mailto" را قرار دهید. – از صفحات ارجاعی هم استفاده کنید. – اطمینان حاصل کنید که هر صفحه دارای تاریخ ویرایش و لینک نگهدارنده میباشد. – در فواصل مختلف تمامی لینکها را چک کنید. – شاید لازم باشد که برای لاگ خود لیست پستی (Mailing List) فراهم کنید. – لازم نیست حتماً عضو تجارت ارائه خدمات اینترنتی باشید. – همچنین وارد هیچ تجارت دیگری نشوید. – تمامی محاسبات لاگ را بر روی سیستمعامل گنو/لینوکس انجام دهید.
مقاله مذکور تا حدودی مکمل (و در همپوشانی با) این راهنماست.
برخی از لاگها که اینترنت را به شکل مؤثری به کار گرفتهاند عبارتند از:
Atlanta Linux Enthusiasts Boston Linux and Unix Colorado Linux Users and Enthusiasts Dusseldorfer Linux Users Group India Linux Users Group – Delhi Israeli Group of Linux Users Korean Linux Users Group Linux Mexico (La Cofradia Digital) Linux User Group Austria Linux User Group of Davis Linux User Group of Rochester Nederlandse Linux Gebruikers Groep (Netherlands Linux Users Group or NLLGG) North Texas Linux Users Group Ottawa Canada Linux Users Group Provence Linux Users Group Tokyo Linux Users Group Turkish Linux User Group Victoria Linux User Group Volgograd Linux User Group
حال باید دید آیا لاگ شماهم از اینترنت به خوبی و هوشمندانه استفاده میکند یا نه. امیدواریم نام لاگ شما هم وارد این لیست شود.
2.5.9. 6- پیشنهادات کاربردی
و در آخر قصد داریم توصیه‌های کاربردی و هر چند پیشِ پا افتادهای را در اختیار کسانی قرار دهیم که قصد تأسیس، حفظ و یا رشد لاگ خود را دارند.
2.5.9.1. سازمانهای حامی لاگ
در گذشته سازمانهای بسیاری حاضر بودند به لاگها کمک کنند. یکی از قدیمیترین و فعالترین آنها عبارت است از:
Tux.Org:
Tux.Org برای لاگها و پروژه‌های تولید نرمافزاری Open Source نقش چتر را ایفا کرده است، این سازمان نقش حمایتی خود را از طریق ارائه موجودیت شرکتی به لاگ در تهیه و ارائه مواردی چون میزبانی وب (WebHosting)، لیست پستی (Mailing List)، تولید نمونه‌های مشابه نرمافزارهای معروف و برنامه‌ریزی برای رویدادهای خاص در لاگها به آنها ایفا میکند. اطلاعات بیشتر در این زمینه را میتوان در وبسایت http://www.tux.org/ مشاهده نمود.
2.5.9.2. تاسیس یک لاگ
– نزدیکترین لاگ به خود را مشخص کنید.
– در مورد قصد خود از تأسیس لاگ بر اساس سلسله مراتب منطقه‌ای مناسب در comp.os.linux.announce اطلاعرسانی کنید.
– در هر زمان ممکن قصد خود از تأسیس لاگ را به کاربران کامپیوتری منطقه خود بگوئید: کتابفروشیها، همایشهای تجاری، کافینتها، شرکتهای دانشگاهی، شرکتهای خدمات اینترنتی و … .
– مؤسسات و کسب و کارهای علاقه‌مند را که حاضر به کمک در تأسیس لاگتان هستند را پیدا کنید.
– با تهیه لیست پستی (Mailing List) یا دیگر ابزارهای ارتباطی با علاقه‌مندان به تشکیل لاگ رابطه برقرار کنید.
– از افراد با نفوذ بخواهید تا در مورد قصد تأسیس لاگ شما با دیگران صحبت کنند.
– از سرورهای اینترنتی درخواست کنید تا فضایی را در اختیار شما قرار دهند که بتوانید صفحات HTML خود را در مورد گروه در آن قرار دهید.
– به دنبال یافتن یک مکان مناسب برای جلسات باشد.
– اولین جلسه را برنامه‌ریزی کنید.
– در اولین جلسه اهداف لاگ را تشریح کنید.
2.5.9.3. حفظ و توسعه لاگ
– موانع موجود بر سر راه عضویت در لاگ را تا حد ممکن بردارید.
– راهاندازی سایت مخصوص لاگ را در اولویت کاریتان قرار دهید: بگذارید اطلاعات در جریان باشد، دستیابی به جزئیات جلسات را آسان کنید (جزئیاتی در مورد اشخاص حاضر در جلسات، ماهیت جلسات و مکان آن) و اطلاعات تماس و مکانیسم بازخورد را جدی بگیرید.
– توزیعها را برای کسانیکه مایلند راهاندازی کنید.
– در منطقه خود هرکجا که کاربر کامپیوتری یافت میشود، آگهی، پیغام و تبلیغ دستی پخش کنید.
– به طور اختصاصی لاگ را رهبری کنید.
– از الگوی رهبری «دیکتاتور خیرخواه»که توسط لینوس توروالدز مطرح شده پیروی نمایید.
– در اتخاذ تصمیمات بزرگ میان اعضا رأی‌گیری کنید.
– برای پشتیبانی فنی لیست پستی (Mailing List) تهیه کرده و از «guru» بخواهید که در این مورد مشارکت داشته باشند.
– ترکیبی از انواع سخنرانیهای پیشرفته و اساسی، رسمی و عامیانه را برنامه‌ریزی کنید.
– از تلاش اعضای خود در جهت توسعه نرمافزاری حمایت کنید.
– راهی برای افزایش درآمد بدون عوارض پیدا کنید: به عنوان مثال، فروش کالای گنو/لینوکسی به اعضای لاگ و دیگران.
– به فکر تأمین امنیت قانونی و رسمی مانند الحاق شرکتی و یا بخشودگی مالیاتی برای گروه باشید.
– مراقب باشید که مکان برگزاری جلسات، رشد لاگ را محدود نکند.
– جلسات خود را در ارتباط نزدیک با رویدادهای تجاری، نمایشگاههای کامپیوتری و یا دیگر رویدادهای جمعی مربوط به کاربران کامپیوتری برگزار کنید، بر فرض مثال مکانهایی که کاربران بالقوه گنو/لینوکسی ممکن است دور هم جمع شوند.
– همزمان با رهبری عملی لاگ به فکر انتخاب عناوین رسمی برای اعضا هم باشید: برخی عناوین مفید پستهای دفتری عبارتند از ریاست، مسئول امور مالی، منشی، میزبان جلسات (که دارای وظایفی از قبیل خواندن بیانیه‌های عمومی، معرفی سخنران، شروعکننده و خاتمه‌دهنده و … مباحث میباشد)، هماهنگ‌کننده تبلیغات (نقش او در اداره Usenetها و ارسال ایمیل و تبلیغات محلی است) و هماهنگ‌کننده برنامه (که کار سازماندهی و زمانبندی سخنرانان جلسات را انجام میدهد).
– راهی برای دریافت بازخورد از جانب اعضا و دیگران بگذارید تا در مورد راهنماییها، اهداف و استراتژیهای لاگ اظهار نظر کنند.
– با اهداء فضای وب، لیست پستی و یا سایت ftp، از کوششهای صورت گرفته در مورد گنو/لینوکس و جنبش نرمافزار آزاد/متن‌باز پشتیبانی کنید.
– برای نرمافزارهای مربوطه یک وبسایت ftp تعیین کنید.
– تمام فعالیتهای لاگ را در وبسایت بایگانی کنید.
– از فروشندگان گنو/لینوکس، VARها و … بخواهید که در جلسات لاگ برای حضار «جوایزتشویقی» در نظر بگیرند.
– در صورت لزوم اعتبار تخصیص دهید.
– اطلاعات لاگ خود را به لیست لاگها ارسال کنید.
– وقوع جلسات خود را از طریق گروههای یوزنتی (Usenet) و نشریات کامپیوتری و روزنامه‌ها در اختیار عموم قرار دهید.
– کالاهای تبلیغاتی مانند فایلهای PostScript تهیه کنید، اعضای لاگ میتوانند در محیط کار، کتابفروشیها و فروشگاههای کامپیوتری برای لاگ تبلیغات عمومی بکنند.
– انتظارات اعضا از لاگ را دریابید.
– اطلاعات مربوط به رویدادهای غیرمعمول لاگ را در نشریات محلی پخش کنید، رویدادهایی از قبیل همایش، راهاندازی، روز شبکه و … .
– از منابع و اعضا برای تأمین نیازهای فناوری اطلاعات در سازمانهای غیرانتفاعی محلی استفاده کنید.
– طرفدار دوآتشه سیستمعامل ما باشید، اما رفتار مسؤلانه نیز داشته باشید.
– از نیروی اعضای لاگ بهره ببرید.
– با فروشندگان، VARها، تولیدکننده‌ها و … رابطه حسنه داشته باشید.
– مشاورین موجود در منطقه خود را شناسایی کرده و با آنها در تماس باشید.
– با مدیران لاگهای منطقه، ایالت، ناحیه یا کشور در ارتباط شبکهای باشید تا بتوانید تجربیات، ترفندها و منابع خود را باهم به اشتراک بگذارید.
– اعضا را در جریان چگونگی نرمافزار قرار دهید. هسته‌های جدید، باگها (Bug)، تعمیرات، Patchها، مشاورههای امنیتی همچنین آنها در جریان وضعیت جهانی گنو/لینوکس بگذارید؛ پورتهای تازه، مسائل مربوط به علامت تجاری و صدور مجوز، محل کار و سکونت توروالدز و … .
– پروژه مستندسازی لینوکس و دیگر منابع اطلاعاتی گنو/لینوکس را در جریان مستندات حاصل از لاگ قرار دهید: سخنرانیهای فنی، دورههای آموزشی، راهنماهای محلی و … .
منبع لاتین: Linux User Group HOWTO
2.5.10. 7- مسائل قانونی و سیاسی
##### مسائل حقوقی سازمانی
قانونی بودن سازمان لاگ جای بحث دارد:
موافق: ماهیت شرکتی و بخشودگی‌های مالیاتی مشخص آن موجب کاهش مسؤلیت شده و گروه را قادر به داشتن بیمه میکند. این امر موجب جذب سرمایه بیشتر شده و مانع پرداخت مالیات بر درآمد گروه میشود.
مخالف: مسؤلیت‌پذیری برای افراد نسبتاً محتاط نباید مشکل‌ساز باشد. (با این حال کار شما مثل چتربازی خطرناک نیست). برای گروهی که فعالیتهایش مستلزم هزینه‌های آنچنانی نیست جذب سرمایه معنی ندارد. (خبرنامه Dead-tree 1980). عدم نیاز به خزانه لزوم بحث کردن، گزارش دادن و نگران مالیات بودن را از بین میبرد. معمولاً میتوان برای برگزاری جلسات از مکانهای رایگانی مانند ISPها، دانشکدهها، سالنهای پیتزافروشی، بارها، قهوه‌خانه‌ها، شرکتهای آموزش کامپیوتری، شرکتهای گنو/لینوکس‌گرا و یا دیگر نهادهای دوست استفاده کرد. استفاده از این مکانها برای عموم شرکتکننده رایگان خواهد بود. عدم وجود درآمد و هزینه به معنای عدم لزوم وجود سازمان و زحمات مرتبط با آن است.
تنظیم‌کننده و مشاور این راهنما به هر نحوی که شده شما را با مسائل موافق و مخالف آشنا میکنند، اما انتخاب با خودتان است: اگر شخصاً خواهان سازماندهی رسمی لاگ خود هستید، در این بخش اطلاعات مربوطی را در اختیارتان خواهیم گذاشت.
نکته: این بخش نبایست به عنوان نوعی مشاوره حقوقی اصلح تلقی شود. چنین مسائلی نیازمند مشاوره با متخصصین امر است؛ پیش از عمل نمودن به هر کدام از توصیه‌های این بخش میبایست با یک وکیل مشورت کنید.
کانادا
با تشکر از جناب Chris Browne بخاطر توضیحات زیر در مورد وضعیت لاگها در کشور کانادا.
شرایط مالیاتی کشور کانادا بسیار موازی و شبیه آمریکا (که در زیر به آن خواهیم پرداخت) است، که در آن وضعیت «سازمانهای خیریه» دارای وضعیت پرداخت مالیاتی مشابه شرکت های «غیرانتفاعی» میباشد. اما برای ثبت و حفظ وضعیت مالیاتی دارای وضعیت کاغذبازی اداری شبیه به «مؤسسات خیریه» است.
آلمان
خبرنگار Thomas Kappler خاطر نشان کرده که روند تأسیس یک شرکت غیرانتفاعی در آلمان قدری پیچیده است، اما جزئیات آن در http://www.buergergesellschaft.de/?id=106947 به طور جامع پوشش داده شده است.
سوئد
در کشور سوئد لاگها ملزم به ثبت رسمی نبوده و به عنوان باشگاه شناخته میشوند. نحوه ثبت شرکت در Skatteverket (نهاد مالیاتی کشوری) دو انتخاب پیش روی ما میگذارد: سازمانهای غیرانتفاعی یا «انجمن اقتصادی». گزینه آخر نام برده سازمانی است که هدف آن سودرسانی به اعضا بوده و با وجود اینکه شاید روش مناسبی نبوده اما از دیرباز مورد استفاده شرکتهای تعاونی، انجمنهای ساخت و ساز و یا بنگاههای مستاجر-مالکی و امثال آنها قرار گرفته است.
سازمانهای غیرانتفاعی در سوئد از قوانین خاصی پیروی نمی‌کنند. در عوض قوانین عمومی کشور رعایت میشوند: آنها مجاز به استخدام افراد و سوددهی هستند. اساساً مالیات بر درآمدشان را نمیپردازند. (درآمدها بر خلاف «انجمنهای اقتصادی» در سازمان می‌ماند و اعضا از پیشرفتهای اقتصادی منتفع نمیشوند). برای موفقیت در کار در این کشور باید حتماً در Skatteverket ثبت نام کرده و «کد سازمانی» دریافت کرد، این کد به گروه اجازه پرداخت و دریافت پول را میدهد. در غیر این صورت، باید سازمان را بر اساس سرمایه شخصی یکی از اعضا چرخاند. دریافت کد سازمانی اجازه دریافت مساعدههای دولتی را میدهد.
ایالات متحده آمریکا
وضعیت حقوقی لاگها در کشور آمریکا میتواند به دو شکل باشد:
ثبت شرکت به عنوان غیرانتفاعی
مشمول معافیت مالیاتی
با وجود اینکه اوضاع مربوطه در ایالات مختلف متفاوت است، اما بیشتر ایالات اجازه ثبت شرکتهای غیرانتفاعی را به گروههای کاربری میدهند. درآمدهای لاگها شامل هزینه‌های اداره اعضای لاگ و داوطلبین میشود. (البته تنها در مقام عضو یا سهامدار نه شریک اصلی) همانند محدودیتها و حتی معافیت از مالیات برای شرکتهای ایالتی (که البته خیلی جای نگرانی ندارد برای اطلاعات بیشتر به «تصورات ناچیز و اشتباه رایج» مراجعه کنید).
از آنجائیکه باید قبل از ثبت لاگ خود به عنوان شرکت غیرانتفاعی باید با یک مشاور قابل مشورت کنید، احتمالاً با مراجعه به یک وکیل آشنا به مسائل قادر به کاهش هزینه‌های حقوقی خود خواهید بود. ما Non-Lawyers' Non-Profit Corporation Kit را به شما توصیه میکنیم.
همانطورکه در حالت دوم، معافیت مالیاتی، می‌بینیم وضعیت حقوقی مانند سرویس درآمد داخلی نمیباشد. تشخیص اینکه لاگ شما به عنوان یکی از شرکتهای غیرانتفاعی تحت تسلط قانون IRS نخواهد بود، بسیار مهم است. این احتمال میرود که شرکتهای غیرانتفاعی معاف از مالیات نشوند.
IRS مدرک نسبتاً سادهای را برای توضیح معیارها و روند بخشودگی مالیاتی منتشر کرده است. نام آن سند 557 است: «شرایط معافیت مالیاتی برای سازمان شما»، یک فایل آکروبات در دسترس شرکتهاست. توصیه میشود قبل ثبت شرکت غیرانتفاعی این سند را به دقت مطالعه نمایید. میبایست بدانید که به صرف غیرانتفاعی بودن، لاگ حتماً مشمول معافیت نخواهد شد. برخی از روشهای ثبت شرکت باعث میشود که IRS لاگ شما را معاف نکند. «شرایط معافیت مالیاتی برای سازمان شما» به وضوح شرایط لازم برای مشمول معافیت شدن لاگ را توضیح میدهد.
در نهایت، منابع لازم برای سازمانهای غیرانتفاعی و بخشودگی مالیاتیشان را در اینترنت میتوان یافت. شاید برخی از این ابزارها به درد لاگ شما هم بخورد.
«تصورات ناچیز و اشتباه رایج»:
– وضعیت ثبت شرکت و معافیت از مالیات دو مقوله جدا از هم میباشند. برای ثبت لاگ به عنوان شرکت لازم نیست حتماً مشمول بخشودگی مالیاتی شوید (البته صادقانه بگوئیم که احتمالاً تمایل به معافیت خواهید داشت).
– «پوشش حمایتی» که از ثبت شرکت حاصل میشود تضمین‌کننده مصونیت حقوقی اعضا نخواهد بود. هنگامیکه شرکت متهم به انحراف است این پوشش تنها میتواند از آسیبهای احتمالی ناشی از شکایات انفرادی سهامداران جلوگیری میکند (در این مورد منظور اعضای لاگ میباشد) چرا که صاحبان اصلی آنها هستند. نهایت آسیبهای ناشی از کشمکش در شکایات به سرمایه شرکت وارد میشود. به هر ترتیب، داوطلبین خود را ملزم به انجام کاری که به آنها محول میشود، میدانند.
– پوشش چتری بیمه در مقایسه با اتهامات وارده، هزینه بیشتری را متوجه گروه میکند. به ازای هر نفر 250 دلار در سال برای حق بیمه، که در کل 1 میلیون دلار برای پوشش بیمه باید صرف کرد. این رقم تنها کلیت شرکت و رؤسای شرکت با وظایف مشخص را تحت پوشش بیمه قرار میدهد.
– قلمداد کردن IRS به عنوان یک گروه معاف از مالیات به معنای کاهش مالیات از کمکهای اهدائی به گروه شما نمیباشد: کسری مالیات اتوماتیک تنها شامل خیریه‌ها میشود، مقوله 501 (c) (3) IRS میبایست به محدودیتهای شدید موجود در فعالیتهای گروه احترام بگذارد (به عنوان مثال، برگزاری رویدادهای ضد DMCA و یا حمایت از دیگر فعالیتهای سیاسی غیرقانونی است) این مقوله همچنین باید استانداردهای دقیق مربوط به حسابرسی و کاغذبازیهای اداری را فراهم کند. تصور تحقق حالت خیریه 501 (c) (3) مشکل است، حالتی که واقعاً بتواند حالت کاربردی به تصورات ما در مورد فعالیتهای گروه لینوکسی بدهد. چراکه همیشه گفته شده که اهدای کمکهای خیریه نمیتواند مشمول معافیت مالیاتی شود. اغلب لاگها مقوله 501 (c) (7) را به عنوان یک «باشگاه اجتماعی و تفریحی» میشناسند.
– در هر رویدادی، بجز آنهایی که فرد قصد دارد کمکهای اهدایی را مشمول کاهش مالیات کند، به معنای واقعی هیچ نقطهای در به کارگیری IRS در گروه لینوکسی کوچک و غیررسمی شما تحت بخشودگی مالیات براساس کد درآمد داخلی 501 (c) نیست. چرا که IRS اهمیتی به درآمدهای ناخالص کمتر از 25000 دلار نمیدهد و توضیحی در این مورد هم نمیخواهد (بر اساس بروزرسانی سال 2010 IRS از یک e-Postcard خیلی ساده برای تکمیل اطلاعات توسط تمام غیرانتفاعیهای کوچک استفاده میکند تا بتواند گواهینامه‌های 501 (c) آنها را ثبت کند، اما کماکان از آنها مالیات نمیخواهد).
– در حقیقت، قانون حمایت از داوطلبین فدرال 1997 داوطلبان را در برابر دادخواهی‌های مربوط به کد درآمد داخلی 501 (c) (3) حمایت نمیکند. در بیشتر موارد، در صورت ازدیاد دعاوی مدنی پرهزینه کمی از آنها حمایت میکند البته با نقصان و محدودیتهای بسیار. در برخی گروهها این امر را نادیده میگیرند مگر اینکه رقم بیمه‌های گزافی پرداخت کنند. در صورتی که وظایف اعضا به دقت مشخص و کنترل نشده باشد و در صورت طرح دعواهای بسیار در مورد انجام وظایف آنها هیچ حمایتی از آنها صورت نمیگیرد. مضاف بر اینکه طرح دعوی نباید شامل اعضای شاغل در وسائل نقلیه/هواپیماها/کشتیهای نیازمند مجوز اپراتور باشد. همچنین در صورت نقض قوانین ایالتی و فدرال از اعضا حمایت نمیشود. (این تصور خوشبینانه که داوطلب برای مشمول پوشش شدن حتماً باید عضو گروه باشد غلط است: در حقیقت، قانون به وضوح بیان میکند که داوطلب خدمات تعریف شدهای را برای گروهی انجام داده و در قبال آن چیزی دریافت نمیکند، در این صورت مشمول پوشش میشود).
همانطور که در بالا به خوبی میتوان دید، برخی از گروهها در گذشته خود را وارد سطوح ناموجهی از کاغذبازیهای بیفایده و مخرب برای گروه کرده بودند، دلیل آن هم برداشتهای غلط، خطاهای سهوی و گرفتن مشاورههای نادرست در مورد موارد ذکر شده است. در کل، نباید از مشاوران مالی و مالیاتی آماتور کمک گرفت. (نگارنده این راهنما قبلاً به عنوان مشاور امور مالی و اعتباری مشغول به کار بوده است، اما اگر میخواهید مشاوره مناسب و درخوری دریافت کنید به کسانی که هم اکنون هم مشغول این کارند مراجعه کنید).
##### دیگر مسائل حقوقی
###### معاملات نامشروع
برای یادآوری باید گفت که لازم است تمام درخواستها و پیشنهادهای مرتبط با نرمافزارهای دارای محدودیت تکثیر در لاگ ممنوع شده و در تمام انجمنهای آنلاین گنو/لینوکسی هم از دستور کار خارج شود. البته این موضوع خیلی مهمی نیست، حتی کاربران این سیستمعامل هم اهمیتی به آن نمیدهند – اما در بدبینانه‌ترین حالت ممکن به عنوان مثال ممکن است در یک لاگ نسخه‌ای از PowerQuest's Partition Magic متعلق به لاگ در تمام دستگاه‌های با فرمت NTFS را بر روی سیستمعاملهایی با بوت دوگانه نصب شده باشد.
مواظب باشید ممکن است در عین قانونی بودن، غیرقانونی به نظر برسد.
###### اعتمادزدایی
بهتر است همیشه در مورد مسائل تجاری در انجمنهای گروه کاربری بحث شود، اما به دلایل حقوقی مربوط به اعتمادزدایی بهتر است از صحبت کردن مستقیم در مورد پول و دستمزد و غیره در آنجا خودداری شود.
##### سیاستهای نرمافزاری
Chris Browne مؤلفه‌های رایج مربوط به سیاستهای درون‌لاگی را اینگونه بیان میکند (مطالب زیر تا حدی توسط نگارنده این راهنما ویرایش و بسط داده شده است):
افراد نظرات متفاوتی در مورد نرمافزارهای آزاد/متن‌باز دارند.
کاربران گنو/لینوکس اقشار گوناگونی هستند. به محض اینکه سعی در جمع کردن بسیاری از آنها را دور هم دارید، برخی از مسائل میتواند بوجود بیاید. برخی از آنها که سیاستمداران افراطی هستند اعتقاد دارند که تمام نرمافزارها میبایست همیشه رایگان باشند و از آنجائیکه شرکت Caldera پول زیادی از توزیعهای خود به دست میآورد و به سازمانهای حامی خود چیزی نمیدهد، «خاطی» محسوب میشود. همچنین در مورد Ditto Red Hat و SUSE. به خاطر داشته باشید که هر سه شرکت، حجم کثیری از نرمافزارهای آزاد/متن‌باز را هم ساخته و میسازند.
(نکته اضافه شده توسط نویسنده راهنما: متن بالا در سال 1998و قبال خروج شرکت Caldera از جلگه گنو/لینوکس و تغییر نام به شرکت SCO نوشته شده است. این شرکت پس از خروج شکایات بسیاری در مورد حق چاپ و تکثیر/ قرارداد / ثبت اختراع / تجارت مخفیانه از کاربران گنو/لینوکس مطرح کرد. با این وجود ما از سیستم Caldera به خاطر کمکهای سخاوتمندانه سخت‌افزاری در تولید کرنل SMP توسط Alan Cox، و همچنین بخاطر کمک به تأسیس RPM و توزیعهای وسیع منابع کرنل و تلاش برای ترکیب گنو/لینوکس با پایگاه کدهای قدیمی یونیکس کمال تشکر را داریم.)
شاید دیگران بخواهند بیشترین بهره‌برداری را از رایگان بودن گنو/لینوکس در جهت تفریح منفعت خود بکنند. آگاه باشید که بسیاری از کاربران نسخههای مختلف یونیکس BSD مجوزهای خود را دال بر مجاز بودن شرکت برای تولید نسخههای «خصوصی» و سفارشی شده برای مشتری از کرنلها و تولید کتابخانه‌های C ترجیح داده شده به «آزادی دائم‌الاجرا» از GPL به عنوان اعمالی که در هسته لینوکس (Kernel) و GNU libc به کار رفته‌اند، میدانند. تصور نکنید که همه کسانی که چنین نظری دارند، الزاماً زالوهایی حریص هستند.
هنگامیکه این افراد دور هم جمع میشوند ممکن است اختلافاتی بروز کنند.
رهبران گروهها باید حقایق زیر را به خوبی بدانند:
– نظرات راجع به GPL و دیگر مجوزهای Open Source و نحوه کار آنها بسیار متفاوت و اغلب ناآگاهانه است. دچار سوءتعبیر شدن در مورد GPL و دیگر طرحهای صدور مجوز دور از ذهن نیست. بیشتر بحثها در آن موارد هم بی‌نتیجه و سنتی بوده که به جنگ میان افراد ناآگاه در این زمینه تبدیل میشود. به ندرت پیش میآید که افراد واقعاً بخواهند اصل موضوع را درک کنند، لطفاً آنها را به سمت مبحث صدور مجوز OSI، فهرست پستی و فهرست پستی منطبق با قانون Debian سوق دهید. این مباحث جایی برای تحلیل واقعی و تشویق افراد است.
– گنو/لینوکس از بسیاری از جوانب سود میبرد، جاهایی از قبیل فروشندگان نرمافزارهای اختصاصی در کرنل لینوکس، X.org و gcc.
– تخصصی بودن نه دال بر بهتر بودن است نه بدتر بودن.
البته اصول کلی میتوانند فراتر از اینها باشند؛ «جنگ مقدس» کامپیوتری از دیرباز شروع شده و به میدان جنگ میان گنو/لینوکس در برابر دیگر نسخههای یونیکس و سیستمعاملهای مایکروسافت، همچنین IBM PC در مقابل سیستمهای Motorola 68000، سیستمهای هشت‌بیتی دهه 1970 در برابر یکدیگر، KDE در مقابل GNOME و … تبدیل شده است.
یک رهبر گروه دانا این تفاوتهای قدیمی را بررسی در نظر میگیرد حتی اگر خسته‌کننده به نظر برسد. مدیر لاگ ایده‌آل باید تمام این تفاوتها را بشناسد.
سازمانهای غیرانتفاعی و پول سازگاری زیادی با هم ندارند.
در تمام سازمانهای غیرانتفاعی باید مراقب موضوع مالی بود. در کسب و کارها که تمرکز بر درآمد واقعی است، افراد به تمام جزئیاتی مانند هزینه نادرست مبالغ بسیار ناچیز هم اهمیت میدهند. اما مشابه این موضوع در مورد سازمانهای غیرانتفاعی صدق نمیکند. بسیاری به خاطر پایبندی به اصول مشارکت دارند و به مسائل جزئی اهمیت میدهند، مانند آنچه که در C. Northcote Parkinson's Bike Shed Effect رخ داد. پتانسیل جلسات کاری لاگ برای مشارکت وسیع قابلیت پرداختن به این مسائل جزئی را هم گسترش میدهد.
نتیجتاً بهتر است هیچگونه مبلغی جهت عضویت در لاگ اخذ نشود، چراکه همین میتواند فرصتی در اختیار این دسته افراد برای نشان داد خودشان بگذارد. اگر پولی در کار نباشد، سوءهزینه و مجادله‌ای هم در کار نخواهد بود.
در صورت وجود پول فراوان و یا دیگر اشکال سرمایه حقیقی، گروه باید جوابگوی اعضا باشد.
هر گروه تازهتأسیس رو به رشد میبایست بیشتر از یک عضو فعال داشته باشد. در صورت بروز مشکل در سازمانهای غیرانتفاعی اطلاعات مالی اغلب در دست افرادی است که میخواهند فقط خودشان کنترل پولی را بر عهده داشته باشند. در حالت ایده‌آل، مسؤلیتها در لاگ باید به صورت چرخشی باشد، از جمله وظایف مربوط به کنترل مالی گروه.
گزارشات مالی منظم و مفید باید در اختیار کسانی که میخواهند آنها را داشته باشند، قرار بگیرد. لاگهایی که با اهداف مالیاتی «وضعیت خیریه» به خود گرفتهاند میبایست گزارشات سالانه مالی خود را در اختیار مقامات مالیاتی محلی قرار بدهند. این کار موجب شفاف‌سازی مالی برای اعضای لاگ هم خواهد شد.
با رشد نرمافزارهای مالی گنو/لینوکس محور و با رشد روزافزون اینترنت، ارائه گزارش و حتی انتشار آن در شبکه راحتتر شده است.
##### انتخابات، دموکراسی و گردش مالی
اداره دموکراتیک لاگ امری حیاتی است، البته اگر به آن اعتقاد داشته باشید. منظور ما در این مورد کمی خوشبینانه‌تر از آن چیزی است که ممکن است به نظر برسد، توضیح خواهیم داد.
مخاطرات مشهود در مورد سیاستهای اداره لاگ تا حدی شاید بی‌اهمیت و مضحک به نظر برسد: چرا که در واقع سرمایه واقعی در کار نیست. اختلاف دیدگاهها را میتوان با مهندسی فضای میان لاگ از طریق فناوری (راه حل گنو/لینوکسی) حل کرد، و یا به هر دو طرف فرصت کار موازی با هم را بدهید. بعلاوه، حتی در پرمنازعهترین لاگهای «دموکرات» کارها منظم و به نحوی صورت میگیرد که انگار اعضا قصد دارند دفاتر کاری که وجود خارجی ندارد را از آن خود کنند.
شاید چنین کارهایی به خاطر تهی بودنشان مسخره به نظر برسد، اما هدف ما این نیست. در عوض، قصد ما اشاره به چیز مهمتری است: جذب و حفظ داوطلبان فعال برای موفقیت گروه حیاتی بوده و هر چیزی که آن را ممکن سازد خوب است. به نظر میرسد برقراری دموکراسی در برخی گروههای با سرمایه و بیسرمایه واقعی، موجب ترغیب مشارکت اعضا شده و به افراد منتخب حس مشروعیت و مشارکت میدهد. همه اینها نکات مثبتی هستند.
بنابراین، اگر انتخابات و ساختار رسمی به جذب شرکتکنندگان خوب میانجامد آن را انجام دهید. اما اگر مانع این کار میشوند، از آنها دست بکشید. اگر تعیین جایزه ورودی و راهاندازی فروش خانگی مؤثر است همان کار را بکنید. به مانند وجود نرمافزار، مشارکت افراد رگ حیاتی لاگ شما خواهد بود.
دلیل اشاره به داوطلبین «کلیدی» در مطالب بالا، این است واقعاً افراد کمی هستند که قادر به انجام بیشتر کارهای مورد نیازند. در گروههای داوطلبی اوضاع بر همین منوال است. شاید آوردن یک حکایت موجب روشن‌تر شدن موضوع شود: در اواخر دوره کاری بنده به عنوان ویراستار و حروف‌چین در ماهنامه 40 صفحهای مربوط به گروههای کاربری کامپیوتری سن فرانسیسکو، به کرات از من خواسته شد که فضای مجله را «دموکراتیک»تر نمایم. نهایتاً به مدیر باشگاه گفتم: «اون یارو رو اونجا میبینی؟ اسمش ادیه و تو بخش ویراستاری برای من کار میکنه. اون برای نسخه این ماه مجله دوازده متن رو ویرایش کرده. از نظر من اون دوازده رأی داره». رئیس و دیگر مقامات مجله از کارمحوربودن ایده‌آلهای دموکراتیک از نظر من نگران شده بودند: منظور آنها این بود که هر موجود دوپایی در آنجا باید به یک اندازه در سیاست‌گذاری ویراستاری نقش داشته باشد، بدون در نظر گرفتن توانایی حروفچینی و ویرایش و حتی بدون در نظر داشتن اینکه اصلاً کاری برای تولید مجله انجام دادهاند یا نه. با این وجود، رئیس از این کار من ناراحت شده و بحث را عوض کرد. تصور من این بود که وقتش که برسد تصمیم میگیرد افرادی را به کار بگیرد که بیشتر از نیاز «دموکراسی» که از آن دم میزد کار کنند.
اما به نتیجه خوبی نرسیدیم و حدوداً یک ماه بعد من به «کمیته انتشارات» فراخوانده شدم، این کمیته کار خاصی نمیکرد مگر اینکه سیاستهای خبرنامه را تعیین کند (به عنوان مثال دستورات اجرایی را به کارکنان داوطلب تولید میداد). شوک اولی که به آنها وارد شد این بود ک من مؤدبانه حرفهای آنها را گوش داده و سپس ویرایشهای لازم را طبق معمول انجام دادم. شوک بدتر اینکه: به آنها هم اهمیت کار واقعی در میان کارمندانم را توضیح دادم. بلافاصله همگی دلسرد شدند (گویا یک گوشه نشستن و دستور دادن به مزاقشان خوشتر می‌آمد تا کار واقعی انجام دادن).
نکته این است که اصرار شدید برای رأی‌گیری در هر مورد بهترین روش برای تأمین کار لازم است. در بدترین حالت، آنچه گفته شد میتواند بهانه‌ای برای مداخله در کار دیگران باشد.
به طور خلاصه: آنقدر «دموکراسی» به خرج دهید که شما را راضی کند، اما آنچه که مهم است رضایت داشتن اعضای فعال شما مهمتراست (به قول Candide «باید باغمان را آباد کنیم»).
در آخر اینکه، برای جایگزینی در لاگ برنامه داشته باشید: اگر لاگ شما متشکل از دانشجویان است که برای معتبر بودن نیاز به کاغذبازیهای دست و پاگیر سالانه دارد، از مستندسازی تمام فرآیندهای کلیدی اطمینان حاصل کنید تا لازم نباشد مدیران بعدی لاگ همه کارها از اول انجام دهند. به این موضوع مانند یک مشکل مهندسی سیستم نگاه کنید: قصد شما از میان برداشتن تک‌تک موانع بر سر راه موفقیت است.
بدانید آنچه که برای گروههای شهرهای دیگر جواب داده، ممکن است برای گروه شما مناسب نباشد: تعجب‌برانگیز است که هنوز تکه‌های این پازل مبهم مانده‌اند. پس آزمون و خطا کنید تا بدانید چه چیزی برای شما کار میکند و آن را به دیگران هم انتقال دهید. خوش باشید!
2.5.10.1. درباره این سند
شرایط استفاده
حق مالکیت 2013-2003، Rick Moen. حق مالکیت 1998-1997، توسط Kendall Grant Clark. این سند تحت شرایط مربوط به مجوز Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 منتشر میشود، یا در صورت تمایل میتوان نسخه بعدی آن را نیز منتشر نمود.
نسخههای جدید
نسخههای جدید از راهنمای گروه کاربری لینوکس به صورت دوره‌ای بر روی وبسایتها و ftp سایتهای متنوع گنو/لینوکس و اصولاً بر روی Linux Documentation Project قرار خواهد گرفت.
مشارکت در تدوین راهنما
از پرسش‌ها و بازخوردهای مربوط به این سند استقبال میشود. لطفاً نظرات و پرسش‌های خود را به rick@linuxmafia.com بفرستید. ما به شدت علاقه‌مند به شنیدن نظرات مدیران لاگ سراسر دنیا و مخصوصاً خارج از آمریکا هستیم. لطفاً کارهای خلاقانه و قابل توجه لاگ خود را که ارزش تشریح در این راهنما را دارند با ما در میان بگذارید.
##### تاریخچه راهنما
1.0: تاریخ انتشار در 13 جولای 1997
1.1: گسترش بخش منابع آنلاین.
1.3: اضافه شدن سازمانهای حمایت از لاگ و توسعه بخش مسائل حقوقی و سازمانی.
1.3.1: ویرایش کلی برای وضوح و خلاصه‌سازی.
1.4: ویرایش کلی و اضافه شدن منابع لاگهای جدید.
1.4.1: ویرایش کلی برای وضوح هر چه بیشتر.
1.5: اضافه شدن منابع تازه، مستندات مربوط به لاگها و همچنین ویرایش کلی.
1.5.1: تغییر مکان این سند در وبسایت و تغییر ایمیل نویسنده آن.
1.5.2: هشدارهای حق چاپ و تکثیر و مجوز جدید.
1.5.3: ویرایشهای متفرقه و اندکی سازماندهی مجدد.
1.6: اضافه شدن ابزار مربوط به Chris Browne: کمکهای بشردوستانه گنو/لینوکسی و ملاحظات سیاسی لاگها.
1.6.6: اضافه شدن اندکی اضافات.
1.6.2: اندکی تصحیح.
1.6.3: حفظ و نگهداری توسط Rick Moen در تاریخ 26 جولای 2003: اتصالات اولیه و اصلاح لینکهای خراب.
1.6.4: تعمیرات و اضافات جزئی بیشتر.
1.6.5: ویرایش گسترده بیشتر، اضافه شدن بخش «محدودیتهای حمایت»، هشدار در مورد ضد و نقیض بودن سیستمهای ارزشیابی در زمینه پشتیبانی. اضافه شدن سایتهای خبری بیشتر، سفارش مجدد نمونه لاگهایی که از اینترنت به خوبی بهره گرفتهاند. محدودسازی کلی تعابیر عمومی، اختصار هر چه بیشتر مکانی، تعدیل سیستم حمایت گسترده.
1.6.6: تعمیرات جزئی بیشتر و اضافه شدن لیست لاگها در یاهو.
1.6.7: اضافه شدن بخش موافق و مخالفین سازمانی، بخش «انتخابات، دموکراسی و گردش مالی»؛ پیشنهادهای مربوط به وبسایت و لینک مقاله «دستورالعمل برپای گروه کاربری لینوکس موفق». تعمیر بخشهایی که به اشتباه برچسب «مسائل سیاسی حقوقی» گرفته بودند.
1.6.8: رفع اشکالات جزئی. بازنویسی بخش مربوط به خبرنامههای گنو/لینوکسی و بخشهایی از قسمت مشاوره، کسب و کارها و انتخابات.
1.6.9: اصلاحات جزئی.
1.7.0: توافق بر سر رایگان بود عضویت در GLUE.
1.7.1: اضافه شدن گروهی از پردازنده‌های تعبیه شده مورد پشتیبانی گنو/لینوکس.
1.7.2: اضافه شدن مطالبی در مورد پشتیبانی از پورتهای CPU (تا پیش از این اطلاعات موجود در این بخش ناکافی بود، البته در حال حاضر هم کار بر روی آن خسته کننده، و بشدت احمقانه به نظر میرسد)؛ جایگذاری URLهای مربوطه. اضافه شدن جزئیاتی در مورد گنو/لینوکس در هندوستان و مجله LINUX For You. و گسترش بخش مربوط به مسائل حقوقی.
1.7.3: اضافه کردن نکاتی از Debian GNU/NetBSD به بخش مربوط به پورتهای CPU. سازماندهی مجدد و توسعه همان بخش. ضبط ویدئوی Linux Gazette برای جلسات جدید. اضافه شدن بخش Linux Focus.
1.7.4: اضافه شدن مجله Linux World، تعمیر URL مربوط به دستورالعمل گروه کاربری لینوکس موفق، اضافه شدن Tux.Org و LinuxUserGroups.org به عنوان سازمانهای پشتیبان لاگ.
1.7.5: اضافه شدن چندین CPU تعبیه شده به لیست پشتیبانی. اعمال تغییرات مربوط به مجوز (9 ژانویه 2004) در Creative Commons Attribution ShareAlike 1.0 یا اضافه کردن این تغییرات پس از کسب اجازه از Kandle Clark.(این راهنما قبلاً تحت نسخه LDPL موجود در سایت LDP و در سال 1997 نوشته شده بود، در سال 2004 نه تنها دیگر توصیه نمیشد بلکه تا حدی در محتویات آن شک داشتیم. چرا که ویرایش مجوز بدون نسخه‌برداری صحیح و تخصیص URL لازم برای هر نسخه صورت گرفت).
1.7.6: تصحیح آدرسهای مربوط به گروه کاربری TeX در آمریکا و بریتانیا. اضافه شدن یادآوریC. Northcote Parkinson's Bike Shed Effect. و دیگر اصلاحات جزئی.
1.7.7: اضافه شدن بخش منابع به سایت گروه کاربری لینوکس بریتانیا. اضافه شدن تعریف PingoS e.V. اصلاح URL برای آدرس ایمیل Thomas Kappler. اضافه شدن لاگ Volgogard به منابع آنلاین.
1.7.8: اضافه شدن ساختارهای لینوکسی Jerome Pinot و استفاده از برخی اطلاعات آن. اضافه شدن «I Linux User Group italiani». با حروف درشت نوشتن PingoS. اضافه شدن عبارت «و یا دیگر نسخه‌ها» به سند مجوز پس از اخذ مجوز از Kendall Clark.
1.7.9: اصلاح لینک گروه کاربری لینوکس هندوستان و اضافه شدن Linux For You با پیشنهاد Rohit Kumar. اضافه شدن بنیاد لینوکس به لیست کاندیداهای دریافت پشتیبانی نقدی. اعمال اصلاحات لازم بر لیست لاگهای Red Hat (و تجسم مجدد در غالب پایگاه داده «ارتش دوستان») بر اساس پیشنهاد Vincenzo Virgilio. اضافه شدن LinuxHQ و فهرست لاگهای O'Reilly و لیست گروههای کاربری گنو/لینوکس FSF. اضافه شدن مقوله ویکیپدیا: صفحه لاگها. کاهش مطالب در مورد سایت GLUE، که شرکت SSC در اواسط سال 2006 و بدون کسب اجازه از کسی آن را حذف نمود. اضافه شدن پشتیبانی از کرنل برای دو گروه جدید از خانواده چیپهای تعبیه شده. جایگزین کردن mirror دو صفحه (که ناپدید شده بودند) که حاوی لیست پورتهای هسته لینوکس بودند. حذف مجله دنیای لینوکس (ناپدید شدن آن). حذف منابع مربوط به کمک به تأسیس لاگ از برنامه گروه کاربری Red Hat و Kara Pritchard's LinuxUserGroups.org (هر دو ناپدید شدند) و همچنین حذف آن از Lug.net (که غیرفعال شد) اضافه شدن جزئیات مربوط به قوانین مالیاتی کشور سوئد توسط Martin Karlsson اضافه شدن مسائل مربوط به ثبت شرکت، وضعیت معافیت از مالیات و بیمه در آمریکا. دستیابی به URLهای تازه برای بسیاری از لینک ها. بروزرسانی مجوز برای Creative Commons BY-SA 3.0 به منظور پیشرفت شرکت. دستهبندی مجدد پوشش ملی به ترتیب حروف الفبا (حرکت کوچکی در جهت کاهش آمریکا محوری بودن).
1.8.0: اصلاح غلطهای املایی. بهبود علامتگذاری. توسعه بخش «غلطهای رایج جزئی» به منظور اشاره به خطاهای معروف اخیر درمورد قانون حمایت از داوطلبین مصوب سال 1997، مسؤلیتهای مدنی و وضعیت بخشودگی مالیاتی IRS 501(c)(3). ارتباط مستقیم با قانون و صفحه تحلیل آن. تجهیز لینکها به شرکت غیرانتفاعی Kit بدون وکیل، هفتهنامه DistroWatch و نقل‌قول‌های Raymond.
1.8.1: از میان برداشتن هر چه بیشتر غلطهای املایی.
1.8.2: اضافه کردن پورتهای CPU بیشتر. APCUGوبسایتها را دستخوش تغییر کرد. لیست لاگهای لینوکس هندوستان، lugww.counter.li.org، ارتش دوستان Red Hat، لاگ Webring، گروههای کاربری O'Reilly، مجله لینوکس برای شما (در هندوستان) و لیست لاگها همگی ناپدید شدند. IDG مجدداً گفتار Raymond را تکان داد. LinuxFocus توسط CMS احیاء شد. شرکتی که قبلاً تحت عنوان VA Linux. Linux International Development Grant Fund شناخته میشد NewsForge را غیرفعال کرد. پروژه گوتنبرگ به دامنه خود منتقل شد.گروه کاربری لینوکس Colorado و هواداران نقل مکان کرد. نکات مربوط به کارت پستالهای الکترونیک IRS برای غیرانتفاعیهای 501(c). اضافه شدن گروه کاربری لینوکس دهلی. اضافه شدن منابع لینوکسی نیوزلند. اضافه شدن پروژه رونبرگ.
1.8.3: استقرار وبسایت لینوکس ARM و URLهای تازه برای بسیاری از سیستمهای تعبیه شده و دیگر سیستمها. تغییر نام SoftBlaze به PetaLinux. گروههای کاربری LUGs WorldWide Project، Linux Online، LinuxHQ و منابع لینوکسی مربوط به نیوزلند ناپدید شدند. Free Software Foundation GNU Users Groups به LibrePlanet Group List تغییر نام داد. URLهای تازه مربوط به LinuxFormat و LinuxCounter. PingoS e.V. ناپدید شدند (با این وجود پروژه SelfLinux برای دورههای آموزشی ابرمتنی به زبان آلمانی پابرجاست). گروه کاربران لینوکس سنگاپور، گروه کاربری سنت پیترزبورگ و Svenska Linuxforeningen تکثیر یافتند.
1.8.4: Linux.org (فارغ از عنوان پیشین Linux Online) بازسازی شده و دستورالعملهای تازهای را برای لاگها پیشنهاد میکند.
##### تقدیر و سپاسگزاری
با تشکر فراوان از جناب Kendall Grant Clark بابت تهیه نسخههای ابتدایی از این سند در سالهای 1997-1998 و به خاطر اعتماد ایشان به ما برای پیشبرد و نوسازی زحمات ایشان در سال 2003.
احترام فراوان و تشکر صمیمانه از Chris Browne جهت تشریح شرایط غیرانتفاعی و گروههای خیریه در کشور کانادا، و همچنین بابت اندیشه‌های ایشان در مورد کمکهای مالی برای مشارکت در گنو/لینوکس و جنبش نرمافزاری آزاد و متن‌باز. و دست آخر به خاطر ایدههای ایشان در مورد مسائل احتمالی موجود بر سر راه لاگها.
سپاس از افراد زیر به خاطر پیشنهادات و تفسیرهای مفیدشان:
Hugo van der Kooij |
Matthew Craig |
Rohit Kumar |
Jeff Garvas |
Charles Lindahl |
Greg Hankins |
Don Marti |
James Hertzler |
Vincenzo Virgilio |
Thomas Kappler |
Martin Karlsson |
منبع: Linux User Group HOWTO
2.6. فصل پنجم – InnerSource
2.6.1. منبع داخلی چیست؟
اصطلاح InnerSource (منبع داخلی) توسط تیم اوریلی در مقاله‌ای در سال ۲۰۰۰ معرفی شد. عبارت دقیق مقاله «استفاده از تکنیک‌های توسعه متن‌باز در داخل شرکت» است.
تکنیک InnerSource یک رویکرد توسعه نرمافزار مشارکتی است که اصول توسعه متن‌باز را در محدوده یک سازمان اعمال میکند. برخلاف توسعه متن‌باز سنتی، InnerSource تیم‌ها و بخش‌ها را تشویق میکند تا آزادانه در پروژه‌های نرمافزاری به اشتراک گذاشته و همکاری کنند و فرهنگ شفافیت، حل مسئله جمعی و تبادل دانش را تقویت کنند. در یک محیط InnerSource، توسعه‌دهندگان آزادی دسترسی، مشارکت و بهبود پایگاه‌های کد در تیم‌های مختلف را دارند و این امر فرآیند توسعه نرمافزار چابک‌تر و نوآورانه‌تری را ترویج میدهد. درک عمیق از روشهای متن‌باز در محدوده‌های سازمانی، شرکت‌ها را قادر می‌سازد تا با اطمینان و به‌طور مؤثر به‌عنوان شرکتکنندگان مؤثر در جامعه متن‌باز مشارکت کنند.
این رویکرد اغلب شامل استفاده از شیوه‌های مشابه متن‌باز، مانند سیستمهای کنترل نسخه و یک پایگاه کد یکپارچه، فرآیندهای بررسی کد، توسعه مبتنی بر تست، سیستمهای CI/CD و مستندسازی مشارکتی، در محدوده‌های سازمانی است. InnerSource نه تنها با بهره‌گیری از تخصص جمعی کل سازمان، توسعه را تسریع میکند، بلکه با ارزش‌های متن‌باز مانند شایسته‌سالاری و توسعه مبتنی بر جامعه نیز همسو است. این چارچوبی برای شکستن سیلوها، کاهش افزونگی و پرورش فرهنگ مشارکتی فراهم میکند که منعکس‌کننده پویایی جوامع متن‌باز موفق است.
اتخاذ InnerSource در یک سازمان به عنوان یک محیط کنترل‌شده و حمایتی عمل میکند و به طور موثر نگرانی‌ها یا ترس‌هایی را که ممکن است وجود داشته باشد، برطرف و کاهش میدهد. این محیط کنترل‌شده به تیم‌ها اجازه میدهد تا به تدریج اصول باز بودن و همکاری را بپذیرند و حس اعتماد به نفس را در اخلاق متن‌باز گسترده‌تر پرورش دهند.
2.6.1.1. ویژگیهای کلیدی InnerSource
در ادامه به شرح و بررسی ویژگیهای کلیدی InnerSource پرداخته‌ایم.
##### کشف بهبود یافته
ابتکارات InnerSource با ایجاد محیطی که تیم‌ها را به اشتراک‌گذاری و کشف راه‌حل‌های موجود تشویق میکند، نقش حیاتی در سازمانها ایفا میکنند و منجر به کشف بهبود یافته و کاهش افزونگی میشوند. در مدل InnerSource، تیم‌ها به مخازن متمرکز حاوی پایگاه‌های کد، مستندات و منابع دانش دسترسی دارند. این دسترسی، کشف راه‌حل‌های از پیش موجود برای چالش‌های مشترک را تسهیل میکند و چرخه‌های توسعه را تسریع می‌بخشد. توسعه‌دهندگان از کار دیگران بهره میبرند و فرهنگ بهبود مستمر را بر اساس تجربیات مشترک پرورش میدهند.
با تجزیه سیلوها و ترویج پایگاه‌های کد مشترک، InnerSource به طور قابل توجهی افزونگی در تلاش‌های توسعه نرمافزار را کاهش میدهد. به جای پرداختن مستقل به مسائل مشابه، تیم‌ها بر روی پایگاه‌های کد مشترک همکاری میکنند و راه‌حل‌های استانداردی ایجاد میکنند که میتوانند در پروژه‌ها مورد استفاده مجدد قرار گیرند. این رویکرد مشارکتی، تکرار تلاش‌ها را کاهش میدهد، فرآیندهای توسعه را ساده میکند و افزونگی کلی کد را در سازمان کاهش میدهد. InnerSource تضمین میکند که تیم‌ها بر پایه اجزای اثبات شده و قابل استفاده مجدد بنا میشوند.
##### همکاری بهتر
تکنیک InnerSource با از بین بردن بخش‌های سنتی و تقویت فرهنگ مسئولیت مشترک، به عنوان یک کاتالیزور قدرتمند برای بهبود همکاری در سازمانها عمل میکند. با فراهم کردن بستری برای همکاری بین تیمی، توسعه‌دهندگان از بخش‌های مختلف میتوانند در ایجاد پایگاه‌های کد مشترک مشارکت کنند و تبادل ایده‌ها و تخصص را ارتقا دهند. این تبادل دانش منجر به درک غنی‌تر از پروژه‌ها و چالش‌ها میشود و همکاری کلی را با تلاش افراد برای دستیابی به اهداف مشترک افزایش میدهد. ماهیت شفاف و باز InnerSource، با مستندات قابل دسترس و انجمنهای تصمیم‌گیری آن، هماهنگی تیم‌ها را تضمین میکند، از تکرار کار جلوگیری میکند و ارتباطات مؤثر را ارتقا میدهد.
علاوه بر این، InnerSource یک مدل مالکیت مشترک را تشویق میکند، که در آن چندین تیم در یک پایگاه کد مشارکت میکنند و حس مسئولیت جمعی را القا میکنند. این رویکرد، یک طرز فکر مشارکتی را پرورش میدهد که منجر به بهبود کیفیت کد و توسعه ویژگیهای جدید میشود. پشتیبانی و پاسخگویی متقابل که از این مالکیت مشترک ناشی میشود، همکاری در سراسر سازمان را بهبود می‌بخشد و محیطی را ایجاد میکند که در آن افراد به طور معناداری در پروژه‌هایی فراتر از تیم‌های نزدیک خود مشارکت میکنند.
##### نوآوری سریع‌تر
تکنیک InnerSource با ارائه چارچوبی که آزمایش، نمونه‌سازی سریع و بهره‌گیری از هوش جمعی را تشویق میکند، به عنوان کاتالیزوری برای نوآوری در یک سازمان عمل میکند. یکی از راه‌های کلیدی که InnerSource از طریق آن نوآوری را تقویت میکند، پشتیبانی آن از نمونه‌سازی سریع است. با فراهم کردن امکان دسترسی و مشارکت توسعه‌دهندگان در پایگاه‌های کد مشترک، تیم‌ها میتوانند به سرعت ایدههای جدید را نمونه‌سازی و آزمایش کنند، بدون اینکه از ابتدا شروع کنند.
این امر فرآیند توسعه را تسریع میکند و تیم‌ها را قادر می‌سازد تا با راه‌حل‌های مختلف آزمایش کنند، مفاهیم را تکرار کنند و در نهایت ویژگی‌ها یا محصولات نوآورانه را سریع‌تر به بازار عرضه کنند. علاوه بر این، InnerSource از هوش جمعی یک سازمان بهره میبرد و گنجینه‌ای از دیدگاهها و تخصص‌های متنوع را آزاد میکند.
هنگامی که توسعه‌دهندگان از تیم‌های مختلف در پایگاه‌های کد مشترک همکاری میکنند، بینش‌ها و تجربیات منحصر به فرد خود را به کار میگیرند. این تنوع فکری، خلاقیت و حل مسئله را تقویت میکند و اغلب منجر به راه‌حل‌های نوآورانه‌ای میشود که از یک مجموعه وسیع دانش ناشی میشوند. ماهیت مشارکتی InnerSource، تیم‌های چندوظیفه‌ای را به همکاری با یکدیگر، شکستن سیلوهای دپارتمانی و ایجاد محیطی که در آن ایدههای جدید میتوانند ظهور و رشد کنند، تشویق میکند.
##### کیفیت کد بهبود یافته
تکنیک InnerSource با ترویج شیوه‌های مشارکتی و بهره‌گیری از هوش جمعی توسعه‌دهندگان، کیفیت کد را در یک سازمان افزایش میدهد. InnerSource از طریق فرآیندهای بررسی کد جمعی، که در آن توسعه‌دهندگان از تیم‌های مختلف، کار یکدیگر را بررسی و بازخورد میدهند، تضمین میکند که دیدگاهها و تخصص‌های متنوع به کدی قوی‌تر و بررسی‌شده‌تر کمک میکنند. این بررسی دقیق نه تنها خطاهای احتمالی را شناسایی میکند، بلکه فرهنگ بهبود مستمر را نیز تقویت میکند، جایی که توسعه‌دهندگان از یکدیگر یاد میگیرند و برای استانداردهای بالاتر کدنویسی تلاش میکنند.
مدل مالکیت مشترک InnerSource با القای مسئولیت جمعی برای نگهداری و بهبود پایگاه‌های کد مشترک، کیفیت کد را بیشتر افزایش میدهد. توسعه‌دهندگان با درک تأثیر گسترده‌تر آن، انگیزه نوشتن کد واضح، ماژولار و مستندسازی‌شده را دارند. این رویکرد منجر به یک پایگاه کد منسجم‌تر و استانداردتر میشود که ناسازگاری‌ها و شیوه‌های غیربهینه را کاهش میدهد. شفافیت ایجاد شده توسط InnerSource، با دسترسی آزاد به پایگاه‌های کد و بحث‌های پروژه، پایبندی به بهترین شیوه‌ها را تشویق میکند و اشتراک‌گذاری دانش را تسهیل میکند و در نهایت منجر به کیفیت کلی بالاتر کد در سراسر سازمان میشود.
##### بنیاد مرکزی
تکنیک InnerSource به عنوان پایه و اساسی برای تغییرات فرهنگی و زیرساختی در سازمانها عمل میکند. از نظر فرهنگی، ارزش‌های متن‌باز مانند شفافیت، شایسته‌سالاری و توسعه مبتنی بر جامعه را ترویج میدهد. InnerSource با تشویق مشارکت‌های بین تیمی، فرهنگی از مسئولیت مشترک و تبادل دانش را پرورش میدهد و افراد را قادر می‌سازد تا آزادانه همکاری کنند و با اهداف سازمان همسو شوند.
از نظر زیرساختی، InnerSource از طریق سیستمهای کنترل نسخه مشترک و ابزارهای مشارکتی که از مالکیت مشترک و همکاری در کد پشتیبانی میکنند، یک چارچوب قوی ارائه میدهد. این زیرساخت، چرخه‌های توسعه را تسریع میکند، توسعه نرمافزار را استاندارد میکند و همکاری کارآمد را امکان‌پذیر می‌سازد. همچنین با امکان تشخیص و وصله‌گذاری متمرکز کتابخانه‌های آسیب‌پذیر، امنیت را افزایش میدهد. علاوه بر این، InnerSource از طریق بررسی‌های کد جمعی و بهترین شیوه‌های مشترک، یادگیری و بهبود مستمر را تسهیل میکند و یک اکوسیستم پویا و سازگار ایجاد میکند که منعکس کننده اصول متن باز است.
##### تغییر فرهنگ
پذیرش InnerSource باعث تغییر فرهنگی به سمت ارزش‌های متن‌باز میشود و طرز فکر سنتی توسعه متن‌باز را تغییر میدهد. شفافیت به یک اصل اساسی تبدیل میشود، زیرا کد، مستندات و تصمیمات برای بررسی و مشارکت در سراسر سازمان باز هستند و اعتماد و همکاری را تقویت میکنند. این باز بودن به اعضای تیم اجازه میدهد تا در پروژه‌های در حال انجام و فرآیند تصمیم‌گیری، دید کافی داشته باشند و از شیوه‌های اختصاصی فاصله بگیرند.
علاوه بر این، InnerSource شایسته‌سالاری و توسعه مبتنی بر جامعه را ترویج میدهد. مشارکت‌ها بر اساس شایستگی آنها و نه سلسله مراتب ارزیابی میشوند و به توسعه‌دهندگان این امکان را میدهند که در پروژه‌هایی که با مهارت‌هایشان همسو هستند، شرکت کنند. این رویکرد فراگیر، یادگیری و بهبود مستمر و همچنین حس مالکیت و افتخار در پروژه‌های جمعی را تشویق میکند. همانطور که تیم‌ها مسئولیت مشترک برای موفقیت را می‌پذیرند، همکاری به امری محوری تبدیل میشود، نوآوری را تسریع میکند و یک فرهنگ پویا و مشارکتی در محل کار ایجاد میکند که منعکس‌کننده جوامع متن‌باز موفق است.
2.6.2. تکنیک InnerSource گامی به سوی متن‌باز
با پذیرش InnerSource توسط شرکت‌ها، آنها درک عمیقی از مبانی فرهنگی و فلسفی متن‌باز، از جمله شفافیت، همکاری و توسعه مبتنی بر جامعه، پیدا میکنند.
با این درک اساسی، شرکت‌ها اعتماد به نفس لازم برای مشارکت فعال در جامعه متن‌باز، پیمایش چشم‌انداز مشارکتی آن و مشارکت معنادار را به دست می‌آورند. چنین درکی، سازمانها را در جایگاه بازیگرانی مولد قرار میدهد که فراتر از مشارکت در کد، به مشارکت فعال در بحثها، ارائه بینش‌های ارزشمند و همسو کردن اهداف خود با اصول همکاری متن‌باز میپردازند.
مشارکت در حوزه متن‌باز میتواند با موانع مختلفی روبرو شود. یکی از موانع برجسته، لزوم تایید سازمانی است که شامل پیمایش فرآیندهای پیچیده مربوط به صدور مجوز، توافق‌نامه‌های مجوز مشارکت‌کننده (CLA)، گواهی مبدا توسعه‌دهنده (DCO) و سنجش اهمیت استراتژیک پروژه برای کسب‌وکار میشود.
علاوه بر این، مشارکت‌کنندگان اغلب با ترس از رد شدن، که یکی از مظاهر رایج سندرم ایمپاستر است و میتواند آنها را از مشارکت فعال در پروژه‌های متن‌باز باز دارد، دست و پنجه نرم میکنند. موانع فنی، مانند شکاف‌های مهارتی ادراک‌شده یا عدم آشنایی با فناوریهای خاص که میتوانند به طور بالقوه بر اعتبار کلی یک سازمان تأثیر بگذارند، به مجموعه چالش‌ها دامن می‌زنند.
در مقابل، InnerSource بستری امن برای توسعه‌دهندگان متن‌باز فراهم میکند. این پلتفرم افراد و تیم‌ها را برای مشارکت در جوامع متن‌باز گسترده‌تر آماده میکند. این پلتفرم با تقویت همکاری در مرزهای سازمانی، راهکاری امیدوارکننده ارائه میدهد. این پلتفرم انعطاف‌پذیری بیشتری را برای توسعه‌دهندگان فراهم میکند تا در پروژه‌ها شرکت کنند و مهارت‌های خود را بدون برخی از موانع خارجی مرتبط با مشارکت‌های متن‌باز سنتی، افزایش دهند.
اولا، InnerSource به عنوان یک محیط کنترل‌شده در داخل سازمان عمل میکند و به اعضای تیم اجازه میدهد تا با اصول کلیدی توسعه متن‌باز آشنا شوند. این شامل آشنایی با گردش‌های کاری مشارکتی، سیستمهای کنترل نسخه و شیوه‌های ارتباطی شفاف میشود. با تمرین این روش‌ها در داخل مرزهای سازمانی، مشارکت‌کنندگان مهارت‌ها و اعتماد به نفس لازم را برای پیمایش در چشم‌انداز گسترده‌تر و متنوع‌تر پروژه‌های متن‌باز خارجی کسب میکنند.
علاوه بر این، InnerSource یک محیط ساختاریافته برای افراد فراهم میکند تا اهمیت توسعه مبتنی بر جامعه را درک کنند. این شامل یادگیری نحوه همکاری با همسالان، مشارکت در بررسی‌های معنادار کد و مشارکت در اهداف مشترک است. حلقه‌های بازخورد در پروژه‌های InnerSource از حلقه‌های بازخورد موجود در جوامع متن‌باز تقلید میکنند و محیطی را ایجاد میکنند که در آن افراد میتوانند مهارت‌های همکاری خود را قبل از ورود به دنیای گسترده‌تر متن‌باز اصلاح کنند. علاوه بر این، InnerSource به عنوان یک زمینه آموزشی برای درک ظرافت‌های فرهنگی مرتبط با مشارکت متن‌باز عمل میکند.
مشارکت‌کنندگان با مفاهیمی مانند شایسته‌سالاری، که در آن مشارکت‌ها بر اساس شایستگی آنها و نه بر اساس جایگاه سلسله مراتبی ارزشگذاری میشوند، سازگار میشوند. این همسویی فرهنگی، افراد را برای ادغام یکپارچه در پروژه‌های متن‌باز خارجی که در آنها ارزش‌های مشابهی رعایت میشود، آماده میکند.
تکنیک InnerSource به عنوان یک پیش نیاز ارزشمند برای مشارکت در ابتکارات متن‌باز عمل میکند. این ابزار به عنوان یک زمین تمرین عملی عمل میکند و به تیم‌ها اجازه میدهد تا آمادگی مخزن خود را برای همکاری متن‌باز ارزیابی کنند.
در فرآیند InnerSource، توسعه‌دهندگان با شبیه‌سازی مخزن، پیگیری مستندات برای ساخت آن، انجام آزمایش‌ها و مشارکت فعال در کد، مراحل مربوط به مشارکت‌های متن‌باز را تقلید میکنند. این روش به شناسایی و رفع هرگونه وابستگی داخلی کمک میکند و راهاندازی مخزنی تمیز و ساده را تضمین میکند.
2.6.3. مقایسه توسعه سنتی، InnerSource و متن‌باز (Open Source)
2.6.4. چک‌لیست پیاده‌سازی InnerSource
آیا سازمان شما برای استفاده از InnerSource آماده است؟ موارد زیر را ارزیابی کنید:
[ ] ابزارهای اشتراکی: آیا مخازن کد (مانند Git) برای دسترسی تمامی تیم‌ها باز هستند؟
[ ] مستندسازی: آیا برای هر پروژه، راهنمای مشارکت (README.md) و مستندات فنی کافی وجود دارد؟
[ ] فرهنگ بررسی کد (Code Review): آیا تیم‌ها آمادگی ارائه و دریافت بازخورد سازنده از خارج از تیم خود را دارند؟
[ ] نقش‌های شفاف: آیا وظایف مربوط به «نگهبانان» (Maintainers) و «مشارکت‌کنندگان» (Contributors) تعریف شده است؟
[ ] فرآیند پذیرش: آیا معیارهای مشخصی برای پذیرش یا رد مشارکت‌های خارجیِ داخلی وجود دارد؟
[ ] امنیت و انطباق: آیا سیاستهای لازم برای رعایت DCO و لایسنس‌های سازمانی در محیط داخلی تدوین شده است؟
2.6.4.1. جمع‌بندی
مشارکت در InnerSource همچنین توسعه‌دهندگان را با گردش کار معمول متن‌باز، شامل مشارکت در انجمن، بررسی و ادغام به موقع وصله‌ها، نوشتن مستندات و کمک به مشارکت‌کنندگان جدید در فرآیند جذب آنها، آشنا میکند. این کاوش داخلی، سازمانها را قادر می‌سازد تا تلاش مهندسی اضافی مورد نیاز برای حفظ چنین تلاش‌های مشارکتی را ارزیابی کنند و به برنامه‌ریزی آگاهانه هنگام انتقال به حوزه متن‌باز کمک میکند. نکته مهم این است که این امر بینشی در مورد سطح علاقه و قدردانی از مشارکت‌های انجام شده در چارچوب سازمانی ارائه میدهد.
2.7. فصل ششم – جامعه
2.7.1. جوامع متن‌باز
ماهیت متنوع جهانی متن‌باز، تعامل با جوامع خارجی را به طور فزاینده‌ای حیاتی میکند. این جوامع طیف گسترده‌ای از کد، رویدادهای صنعتی و بنیادهای متن‌باز را پوشش میدهند.
معمولا، این امر با مشارکت در یک پروژه متن‌باز، چه به عنوان مصرف‌کننده، چه به عنوان مشارکت‌کننده یا نگهدارنده، آغاز میشود. بحث به صورت آنلاین از طریق استفاده از کد، ثبت مشکلات و مشارکت در کد و اسناد آغاز میشود. تمایل به ملاقات با سایر نگهدارنده‌ها و کاربران پروژه با شروع همکاری نزدیک با آنها، بیشتر میشود. اگر پروژه متعلق به یک بنیاد متن‌باز است، میتوانید برای مشارکت در جهت استراتژیک بنیاد، به عضویت در بنیاد فکر کنید. تعامل با کانال‌های مختلف جوامع پر جنب و جوش و فعال در این پروژه‌ها، پایداری را تضمین میکند و تأثیر تلاش‌های یک سازمان را به حداکثر می‌رساند.
2.7.1.1. ##### مشارکت در پروژه‌های متن‌باز
شناسایی پروژه‌های متن‌باز مناسب برای مشارکت با همسوسازی پروژه‌های بالقوه با اهداف تجاری سازمان آغاز میشود. این شامل تمرکز بر پروژه‌هایی است که از فناوریهای اصلی و جدایی‌ناپذیر محصولات و خدمات شرکت استفاده میکنند، و همچنین پروژه‌هایی که با اهداف استراتژیک مانند کاوش در بازارهای جدید یا پذیرش فناوریهای نوظهور همسو هستند. با مشارکت در این حوزه‌ها، سازمانها میتوانند ابزارهای داخلی خود را ارتقا داده و بینش‌های ارزشمندی کسب کنند که مستقیما از اهداف تجاری آنها پشتیبانی میکند.
هر نیاز سازمانی از یک پروژه متن‌باز منحصر به فرد است. ثبت مشکلات و منتظر ماندن برای رفع اشکال توسط «جامعه» (کامیونتی) کارساز نیست. اینجاست که میتوانید وصله‌هایی برای مشکلات ارسال کنید و با جامعه همکاری کنید تا آنها را بپذیرند.
مسیر تعامل با پروژه‌های متن‌باز اغلب به سادگی به عنوان کاربر نرمافزار آغاز میشود. این مرحله اولیه نیاز به حداقل تعهد دارد، زیرا هیچ تعهدی برای افشای نحوه استفاده از پروژه در شرکت، نقشه راه داخلی محصول یا اهمیت استراتژیک پروژه برای سازمان وجود ندارد. شرکت‌ها معمولاً با آزمایش نرمافزار متن‌باز برای رفع نیازهای خاص یا ارتقای سیستمهای موجود خود شروع میکنند. با آشنایی بیشتر با پروژه، ممکن است با سناریوهایی مواجه شوند که در آنها اسناد یا کدهای موجود به طور کامل نیازهای آنها را برآورده نمیکند. در این مرحله، گام منطقی بعدی درخواست کمک با پرسیدن سوال در انجمن‌ها یا تالارهای گفتگوی پروژه است. این تعامل نه تنها به حل مشکلات فوری کمک میکند، بلکه توسعه‌دهندگان شرکت را با جامعه وسیع‌تر مرتبط میکند و روابطی را تقویت میکند که میتواند برای همکاری‌های آینده ارزشمند باشد.
با افزایش وابستگی شرکت به پروژه، مشارکت آن در جامعه نیز افزایش می‌یابد. در صورت شناسایی مشکلات، ثبت باگها یا مشکلات در ردیاب پروژه به یک رویه رایج تبدیل میشود. در بسیاری از موارد، توسعه‌دهندگان ممکن است وصله‌ها یا اصلاحاتی را نیز به پایگاه کد اضافه کنند که گامی مهم در جهت مشارکت فعال در پروژه است.
اهمیت پروژه برای شرکت میتواند منجر به افزایش تعهد شود، به طوری که مشارکت‌کنندگان تشویق میشوند نقش‌های مهمتری مانند نگهداری از پروژه را بر عهده بگیرند. نگهداری‌کنندگان نقش مهمی در پروژه ایفا میکنند، زیرا اختیار تایید تغییرات و تضمین کیفیت و جهت‌گیری پایگاه کد را دارند. این سطح از مشارکت نه تنها با تضمین برآورده شدن نیازهای طیف وسیع‌تری از کاربران، به نفع پروژه متن‌باز است، بلکه به شرکت این قدرت را میدهد تا تأثیر مستقیمی بر ابزارها و فناوری‌هایی که برای عملیات آن حیاتی هستند، داشته باشد.
یکی دیگر از ملاحظات کلیدی، سلامت جامعه و اکوسیستم پیرامون پروژه‌ها است. سازمانها باید پروژه‌هایی را که دارای یک جامعه فعال و پویا هستند، در اولویت قرار دهند، زیرا این جوامع احتمال بیشتری برای نگهداری و پایداری دارند. عوامل متعددی وجود دارد که یک جامعه متن‌باز سالم را تعریف میکند.
اولین عامل برای تعریف یک جامعه متن‌باز سالم، مشارکت فعال و فراگیر است. این بدان معناست که پروژه، مشارکت فعال گروه متنوعی از مشارکت‌کنندگان را تشویق میکند. این شامل نه تنها توسعه‌دهندگان، بلکه طراحان، آزمایش‌کنندگان، مستندسازان و کاربران نیز میشود. شمول بسیار مهم است و تضمین میکند که همه صداها شنیده میشوند و محیطی پذیرا برای تازه‌واردان وجود دارد. جامعه باید دستورالعملهای روشن و یک آیین‌نامه رفتاری برای تقویت همکاری محترمانه و سازنده داشته باشد.
دومین نکته‌ای که نشان‌دهنده یک جامعه‌ی متن‌باز سالم است، یک مدیریت موثر و رهبری قوی است که برای پایداری یک پروژه‌ی متن‌باز ضروری است. یک فرآیند تصمیم‌گیری شفاف و روشن، همراه با رهبری قوی، به هدایت مسیر پروژه، حل اختلافات و اطمینان از همسو بودن مشارکت‌ها با اهداف جامعه کمک میکند. رهبران یا نگهدارندگان باید در دسترس، پاسخگو و پذیرای بازخورد باشند، ضمن اینکه اعضای جامعه را به پذیرش نقش‌های رهبری نیز تشویق کنند.
در نهایت، یک جامعه متن‌باز سالم، مشارکت‌های منظم و نگهداری مداوم پروژه را مشاهده میکند. این شامل پاسخ‌های به موقع به مشکلات، به‌روزرسانی‌های منظم و توسعه فعال ویژگیهای جدید میشود. یک پروژه با نگهداری خوب و مستندات خوب، آزمایش و ادغام مداوم، تضمین میکند که نرمافزار برای کاربرانش قابل اعتماد، ایمن و مفید باقی بماند. همچنین تضمین میکند که هرگونه آسیب‌پذیری نرمافزار به موقع برطرف شود. نگهداری فعال همچنین به جامعه نشان میدهد که پروژه زنده است و ارزش سرمایه‌گذاری زمان را دارد.
همچنین انتخاب پروژه‌هایی که به خوبی با اکوسیستم وسیع‌تر، از جمله پروژه‌هایی که به طور گسترده در صنعت یا توسط شرکای استراتژیک استفاده میشوند، مطابقت داشته باشند، مهم است. این همسویی میتواند ادغام بهتر را تسهیل کند و فرصت‌های همکاری را ایجاد کند. اگر پروژه برای سازمان حیاتی باشد، ممکن است تصمیم به سرمایه‌گذاری در ایجاد یک جامعه سالم در اطراف آن بگیرد. اگر پروژه با اکوسیستم وسیع‌تر همسو باشد، آنگاه چندین شرکت در ایجاد یک جامعه سالم در اطراف آن سرمایه‌گذاری میکنند. این امر باعث میشود پروژه کمتر به یک سازمان وابسته باشد، انعطاف‌پذیرتر باشد و در برابر تغییرات در اولویتها یا منابع هر یک از مشارکت‌کنندگان، کمتر آسیب‌پذیر باشد.
ارزیابی تناسب فنی و فرهنگی بسیار مهم است. سازمانها باید به دنبال پروژه‌هایی باشند که پشته فناوری و معماری آنها با تخصص و زیرساخت‌هایشان همسو باشد. علاوه بر این، انتخاب پروژه‌هایی که ارزش‌های مشابهی مانند همکاری آزاد، شفافیت و شمول را به اشتراک می‌گذارند، میتواند ادغام روان‌تر مشارکت‌های متن‌باز در فرهنگ سازمان را تضمین کند. اگر میخواهید در پروژه‌هایی که هیچ تخصص داخلی وجود ندارد، مشارکت کنید، میتوانید استخدام نگهدارنده‌های پروژه یا تشویق مهندسان داخلی برای تبدیل شدن به نگهدارنده‌های پروژه را در نظر بگیرید. این یک رویکرد بسیار مقیاس‌پذیرتر است زیرا به شما امکان میدهد از نوآوری جمعی پروژه بهره‌مند شوید، اطمینان حاصل کنید که نیازهای سازمانی شما به طور پایدار برآورده میشود و با انشعاب داخلی پروژه، هیچ بدهی فنی وجود ندارد.
در نهایت، سازمانها باید تأثیر بالقوه مشارکت‌های خود را در نظر بگیرند. آنها باید به دنبال پروژه‌هایی باشند که مشارکت آنها بتواند تفاوت مثبت قابل‌توجهی ایجاد کند، چه از طریق رفع اشکالات، توسعه ویژگی‌ها یا بهبود مستندات. پروژه‌هایی با مؤلفه اجتماعی یا اخلاقی قوی نیز ممکن است برای همسویی با اهداف مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در اولویت قرار گیرند. ملاحظات امنیتی و صدور مجوز نیز ضروری هستند و تضمین میکنند که رویه‌ها و شرایط مجوز پروژه با استانداردها و الزامات قانونی سازمان سازگار است. با در نظر گرفتن این عوامل، سازمانها میتوانند پروژه‌های متن‌بازی را شناسایی کنند که نه تنها با منافع استراتژیک آنها همسو هستند، بلکه سهم معناداری در جامعه گسترده‌تر نیز دارند.
2.7.2. رویدادهای متن‌باز
رویدادهای متن‌باز نقش حیاتی در رشد و پایداری اکوسیستم متن‌باز ایفا میکنند. با توجه به ماهیت توزیع‌شده متن‌باز، بخش عمده‌ای از کارها از راه دور و از طریق مشارکت در کد، ردیابی مشکلات، ایمیل‌ها و تماس‌های کنفرانسی انجام میشود. این رویدادها بستری را برای سازندگان و مصرف‌کنندگان فناوریهای متن‌باز فراهم میکنند تا به‌صورت حضوری ملاقات کنند، ارتباط برقرار کنند، همکاری کنند و روابط برقرار کنند. تعاملات رو در رو، ارتباطات شخصی و اعتماد قوی‌تری را بین اعضای جامعه ایجاد میکند، که دستیابی به آن میتواند از طریق ارتباطات آنلاین به‌تنهایی چالش‌برانگیزتر باشد.
رویدادهای حضوری فرصت‌هایی را برای تعاملات و گفتگوهای غیرمنتظره ایجاد میکنند که میتواند منجر به همکاری‌ها، ایده‌ها و مشارکت‌های جدید شود. آنها همچنین به شرکتکنندگان اجازه میدهند تا در طول ارتباط، نشانه‌های غیرکلامی مانند زبان بدن و حالات چهره را درک کنند و درک و همدلی را افزایش دهند. حضور فیزیکی در یک محیط اختصاصی به شرکتکنندگان کمک میکند تا تمرکز کنند و خود را کاملاً در رویداد غرق کنند، فارغ از حواس‌پرتی‌های روزمره. انرژی و اشتیاق ایجاد شده در رویدادهای حضوری میتواند بسیار انگیزه‌بخش و الهام‌بخش باشد و شرکتکنندگان را به مشارکت فعال‌تر در پروژه‌های متن‌باز سوق دهد. خاطرات و تجربیات مشترک از رویدادهای حضوری به ایجاد یک جامعه قوی‌تر و منسجم‌تر کمک میکند، به طوری که شرکتکنندگان اغلب خاطرات رویدادهای گذشته را مرور میکنند و مشتاقانه منتظر گردهمایی‌های آینده هستند.
شرکت در این رویدادها به عنوان سخنران، حامی، شرکتکننده یا هر ظرفیت دیگری به تقویت فرهنگ متن‌باز در داخل شرکت کمک میکند. مشارکت فعال در رویدادهای متن‌باز به ایجاد محیطی در محل کار کمک میکند که در آن فرهنگ متن‌باز شکوفا میشود و منجر به نتایج نوآورانه‌تر، مشارکتی‌تر و جامعه‌محورتر میشود. همچنین شرکت را برای استخدام‌های بالقوه‌ای که برای باز بودن، شفافیت و نوآوری ارزش قائل هستند، جذاب‌تر میکند. این امر به کارمندان اجازه میدهد تا با جامعه متن‌باز گسترده‌تری تعامل داشته باشند که به کارمندان کمک میکند روابطی ایجاد کنند که میتواند برای رشد شخصی و حرفهای ارزشمند باشد. این امر منجر به رضایت شغلی کلی آنها و بهبود روحیه در شرکت میشود.
با حمایت مالی از رویدادهای متن‌باز، این شرکت به طور مشهودی تعهد خود را به اصول باز بودن، همکاری و شفافیت نشان میدهد. این تعهد عمومی، این ارزش‌ها را در سازمان تقویت میکند و کارمندان را به پذیرش و حمایت از اصول متن‌باز تشویق میکند. حمایت مالی از رویدادها، راهی ملموس برای جبران زحمات جامعه متن‌باز است و از مشارکت‌هایی که ابزارها و فناوری‌هایی را که شرکت به آنها متکی است، ساختهاند، قدردانی میکند. این عملِ حمایت، حس متقابل و احترام به تلاش‌های جامعه را تقویت میکند.
وقتی شرکتی از رویدادهای متن‌باز پشتیبانی میکند، کارمندان را نیز تشویق میکند که چه از طریق کد، مستندسازی یا روشهای دیگر، به جامعه کمک کنند. این امر فرهنگ مشارکت و مسئولیت مشترک را در شرکت ایجاد میکند. همچنین با همسویی با رهبران صنعت و تقویت ارتباطاتی که میتواند منجر به مشارکت‌های ارزشمند و جذب استعدادها شود، اعتبار شرکت را افزایش میدهد.
حمایت مالی از یک رویداد متن‌باز همچنین به یک شرکت اجازه میدهد تا تعهد خود را به جامعه متن‌باز به طور مشهود نشان دهد. معمولا این حمایت مالی با حضور برند قابل مشاهده در رویداد به صورت غرفه همراه است. این غرفه میتواند پروژه‌ها و ابتکارات کلیدی متن‌باز شرکت را به نمایش بگذارد. مدیران پروژه‌های متن‌باز که توسط شرکت استخدام شدهاند، اغلب در غرفه حضور دارند تا با شرکتکنندگان تعامل داشته باشند. این ارتباط انسانی در غرفه، روابط و اعتماد عمیق‌تری را با جامعه متن‌باز ایجاد میکند. این فرصت بی‌نظیری را برای شرکتکنندگان فراهم میکند تا مستقیماً با مدیران پروژه تعامل داشته باشند، سؤال بپرسند و در مورد مشارکت‌های شرکت بینش کسب کنند. این تعامل نه تنها تخصص فنی شرکت را به نمایش میگذارد، بلکه نقش آن را به عنوان یک شرکتکننده مشارکتی و فعال در اکوسیستم متن‌باز تقویت میکند.
طیف متنوعی از شرکت‌هایی که از یک رویداد متن‌باز حمایت مالی میکنند، به طور قابل توجهی به پایداری بلندمدت جامعه متن‌باز کمک میکنند. این حمایت‌ها منابع مالی لازم برای سازماندهی و حفظ رویدادهای با کیفیت بالا را فراهم میکنند و تضمین میکنند که این رویدادها برای مخاطبان گسترده در دسترس باشند. با مشارکت چندین شرکت از صنایع مختلف، این رویداد میتواند طیف گسترده‌ای از شرکتکنندگان را جذب کند و تبادل غنی‌تری از ایده‌ها و همکاری بین بخش‌ها را تقویت کند.
این تنوع در حمایت مالی، وابستگی به هر سازمان واحد را نیز کاهش میدهد و یک اکوسیستم مقاوم‌تر و متعادل‌تر را ترویج میدهد. در عوض، این حمایت جمعی، جامعه متن‌باز را تقویت میکند و آن را قادر می‌سازد تا ضمن ادامه نوآوری و فراگیری، رشد و تکامل یابد. سخنرانی در یک رویداد متن‌باز به کارمندان این امکان را میدهد که تخصص خود را به نمایش بگذارند و بینش‌های خود را به اشتراک بگذارند و جایگاه فرد و شرکت را در جامعه متن‌باز ارتقا دهند. سخنرانان معمولاً سفر خود را در استفاده از یک پروژه متن‌باز، آنچه برای آنها مؤثر بوده و نبوده و نحوه برخورد آنها با چالش‌ها را به اشتراک می‌گذارند. آنها در مورد مقیاس پیاده‌سازی پروژه و سایر فناوریهای پیرامونی که برای عملی کردن این پروژه در یک سناریوی واقعی باید استفاده می‌شدند، صحبت میکنند. توپولوژی استقرار پروژه، مانند اینکه آیا پروژه در یک ارائه‌دهنده خدمات ابری یا یک مرکز داده خصوصی استفاده شده است، اغلب جزئیات دقیقی در مورد قابلیت‌ها و محدودیتهای پلتفرم به شیوه‌ای مستقل از فروشنده ارائه میدهد. این امر به شرکتکنندگان در رویداد اجازه میدهد تا دانش عملی در مورد پروژه کسب کنند و آن اطلاعات را در محیط خود به کار گیرند.
اغلب شرکت‌کنندگانی که به بررسی عمیق‌تر موضوعات مطرح‌شده در سخنرانی علاقه‌مند هستند، به سخنران مراجعه میکنند. این امر منجر به بحث عمیق‌تر، گاهی اوقات به همکاری در جامعه متن‌باز و گاهی اوقات به استخدام افرادی با علایق همسو میشود. کارمندانی که ارائه‌ها یا سخنرانی‌ها را آماده و ارائه میدهند، اغلب درک خود را از موضوع عمیق‌تر میکنند. آنها میتوانند این دانش افزایش‌یافته را به همکاران خود منتقل کنند و فرهنگ یادگیری مداوم و توسعه مهارت را تقویت کنند. ارائه در رویدادها، کارمندان را در معرض دیدگاهها و بازخوردهای متنوع از جامعه قرار میدهد که میتوانند آن را به شرکت بازگردانند. این تبادل ایده‌ها میتواند الهام‌بخش پروژه‌های جدید، پیشرفت‌ها و نوآوری‌ها باشد.
با شرکت در کارگاه‌ها، جلسات و گفتگوها، کارمندان مهارت‌ها و دانش جدیدی در مورد آخرین روندها، ابزارها و بهترین شیوه‌ها در جامعه متن‌باز کسب میکنند. این یادگیری مداوم برای حفظ رقابت در صنعت فناوری ضروری است. تعامل با مشارکت‌کنندگان و پروژه‌های متنوع در رویدادهای متن‌باز، امکان تبادل ایده‌ها را فراهم میکند. کارمندان این ایده‌ها را به شرکت بازمی‌گردانند، پایگاه دانش داخلی آن را غنی میکنند و ابتکارات جدیدی را جرقه می‌زنند. قرار گرفتن در معرض بهترین شیوه‌ها و روش‌ها در جامعه متن‌باز میتواند منجر به اتخاذ شیوه‌های مشابه در داخل شرکت شود. این شامل شیوه‌هایی مانند تصمیم‌گیری شفاف، توسعه مشارکتی و ارتباطات باز میشود. از آنجایی که کارمندان در رویدادهای متن‌باز شرکت میکنند و از آنها یاد میگیرند، احتمالاً از شیوه‌های متن‌باز در کار روزانه خود حمایت و آنها را اجرا میکنند. این امر فرهنگ داخلی را پرورش میدهد که برای باز بودن، اشتراک‌گذاری و همکاری ارزش قائل است.
2.7.3. بنیادهای متن‌باز
بنیادهای متن‌باز سازمانهایی هستند که معمولا غیرانتفاعی بوده و نقش مهمی در حمایت و نظارت بر توسعه پروژه‌های نرمافزاری متن‌باز ایفا میکنند. این بنیادها فضایی بی‌طرف از نظر فروشنده برای توسعه‌دهندگان، شرکت‌ها و سایر ذینفعان فراهم میکنند تا برای ایجاد، نگهداری و ترویج پروژه‌های متن‌باز با یکدیگر همکاری کنند. این بنیادها چارچوبی برای مدیریت، حمایت قانونی، زیرساختی و مالی فراهم میکنند که به صاحبان پروژه اجازه میدهد تا بر پیشبرد پروژه تمرکز کنند. اهداف اصلی بنیادهای متن‌باز شامل تقویت توسعه مبتنی بر جامعه، تضمین شفافیت و ترویج استفاده گسترده از نرمافزار متن‌باز است.
2.7.3.1. ##### مزایای بنیادهای متن‌باز
در ادامه به برخی از ویژگی‌ها و کارکردهای کلیدی بنیادهای متن‌باز اشاره میکنیم.
##### حاکمیت بی‌طرف
بنیادهای متن‌باز ساختارهای مدیریتی ایجاد میکنند که نحوه تصمیم‌گیری، نحوه مشارکت مشارکت‌کنندگان در پروژه‌ها و نحوه حل اختلافات را تعریف میکنند. این ساختارها برای تضمین شفافیت، انصاف و شمول در فرآیند توسعه طراحی شدهاند.
مدل‌های حاکمیتی ممکن است شامل هیئت‌های مدیره، کمیته‌ها یا سایر ساختارهای سازمانی منتخب باشند. طراحی خاص اغلب به اندازه و ماهیت بنیاد و پروژه‌های آن بستگی دارد.
این ساختارها برای تسهیل تصمیم‌گیری غیرمتمرکز طراحی شدهاند. این بدان معناست که افراد و مشارکت‌کنندگان در سطوح مختلف، استقلال لازم برای تاثیرگذاری بر جهت‌گیری‌های پروژه را دارند. این رویکرد غیرمتمرکز تضمین میکند که دیدگاه‌های متنوع در نظر گرفته میشوند و از تمرکز بیش از حد قدرت تصمیم‌گیری جلوگیری میشود.
چارچوب‌های مدیریتی، دستورالعملهای روشنی را برای نحوه‌ی مشارکت مشارکت‌کنندگان در پروژه‌های متن‌باز تحت پوشش بنیاد تعریف میکنند. این دستورالعمل‌ها شامل فرآیندهایی برای ارسال مشارکت‌ها، شرکت در بحثها و همکاری در توسعه‌ی پروژه میشوند. با ایجاد رویه‌های استاندارد و شفاف، بنیادها به مشارکت‌کنندگان این امکان را میدهند که به طور یکپارچه در محیط پروژه ادغام شوند و فضایی مشارکتی و هماهنگ را پرورش دهند.
در هر تلاش مشترکی، اختلافات اجتناب‌ناپذیر هستند. ساختارهای مدیریتی بنیاد متن‌باز، سازوکارهایی را برای حل اختلافات و عدم توافق‌ها در نظر میگیرند. این سازوکارها ممکن است شامل کمیته‌های تعیین‌شده، فرآیندهای میانجیگری یا سایر رویه‌های تعیین‌شده برای رسیدگی به اختلافات به شیوه‌ای منصفانه و بی‌طرفانه باشند. این تعهد به حل اختلافات، تضمین میکند که مسائل به طور شفاف و کارآمد حل میشوند و یک محیط پروژه مثبت و پربار حفظ میشود.
یکی از ویژگیهای بارز مدیریت بنیادهای متن‌باز، بی‌طرفی است. بنیادها متعهد به فراهم کردن فضایی بی‌طرف هستند که در آن مشارکت‌کنندگان بر اساس شایستگی‌های مشارکت‌هایشان و نه وابستگی‌های شخصی یا سازمانی، همکاری کنند. این بی‌طرفی، جامعه‌ای متنوع و فراگیر را پرورش میدهد که در آن افراد با پیشینه‌ها و وابستگی‌های مختلف میتوانند به طور برابر مشارکت داشته باشند. این امر به جلوگیری از اعمال نفوذ بی‌مورد کمک میکند و محیطی شایسته‌سالار را ترویج میدهد.
##### نظارت تاب‌آور
بنیادها به عنوان ناظر پروژه‌های تحت نظارت خود عمل میکنند و بر رفاه و پایداری بلندمدت آنها نظارت دارند. نظارت شامل اطمینان از پایبندی پروژه‌ها به اصول متن‌باز، از جمله توزیع رایگان و آزاد کد منبع و همکاری است. آنها همچنین از نگهدارندگان پروژه پشتیبانی میکنند و به آنها در عبور از چالش‌ها، تقویت رشد جامعه و مدیریت مؤثر منابع کمک میکنند. این نقش نظارتی به سلامت و سرزندگی پروژه‌ها کمک میکند.
بنیادها نقش حیاتی در حفاظت و ترویج اصول اساسی توسعه متن‌باز ایفا میکنند. این شامل اطمینان از پایبندی پروژه‌های تحت مدیریت آنها به اصولی مانند توزیع رایگان و آزاد کد منبع، امکان دسترسی، استفاده و اصلاح نامحدود میشود. با رعایت این اصول، بنیادها محیطی ایجاد میکنند که شفافیت، همکاری و اشتراک‌گذاری دانش را تشویق میکند.
مدیران پروژه مسئولیت نظارت بر توسعه و نگهداری پروژه‌های متن‌باز را بر عهده دارند. بنیادها نقش حمایتی را ایفا میکنند و به مدیران در عبور از چالش‌های ذاتی مدیریت پروژه کمک میکنند. این حمایت جنبه‌های مختلفی را در بر میگیرد، از جمله کمک به مدیران در رسیدگی به مسائل فنی، تسهیل مشارکت جامعه و ارائه راهنمایی در مورد بهترین شیوه‌ها. با ارائه این حمایت، بنیادها به مدیران قدرت میدهند تا بر مسئولیت‌های اصلی خود تمرکز کنند و اثربخشی کلی پروژه را افزایش دهند.
تاثیر کلی نظارت بنیادها در سلامت و سرزندگی پروژه‌هایی که بر آنها نظارت دارند، منعکس میشود. بنیادها با رعایت اصول متن‌باز، حمایت از نگهدارندگان، تقویت رشد جامعه و مدیریت مؤثر منابع، به پایداری و طول عمر پروژه‌ها کمک میکنند. این نقش نظارتی برای حفظ یک اکوسیستم مثبت و پررونق که در آن پروژه‌های متن‌باز میتوانند تکامل یابند، نوآوری کنند و نیازهای کاربران خود را برآورده سازند، ضروری است.
##### زیرساخت مشترک
بنیادها میزبان مخازن کد متمرکز هستند که در آنها کد منبع پروژه ذخیره، مدیریت و برای مشارکت‌کنندگان قابل دسترسی است. سیستمهای کنترل نسخه محبوب مانند Git معمولا برای این منظور استفاده میشوند. مخازن متمرکز با ارائه یک مکان واحد برای توسعه‌دهندگان جهت مشارکت در کد، پیگیری تغییرات و مدیریت نسخههای پروژه، همکاری را ساده میکنند.
هر مخزن معمولا با یک ردیاب مشکل (issue tracker) مرتبط است که به عنوان یک مرکز اصلی برای ارتباط بین توسعه‌دهندگان عمل میکند و اولویت‌بندی و رسیدگی به وظایف مربوط به پروژه را آسان‌تر میکند. علاوه بر این، فهرستهای پستی، انجمن‌ها و سایر کانال‌های ارتباطی که توسعه‌دهندگان و مشارکت‌کنندگان میتوانند در مورد مسائل مربوط به پروژه بحث کنند نیز در دسترس هستند.
سیستمهای یکپارچه‌سازی مداوم (CI) که به طور خودکار تغییرات کد را ایجاد، آزمایش و اعتبارسنجی میکنند، توسط بنیادها نیز در دسترس قرار گرفتهاند. سیستمهای CI به حفظ کیفیت کد، شناسایی و اصلاح مشکلات در اوایل فرآیند توسعه کمک میکنند و اطمینان حاصل میکنند که مشارکت‌های جدید باعث ایجاد رگرسیون نمیشوند. آزمایش خودکار از طریق سیستمهای CI، قابلیت اطمینان و پایداری پروژه‌های متن‌باز را افزایش میدهد.
آنها همچنین پلتفرم‌هایی برای ایجاد و میزبانی اسناد پروژه و ابزارهای مشارکتی مانند ویکیها، بوردهای پروژه و پلتفرم‌های چت برای تسهیل هماهنگی بین مشارکت‌کنندگان ارائه میدهند. با رشد پروژه‌ها، تقاضا برای زیرساخت‌های مقیاس‌پذیر افزایش می‌یابد. بنیادها تضمین میکنند که زیرساخت میزبانی میتواند تعداد رو به رشد مشارکت‌کنندگان، افزایش پایگاه کد و گسترش پایگاه کاربر را مدیریت کند. این منابع، همکاری را تسهیل کرده و فرآیند توسعه را ساده میکنند.
##### پشتیبانی حقوقی
بنیادهای متن‌باز به رسیدگی به جنبه‌های حقوقی نرمافزار متن‌باز، از جمله رعایت مجوز و مسائل مربوط به مالکیت معنوی، کمک میکنند. آنها چارچوب‌های مجوزدهی شفاف و استانداردی ایجاد میکنند که شرایطی را که نرمافزار میتواند تحت آن استفاده، اصلاح و توزیع شود، تعریف میکند.
بنیادها به پروژه‌ها در تضمین انطباق با مجوزهای متن‌باز کمک میکنند. این شامل تأیید این است که مشارکت‌کنندگان هنگام ارسال کد به شرایط مجوز پایبند هستند و اینکه پروژه به طور کلی به تعهدات اعمال شده توسط مجوز انتخابی خود احترام میگذارد. آنها در مدیریت مسائل مربوط به مالکیت معنوی مربوط به نرمافزار توسعه‌یافته در اکوسیستم خود نقش دارند. این شامل رسیدگی به نگرانی‌ها در مورد حق ثبت اختراع، علائم تجاری و سایر حقوق مالکیت معنوی است.
بنیادها اغلب راهنمایی‌های حقوقی را در اختیار نگهدارندگان و مشارکت‌کنندگان پروژه قرار میدهند. این ممکن است شامل ارائه منابع، مستندات یا دسترسی به متخصصان حقوقی باشد که میتوانند در حل مسائل پیچیده به تیم‌های پروژه کمک کنند. راهنمایی حقوقی تضمین میکند که تیم‌های پروژه پیامدهای انتخاب‌های مجوز خود را درک میکنند و میتوانند هرگونه نگرانی حقوقی را که ممکن است در طول توسعه و توزیع نرمافزار ایجاد شود، برطرف کنند.
بنیادها تلاش میکنند تا اطمینان حاصل کنند که پروژه‌های درون حوزه خود از مجوزهایی استفاده میکنند که با یکدیگر سازگار هستند. سازگاری برای پروژه‌هایی که ممکن است بخواهند کد پروژه‌های دیگر را در خود جای دهند یا با پروژه‌هایی تحت مجوزهای مختلف همکاری کنند، بسیار مهم است. با ارتقای سازگاری مجوز، بنیادها به یک اکوسیستم متن‌باز مشارکتی‌تر و سازگارتر کمک میکنند. چندین پروژه از یک بنیاد معمولاً چارچوب مجوز مشابهی دارند. این امر استفاده از پروژه‌های مختلف از یک بنیاد را ساده میکند.
در صورت بروز اختلافات یا چالش‌های حقوقی، بنیادها میتوانند در حل مسائلی که در پروژه‌هایشان پیش میآید، کمک کنند. این حمایت میتواند شامل میانجیگری، نمایندگی قانونی یا سایر سازوکارها برای رسیدگی به اختلافات و حفظ یکپارچگی پروژه باشد.
##### اکوسیستم اجتماعی
بنیادها به طور فعال برای ایجاد و پرورش جوامع پیرامون پروژه‌های خود تلاش میکنند. این شامل سازماندهی رویدادها (کنفرانس‌ها و گردهمایی‌ها)، قدردانی از اعضای جامعه و دریافت بازخورد از جامعه است.
بنیادها رویدادها و کنفرانس‌ها را سازماندهی و حمایت مالی میکنند و اعضای جامعه متن‌باز را گرد هم می‌آورند. کنفرانس‌ها اغلب شامل سخنرانان اصلی، جلسات فنی و کارگاه‌ها هستند که حس اجتماع و هدف مشترک را تقویت میکنند. این رویدادها راهی عالی برای توسعه‌دهندگان در سراسر جهان که روی یک پروژه کار میکنند، فراهم میکنند تا در تعاملات رو در رو با یکدیگر ملاقات کنند. چنین تعاملاتی امکان ایجاد ارتباطات عمیق‌تر، همکاری موثرتر و فراهم کردن فرصت‌های ارزشمند برای اشتراک‌گذاری دانش و شبکه‌سازی در جامعه متن‌باز را فراهم میکند.
جلسات و کارگاه‌های محلی، چه مستقیما توسط بنیاد و چه توسط اعضای جامعه سازماندهی شوند، فرصت محلی‌تری برای تعامل ارائه میدهند. این رویدادها شبکه‌سازی، همکاری و به اشتراک‌گذاری دانش بین شرکتکنندگان در مناطق جغرافیایی خاص را تشویق میکنند.
برخی از بنیادها برنامه‌های سفیری را ایجاد میکنند که در آن اعضای باتجربه جامعه به عنوان مدافع و مربی عمل میکنند. سفیران به تازه واردان کمک میکنند تا در جامعه حرکت کنند، در پروژه‌ها مشارکت کنند و احساس کنند که در اکوسیستم متن باز ادغام شدهاند.
بنیادها کانال‌های بازخوردی برای جمع‌آوری نظرات از جامعه ایجاد میکنند. این میتواند شامل نظرسنجی‌ها، جلسات شورای شهر، انجمنهای بازخورد و سازوکارهایی برای گزارش مشکلات باشد. نظرات دریافتی به بنیاد کمک میکند تا نیازها و ترجیحات جامعه را درک کند و تصمیم‌گیری را هدایت کند.
##### فراگیری کامیونتی
بنیادهای جامعه فراگیر به طور فعال برای ایجاد محیطی تلاش میکنند که در آن افراد با پیشینه‌های متنوع احساس پذیرش و ارزشمندی کنند. ضوابط رفتاری و دستورالعملهای جامعه برای تضمین تعاملات محترمانه و فراگیر تدوین شدهاند. این دستورالعمل‌ها ارزش‌های جامعه را بیان میکنند، بر شمول و تنوع تأکید دارند و انتظارات روشنی از رفتار ارائه میدهند. این ضوابط رفتاری با ترویج تعاملات محترمانه، پرداختن به مسائل آزار و اذیت و تبعیض و ایجاد فضاهای امن، به توسعه یک محیط مثبت و پذیرا کمک میکنند.
آنها همچنین در آموزش اعضای جامعه در مورد اهمیت این اصول، تضمین پاسخگویی در برابر تخلفات و تشویق به گزارش حوادث نقش دارند. بررسی‌ها و به‌روزرسانی‌های منظم، تعهد به سازگاری با نیازهای در حال تحول جامعه را نشان میدهد و تدوین این ضوابط، بر تعهد بنیاد به تقویت تنوع و شمول در فضای مشارکتی توسعه متن‌باز تاکید دارد.
##### حمایت مالی
بنیادهای متن‌باز برای حفظ عملیات و ابتکارات خود به حمایت مالی منابع مختلفی از جمله سازمانهای عضو، حامیان مالی و اهداکنندگان شخصی متکی هستند. این بودجه در حفظ زیرساخت‌های بنیاد، که شامل میزبانی مخازن کد، نگهداری پلتفرم‌های ارتباطی و تضمین در دسترس بودن ابزارهای مشارکتی است، نقش مهمی دارد.
علاوه بر این، حمایت مالی، بنیادها را قادر می‌سازد تا رویدادهایی مانند کنفرانس‌ها، جلسات و کارگاه‌ها را سازماندهی و حمایت مالی کنند، مشارکت جامعه و اشتراک دانش را تقویت کنند و ممیزی‌های امنیتی را برای پروژه‌ها انجام دهند. این بودجه همچنین به سایر ابتکاراتی اختصاص می‌یابد که توسعه، دیده شدن و موفقیت کلی پروژه‌های متن‌باز میزبانی شده در بنیاد را افزایش میدهد.
##### پشتیبانی از مرکز رشد
برخی از بنیادهای متن‌باز، برنامه‌های مرکز رشد را برای تسهیل شروع و رشد پروژه‌های متن‌باز جدید اجرا میکنند. این برنامه‌ها با ارائه طیف وسیعی از منابع، راهنمایی و مشاوره به پروژه‌های نویدبخش در مراحل اولیه، به عنوان محیطهای حمایتی عمل میکنند. هدف، کمک به این پروژه‌ها برای تبدیل شدن به ابتکارات پایدار و تأثیرگذار در جامعه متن‌باز است.
این بنیادها علاوه بر ارائه منابع زیرساختی و فنی، از مشارکت‌کنندگان باتجربه نیز راهنمایی ارائه میدهند تا به مدیران پروژه در عبور از چالش‌ها و تصمیم‌گیری‌های آگاهانه کمک کنند. علاوه بر این، این بنیادها نقش کلیدی در جذب توسعه‌دهندگان جدید به پروژه‌های درون برنامه‌های مرکز رشد خود دارند. با بهره‌گیری از بهترین شیوه‌های پروژه‌های موفق و ایجاد دورههای آموزشی هدفمند، فرآیند جذب را ساده‌تر میکنند و مشارکت مؤثر را برای تازه‌واردان آسان‌تر میکنند.
##### سیاستهای نظارتی
ماهیت بی‌طرف و مستقل از فروشنده‌ی بنیادهای متن‌باز، آنها را برای پیشنهاد و حمایت از دستورالعمل‌ها یا سیاستهای نظارتی به دولت فدرال مطلوب‌تر میکند. دلیل این امر آن است که بنیادهای متن‌باز به عنوان نهادهای بی‌طرفی تلقی میشوند که به جای اهداف تجاری فروشندگان خاص، توسط منافع جمعی جامعه هدایت میشوند.
دولت‌ها اغلب این بنیادها را به عنوان متولیان منابع مشترک که در جهت منافع عمومی کار میکنند، می‌بینند. در نتیجه، توصیه‌ها یا سیاست‌هایی که از بنیادهای متن‌باز سرچشمه میگیرند، به احتمال زیاد بی‌طرفانه، شفاف و همسو با اصول همکاری و باز بودن که اخلاق متن‌باز را تعریف میکنند، دیده میشوند. این رویکرد، اعتماد و اعتبار را در فرآیندهای نظارتی و تعیین سیاست تقویت میکند و به تعاملات مثبت‌تر و سازنده‌تر با دولت فدرال کمک میکند.
##### تعیین استانداردها
مشارکت در بنیادهای متن‌باز به سازمانها این امکان را میدهد که در توسعه استانداردهای صنعتی و بهترین شیوه‌ها حرفی برای گفتن داشته باشند. این مشارکت به آنها اجازه میدهد تا بینش‌های خود را به اشتراک بگذارند، تخصص خود را ارائه دهند و بر جهت‌گیری استانداردها و شیوه‌هایی که استفاده از فناوریهای خاص را کنترل میکنند، تأثیر بگذارند.
با شکل‌دهی فعال به این استانداردها، سازمانها میتوانند اطمینان حاصل کنند که آنها با نیازها و اولویت‌های در حال تحول جامعه وسیع‌تر همسو هستند. این رویکرد مشارکتی، ایجاد راه‌حل‌های فناوری را که فراگیرتر، سازگارتر و منعکس‌کننده دیدگاه‌های متنوع هستند، تقویت میکند. همچنین شفافیت و اجماع‌سازی را ارتقا میدهد و این ایده را تقویت میکند که استانداردهای صنعتی توسط یک نهاد واحد دیکته نمیشوند، بلکه نتیجه همکاری جمعی هستند.
###### جمع‌بندی
در اصل، بنیادهای متن‌باز به عنوان سیستمهای پشتیبانی حیاتی عمل میکنند و بار اداری سازمانها را کاهش داده و زیرساخت‌های مورد نیاز را فراهم میکنند. این امر نه تنها یک چارچوب لازم را ایجاد میکند، بلکه یک محیط توانمندساز نیز ایجاد میکند و سازمانها را قادر می‌سازد تا بدون پیچیدگی‌های اضافی مدیریت جزئیات پیچیده مرتبط با راهاندازی و بهره‌برداری از بنیاد، بر اهداف اصلی خود تمرکز کنند.
2.7.4. فرهنگ متن‌باز و کامیونیتی
نرمافزار متن‌باز نقاط قوت زیادی دارد که همه را از توسعه‌دهندگان وب مستقل گرفته تا غول‌های فناوری به سمت خود جذب میکند. این نقاط قوت شامل انعطاف‌پذیری، مقیاس‌پذیری و پاسخگویی و موارد دیگر میشود.
با این حال، فناوری متن‌باز چیز دیگری را نیز به سازمانها ارائه میدهد که به راحتی قابل اندازه‌گیری نیست – یک جامعه. جامعه متن‌باز شامل میلیون‌ها توسعه‌دهنده، طراح، معلم و متفکر متنوع و پرشور از سراسر جهان است که مجموعه‌ای از ارزش‌ها را به اشتراک می‌گذارند. آنها در دفاتر و در سراسر اقیانوس‌ها و در پروژه‌های بزرگ و کوچک، رسمی و غیررسمی، فنی و خلاقانه همکاری میکنند.
جامعه متن‌باز اعتقاد اساسی دارد که تلاش جمعی یک جامعه جهانی، کدهای بیشتر و بهتری ارائه میدهد، همچنین رویکردهای خلاقانه‌تر و گسترده‌تری نسبت به آنچه که توسط یک تیم کوچک استخدام شده توسط یک سازمان واحد ارائه میشود، ارائه میدهد. چنین تیمی احتمالا از زاویه یکسانی به مشکلات نگاه میکند. دانش و تخصص جمعی جامعه متن‌باز، فرصت‌های غنی‌سازی فراوانی را برای تیم‌هایی که نرمافزار متن‌باز را اجرا میکنند، و همچنین فرصتی برای رشد با آنها فراهم میکند.
در واقع، جامعه متن‌باز بخش اساسی جنبش متن‌باز است – بدون این جامعه، کد متن‌باز یا زیرساختی برای ارتقای آن به پتانسیل کاملش وجود نخواهد داشت. در این پست، برخی از ارزش‌های جامعه متن‌باز و همچنین برخی از بزرگترین دستاوردهای آن را بررسی خواهیم کرد.
2.7.4.1. ##### ارزش‌ها
###### باز بودن
باز بودن، با لایه‌های شفافیت فراوان، بارزترین ارزش جامعه متن‌باز است. باز بودن به این معنی است که هر پروژه‌ای، صرف نظر از کوچک بودنش، میتواند آزادانه با هر پروژه دیگری، صرف نظر از بزرگی‌اش، رقابت کند. اگر نمی‌توانید آنچه را که به دنبالش هستید پیدا کنید، در دنیای متن‌باز وجود ندارد. علاوه بر این، کد باید پس از استفاده شما باز بماند. افراد در هیچ مقطعی نمی‌توانند کد اختصاصی خود را که «متعلق» به خود میدانند، ارائه دهند و همچنین نمی‌توانند کد متن‌باز را طوری تنظیم کنند که به کار خودشان تبدیل شود. علاوه بر این، کد متن‌باز باید برای همیشه برای همه – مشاغل، افراد و دولت‌ها – باز بماند.
این البته یک شمشیر دولبه است، زیرا باز بودن مستلزم دسترسی به تمام کدنویسی‌ها است: همانطور که کد خوب و بد وجود دارد، کاربرانی با نیت‌های مثبت و منفی نیز وجود دارند. جامعه متن‌باز به حسن نیت و بلوغ کاربران خود متکی است و به این رابطه متعهد است.
###### شفافیت
شفافیت ارزشی است که بیش از آنچه به چشم میآید، ارائه میدهد. کد متن‌باز ذاتا شفاف است، با این حال شفافیت از زبان برنامه‌نویسی فراتر میرود. شفافیت در هر سطحی در جامعه متن‌باز نفوذ میکند — این امر نه تنها اعتماد بین توسعه‌دهندگان در سراسر جهان و همچنین بین جامعه بزرگتر و رهبران آن را القا میکند، بلکه آن را ضروری می‌سازد. رهبران فکری متن‌باز معتقدند که شفافیت، نوآوری، چابکی و تعامل را تقویت میکند که از عناصر ضروری برای توسعه موفق هستند.
در مجموع، در دنیای متن‌باز، شفافیت به عنوان وسیله‌ای برای تسهیل راهکارها پذیرفته شده است. در واقع، بسیاری از شرکتهای مبتنی بر متن‌باز نه تنها کد خود را به صورت آنلاین منتشر میکنند، بلکه اطلاعات مالی مانند درآمد، سود و حقوق کارمندان را نیز به نام شفافیت منتشر میکنند.
###### اجماع
متن‌باز تماما در مورد اجماع است. در جامعه متن‌باز دستورالعمل‌ها داده نمیشوند. در عوض، مشکلات از طریق همکاری حل میشوند. با اجماع، مسئولیت مشترکی حاصل میشود که جامعه متن‌باز آن را می‌پذیرد و رویکردی برابرگرایانه به کدنویسی را ترویج میدهد. کیفیت یک مشارکت، به جای عنوان شغلی یا سیاست شرکت، نفوذ و جهت فنی را در جامعه متن‌باز تعیین میکند.
این نگرش در پذیرش کد نیز مشهود است، زیرا کد متن‌باز کم و بیش به صورت جمعی (crowd-sourced) تهیه میشود. وقتی کد کار میکند، توسعه‌دهندگان میخواهند از آن استفاده کنند و بر اساس آن توسعه دهند. در واقع، جامعه متن‌باز اغلب رویکرد «ماموریت‌محور» خود را در توسعه نرمافزار به عنوان دلیل اصلی انتخاب نرمافزار متن‌باز نسبت به رقبای اختصاصی ذکر میکند، که ممکن است بیشتر ناشی از نگرانی‌های مالی یا شرکتی باشد.
سه ارزشی که در بالا ذکر شد، اصول کلی اما هدایت‌کننده‌ای برای دستورالعملهای رسمی‌تر هستند. به عنوان مثال، ابتکار متن‌باز (OSI) شرایط و ضوابطی را برای هر پروژه‌ای که تحت مجوز متن‌باز توزیع میشود، تعیین کرده است که همه آنها تحت این ارزش‌های چتری قرار میگیرند. طبق OSI، هر کسی که مایل به اخذ مجوز برای یک پروژه متن‌باز است، باید:
تمام کد منبع را در ارسال خود بگنجانند.
با توزیع مجدد و اصلاح رایگان کد خود موافقت کنند.
علیه هیچ شخص یا گروهی تبعیض قائل نشوند.
کد را به اهداف یا زمینه‌های خاص محدود نکنند.
محدودیتی برای سایر نرمافزارهای مورد استفاده در کنار کد ایجاد نکنند.
کد خود را بر هیچ فناوری یا پلتفرم شخصی دیگری مبتنی نکنند.
###### روی زمین
جامعه متن‌باز شامل چیزی بیش از توسعه‌دهندگان وب است. شبکهای قوی از سازمانها برای ترویج و حمایت از ارزش‌های متن‌باز وجود دارد که نماینده کشورها، صنایع و مأموریت‌های بی‌شماری هستند. سازمانهای قابل توجه شامل بنیاد نرمافزار آزاد، یک سازمان غیرانتفاعی با ماموریت جهانی برای ترویج آزادی کاربران کامپیوتر و دفاع از حقوق همه کاربران نرمافزار آزاد؛ سازمان غیرانتفاعی «مهم‌های متن‌باز»، یک سازمان غیرانتفاعی که به منافع مالی و حقوقی پروژه جوملا خدمت میکند؛ و بنیاد نرمافزار آزاد، یک شرکت غیرانتفاعی که برای آموزش و حمایت از مزایای متن‌باز و ایجاد پل ارتباطی بین حوزه‌های مختلف در جامعه متن‌باز تشکیل شده است، میشوند.
با این حال، برخی از قدرتمندترین حوزه‌های انتخابیه در جامعه متن‌باز چندان رسمی نیستند. به عنوان مثال، دروپال یک سیستم مدیریت محتوای متن‌باز با جامعه‌ای است که بسیاری آن را در زمینه همکاری و پشتیبانی بی‌نظیر میدانند. این جامعه که میلیون‌ها عضو دارد، با مشارکت در پایگاه کد دروپال، تبلیغ به نمایندگی از دروپال و سازماندهی اجلاس‌هایی مانند DrupalCon، ضمن پایبندی به اصول اخلاقی دروپال، فعال باقی می‌ماند. علاوه بر این، اعضای جامعه دروپال برای حمایت از ابتکاراتی مانند «کد با یک هدف» متحد شدهاند.
###### جمع‌بندی
«امروزه، فناوری روز به روز پیچیده‌تر میشود و سرعت تغییرات رو به افزایش است. برای هر سازمانی، ساخت یک راهکار کامل و انجام آن به خوبی، به طور فزاینده‌ای دشوار میشود. این سازمانها با مشارکت و همکاری متقابل، میتوانند نسبت به سازمانهایی که از متن‌باز استفاده نمی‌کنند و همکاری نمی‌کنند، مزیت رقابتی خود را حفظ کنند.» این را دریس بویتارت، بنیانگذار دروپال و از چهره‌های شناخته‌شده‌ی متن‌باز، می‌نویسد. «آنچه برای برخی عجیب به نظر میرسد، در واقع برای دیگران کاملا منطقی است. کسانی که به متن‌باز کمک میکنند، در یک چرخه سودمند درگیر هستند که به نفع پروژه‌های خودشان است. این جزر و مدی است که همه قایق‌ها را بالا میبرد؛ مدلی که به دلیل قرار گرفتن گسترده‌تر در معرض دید عموم و مشارکت عمومی، امکان پیشرفت را فراهم میکند.»
این نقل قول خاطره‌انگیز، فلسفه متن‌باز را نشان میدهد که با ریشه‌های خود اینترنت به عنوان الگویی از همکاری بسیار سازگار است. اینترنت امروزی شامل ترکیبی مداوم در حال تکامل از برنامه‌ها، ماشین‌ها، زبان‌های برنامه‌نویسی و کاربران بی‌شمار و متنوع است – تلاشی مردمی، اگر تا به حال وجود داشته باشد. جنبش متن‌باز به طور هدفمند در حال دنبال کردن این مسیر است، با این ماموریت که نحوه تفکر و توسعه کد ما را تغییر دهد. این جنبش به وضوح در این ماموریت موفق شده است و بدون جامعه خود نمی‌توانست این کار را انجام دهد.
https://www.acquia.com/blog/open-source-community-and-culture
2.7.5. چه چیزی جامعه لینوکس را خاص میکند؟
این جنبه انسانی است که هر جامعه متن‌باز را منحصر به فرد میکند. در سال ۲۰۲۱، دلایل بیشتری وجود دارد که چرا مردم لینوکس را بیش از هر زمان دیگری دوست دارند. در این مقاله، چندین دلیل مختلف برای استفاده از لینوکس را به اشتراک خواهم گذاشت. جامعه دلیل اصلی استفاده از لینوکس است. بسیاری از کاربران لینوکس گفته‌اند که ویژگی کلیدی لینوکس، جامعه آن است. این ممکن است برای یک کاربر جدید عجیب به نظر برسد، زیرا «جامعه» این روزها اصطلاحی بسیار رایج است. مشاغل واقعی برای ساخت و مدیریت جوامع وجود دارد. با وجود جوامعی که به نظر میرسد تعدادشان کم است، چه چیزی جامعه‌ی لینوکس را منحصر به فرد میکند؟
2.7.5.1. ویژگی‌ها یک جامعه را نمی‌سازند
واقعیت این است که هیچ چیز منحصر به فردی در مورد داشتن یک جامعه لینوکس وجود ندارد. این در ذات ما انسان‌هاست که موضوعات مشترکی با یکدیگر پیدا کنیم. افراد اندرویدی وجود دارند، و افراد آیفون، افراد ویندوزی و مک، افراد نرمافزاری و افراد نرمافزارهای غیرقانونی دانلود شده و غیره. شما انجمنهای پشتیبانی برای دستگاه‌ها و نرمافزارها و افرادی که از برنامه‌های خلاقانه استفاده میکنند و افرادی که از برنامه‌های تجاری و افرادی که از برنامه‌های مالی استفاده میکنند، پیدا می‌کنید. ما افراد را با ویژگی‌هایی برچسب‌گذاری میکنیم و سپس بر اساس آنها گروه تشکیل می‌دهیم.
وقتی لینوکس را دانلود و امتحان می‌کنید، ذاتا به گروه افرادی اضافه می‌شوید که لینوکس را دانلود و امتحان کرده‌اند.
سوال این است که چه جوامعی در درون این گروه بزرگ از مردم شکل میگیرند؟
2.7.5.2. انسان‌ها جامعه را میسازند
یک جامعه چیزی بیش از گروهی از افراد است. جوامع دانش، تجربه و از همه مهم‌تر، ارتباط خود را به اشتراک می‌گذارند. اگرچه تشخیص شباهت بین دو نفر که اتفاقا از یک سیستم عامل یا برنامه استفاده میکنند آسان است، اما پیدا کردن ارتباط به آن آسانی نیست. گاهی اوقات، چیز خاصی از یک تعامل پدیدار میشود. شاید شما در درک نحوه کار برخی از نرمافزارها مشکل دارید، یا نمی‌توانید بفهمید که چرا یک عمل در لینوکس با آنچه در سیستم عامل قبلی شما بود متفاوت است، یا مطمئن نیستید که کدام دسکتاپ را میخواهید نصب کنید یا از کدام ویرایشگر متن استفاده کنید. وقتی شما و شخص دیگری روی یک مشکل کار می‌کنید و موفق می‌شوید، لحظه‌ای از قدردانی و درک متقابل وجود دارد.
به همین ترتیب، وقتی از نرمافزاری استفاده می‌کنید که یکی از اعضای جامعه آپلود کرده است (مانند خود لینوکس)، وارد دنیای شخص دیگری می‌شوید. ممکن است احساس نکنید که دانلود و استفاده از یک برنامه کار بزرگی است، اما اگر هیچ‌کس آن برنامه را دانلود و استفاده نکند، هر چه که باشد، احتمالا دوام زیادی نخواهد داشت. این اقدامات کوچک و تقریبا ناچیز که به نظر میرسد هر روز به صورت آنلاین “اتفاق می‌افتند” دقیقا همان دلیلی است که ما گروهی از افراد را جامعه می‌نامیم و نه فقط جمعی از انسان‌ها.
2.7.5.3. پیدا کردن جامعه مناسب
هیچ‌کس با همه جوامع درون جامعه بزرگتر لینوکس سازگار نیست. مانند هر گروه اجتماعی، هر جامعه انتظارات و فرهنگ خاص خود را دارد. شما ممکن است به عنوان یک انسان، مجبور باشید به یک جامعه بپیوندید، اما به عنوان یک انسان، حق دارید در مورد اینکه کدام یک را به عنوان جامعه خود انتخاب می‌کنید، گزینشی عمل کنید.
اگر یک جامعه شما را برای رسیدن به اهدافتان، چه از نظر تکنولوژی و چه از نظر چیزهای دیگر، توانمند و تشویق نمیکند، هیچ اشکالی ندارد که آن را رها کنید و به دنبال جامعه دیگری باشید. به لطف تنوع روزافزون کاربران لینوکس، فضای زیادی برای همه وجود دارد و جوامع جدید دائما در حال شکلگیری هستند.
2.7.5.4. انجمن‌ها نرمافزار میسازند
مهم نیست در جامعه چه کاری انجام می‌دهید، مشارکت وجود دارد. این واقعیت که مردم از آنچه جامعه‌شان می‌سازد استفاده میکنند، دقیقا همان چیزی است که جامعه را به سمت خلق بیشتر سوق میدهد. این یک ماشین حرکت دائمی انسان است و انرژی‌ای که تولید میکند، برخی از بهترین فناوریهای موجود را به کار میگیرد.
2.7.6. نرمافزار آزاد و فرهنگ آزاد: تاثیر متن‌باز بر جامعه
در عصری که مایکروسافت ایده متن‌باز کردن حتی ویندوز را مطرح میکند، واضح است که متن‌باز تقریبا دنیای نرمافزار – یا حداقل بخشهایی از آن که مهم هستند – را فتح کرده است. اما، از بسیاری جهات، وزن متن‌باز اکنون به بسیاری از قلمروهای دیگر گسترش یافته و نحوه تعامل و همکاری افراد را بسیار فراتر از چارچوب رایانه‌ها تعریف میکند.
در عصری که مایکروسافت (MSFT) ایده متن‌باز کردن حتی ویندوز را مطرح میکند، واضح است که متن‌باز تقریبا دنیای نرمافزار – یا حداقل بخشهایی از آن که مهم هستند – را فتح کرده است. اما، از بسیاری جهات، وزن متن‌باز اکنون به بسیاری از حوزه‌های دیگر گسترش یافته و نحوه تعامل و همکاری افراد را فراتر از چارچوب رایانه‌ها تعریف میکند. این یک موضوع جذاب است و کلید درک آنچه میتواند میراث نهایی جنبش‌های نرمافزاری آزاد و متن‌باز باشد را در اختیار میگذارد.
وقتی می‌نویسم که تأثیر متن‌باز فراتر از دنیای فناوری مشهود است، به چیزهایی مانند ویکیپدیا، کریتیو کامنز، انتشار آزاد و در بسیاری از موارد، جمع‌آوری منابع و تامین مالی فکر می‌کنم. به هر حال، همه این تلاش‌ها دو ایده اساسی را در هسته خود دارند: اینکه اطلاعات باید تا حد امکان آزادانه و عمومی در دسترس باشد، و اینکه شیوه‌های توزیع‌شده همکاری – یعنی شیوه‌هایی که در آنها گروههای بزرگی از مردم بدون یک مرجع قویا متمرکز که آنها را هدایت میکند، با هم کار میکنند – بسیار مؤثر هستند.
این اصول همچنین پایه و اساس توسعه متن‌باز را تشکیل میدهند – و فکر نمی‌کنم تصادفی باشد.
##### فرهنگ باز، جامعه باز
افراد مختلف، اصطلاحات متنوعی را برای تعریف مجموعه جنبش‌هایی در عرصه‌های سیاست، اقتصاد و جامعه پیشنهاد کرده‌اند که از بسیاری جهات، با دنیای نرمافزار متن‌باز موازی هستند. در اوایل دهه ۲۰۰۰، لارنس لسیگ، عضو سابق هیئت مدیره بنیاد نرمافزار آزاد، شروع به نوشتن در مورد «فرهنگ آزاد» کرد. برخی دیگر، با تأکید بر تفاوتهای ظریف بین نرمافزار آزاد به سبک گنو و نرمافزار متن‌باز، اصطلاح «فرهنگ متن‌باز» را ترجیح دادهاند. از برخی جهات، هر دو مفهوم، ایده‌هایی را که ابتدا توسط محققان اروپایی در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ مطرح شد، منعکس میکنند. این محققان در مورد «جامعه باز» نوشتند که آن نیز بسیار مدیون اصول شفافیت بود (هرچند کمتر به ایده همکاری توزیع‌شده).
اخیراً، در کتابی که این ماه منتشر شد، جیم وایتهرست، مدیرعامل رد هت، درباره «سازمانهای باز» نوشته است. او استدلال میکند که شرکتهای موفق آینده با حمایت از شفافیت، مشارکت و ایجاد جامعه در بین کارکنان خود، به جای تکیه بر یک رویکرد کاملاً متمرکز و از بالا به پایین برای مدیریت، پیشرفت خواهند کرد. این ایده نیز برخی از اصول کلیدی توسعه متن‌باز را منعکس میکند.
##### نرمافزار و آزادی
بنابراین، رشد باز بودن فراتر از حوزه فناوری به اندازه کافی واضح است، همانطور که شباهت‌های بین این رشد و متن‌باز نیز به خوبی آشکار است. آنچه که تعریف آن دشوارتر است، میزان تاثیر صریح جنبش‌های نرمافزاری آزاد و متن‌باز بر تحولات مشابه در سایر حوزه‌ها است.
لینکهای مستقیم زیادی وجود دارد. برای مثال، از اوایل ژوئن ۱۹۸۹، پروژه GNU – که در سال ۱۹۸۳ با هدف صریح ایجاد نرمافزاری که کد منبع آن آزادانه به اشتراک گذاشته شود، راهاندازی شد – در برابر پیشنهادهایی برای ممنوعیت امانت یا اجاره ضبط‌های موسیقی مقاومت می‌کرد. سال بعد، این پروژه در حال ترویج طرح کتاب باز، تلاشی مشابه پروژه گوتنبرگ، و همچنین تلاش‌هایی برای ایجاد یک «فهرست جهانی» بینالمللی از اطلاعات آزادانه به اشتراک گذاشته شده بود.
همچنین نکته قابل توجه، تأثیر مجوز عمومی همگانی گنو (GPL) – ابزار صدور مجوزی که در دهه ۱۹۸۰ توسعه یافت و امروزه از بسیاری از پروژه‌های نرمافزاری آزاد و متن‌باز بزرگ جهان، از جمله لینوکس، محافظت میکند – بر مجوزهای Creative Commons است که به اوایل دهه ۲۰۰۰ برمی‌گردند و به طور مشابه، اشتراک‌گذاری مشارکتی کار را ترویج میدهند.
و جالب است که تا سال ۲۰۰۰، نویسندگان GPL را با منشور کبیر مقایسه می‌کردند – سند قرون وسطایی که اگر تفسیر خاصی از تاریخ جهان آتلانتیک را بپذیرید، پایه‌های برخی از پررونق‌ترین دموکراسی‌های لیبرال امروز کره زمین را بنا نهاد.
از سوی دیگر، مهم است که در این استدلال زیاده‌روی نکنیم. اگرچه توسعه نرمافزارهای آزاد و متن‌باز آشکارا بر جنبش‌های مشابه در سایر حوزه‌های زندگی تأثیر گذاشته و به آنها کمک کرده است، اما گفتن اینکه در واقع بسیاری از آنها را ایجاد کرده است، یا حتی اگر کدهای آزاد و متن‌باز تا این حد در حوزه فناوری تأثیرگذار نبودند، این جنبش‌ها رخ نمی‌دادند، اغراق‌آمیز خواهد بود.
2.8. فصل هفتم – سازمان
2.8.1. توانمندسازی کارکنان متن‌باز
توانمندسازی کارکنان در سطوح مختلف شرکت برای اطمینان از شکوفایی فرهنگ متن‌باز در یک سازمان بسیار مهم است.
این شمول در سطوح مختلف، از جمله کارکنان، مدیران خط، مدیریت میانی و مدیران اجرایی، گسترش می‌یابد. البته لایه‌های مختلف به اندازه یک سازمان بستگی دارند. هر لایه نقش منحصر به فرد و مکملی در پرورش محیطی دارد که اصول متن‌باز در آن شکوفا میشود.
در سطح بنیادی، زنبورهای کارگر، که اغلب شامل توسعه‌دهندگان، مهندسان و مشارکت‌کنندگان هستند، نیروی حیاتی ابتکارات متن‌باز محسوب میشوند. توانمندسازی آنها شامل ارائه آموزشهای لازم، منابع و پلتفرم‌های مشارکتی برای مشارکت فعال در پروژه‌های متن‌باز است. مشارکت مستقیم آنها در کدنویسی، آزمایش و مستندسازی به طور قابل توجهی به اجرای عملی شیوه‌های متن‌باز کمک میکند و پروژه را به جلو میبرد.
با حرکت به سمت بالا در سلسله مراتب سازمانی، مدیران خط نقش محوری در تسهیل ادغام روشهای متن‌باز در تیم‌های خود ایفا میکنند. نقش آنها شامل همسو کردن اهداف تیم با استراتژی گسترده‌تر سازمانی و اطمینان از همسو بودن مشارکت‌های متن‌باز با اهداف تجاری است. مدیران خط که به عنوان واسطه بین مدیریت ارشد و تیم‌های خود عمل میکنند، نقش حیاتی در اطمینان از این دارند که تیم‌هایشان به اندازه کافی حمایت و توانمند برای مشارکت در کار متن‌باز را احساس کنند، ضمن اینکه پیشرفت و نتایج را در زنجیره سازمانی به سطوح بالاتر نیز منتقل میکنند.
برای مدیریت میانی، تمرکز به سمت همسویی استراتژیک و تخصیص منابع تغییر میکند. توانمندسازی این سطح شامل تجهیز مدیران به دانش لازم برای تصمیم‌گیری آگاهانه در مورد گنجاندن شیوه‌های متن‌باز در ابتکارات سازمانی گسترده‌تر است. مدیران میانی به عنوان مدافع عمل میکنند و پذیرش روشهای متن‌باز را در چندین تیم و پروژه هدایت میکنند.
در سطح اجرایی، پرورش فرهنگ متن‌باز نیازمند رویکردی از بالا به پایین است. مدیران اجرایی باید از این آرمان دفاع کنند و چشم‌انداز روشنی از چگونگی همسویی اصول متن‌باز با مأموریت و ارزش‌های شرکت ارائه دهند. توانمندسازی آنها شامل درک پیامدهای استراتژیک مشارکت‌های متن‌باز، تخصیص منابع و حمایت از فرهنگی است که همکاری، نوآوری و مشارکت اجتماعی را ترویج میدهد.
بیایید بیشتر به ابتکارات خاصی که میتوان برای توانمندسازی کارکنان انجام داد، بپردازیم.
2.8.1.1. برنامه‌های آموزشی
کارگاه‌های آموزشی منظمی برگزار کنید تا به کارمندان فرصتی برای کسب و ارتقای مهارت‌های خاص مرتبط با مشارکت‌های متن‌باز بدهید. آموزش کارمندان در سطح پایه و همچنین در سطح مدیریت به یک اندازه مهم است.
کلاید سیپرساد، معاون ارشد رئیس و مدیر کل آموزش در بنیاد لینوکس، می‌گوید: «تغییر مداوم به سمت نرمافزارهای توسعه‌یافته مشارکتی برای «اساس» اکثر سیستمهای مدرن، بازی را در آموزش فنی تغییر داده است. آموزش محصولات اختصاصی که با خرید در دسترس قرار می‌گرفت، منسوخ شده و دورههای بی‌طرفانه فروشنده برای فناوریهای پایه جایگزین شدهاند. این رویکرد، کارمندان را در موقعیتی قرار میدهد که در مورد پیاده‌سازی محصولاتی که انتخاب میکنند، آگاه‌تر باشند.»
با تمرکز بر این فناوریهای بنیادی، کارمندان فقط یاد نمی‌گیرند که چگونه از یک محصول واحد استفاده کنند؛ بلکه درک عمیق‌تری از اصول و سیستم‌هایی که زیربنای طیف وسیعی از پیاده‌سازی‌های نرمافزاری هستند، به دست می‌آورند. این دانش آنها را سازگارتر و همه‌کاره‌تر میکند و آنها را برای ارزیابی، ادغام و بهینه‌سازی ابزارها و راه‌حل‌های مختلف، صرف نظر از فروشنده، مجهزتر می‌سازد.
برخی از رایج‌ترین کارگاه‌های آموزشی برای زنبورهای کارگر در زیر پیشنهاد شده است و به آنها کمک میکند تا برای پذیرش فلسفه متن‌باز آماده شوند. بنیاد لینوکس منابع آنلاین زیادی را در https://training.linuxfoundation.org ارائه میدهد که از شروع کار با یک پروژه متن‌باز گرفته تا جدیدترین فناوریهای پیشرفته را شامل میشود. بسیاری از دورههای مقدماتی رایگان هستند و بنابراین به شما امکان میدهند فورا شروع کنید. دورههای جدید دائما اضافه میشوند، بنابراین این وبسایت را ذخیره کنید و هر زمان که نیاز بود دوباره به آن سر بزنید.
2.8.1.2. زبان منسجم
برای یک شرکت بسیار مهم است که یک زبان منسجم در مورد درک اصطلاح «متن‌باز» در سراسر سازمان ایجاد کند. تیم‌ها یا سازمانها کد منبع خود را خارج از فایروال قرار میدهند و آن را «متن‌باز» می‌نامند. این «منبع در دسترس» است، زیرا تیم‌ها ممکن است هیچ کمک خارجی دریافت نکنند، محدودیت‌هایی در استفاده تجاری، اشتراک‌گذاری تغییرات یا توانایی توزیع نسخههای اصلاح‌شده نرمافزار داشته باشند. ممکن است نیاز تجاری برای وجود پروژه‌ها در آن حالت وجود داشته باشد و آنها در طیفی بین اختصاصی، متن‌باز و کاملاً متن‌باز قرار میگیرند و یک حد وسط ارائه میدهند که در آن کاربران میتوانند به کد منبع دسترسی داشته باشند، اما با محدودیتهای خاصی. اما این نباید با متن‌باز اشتباه گرفته شود. آموزش تیم‌ها برای داشتن انسجام و تعمق در مورد این اصطلاحات، برای همه افراد در سازمان شفافیت ایجاد میکند. اگر تیم‌ها میخواهند این مسیر را طی کنند، باید به وضوح پروژه را اینگونه نامگذاری کنند. این در مورد تعیین انتظارات است.
«شستشوی متن‌باز» (Open Source Washing) به عمل برچسب‌گذاری یا بازاریابی نادرست یک محصول، پروژه یا ابتکار به عنوان متن‌باز اشاره دارد، در حالی که واقعاً به اصول توسعه نرمافزار متن‌باز پایبند نیست. این اصطلاح با «شستشوی سبز» (greenwashing) مشابهت دارد، جایی که شرکت‌ها شیوه‌های زیست‌محیطی خود را به گونه‌ای نادرست ارائه میدهند که سازگارتر با محیط زیست از آنچه واقعا هستند، به نظر برسند. این «شستشوی متن‌باز» ممکن است مصرف‌کنندگان، توسعه‌دهندگان یا سازمانها را به این فکر گمراه کند که از راه‌حل‌های متن‌باز حمایت یا آنها را اتخاذ میکنند، در حالی که در واقعیت، تعهد به باز بودن ممکن است محدود باشد. این میتواند منجر به از بین رفتن اعتماد در سطوح مختلف شود:
###### ۱) اعتماد مصرف‌کننده
مصرف‌کنندگان، چه کاربران شخصی باشند و چه سازمانهای دیگر، اغلب به شفافیت و ماهیت مشارکتی مرتبط با پروژه‌های متن‌باز واقعی تکیه میکنند. اگر سازمانی بدون پایبندی به اصول همکاری و شفافیت باز، پروژه خود را به دروغ متن‌باز معرفی کند، ممکن است مصرف‌کنندگان احساس گمراهی یا فریب خوردگی کنند. این امر میتواند به اعتبار سازمان آسیب برساند و اعتماد را در پایگاه کاربران خود از بین ببرد.
###### ۲) اعتماد توسعه‌دهنده
توسعه‌دهندگان اغلب به اصول متن‌باز علاقه‌مند هستند و ممکن است بر اساس اعتقادشان به روحیه همکاری و باز بودن، در پروژه‌ها مشارکت کنند. اگر پروژه‌ای به دروغ ادعا کند که متن‌باز است اما مشارکت‌های خارجی را نپذیرد یا اصلاحات را به اشتراک نگذارد، میتواند توسعه‌دهندگانی را که ممکن است علاقه‌مند به مشارکت بوده‌اند، ناامید کند. این میتواند منجر به ناامیدی و از دست دادن اعتماد به سازمانی که پشت پروژه است، شود.
###### ۳) اعتماد سازمانی
در خود سازمان، سوءاستفاده از اصطلاح «متن‌باز» میتواند باعث سردرگمی و تضعیف اعتماد بین تیم‌ها شود. اگر تیم‌های مختلف در سازمان درک متفاوتی از مفهوم متن‌باز داشته باشند، میتواند منجر به سوءتفاهم، ناکارآمدی و در نهایت از بین رفتن اعتماد بین تیم‌ها و رهبری شود.
###### ۴) اعتماد صنعت
متن‌باز به سنگ بنای توسعه نرمافزار مدرن تبدیل شده است و بسیاری از سازمانها و صنایع به راهکارهای متن‌باز متکی هستند. وقتی سازمانها با برچسب‌گذاری نادرست پروژه‌های خود به عنوان متن‌باز، درگیر «شستشوی متن‌باز» میشوند، میتوانند اعتماد را در کل صنعت تضعیف کنند. این میتواند اثرات موجی داشته باشد و بر مشارکت‌ها، همکاری‌ها و اعتبار کلی صنعت تاثیر بگذارد.
برای کاهش خطر از بین رفتن اعتماد، سازمانها باید ارتباطات شفاف و مداوم در مورد ماهیت پروژه‌های خود را در اولویت قرار دهند و به اصول مرتبط با متن‌باز پایبند باشند. آموزش تیم‌ها در مورد اهمیت نمایش دقیق باز بودن پروژه‌هایشان و پرورش فرهنگ شفافیت و همکاری میتواند به ایجاد و حفظ اعتماد هم در داخل سازمان و هم با ذینفعان خارجی کمک کند.
##### وبسایت مرکزی
نیاز به یک وبسایت مرکزی برای کارمندان و یک وبسایت دیگر برای جامعه متن‌باز خارج از سازمان وجود دارد. هر دو هدف منحصر به فردی را دنبال میکنند و برای تقویت فرهنگ متن‌باز در داخل سازمان بسیار ضروری هستند. جالب است بدانید که گاهی اوقات انتشار محتوا در یک مخزن خارجی به تقویت فرهنگ متن‌باز در داخل شرکت کمک بیشتری میکند. کمی بعد در مورد این نکته بیشتر صحبت خواهیم کرد، اما ابتدا بیایید بفهمیم هدف این مخازن چیست و معمولا چه چیزهایی در آنها قرار میگیرد.
##### وبسایت داخلی
یک وبسایت داخلی فقط برای کارمندان داخل سازمان قابل دسترسی است. این وبسایت به عنوان یک مرکز متمرکز برای کارمندان عمل میکند و دید روشنی از سیاست‌ها، ابتکارات و فرصت‌های متن‌باز شرکت ارائه میدهد. این وبسایت مرکزی به یک فروشگاه جامع برای همه چیز متن‌باز در شرکت تبدیل میشود. این وبسایت یک منبع واحد برای مستندات، دستورالعمل‌ها و منابع مربوط به پروژه‌های متن‌باز ارائه میدهد. این وبسایت شامل راهنماها، کتابچه‌های راهنما و بهترین شیوه‌ها برای کمک به اعضای تیم در درک و استفاده مؤثر از ابزارهای متن‌باز است. ویکی‌های داخلی، سوالات متداول و راهنماهای عیب‌یابی برای پروژه‌های متن‌باز نیز فهرست شدهاند.
این وبسایت بینش‌های ارزشمندی در مورد مشارکت و همکاری در پروژه‌های متن‌باز درون شرکت ارائه میدهد. این وبسایت حاوی اطلاعاتی در مورد مخازن کد داخلی و مستنداتی در مورد نحوه بررسی کد منبع و نحوه مشارکت در کد است. همچنین ابزارهایی را برای تسهیل فرآیند تأیید مشارکت متن‌باز ارائه میدهد و کتابچه‌های راهنما را با دستورالعملهای گام به گام برای مدیریت جنبه‌های مختلف پروژه‌های متن‌باز گردآوری میکند. چنین وب‌سایتی به ساده‌سازی فرآیندها، افزایش همکاری، تضمین انطباق و پرورش فرهنگ نوآوری و بهبود مستمر در سازمان کمک میکند.
این وبسایت به عنوان یک فضای تبلیغاتی اصلی برای کارگاه‌های داخلی، جلسات آموزشی، هکاتون‌ها و اجلاس‌ها عمل میکند و حداکثر دیده شدن این ابتکارات را تضمین میکند. وبسایت مرکزی با تجمیع تمام اطلاعات مربوطه در یک مکان، پیمایش را ساده کرده و دسترسی آسان به جزئیات مربوط به تلاش‌های متن‌باز شرکت را تسهیل میکند و نیاز به جستجو در کانال‌های متعدد را از بین میبرد.
##### وبسایت خارجی
در حالی که یک وبسایت داخلی، کارکنان داخل شرکت را هدف قرار میدهد، یک وبسایت خارجی که آگاهی در مورد مشارکت متن‌باز سازمان را افزایش میدهد نیز به همان اندازه مرتبط است. این وبسایت، پروژه‌های متن‌باز ایجاد شده توسط سازمان را به اشتراک میگذارد و مزایا و ویژگیهای آنها را برای جذب کاربران، مشارکت‌کنندگان و همکاران برجسته میکند. این اطلاعات جامع برای جذب مخاطبان متنوع، از جمله کاربران بالقوه‌ای که میتوانند از نرمافزار بهره‌مند شوند، مشارکت‌کنندگان ماهری که مشتاق بهبود و گسترش پروژه‌ها هستند و همکارانی که ارزش همکاری برای رشد متقابل را می‌بینند، طراحی شده است.
این وبسایت همچنین پروژه‌های متن‌بازی را که توسط دیگران ایجاد شدهاند و توسعه‌دهندگان سازمان در آنها مشارکت دارند، برجسته میکند. این امر به سازمان اجازه میدهد تا طیف گسترده‌ای از تخصص و مشارکت توسعه‌دهندگان خود را در جامعه متن‌باز گسترده‌تر نشان دهد. این امر میتواند اعتبار سازمان را به عنوان رهبر در توسعه و نوآوری متن‌باز افزایش دهد. برجسته کردن مدیران پروژه و کارمندان کلیدی در نقش‌های رهبری، به مشارکت شرکت جلوه‌ای انسانی می‌بخشد. توسعه‌دهندگانی که در پروژه‌های شناخته‌شده مشارکت میکنند، ممکن است به خاطر کارشان مورد تقدیر فردی قرار گیرند و پروفایل‌های حرفهای و اعتبار خود را بیشتر تقویت کنند. نشان دادن مشارکت فعال در پروژه‌های متن‌باز، تعهد سازمان را به حمایت از جامعه توسعه‌دهندگان گسترده‌تر تقویت میکند. این مشارکت میتواند حسن نیت و حمایت جامعه را تقویت کند و به طور بالقوه منجر به افزایش مشارکت‌ها، بازخوردها و پذیرش ابتکارات متن‌باز خود سازمان شود.
این وبسایت، گزینه‌ای ایده‌آل برای محتوای عمیقاً فنی است تا عمق تخصص مهندسی متن‌باز شرکت را نشان دهد. با انتشار وبلاگ‌های فنی عمیق، سازمان میتواند دانش و مهارت‌های خود را در زمینه‌های خاص توسعه متن‌باز نشان دهد. این امر نه تنها شرکت را به عنوان یک رهبر فکری معرفی میکند، بلکه اعتماد کاربران و مشارکت‌کنندگان را در مورد کیفیت و قابلیت اطمینان پروژه‌هایش افزایش میدهد. با ارائه قالب‌های متنوع محتوا – مانند وبلاگ‌های نوشتاری، آموزشهای ویدیویی و پادکست‌ها – وبسایت میتواند ترجیحات یادگیری متنوعی را در جامعه برآورده کند. این فراگیری، تعامل و مشارکت گسترده‌تر را تشویق میکند. انتشار منظم اخبار و به‌روزرسانی‌ها در مورد پروژه‌های سازمان، جامعه را در مورد آخرین تحولات، نسخههای آینده و نقاط عطف مهم مطلع نگه می‌دارد. این شفافیت، اعتماد و تعامل را در بین کاربران و مشارکت‌کنندگان تقویت میکند.
هرگونه مشارکت در یک رویداد متن‌باز باید در این وبسایت برجسته شود. این امر معمولاً شامل ایجاد صفحهای مختص به یک رویداد است. یک صفحه اختصاصی رویداد، اطلاعات دقیقی در مورد حضور سازمان، از جمله مکان غرفه، برنامه و فعالیتهای آن ارائه میدهد. این امر تضمین میکند که شرکتکنندگان میتوانند به راحتی در طول رویداد، شرکت را پیدا کرده و با آن تعامل داشته باشند. برجسته کردن دموهای خاص و نمونه‌های کد که در غرفه به نمایش گذاشته میشوند، به شرکتکنندگان بالقوه این امکان را میدهد که بفهمند چه انتظاری میتوانند داشته باشند و آنها را به بازدید تشویق میکند. این امر میتواند هیجان و انتظار را در مورد پیشنهادات سازمان ایجاد کند. فهرست کردن سخنرانیهای ارائه شده توسط توسعه‌دهندگان سازمان، بر تخصص و رهبری فکری در شرکت تأکید میکند. یک صفحه اختصاصی رویداد به عنوان منبعی ارزشمند برای فعالیتهای پیگیری پس از رویداد عمل میکند. میتوان از آن برای به اشتراک گذاشتن نکات برجسته، نکات کلیدی و نتایج رویداد استفاده کرد و به حفظ شتاب و تعامل با جامعه کمک کرد.
2.8.1.3. آموزش کارکنان متن‌باز
هدف از آشنایی کارکنان جدید یا همان آنبوردینگ، ادغام یکپارچه تازه‌واردان در سازمان است. این فرآیند اهداف مختلفی را دنبال میکند، اطلاعات حیاتی ارائه میدهد، فضای مثبتی را پرورش میدهد و زمینه را برای یک تجربه کاری موفق فراهم میکند.
در اینجا چند پیشنهاد خاص در مورد آنچه باید در جلسه توجیهی کارمندان جدید گنجانده شود، ارائه شده است:
اطلاعاتی در مورد اینکه چرا و چگونه شرکت از متن‌باز استفاده میکند و چگونه این استفاده با ماموریت و ارزش‌های کلی همسو میشود.
سیاستهای موجود در مورد مشارکت‌ها، صدور مجوز و استفاده از منابع متن‌باز.
فهرست پروژه‌های ایجاد شده توسط سازمان و مشارکت در جامعه، و پروژه‌های اجتماعی که کارمندان میتوانند در آنها مشارکت کنند.
فرآیندی که کارمندان برای شروع مشارکت در یک پروژه جدید طی میکنند.
تعریف معیارهای موفقیت برای مشارکت‌ها. این معیارها میتوانند در بین شرکت‌ها بسیار متفاوت باشند، اما صریح و شفاف بودن در مورد آنها با کارمندانتان به آنها کمک میکند تا ضمن خدمت به جامعه متن‌باز، به آن اهداف نیز دست یابند.
سیاستهای مربوط به سخنرانی در جمع، رهبری گروههای کاری و کسب مناصب انتخابی در جامعه.
راهنمایی در مورد نحوه تعامل با جوامع خارجی، شامل هنجارهای ارتباطی و آداب مشارکت.
کانال‌های داخلی مختلفی که در آنها متن‌باز در داخل شرکت مورد بحث قرار میگیرد و کارمندان تشویق میشوند تا دیدگاه‌های جدیدی ارائه دهند.
جزئیات مربوط به برنامه منتورشیپ، در صورت وجود.
فهرست پشتیبانانی که در شرکت کار میکنند، از جمله افراد تأثیرگذار برجسته و مشهور در حوزه متن‌باز
انتشار همه این موارد را در مخزن مرکزی که در بخش قبلی توضیح داده شد، در نظر بگیرید. این کار دانش سازمانی را پرورش میدهد و دسترسی کارمندان را پس از آموزش اولیه آسان میکند.
##### پرورش شور و شوق
همانطور که پیش‌تر ذکر شد، دلایل متعددی برای مقاومت در برابر تغییر فرهنگی برای پذیرش اصول متن‌باز وجود دارد. پرداختن به این منابع مقاومت شامل ارتباط موثر، آموزش و نشان دادن مزایای ملموس شیوه‌های متن‌باز است. ایجاد یک محیط حمایتی و فراگیر که یادگیری و سازگاری را تشویق کند، کلید غلبه بر مقاومت در برابر فرهنگ متن‌باز است.
در اینجا چند استراتژی مؤثر برای پرورش اشتیاق آورده شده است:
##### آموزش و تعلیم
آموزش و تعلیم جامع در مورد اصول و شیوه‌های متن‌باز ارائه دهید. این به رفع تصورات غلط، ایجاد درک و تجهیز افراد به دانش لازم برای مشارکت فعال کمک میکند.
##### مزایا را به روشنی بیان کنید
مزایای متن‌باز، مانند افزایش نوآوری، همکاری، مقرون‌به‌صرفه بودن و مشارکت اجتماعی را به روشنی بیان کنید. نشان دهید که چگونه متن‌باز با اهداف و ارزش‌های سازمانی همسو است. این پیام باید در جلسات سراسری شرکت، خبرنامههای مدیران و در جلسات حضوری تکرار شود.
##### پرداختن به نگرانی‌های امنیتی
با برجسته کردن اقدامات امنیتی قوی، ممیزی‌ها و شیوه‌های موجود در پروژه‌های متن‌باز معتبر، به نگرانی‌های امنیتی بپردازید. تأکید کنید که شفافیت توسعه متن‌باز اغلب منجر به شناسایی و حل سریع‌تر مسائل امنیتی میشود.
##### داستان‌های موفقیت را نشان دهید
داستان‌های موفقیت و مطالعات موردی سازمانهایی را که با موفقیت فرهنگ متن‌باز را پذیرفته‌اند، به اشتراک بگذارید. نتایج مثبت، بهبود بهره‌وری و راه‌حل‌های نوآورانه حاصل از همکاری متن‌باز را برجسته کنید.
##### پیروزی‌های کوچک را تشویق کنید
با ابتکارات کوچک و قابل مدیریت متن‌باز شروع کنید که به افراد امکان تجربه موفقیت را میدهد. این پیروزی‌های کوچک اعتماد به نفس و اشتیاق را برای مشارکت‌های بزرگتر و جاه‌طلبانه‌تر متن‌باز ایجاد میکنند.
##### ارائه پشتیبانی و منابع
پشتیبانی، منابع و ابزارهای لازم را برای افراد فراهم کنید تا بتوانند به طور موثر با پروژه‌های متن‌باز درگیر شوند. این شامل آموزش، مستندسازی و دسترسی به پلتفرم‌های مشارکتی میشود.
##### رهبری بر اساس الگو
حمایت رهبری بسیار مهم است. رهبران باید به طور فعال در ابتکارات متن‌باز شرکت کرده و از آنها حمایت کنند. مشارکت آنها پیام قدرتمندی ارسال میکند و الگوی مثبتی برای بقیه سازمان است.
##### ایجاد یک محیط مشارکتی
یک محیط کاری مشارکتی و فراگیر را پرورش دهید. کار تیمی، اشتراک دانش و ارتباطات آزاد را تشویق کنید. روشن کنید که ارزش‌های متن‌باز با فرهنگ سازمان همسو هستند.
##### قدردانی و پاداش به مشارکت‌ها
یک سیستم قدردانی و پاداش برای افرادی که به طور فعال در پروژه‌های متن‌باز مشارکت دارند، ایجاد کنید. تلاش‌های آنها را به طور عمومی تصدیق کنید، دستاوردها را جشن بگیرید و روشن کنید که مشارکت‌های متن‌باز ارزشمند هستند.
##### به دنبال بازخورد باشید و به نگرانی‌ها رسیدگی کنید
کانال‌هایی برای دریافت بازخورد ایجاد کنید و به نگرانی‌ها به صورت پیشگیرانه رسیدگی کنید. ارتباطات باز را تشویق کنید و به نگرانی‌های اعضای تیم گوش دهید. رسیدگی سریع به مسائل، اعتماد ایجاد میکند و تعهد به رفاه تیم را نشان میدهد.
##### فرصت‌های یادگیری مداوم ارائه دهید
فرصت‌های یادگیری مداوم مربوط به فناوریهای متن‌باز و بهترین شیوه‌ها را فراهم کنید. این به افراد کمک میکند تا به‌روز بمانند، تخصص کسب کنند و فرهنگ بهبود مستمر را پرورش دهند.
##### فرهنگ آزمایش را ترویج دهید
فرهنگی را تشویق کنید که در آن آزمایش ارزشمند است. به افراد اجازه دهید پروژه‌های متن‌بازی را که با علایق و تخصص آنها همسو است، بررسی کنند. این آزادی برای کاوش، حس استقلال و اشتیاق را پرورش میدهد.
##### ایجاد ابتکارات جامعه‌سازی
ابتکارات جامعه‌سازی را چه در داخل و چه در خارج از سازمان تسهیل کنید. کارمندان را تشویق کنید تا با جوامع متن‌باز تعامل داشته باشند، در رویدادها شرکت کنند و در بحثها مشارکت کنند. این به افراد کمک میکند تا احساس کنند به یک جامعه بزرگتر متصل هستند.
##### اندازه‌گیری و نمایش تاثیر
معیارهایی را برای سنجش تاثیر مشارکت‌های متن‌باز بر سازمان تعیین کنید. نتایج مثبت را به نمایش بگذارید، چه بهبود در کیفیت نرمافزار، چرخه‌های توسعه سریع‌تر یا صرفه‌جویی در هزینه‌ها.
حذف موانع و ساده‌سازی فرآیندها برای مشارکت‌های متن‌باز، چه کدنویسی، چه سخنرانی یا رهبری یک گروه کاری، گامی بلند در جهت پرورش اشتیاق خواهد بود. با ترکیب این استراتژی‌ها، سازمانها میتوانند به تدریج بر مقاومت غلبه کرده و محیطی ایجاد کنند که در آن اشتیاق به فرهنگ متن‌باز در DNA شرکت ریشه بدواند. این یک فرآیند مداوم است که نیاز به تعهد، ارتباط و تلاش واقعی برای پرورش فرهنگ همکاری و نوآوری دارد.
##### مکانیسم‌های تشویقی
برای تقویت فرهنگ توانمندسازی کارکنان، سازمانها باید سازوکارهای تقدیر و پاداش را برای مشارکت‌های متن‌باز پیاده‌سازی کنند. قدردانی از تلاش‌های کارکنانی که به طور فعال در پروژه‌های متن‌باز مشارکت دارند، حس موفقیت را پرورش میدهد و تعهد سازمان را به شناخت ارزش چنین مشارکت‌هایی تقویت میکند. این تقدیر میتواند اشکال مختلفی داشته باشد، از جمله جوایز داخلی، تقدیرهای عمومی، راهنمایی از سوی رهبران ارشد، ناهار یا قهوه اختصاصی با مدیران ارشد، هدایای سفارشی و فرصت‌های توسعه شغلی.
مکانیزم‌های تشویقی برای کارمندان ایجاد کنید تا در متن‌باز مشارکت کنند. این را به بخشی از اهداف کانونی سالانه آنها تبدیل کنید و به خاطر این رفتار به آنها پاداش دهید. به آنها زمان دهید تا این فعالیت‌ها را در متن‌باز انجام دهند. گاهی اوقات، ممکن است مستقیماً با اهداف مستقیم تیم شما مرتبط نباشد، اما مطمئناً به تقویت روحیه کارکنان کمک میکند. این امر به حفظ کلی کارکنان نیز کمک میکند. اطمینان حاصل کنید که تکالیف مربوط به کار تمام وقت آنها را نمیگیرد و فضایی را برای آنها ایجاد کنید تا بتوانند به طور مؤثر در متن‌باز مشارکت کنند. توجه داشته باشید که کدنویسی تنها بخشی از مشارکت است. متن‌باز پایدار نیاز به طیف گسترده‌ای از مشارکت‌ها، مانند رهبری گروههای کاری، نوشتن اسناد فنی، بررسی مذاکرات کنفرانس و برگزاری جلسات دارد.
با کارمندان در میان بگذارید تا نقاط اصطکاک را شناسایی کنند و برای ساده‌سازی فرآیند تلاش کنند تا آنها را به مشارکت تشویق کنند. مکانیسم‌های بازخورد منظم، مانند نظرسنجی‌ها، گروههای متمرکز و جلسات تک‌به‌تک، را برای شناسایی نقاط اصطکاک مانند چالش‌های فنی، موانع فرآیند، مقاومت فرهنگی و محدودیتهای زمانی ایجاد کنید. ساده‌سازی فرآیندها میتواند شامل ساده‌سازی فرآیند استخدام، بهبود ابزارها، بهینه‌سازی گردش کار، ارائه دستورالعملهای روشن و امکان تخصیص زمان انعطاف‌پذیر برای مشارکت‌ها باشد. پشتیبانی مداوم از طریق مربیگری، آموزش، جشن گرفتن پیروزی‌ها و ایجاد یک محیط امن، مشارکت را تشویق میکند. بررسی‌های منظم، برنامه‌های آزمایشی و مشارکت رهبری برای اصلاح و پشتیبانی مداوم از ابتکارات متن‌باز بسیار مهم هستند.
2.8.2. مسیر توانمندسازی سازمانی
نقش سازمانی |
اقدام کلیدی برای توانمندسازی |
خروجی مورد انتظار |
|---|---|---|
توسعه‌دهنده |
دسترسی به پلتفرم‌های آموزشی |
مشارکت فعال در کد و مستندات |
مدیر خط |
همسویی اهداف تیمی با استراتژی متن‌باز |
تعادل میان کار تیمی و مشارکت |
مدیر میانی |
تخصیص منابع و بودجه‌بندی |
مقیاس‌پذیری فرهنگ متن‌باز در پروژه‌ها |
مدیر اجرایی |
حمایت از فرهنگ و چشم‌انداز استراتژیک |
نهادینه شدن ارزش‌ها در DNA شرکت |
2.8.2.1. جمع‌بندی
این فصل به بررسی برنامه‌های آموزشی کاربردی پرداخت که کارمندان را در سطوح فنی و مدیریتی برای فعالیت در اکوسیستم متن‌باز آماده میکند. همچنین راهکارهایی برای ادغام فلسفه متن‌باز در فرآیند جذب نیرو، ایجاد محیطی فراگیر برای پرورش اشتیاق و طراحی مکانیسم‌های تشویقی ارائه شد تا فرهنگ همکاری و شفافیت به شکلی پایدار در سازمان نهادینه شود[cite: 5].
2.9. فصل هشتم – اجرا
2.9.1. چگونه فرهنگ متن‌باز را در شرکت خود ایجاد کنیم؟
متن‌باز چیز جدیدی نیست، اما آوردن متن‌باز به شرکت شما نیاز به ایجاد یک پایه قوی دارد. آرون گوپتا، معاون رئیس و مدیر کل اکوسیستم باز در اینتل، می‌گوید که این پایه و اساس بر فرهنگ متن‌باز استوار است. او باید بداند: سان میکروسیستمز، اوراکل، رد هت، کوچ‌بیس و خدمات وب آمازون همگی روی تخصص متن‌باز او حساب کرده‌اند. او در سخنرانی اصلی در SCaLE 20x عنوان کرد: «بهترین راه برای حل سخت‌ترین مشکلات جهان از طریق همکاری آزاد است. همکاری آزاد به شما تنوع، مشارکت، شفافیت، حل موثر مسئله و اعتماد به راهکار را میدهد.»
2.9.1.1. ارکان؟
هفت مورد وجود دارد: ایجاد یک طرح توجیهی تجاری، یک دفتر برنامه متن‌باز (OSPO)، منبع داخلی، رویدادهای داخلی، مشارکت در بنیادهای متن‌باز، حمایت و «چوب را خرد کن، آب را حمل کن» (به اختصار CW^2) – یا تمام کارهای تعمیر و نگهداری نه چندان جذاب. میتوانید از جای کوچکی شروع کنید، اما مطمئن شوید که محل شروع به عنوان یک مکان تفریحی دیده نشود.
او می‌گوید: «استراتژی، فرهنگ است، نیروی صریحی که باید تا سطح مهندسی پایین بیاورید. این چیزی است که یک فرهنگ را تعریف میکند.» این فقط یک مسئله اصولی نیست. «پس از کار در چندین شرکت، متن‌باز باید به طرح تجاری شرکت گره بخورد. این میتواند در حاشیه اتفاق بیفتد، اما سپس در حاشیه می‌ماند و برای شرکت حیاتی نمیشود. در غیر این صورت پایدار نیست.»
اولین قدم میتواند ایجاد یک OSPO باشد. گوپتا می‌گوید برای ایجاد فرهنگ متن‌باز در شرکتتان، راهاندازی و تأسیس یک دفتر برنامه‌های متن‌باز (OSPO) ضروری است، حتی اگر فقط یک یا دو نفر باشند. «از کوچک شروع کنید، بگذارید از آنجا رشد کند زیرا کل نقش یک OSPO پرورش فرهنگ متن‌باز در یک سازمان است.»
برای مثال، وقتی او به شرکت کوپرتینویی پیوست، هیچ OSPOای وجود نداشت. اولین اقدام او راهاندازی آن بود و افراد را در یک مکان مرکزی گرد هم آورد تا نگرانی‌های خود را در مورد متن‌باز بیان کنند. «این واقعا تعریف میکند که شما چگونه میخواهید متن‌باز مصرف کنید و چگونه میخواهید تولید کنید – و با تیم‌های مهندسی، حقوقی، بازاریابی و روابط عمومی همکاری کنید. همه این بحثها بسیار مهم هستند.»
هماهنگی داخلی یک مزیت بزرگ است، اما OSPO همچنین کار با جوامع بالادستی را هدایت میکند، فرآیند مشارکت را ساده میکند، تنگناها را شناسایی میکند و احتمالا ابزارهایی را معرفی میکند که مشارکت در متن‌باز را آسان‌تر میکنند.
2.9.1.2. بلوک سازنده پس از OSPO؟
منبع داخلی، یا اعمال اصول و بهترین شیوه‌های متن‌باز به نرمافزار متن‌باز. در عمل، این به معنای داشتن چیزهایی مانند یک پایگاه کد یکپارچه با قابلیت مشاهده و شفافیت، یک ردیاب مشکل، روش GitOps، ادغام و توسعه مداوم (CI/CD) است.
او می‌گوید: «شما متوجه می‌شوید که نیازی نیست از صفر شروع کنید، ۸۰٪ از نیازهای شما از قبل برآورده شدهاند – تقریبا همان اصول متن‌باز اکنون میتوانند در چارچوب نرمافزار سازمانی شما اعمال شوند.» دلایل اصلی اتخاذ یک استراتژی منبع داخلی در داخل شرکت شما عبارتند از:
##### کشف
به جای اینکه تیم‌های مجزا، راه‌حل‌های مشابه را دوباره ایجاد کنند، راهکارهایی را که در حال حاضر در شرکت کار میکنند، پیدا کنید.
##### همکاری
راهکارهای متن‌باز به تیم‌ها و شرکت‌هایی از سراسر جهان اجازه میدهد تا با هم همکاری کنند.
##### کیفیت
پروژه‌هایی که در فضای باز دوام می‌آورند، قوی‌ترین هستند و بهترین آزمایش‌ها و شیوه‌های امنیتی را دارند.
##### زیرساخت
زمینه‌ای برای «نحوه کدنویسی ما» در شرکت ایجاد میکند و امکان اجرای رویه‌هایی مانند CI/CD را در سطح شرکت فراهم میکند.
چهار عنصر کلیدی دیگر برای تقویت متن‌باز در شرکت شما وجود دارد: رویدادهای داخلی، مشارکت در بنیادهای متن‌باز، حمایت و CW^2. رویدادهای داخلی همکاری بین تیمی را تقویت میکنند، به پروژه‌ها دید میدهند، به عنوان ابزاری برای استخدام عمل میکنند و محیطی آرام برای افراد فراهم میکنند تا در مورد کاری که انجام میدهند صحبت کنند. گوپتا می‌گوید این یک مورد کلاسیک از «دست چپ، با دست راست ملاقات کن» است. او در گفتگو با رهبران اضافه میکند، وقتی می‌دانید تیم‌های مهندسی روی چه چیزی کار میکنند، «یک منبع متولد میشود و سپس می‌دانید که میتوانید همکاری‌های بسیار بیشتری انجام دهید.»
در مورد بنیادها، آنها اکوسیستم‌های باز را پیش میبرند زیرا بر اساس اصول شفافیت باز، همکاری، تنوع و شمول رشد میکنند. او خاطرنشان میکند: «با مشارکت در این بنیادها، شما واقعاً در خط مقدم تعریف و حفظ فناوریها و استانداردها هستید»، حتی اگر نتوانید در تعداد سرسام‌آور – بیش از ۷۰۰ – که اینتل با آنها همکاری میکند، شرکت کنید. حمایت داخلی یکی دیگر از عناصر اغلب نادیده گرفته شده اما مهم است. مبلغان داخلی که در بخش‌های مختلف شرکت کار میکنند، میتوانند با تاثیرگذاری بر سیاست‌ها، افزایش آگاهی و تقویت آموزش، و تهیه طرحهای توجیهی تجاری بهتر با OSPO، به اطمینان از برآورده شدن نیازهای تجاری کمک کنند.
##### در نهایت، CW^2 یک ضرب‌المثل ذن است: «قبل از روشن‌بینی، هیزم بشکن و آب بیاور. بعد از روشن‌بینی، هیزم بشکن و آب بیاور.» این چگونه به متن‌باز ترجمه میشود؟
«مردم فکر میکنند متن‌باز یعنی تمام کارهای پر زرق و برق ارسال درخواست pull، ایجاد یک ویژگی کاملا جدید، تبدیل شدن به یک نگهدارنده و تمام. این احتمالاً 20٪ کار است.» او با مثال زدن از پروژه‌ای مانند Kubernetes، خاطرنشان میکند که بسیاری از کارها شامل کمک در پشت صحنه، صرف ساعت‌ها وقت برای انجام وظایف «غیرجذاب» است. کسی درخواست pull ارسال میکند، سپس کسی باید بررسی کد را انجام دهد، کسی باید اشکال‌زدایی کند، کسی باید آن را «از نظر من خوب به نظر میرسد» و تایید کند. کارهای بسیار بیشتری نسبت به صرفا مشارکت واقعی در کد وجود دارد.
او می‌گوید مردم باید برای انجام این کار انگیزه داشته باشند، آنها باید بدانند که «این کار ارزشمند است و من کاری را که شما در جامعه انجام می‌دهید، به حساب می‌آورم، در غیر این صورت، مانند یک سرگرمی رو به زوال میشود.»
2.10. فصل نهم – نرمافزار آزاد
2.10.1. درباره نرمافزار آزاد
> “نرمافزار آزاد”، نرمافزاری است که بر اساس اصولی توسعه و منتشر شده باشد که حقوق و آزادیهای اساسی کاربران و نویسندگان آن را محترم می‌شمارد — یعنی آزادی استفاده، مطالعه، بهبود و اشتراک‌گذاری نرمافزار. جنبشِ نرم‌افزارِ آزاد جامعه‌ای جهانی از توسعه‌دهندگان و کاربران نرمافزار است که مطابق با این اصول برای ساخت نرمافزار همکاری میکنند.
هر نرمافزاری، تا زمانی که چهار آزادی اساسی زیر را رعایت کند، نرمافزار آزاد محسوب میشود:
آزادی استفاده از نرمافزار برای هر منظوری.
آزادی مطالعه و بهبود نرمافزار.
آزادی اشتراک‌گذاری نرمافزار.
آزادی همکاری روی نرمافزار.
نرمافزاری که این آزادی‌ها را رعایت کند، نرمافزار آزاد است. نرمافزاری که این آزادی‌ها را رعایت نکند، غیرآزاد است.
2.10.1.1. نرمافزار «متن‌باز» چیست؟
متن‌باز (Open Source) جنبشی مشابه جنبش نرمافزار آزاد است. تفاوت اصلی این دو جنبش در مخاطب هدف آنهاست: تمرکز متن‌باز بیشتر تجاری است، و نرمافزار آزاد بیشتر درباره کاربران است. با این حال، این دو جنبش به هم closely related هستند و اغلب با هم کار میکنند. هر جنبش نگاه متفاوتی به آزادی نرمافزار ارائه میدهد، اما در عمل تقریباً تمام نرم‌افزارهایی که نرمافزار آزاد محسوب میشوند، متن‌باز نیز هستند و بالعکس. تعریف متن‌باز و چهار آزادی تقریباً کاملاً با یکدیگر سازگار هستند.
این دو جنبش در کل اغلب با عنوان “نرمافزار آزاد و متن‌باز” یا “FOSS” (مخفف Free and Open Source Software) شناخته میشوند.
به طور کلی، تمام نرمافزارهای متن‌باز، نرمافزار آزاد هستند و بالعکس.
میتوانید اطلاعات بیشتری درباره متن‌باز در opensource.org بیاموزید.
2.10.1.2. نرمافزار «در دسترس منبع» چیست؟
نرمافزار «در دسترس منبع (Source available)» به هر نرمافزاری اشاره دارد که کد منبع آن در دسترس است، اما ممکن است چهار آزادی را رعایت کند یا نکند. این نوع نرمافزار ممکن است استفاده تجاری را محدود کند، توزیع مجدد را محدود کند، کاربر را از تغییر نرمافزار منع کند و غیره. تمام نرمافزارهای آزاد و متن‌باز، «در دسترس منبع» هستند، اما برعکس آن صادق نیست؛ یعنی همه نرمافزارهای «در دسترس منبع»، نرمافزار آزاد نیستند.
نرمافزار «در دسترس منبع» اغلب غیرآزاد است.
2.10.2. چهار آزادی
> 1. آزادی استفاده از نرمافزار برای هر هدفی. > 2. آزادی مطالعه و بهبود نرمافزار. > 3. آزادی اشتراک‌گذاری نرمافزار. > 4. آزادی همکاری در توسعه نرمافزار.
بیایید هر یک از این چهار آزادی را با جزئیات بیشتری بررسی کنیم.
2.10.2.1. ۰: استفاده از نرمافزار
آزادی «صفرم» حق همه را برای استفاده از نرمافزار برای هر هدفی تضمین میکند. شما مجازید از هر نرمافزار آزادی برای هر هدفی، از جمله استفاده تجاری، استفاده کنید — شاید به نظر غیرمنطقی بیاید، اما میتوانید نرمافزار آزاد را بفروشید. همچنین میتوانید نرمافزار آزاد را در کار خودتان ادغام کنید، اما مراقب باشید — برخی نکات پیچیده در این زمینه وجود دارد که در بخش استفاده و استفاده مجدد توضیح داده شده است.
در اصطلاحات نرمافزار آزاد، این معمولاً به عنوان الزام «عدم تبعیض» شناخته میشود.
2.10.2.2. ۱: مطالعه و بهبود نرمافزار
آزادی اول حق مطالعه رفتار برنامه را تضمین میکند. شما حق دارید بدانید نرمافزاری که به آن وابسته هستید چگونه کار میکند! برای تسهیل این امر، کد منبع باید همراه نرمافزار ارائه شود. ناشران نرمافزار آزاد نمی‌توانند کد منبع را مبهم کنند، مهندسی معکوس را ممنوع کنند یا به هر شکلی مانع استفاده شما از آن شوند.
علاوه بر این، شما حق دارید کد منبع را بهبود دهید. نه تنها اجازه دارید کد منبع نرمافزار آزاد را بخوانید، بلکه میتوانید آن را تغییر دهید تا بهتر با نیازهایتان سازگار شود.
2.10.2.3. ۲: اشتراک‌گذاری نرمافزار
آزادی دوم حق اشتراک‌گذاری نرمافزار آزاد با دیگران را تضمین میکند. اگر نسخه‌ای از یک نرمافزار آزاد دارید، میتوانید آن را به دوستانتان بدهید، در وبسایت خود منتشر کنید یا آن را با نرمافزارهای دیگر ترکیب کرده و به عنوان بخشی از یک مجموعه بزرگتر به اشتراک بگذارید. همچنین میتوانید بهبودهای خود را به اشتراک بگذارید — که در این صورت برای همه بهتر خواهد بود!
میتوانید برای اشتراک‌گذاری نرمافزار هزینه‌ای دریافت کنید، مثلاً برای پوشش هزینه‌های پهنای باند. اما توجه داشته باشید که گیرنده نیز حق دارد آن را به صورت رایگان با دیگران به اشتراک بگذارد، بدون نیاز به پرداخت حق امتیاز.
2.10.2.4. ۳: همکاری در توسعه نرمافزار
آزادی سوم یک حق اضافی را تضمین میکند: حق همکاری با دیگران در بهبود نرمافزار. شما میتوانید کد منبع را مطالعه کنید، بهبود دهید و به اشتراک بگذارید، و کسانی که آن را از شما دریافت میکنند نیز میتوانند آن را مطالعه کنند، بهبود دهند و دوباره با شما به اشتراک بگذارند. این پایه و اساس جنبش نرمافزار آزاد است: جامعه‌ای جهانی از علاقه‌مندان به نرمافزار که با هم نرمافزار را به اشتراک می‌گذارند و بهبود میدهند.
2.10.3. مجوزهای نرمافزار آزاد
چهار آزادی معمولاً از طریق استفاده از یک مجوز نرمافزار آزاد تضمین میشوند. انواع مختلفی از مجوزها با مزایا و معایب متفاوت وجود دارند که با موقعیت منحصربه‌فرد هر پروژه نرمافزاری سازگار هستند.
2.10.3.1. نحوه کار مجوز نرمافزار آزاد
یک مجوز نرمافزار آزاد حقوق لازم را، شاید با برخی شرایط (مانند ذکر منبع)، اعطا میکند تا چهار آزادی برای دریافت‌کنندگان نرمافزار برقرار شود. هر مجوز نرمافزاری میتواند یک مجوز نرمافزار آزاد باشد اگر چهار آزادی را رعایت کند، اما در عمل، اکثر پروژه‌ها یکی از مجوزهای عمومی و شناخته‌شده را برای استفاده انتخاب میکنند. اطلاعات مربوط به این مجوزهای نرمافزاری عمومی و نحوه انتخاب بین آنها برای پروژه‌های خودتان در بخش انتخاب مجوز توضیح داده شده است.
اغلب، مجوز نرمافزار آزاد را در فایلهای «LICENSE» یا «COPYING» موجود در کد منبع نرمافزار خواهید یافت. برخی پروژه‌ها، به‌ویژه آنهایی که نرمافزار را از منابع متعدد ترکیب میکنند، روشهای پیچیده‌تری برای توضیح وضعیت مجوز خود دارند. یک روش رایج برای مدیریت این موضوع، استفاده از مشخصات REUSE است.
اگر میخواهید اطلاعات بیشتری درباره نحوه کار مجوزهای نرمافزار آزاد به صورت دقیق بدانید، ادامه دهید. در غیر این صورت:
2.10.3.2. ویژگیهای مشترک مجوزهای نرمافزار آزاد
برای درک تعهدات خود تحت یک مجوز خاص، باید آن را بخوانید (و شاید، به‌ویژه اگر نماینده یک کسب‌وکار هستید، با یک وکیل مشورت کنید). با این حال، اکثر مجوزهای نرمافزار آزاد ویژگیهای مشترکی با یکدیگر دارند و شما میتوانید با یادگیری چند ویژگی اساسی، درک سادهای از آنها به دست آورید. در ادامه برخی از ویژگیهای رایج مجوزهای نرمافزار آزاد آورده شده است:
2.10.4. ### ذکر منبع
بندهای ذکر منبع شما را ملزم میکنند که هنگام توزیع یا استفاده مجدد از نرمافزار تحت مجوزی که چنین شرطی دارد، نویسندگان را ذکر کنید. این معمولاً شامل بازتولید کامل متن مجوز یا گاهی یک اطلاعیه کپی‌رایت ساده است که هنگام توزیع نرمافزار، تغییرات آن یا نرمافزار جدیدی که بخشی یا تمام نرمافزار اصلی را در بر میگیرد، باید ارائه شود.
در اینجا مثالی از [مجوز MIT] آورده شده است:
> بدین‌وسیله به هر شخصی که نسخه‌ای از این نرمافزار و فایلهای مستندات مرتبط (نرمافزار) را دریافت میکند، به صورت رایگان اجازه داده میشود که بدون محدودیت، از جمله بدون محدودیت حقوق استفاده، کپی، اصلاح، ادغام، انتشار، توزیع، اعطای مجوز فرعی و/یا فروش نسخههای نرمافزار، و اجازه دادن به کسانی که نرمافزار به آنها ارائه شده است، این کار را انجام دهند، مشروط به رعایت شرایط زیر: > > اطلاعیه کپی‌رایت بالا و این اطلاعیه اجازه باید در تمام نسخه‌ها یا بخش‌های قابل‌توجه نرمافزار گنجانده شود.
2.10.4.1. ### سلب مسئولیت گارانتی
نرمافزار آزاد اغلب به عنوان هدیه ارائه میشود. در ازای این هدیه، معمولاً از شما خواسته میشود که نرمافزار را همان‌گونه که هست بپذیرید، بدون انتظار خاص برای پشتیبانی یا گارانتی از ناشر. این سلب مسئولیت گارانتی برای سلب مسئولیت از نرمافزار آزاد استفاده میشود، بنابراین گیرنده مسئول کارهایی است که با آن انجام میدهد.
در اینجا مثالی از [مجوز MIT] آورده شده است:
> نرمافزار «همان‌گونه که هست» ارائه میشود، بدون هیچگونه گارانتی، صریح یا ضمنی، از جمله اما نه محدود به گارانتی‌های تجاری، تناسب برای هدف خاص و عدم نقض حقوق. تحت هیچ شرایطی نویسندگان یا دارندگان کپی‌رایت مسئول هیچگونه ادعا، خسارت یا مسئولیت دیگر، چه در قرارداد، چه در جرم یا به هر نحو دیگر، ناشی از، خارج از یا در ارتباط با نرمافزار یا استفاده یا سایر تعاملات با نرمافزار نخواهند بود.
2.10.5. ### کپی‌لفت
برخی مجوزها نه تنها به شما اجازه میدهند بهبودهای خود را به اشتراک بگذارید، بلکه الزام میکنند که اگر نرمافزار یا نرمافزار مشتق‌شده یا شامل بخشهایی از نرمافزار اصلی را به اشتراک می‌گذارید، باید از همان مجوز برای بهبودهای خود استفاده کنید. این یک مجوز کپی‌لفت است: ابزاری برای محافظت از نرمافزار آزاد در برابر گنجانده شدن در آثار غیرآزاد.
در اینجا مثالی از [مجوز عمومی موزیلا ۲.۰] آورده شده است:
> تمام توزیع نرمافزار تحت پوشش به شکل کد منبع، از جمله هرگونه تغییری که شما ایجاد کرده‌اید یا در آن مشارکت داشته‌اید، باید تحت شرایط این مجوز باشد. شما باید به گیرندگان اطلاع دهید که شکل کد منبع نرمافزار تحت پوشش توسط شرایط این مجوز اداره میشود و چگونه میتوانند نسخه‌ای از این مجوز را دریافت کنند. شما نباید تلاش کنید حقوق گیرندگان در شکل کد منبع را تغییر دهید یا محدود کنید.
کپی‌لفت به طور مفصل در کپی‌لفت چیست؟ توضیح داده شده است.
2.10.5.1. ### سازگاری مجوز و مجوز فرعی
توانایی ترکیب چندین اثر با یکدیگر یکی از ویژگیهای اساسی اکوسیستم نرمافزار آزاد است، اما استفاده از مجوزهای کپی‌رایت مختلف میتواند این کار را دشوارتر کند. اینجا است که مجوز فرعی و سازگاری مجوز مطرح میشود: بسیاری از مجوزهای نرمافزار آزاد شامل بندهایی هستند که امکان گسترش آنها با شرایط مجوزهای اضافی را فراهم میکنند. این اجازه میدهد تا نرم‌افزارهایی با دو یا چند مجوز سازگار ترکیب شوند تا نرمافزار جدیدی تولید شود که مشمول شرایط هر دو مجوز باشد.
همه مجوزها شرایطی ندارند که با یکدیگر سازگار باشند؛ به‌ویژه مجوزهای کپی‌لفت معمولاً با سایر مجوزها کمتر سازگار هستند. نرم‌افزارهایی با مجوزهای ناسازگار نمی‌توانند در یک اثر ترکیب شوند.
میتوانید اطلاعات بیشتری درباره سازگاری مجوز در استفاده مجدد از نرمافزار آزاد بیاموزید.
2.10.5.2. ### استفاده از علائم تجاری و پتنت‌ها
مجوزهای نرمافزاری معمولاً به حقوق مرتبط با کپی‌رایت میپردازند، اما ناشران نرمافزار تجاری اغلب انواع دیگری از مالکیت فکری، مانند علائم تجاری و پتنت‌ها، را در اختیار دارند. برخی از مجوزهای نرمافزار آزاد شامل بندهایی هستند که رابطه بین اعطای کپی‌رایت نرمافزار و سایر مالکیت‌های فکری را مشخص میکنند، برای مثال توافق میکنند که استفاده از نرمافزار پتنت‌های دارنده کپی‌رایت را نقض نمیکند یا استفاده از علائم تجاری دارنده کپی‌رایت را ممنوع میکنند.
در اینجا مثالی از [مجوز آپاچی ۲.۰] آورده شده است:
> ۳. اعطای مجوز پتنت. با رعایت شرایط و ضوابط این مجوز، هر مشارکت‌کننده بدین‌وسیله به شما یک مجوز پتنت دائمی، جهانی، غیرانحصاری، رایگان، بدون حق امتیاز و غیرقابل‌لغو (مگر همانطور که در این بخش ذکر شده) اعطا میکند تا اثر را بسازید، استفاده کنید، عرضه برای فروش کنید، بفروشید، وارد کنید و به طور کلی منتقل کنید، جایی که این مجوز تنها به ادعاهای پتنتی که توسط مشارکت‌کننده قابل‌مجوزدهی هستند و به طور ضروری توسط مشارکت(های) او به تنهایی یا در ترکیب با اثری که مشارکت(های) به آن ارائه شده است، نقض میشوند، اعمال میشود. اگر شما دعوای پتنتی علیه هر نهادی (از جمله ادعای متقابل یا دعوای متقابل در یک دعوی قضایی) مطرح کنید که ادعا کند اثر یا مشارکتی که در اثر گنجانده شده است نقض مستقیم یا مشارکتی پتنت را تشکیل میدهد، هرگونه مجوز پتنتی که تحت این مجوز برای آن اثر به شما اعطا شده است، از تاریخ تشکیل چنین دعوایی خاتمه می‌یابد.
2.10.6. کپی‌لفت چیست؟
کپی‌لفت یک ابزار صدور مجوز است که به طور خاص برای نرمافزارهای آزاد طراحی شده است. این ابزار به منظور ترویج گسترش نرمافزارهای آزاد و محافظت از آنها در برابر استفاده در آثار غیرآزاد ایجاد شده است. کپی‌لفت این کار را با اعطای حق اشتراک‌گذاری بهبودهای شما و همچنین تعهد به اشتراک‌گذاری این بهبودها تحت شرایط مشابه هنگام توزیع نرمافزار انجام میدهد. درک این تعهدات هنگام استفاده مجدد از نرمافزارهای کپی‌لفت در پروژه‌های خود بسیار مهم است.
نکته اصطلاح‌شناسی: اشتباه رایج این است که «کپی‌لفت» و «نرمافزار آزاد» را یکی فرض کنیم. نرمافزارهای غیرکپی‌لفت نیز میتوانند آزاد باشند و نرمافزارهای متن‌باز میتوانند کپی‌لفت باشند. با این حال، افرادی که بیشتر با جنبش نرمافزار آزاد هم‌راستا هستند، معمولاً به مجوزهای کپی‌لفت تمایل بیشتری دارند تا کسانی که با جنبش متن‌باز هم‌راستا هستند.
2.10.6.1. طیف کپی‌لفت
مجوزهای مختلف نرمافزارهای آزاد در طیفی از مجوزهای آسان‌گیر تا کپی‌لفت قرار دارند که بر اساس میزان تأکیدشان بر شرایط کپی‌لفت درهای مجوزشان دستهبندی میشوند. مجوزهای آسان‌گیر معمولاً اجازه استفاده مجدد سخاوتمندانه‌ای با تعهدات اندک و غیر سنگین، مانند نیاز به ذکر منبع ساده، میدهند. در مقابل، مجوزهای کپی‌لفت شما را ملزم میکنند که تغییرات و آثار مشتق‌شده خود را تحت همان شرایط مجوز به اشتراک بگذارید.
مجوزهای مختلف نرمافزاری و نمونه‌هایی از پروژه‌هایی که از آنها استفاده میکنند، در طیف کپی‌لفت سازماندهی شدهاند. گرافیک اصلی توسط دیوید ای. ویلر، CC BY-SA 3.0.
2.10.6.2. چرا مجوز کپی‌لفت را انتخاب کنیم؟
نرمافزارهای آزاد با مجوزهای آسان‌گیر اغلب در آثار غیرآزاد گنجانده میشوند. این کار معمولاً به منظور کسب سود بیشتر انجام میشود و با سلب چهار آزادی از کاربرانی که اثر غیرآزاد را دریافت میکنند، بدون هیچ بازخوردی به جامعه نرمافزار آزاد، از نرمافزار بهره‌برداری سودآور میشود.
مجوزهای کپی‌لفت برخی از این مشکلات را برطرف میکنند:
۱. کپی‌لفت با اطمینان از اینکه آثار ساخته‌شده بر پایه نرمافزار آزاد، به رشد و بهره‌مندی اکوسیستم نرمافزار آزاد کمک میکنند، گسترش نرمافزار آزاد و چهار آزادی را ترویج میدهد. ۲. کپی‌لفت تضمین میکند که کسانی که نرمافزار آزاد را بهبود میدهند یا مجدداً استفاده میکنند، تغییرات خود را با کاربرانشان به اشتراک بگذارند تا جامعه بتواند از این بهبودها بهره‌مند شود.
نرمافزارهای کپی‌لفت، مانند سایر نرمافزارهای آزاد، میتوانند فروخته شوند، اما الزام به آزاد ماندن بهبودهای تجاری، تضمین میکند که چهار آزادی برای همه مشارکت‌کنندگان حفظ شود. علاوه بر این، تغییر مجوز نرمافزار کپی‌لفت در صورتی که حق کپی‌رایت به صورت تجمیعی نگهداری شود، دشوار است، که این خود وعده‌ای قوی برای آینده نرمافزار به عنوان نرمافزار آزاد است.
2.10.6.3. کپی‌لفت ضعیف و قوی
مجوزهای کپی‌لفت از نظر میزان تأثیرهای کپی‌لفت بر استفاده مجدد از نرمافزار متفاوت هستند. برای مثال، کپی‌لفت ضعیف مانند مجوز عمومی موزیلا مبتنی بر فایل است، به طوری که کپی‌لفت تنها فایلهای کد منبع خاص را شامل میشود و نه کل پروژه: شما میتوانید یکی از این فایل‌ها را در هر پروژه‌ای استفاده کنید بدون نیاز به تغییر مجوز کل پروژه، مشروط بر اینکه تغییرات آن فایل‌ها را تحت همان شرایط مجوز توزیع کنید.
نمونه‌ای از کپی‌لفت کمی قوی‌تر، مجوز عمومی کمتر گنو است که به طور خاص برای کتابخانه‌های نرمافزاری طراحی شده است. این کتابخانه‌ها به یک شیء نرمافزاری تجمیعی، مانند یک شیء مشترک یا آرشیو استاتیک، کامپایل میشوند و شرایط کپی‌لفت به کل این شیء اعمال میشود. با این حال، هنگامی که این شیء با یک برنامه شخص ثالث لینک میشود، کپی‌لفت فعال نمیشود. قوی‌تر از آن، مجوز عمومی گنو است که برنامه کامل را به عنوان شیء نرمافزاری در نظر میگیرد که کپی‌لفت به آن اعمال میشود.
در انتهای طیف کپی‌لفت، مجوزهایی مانند مجوز عمومی گنو آفرو قرار دارند که GPL را گسترش میدهد تا شامل نرم‌افزارهایی که از طریق شبکه استفاده میشوند، مانند پایگاه‌های داده، شود و کاربران نهایی این نرمافزار را به عنوان «دریافت‌کنندگان» نرمافزار در نظر میگیرد که بنابراین حق دریافت کد منبع را دارند.
2.10.6.4. چگونه از آثار کپی‌لفت استفاده مجدد کنیم
ساده‌ترین راه برای استفاده مجدد از آثار کپی‌لفت، اعمال مجوز آن به کار خودتان و توزیع آن بر اساس همان مجوز است.
اگر نمی‌خواهید این کار را انجام دهید، تنها میتوانید از یک اثر کپی‌لفت تحت شرایطی که مجوز آن اجازه میدهد استفاده کنید، که احتمالاً شما را به استفاده از آثار کپی‌لفت ضعیف محدود میکند. برای مثال، اگر نرمافزار شما به کتابخانه‌ای وابسته باشد که از LGPL استفاده میکند، میتوانید از هر مجوزی برای کار خود استفاده کنید، اما باید تغییراتی که در خود کتابخانه ایجاد کرده‌اید را هنگام توزیع نرمافزار به اشخاص ثالث به اشتراک بگذارید. اگر نرمافزار از GPL یا AGPL استفاده کند، محدودیتهای بیشتری خواهید داشت. شرایط مجوز را با دقت بخوانید و در صورت عدم اطمینان، با یک وکیل مشورت کنید.
برای اطلاعات بیشتر، به صفحه ما در مورد استفاده مجدد از نرمافزار آزاد مراجعه کنید.
سازمان حفاظت از آزادی نرمافزار سازمانی است که در کنار سایر فعالیت‌ها، اقدامات قانونی برای اجرای کپی‌لفت را دنبال میکند. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره اجرای کپی‌لفت برای پروژه‌های خود، به منابع آنها مراجعه کنید.
2.10.7. مشارکت
راه‌های زیادی برای مشارکت در جنبش نرمافزار آزاد وجود دارد، از جمله انتشار پروژه‌های نرمافزاری آزاد خودتان، مشارکت در جوامع موجود نرمافزار آزاد، سازماندهی رویدادها و فعالیتهای حمایتی برای ترویج نرمافزار آزاد، و موارد دیگر.
2.10.7.1. مشارکت در نرمافزار آزاد
ده‌ها پروژه نرمافزار آزاد به دنبال کمک هستند. فرقی نمیکند تخصص شما در چه زمینه‌ای باشد — مهارت در هر زبان برنامه‌نویسی، نوشتن مستندات، مدیریت جامعه، مهارت‌های بازاریابی، طراحی و هنر — پروژه‌ای وجود دارد که میتواند از کمک شما بهره‌مند شود. به ابزارهایی که هر روز استفاده می‌کنید نگاه کنید: به احتمال زیاد بسیاری از آنها همین حالا هم نرمافزار آزاد هستند.
جوامع این پروژه‌ها منتظر دیدار با شما هستند! اتاق‌های گفت‌وگو، انجمنهای اینترنتی و دیگر مکانهای گردهمایی آنها را پیدا کنید و خودتان را معرفی کنید.
2.10.7.2. نکاتی که باید بدانید
هنگامی که بهبودهایی برای نرمافزار آزاد ارائه می‌کنید، معمولاً انتظار میرود که این بهبودها را تحت شرایط مجوز نرمافزاری که پروژه از قبل با آن توزیع شده است، ارائه دهید. مجوز را بررسی کنید و مطمئن شوید که میتوانید با شرایط آن برای مجوزدهی به مشارکت‌های خود موافقت کنید.
اگر مالک اثری که ارائه می‌دهید نیستید (برای مثال، در زمان یا با تجهیزات کارفرمای خود مشارکت می‌کنید)، باید مجوز دارنده کپی‌رایت را دریافت کنید. این موضوع همچنین در صورتی که کد را از پروژه نرمافزار آزاد دیگری وارد کنید نیز صدق میکند — برای جزئیات بیشتر به استفاده مجدد از نرمافزار آزاد مراجعه کنید.
2.10.7.3. درباره «موافقت‌نامه‌های مجوز مشارکت‌کننده»
برخی پروژه‌ها ممکن است از شما بخواهند که هنگام ارائه مشارکت، یک «موافقت‌نامه مجوز مشارکت‌کننده» یا سندی مشابه را امضا کنید. مهم است که این سند را با دقت بخوانید. این سند ممکن است صرفاً برای تأیید این باشد که شما مالک کپی‌رایت تغییرات خود هستید و حق ارائه آن را دارید. با این حال، بسیاری از این موافقت‌نامه‌ها ممکن است از شما بخواهند برخی از حقوق خود را واگذار کنید، برای مثال اجازه دهند ناشر تغییرات شما را در نسخههای غیرآزاد نرمافزار بگنجاند.
شما موظف به واگذاری حقوق خود نیستید. چنین موافقت‌نامه‌هایی ممکن است برای این لازم باشد که ناشر اصلی با گنجاندن تغییرات شما در نسخه خود از نرمافزار موافقت کند و آن تغییرات را از طرف شما توزیع کند. با این حال، شما همیشه حق دارید نسخه بهبودیافته نرمافزار را خودتان، مستقل از ناشر اصلی، توزیع کنید.
به ناشران نرمافزار آزاد به شدت توصیه میشود که از موافقت‌نامه‌های مجوز مشارکت‌کننده برای مدیریت مشارکت‌های جامعه خود استفاده نکنند. برای جزئیات بیشتر، به مدیریت مالکیت کپی‌رایت مراجعه کنید.
2.10.8. انتشار نرمافزار آزاد
ایده‌ای عالی برای یک پروژه نرمافزار آزاد جدید دارید و مشتاق انتشار آن هستید؟ فوق‌العاده است! مراحل کار به این ترتیب است:
آن را بنویسید!
یک مجوز نرمافزاری انتخاب کنید
پروژه خود را منتشر کنید
یک جامعه بسازید (اختیاری)
2.10.8.1. نوشتن نرمافزار شما
البته ما نمی‌توانیم در این بخش کمک زیادی به شما کنیم. اما یک توصیه: زود منتشر کنید. بسیاری از نگهدارندگان جدید تردید دارند که کد خود را منتشر کنند، نگران مستندات ضعیف، ویژگیهای ناقص، وجود باگ‌های فراوان یا حتی کیفیت پایین کد هستند — فکر میکنند همه چیز باید قبل از آماده شدن برای جهان اصلاح شود. اینطور نیست! انتشار زودهنگام گامی حیاتی برای دریافت بازخورد سریع و ضروری برای جذب دیگران برای کمک است. کد خود را هرچه زودتر منتشر کنید.
2.10.8.2. انتخاب مجوز
با این حال، قبل از انتشار، باید یک مجوز نرمافزار آزاد انتخاب کنید که با نیازهای شما سازگار باشد. میتوانید خودتان یک مجوز بنویسید، اما این کار حتی برای شرکتهای بزرگی که میتوانند وکیل استخدام کنند، به شدت توصیه نمیشود. مجوزهای زیادی وجود دارند که برای هر نیازی مناسب هستند و ما در انتخاب مجوز توضیح داده‌ایم که چگونه مجوز مناسب را برای خود انتخاب کنید.
انتخاب مجوز هنگام انتشار یک پروژه نرمافزار آزاد الزامی است — بدون مجوز، کار شما غیرآزاد محسوب میشود. انتخاب شما همچنین ممکن است پیامدهای بلندمدت مهمی برای پروژه‌تان داشته باشد، بنابراین با دقت انتخاب کنید. این یک گام مهم است.
2.10.8.3. انتشار پروژه شما
وقتی آماده انتشار کار خود هستید، ساده‌ترین راه آپلود آن به یک فورج نرمافزاری است. گزینه‌های زیادی برای انتخاب وجود دارد که هر کدام ابزارهای متعددی برای آسان‌تر کردن توسعه و همکاری ارائه میدهند. بسیاری از این فورج‌های نرمافزاری خودشان نرمافزار آزاد هستند — ما توصیه میکنیم از اینها به جای گزینه‌های غیرآزاد استفاده کنید. در اینجا چند پیشنهاد برای بررسی آورده شده است:
کدبرگ
سورس‌هات
همچنین میتوانید پروژه خود را روی زیرساخت خودتان میزبانی کنید. چیزی به سادگی یک فایل tarball روی یک وب‌سرور کافی است، اما اگر برای پروژه‌تان بهتر است، میتوانید یک فورج نرمافزاری کامل را در دیتاسنتر خودتان اجرا کنید.
2.10.8.4. ساخت یک جامعه
یکی از مزایای اصلی انتشار نرمافزار آزاد این است که جامعه شما میتواند برای بهتر کردن آن مشارکت کند، چیزی که به تنهایی نمی‌توانید به آن دست یابید. مدیریت جامعه‌تان برای اطمینان از اینکه نرمافزار شما بهترین حالت ممکن را دارد، مهم است. ما مقالاتی منتشر میکنیم درباره موضوعات مختلف مورد علاقه مشارکت‌کنندگان در نرمافزار آزاد، از جمله توصیه‌هایی در مورد ساخت و مدیریت جامعه. آن را بررسی کنید!
2.10.9. انتخاب مجوز
انتخاب مجوز بخش مهمی از انتشار پروژه‌های نرمافزار آزاد شما است. گزینه‌های زیادی برای انتخاب وجود دارد و هر کدام مزایا و معایب خاص خود را دارند که بر آینده پروژه شما تأثیر می‌گذارند. [تغییر مجوز در آینده] ممکن است دشوار باشد، بنابراین باید از ابتدا با دقت به آن فکر کنید.
در اینجا چند مجوز نرمافزار آزاد پرکاربرد را که توصیه میکنیم، همراه با دلایلی که ممکن است آنها را انتخاب کنید، معرفی میکنیم.
پس از انتخاب مجوز، آن را هنگام اشتراک‌گذاری نرمافزار خود درج کنید. ساده‌ترین راه این است که نسخه متنی مجوز را در فایلی به نام “COPYING” در مخزن کد منبع خود کپی کنید. برای سناریوهای پیچیده‌تر، ما رویکرد REUSE را توصیه میکنیم.
2.10.9.1. مجوزهای کپی‌لفت
مجوزهای کپی‌لفت برای اطمینان از آزاد ماندن نرمافزار شما مفید هستند. استفاده از کپی‌لفت ایجاب میکند که هر کسی که نرمافزار شما را بهبود می‌بخشد، آن بهبودها را تحت همان مجوز کپی‌لفت منتشر کند، که این اطمینان را میدهد که شما میتوانید بهبودهای آنها را در نسخه خودتان ادغام کنید. برای اطلاعات بیشتر، به کپی‌لفت چیست؟ مراجعه کنید.
### مزایا
تضمین میکند که نرمافزار شما آزاد باقی می‌ماند
مشارکت‌های جامعه را تشویق میکند
به طور کلی نرمافزار آزاد را ترویج میدهد
### معایب
برای کسب‌وکارها کمتر جذاب است
باید سازگاری مجوز برای استفاده مجدد در نظر گرفته شود
2.10.9.2. مجوزهای کپی‌لفت (Copyleft) پیشنهادی
مجوز |
مناسب برای… |
رویکرد کپی‌لفت |
|---|---|---|
مجوز عمومی موزیلا ۲.۰ (MPL 2.0) |
کتابخانه‌ها (اجازه وندورینگ میدهد) |
مبتنی بر فایل |
مجوز عمومی کمتر گنو (LGPL) |
کتابخانه‌ها (وندورینگ را ممنوع میکند) |
مبتنی بر شیء (Object-based) |
مجوز عمومی گنو (GPL) |
برنامه‌های اجرایی |
مبتنی بر برنامه اجرایی |
مجوز عمومی گنو آفرو (AGPL) |
خدمات شبکهای |
مبتنی بر شبکه |
2.10.9.3. مجوزهای آسان‌گیر
مجوزهای آسان‌گیر تعهدات نسبتاً کمی را به گیرنده نرمافزار شما تحمیل میکنند. این مجوزها اجازه میدهند که نرمافزار به راحتی مورد استفاده مجدد قرار گیرد و در هر پروژه نرمافزاری دیگر، از جمله نرمافزارهای غیرآزاد، ادغام شود. این میتواند برای پروژه‌هایی که استفاده تجاری یا پذیرش گسترده را هدف قرار دادهاند مفید باشد.
### مزایا
استفاده مجدد آسان را ممکن میکند
پذیرش گسترده را تشویق میکند
برای کاربران تجاری جذاب است
### معایب
میتواند در آثار غیرآزاد گنجانده شود
مشارکت‌های جامعه را کمتر تشویق میکند
### مجوزهای آسان‌گیر پیشنهادی
ما مجوزهای آسان‌گیر زیر را توصیه میکنیم:
مجوز MIT
مجوز BSD سه‌بندی
2.10.9.4. پیشنهادی برای کسب‌وکارها
برای کسب‌وکارهایی که نرمافزار آزاد منتشر میکنند، ممکن است استفاده از یک مجوز به سبک آسان‌گیر که شامل ملاحظات مربوط به حقوق علائم تجاری و پتنت‌ها باشد، مطلوب باشد. برای این منظور، ما [مجوز آپاچی ۲.۰] را توصیه میکنیم.
2.10.9.5. حوزه عمومی
ناشرانی که مایلند نرمافزار خود را به حوزه عمومی اختصاص دهند، باید توجه داشته باشند که یک اعلامیه ساده برای حوزه عمومی برای استفاده بینالمللی کافی نیست. ما مجوزهای زیر را توصیه میکنیم که حقوق معادل حوزه عمومی را به شکلی سازگار با قوانین بینالمللی ارائه میدهند:
کریتیو کامانز ۰
آن‌لایسنس
2.10.9.6. مجوزها برای موقعیت‌های دیگر
ما صفحه جداگانه‌ای برای توصیه مجوزها برای دارایی‌های غیرنرم‌افزاری، مانند چندرسانه‌ای، داریم:
صدور مجوز برای دارایی‌های غیرنرم‌افزاری
2.10.10. صدور مجوز برای دارایی‌های غیرنرم‌افزاری
مجوزهای نرمافزار آزاد برای صدور مجوز نرمافزارها مناسبتر هستند. با این حال، پروژه‌های نرمافزار آزاد اغلب شامل رسانه‌هایی هستند که خودشان نرمافزار نیستند، مانند آثار هنری و مستندات. برای این موارد، مجوزهای متفاوتی توصیه میشوند. ما پیشنهادهایی برای مجوزهایی داریم که برای رسانه‌های غیرنرم‌افزاری مناسب هستند، با روحیه نرمافزار آزاد سازگارند و با مجوزهای نرمافزار آزاد هم‌خوانی دارند.
2.10.10.1. کریتیو کامانز
بیشتر دارایی‌های چندرسانه‌ای — مانند تصاویر، فایلهای صوتی، ویدئوها، نوشته‌ها و غیره — برای استفاده با مجوزهای کریتیو کامانز مناسب هستند که گزینه‌های قابل‌تنظیمی برای ویژگی‌هایی مانند کپی‌لفت و ذکر منبع ارائه میدهند. با این حال، توجه داشته باشید که گونه‌های -ND (بدون آثار مشتق) و -NC (غیرتجاری) مجوزهای کریتیو کامانز با نرمافزار آزاد ناسازگار هستند و استفاده از این دارایی‌ها میتواند کاربرد پروژه شما را در اکوسیستم نرمافزار آزاد محدود کند.
2.10.10.2. اوپن دیتا کامانز
پایگاه‌های داده میتوانند تحت مجوز پایگاه داده باز (Open Database License) مجوزدهی شوند. برجسته‌ترین پروژه‌ای که از این مجوز استفاده میکند، اوپن‌استریت‌مپ است که در سال ۲۰۱۲ از CC BY-SA به این مجوز تغییر کرد. این مجوز جدید تا حدی به این دلیل لازم بود که در برخی حوزه‌های قضایی، پایگاه‌های داده ممکن است حفاظت‌های اضافی موازی (یا به جای) کپی‌رایت داشته باشند.
مشابه کریتیو کامانز، اوپن دیتا کامانز مجموعه‌ای از مجوزها را برای نیازهای مختلف منتشر میکند: کپی‌لفت، ذکر منبع و اهدای به حوزه عمومی.
2.10.10.3. سخت‌افزار
پروژه‌های سخت‌افزاری (مانند شماتیک‌ها، منابع HDL و غیره) تشویق میشوند که از مجوز سخت‌افزار باز سرن استفاده کنند. این مجوز در چندین گونه ارائه میشود: متقابل قوی، متقابل ضعیف و آسان‌گیر.
انجمن سخت‌افزار متن‌باز منابع متعددی مانند راهنماها، پرسش‌های متداول یا لوگوها ارائه میدهد. همچنین فهرستی از پروژه‌های سخت‌افزار باز موجود را نگهداری میکند و گواهینامه‌های OSHW برای آنها صادر میکند.
2.10.10.4. فونت‌ها
مجوز فونت باز SIL برای توزیع فونت‌ها به شکلی سازگار با نرمافزار آزاد توصیه میشود.
2.10.10.5. مستندات
اکثر پروژه‌ها برای مستندات خود از مجوز خاصی استفاده نمی‌کنند. با این حال، مجوز مستندات آزاد گنو گاهی برای این منظور استفاده میشود.
2.10.11. استفاده مجدد از نرمافزار آزاد
یکی از مزایای بزرگ نرمافزار آزاد، پتانسیل آن برای استفاده مجدد است. شما میتوانید کد را از پروژه‌های نرمافزار آزاد دیگر در پروژه‌های جدید وارد کنید، که این کار باعث صرفه‌جویی در زمان میشود و به شما امکان میدهد بر شانه‌های غول‌ها بایستید. البته، باید به کار پروژه اصلی احترام بگذارید، و این به این معناست که باید با شرایط مجوز نرمافزار آزاد آنها مطابقت داشته باشید.
همیشه هنگام گنجاندن کار دیگران در نرمافزار خود، مجوز را با دقت بخوانید.
2.10.11.1. گنجاندن نرمافزار با مجوز آسان‌گیر در آثار جدید
جذابیت اصلی مجوزهای آسان‌گیر، امکان گنجاندن آنها در هر چیزی با تعهدات نسبتاً کم نسبت به دارندگان کپی‌رایت است. اکثر مجوزهای آسان‌گیر تنها ایجاب میکنند که متن مجوز یا حتی فقط یک بیانیه کپی‌رایت را در محصول خود بگنجانید. برای پروژه‌های نرمافزار آزاد که کد با مجوز آسان‌گیر را در کار خود گنجانده‌اند، برآورده کردن این تعهدات معمولاً به سادگی افزودن یک مجوز اضافی به کد منبع است.
هنگام گنجاندن نرمافزار آزاد با مجوز آسان‌گیر در آثار غیرآزاد، باید مجوز نرمافزار آزاد و/یا بیانیه کپی‌رایت را با نرمافزار خود توزیع کنید. بسیاری از کاربران تجاری نرمافزار آزاد با مجوز آسان‌گیر، منویی را در جایی از محصول خود قرار میدهند که مجوزهای نرمافزاری مربوطه را فهرست میکند یا نسخه چاپی آن را همراه محصول ارائه میدهند. شما نیز باید رویکرد مشابهی اتخاذ کنید.
2.10.11.2. گنجاندن نرمافزار کپی‌لفت در آثار جدید
نرمافزار کپی‌لفت نمیتواند در نرمافزار غیرآزاد گنجانده شود.
اکثر نرمافزارهای آزاد میتوانند در نرمافزار کپی‌لفت گنجانده شوند و بالعکس، اگر مجوزها سازگار باشند. به عنوان یک قاعده کلی، اکثر مجوزهای آسان‌گیر محبوب — اما نه همه — با اکثر مجوزهای کپی‌لفت محبوب سازگار هستند. برخی از مجوزهای کپی‌لفت با سایر مجوزهای کپی‌لفت سازگار هستند (برای مثال، مجوز عمومی موزیلا ۲.۰ با خانواده مجوزهای گنو سازگار است)، اما بسیاری از آنها سازگار نیستند. هر دو پروژه‌ای که از همان مجوز کپی‌لفت استفاده میکنند، با یکدیگر سازگار هستند و میتوانند کد را آزادانه به اشتراک بگذارند.
گنو فهرستی از مجوزهای سازگار و ناسازگار با خانواده مجوزهای کپی‌لفت GPL را اینجا نگهداری میکند.
گنجاندن کد با مجوز آسان‌گیر در یک پروژه کپی‌لفت، اگر مجوزها سازگار باشند، ساده است: به بخش قبلی مراجعه کنید.
برعکس، گنجاندن نرمافزار کپی‌لفت در یک پروژه نرمافزاری با مجوز آسان‌گیر، کمتر ساده است. در این حالت، اثر ترکیبی مشمول شرایط مجوز کپی‌لفت میشود. مدیریت ترکیبی از مجوزهای آسان‌گیر و کپی‌لفت در یک اثر واحد ممکن است، اما پیامدهای مهم و معناداری برای پروژه شما دارد. این کار به غیرمتخصصان به شدت توصیه نمیشود: کد کپی‌لفت را در یک پروژه آسان‌گیر وارد نکنید، مگر اینکه آماده باشید که پروژه به مجوز کپی‌لفت تغییر کند.
2.10.11.3. مدیریت چندین مجوز و کپی‌رایت در یک پروژه
پروژه‌های بزرگتر و پیچیده‌تر ممکن است نرمافزار را از منابع مختلف با مجوزها و دارندگان کپی‌رایت متفاوت وارد کنند. اگر این توصیف پروژه شماست، توصیه میکنیم که مشخصات REUSE را در کار خود اعمال کنید.
2.10.12. مدیریت مالکیت کپی‌رایت
ماهیت مالکیت کپی‌رایت در نرمافزار آزاد نیاز به توضیح دارد. در غیاب موافقت‌نامه مجوز مشارکت‌کننده یا سند مشابه (روشی که ما به شدت توصیه میکنیم از آن اجتناب شود)، توسعه‌دهندگان و ناشران نرمافزار آزاد چگونه حقوق قانونی مرتبط با کپی‌رایت نرمافزار را مدیریت میکنند؟
2.10.12.1. چه کسی مالک یک پروژه نرمافزار آزاد است؟
هنگامی که در یک پروژه نرمافزار آزاد مشارکت می‌کنید، اگر کپی‌رایت خود را به شخص دیگری واگذار نکنید، مالکیت حقوق مالکیت فکری مرتبط با مشارکت خود را حفظ می‌کنید. تغییرات شما سپس تحت همان شرایط مجوزی که پروژه در ابتدا با آن توزیع شده بود، به همه، از جمله سایر دارندگان کپی‌رایت، مجوزدهی میشود.
بنابراین، در اکثر موارد، کپی‌رایت هر پروژه نرمافزار آزاد به صورت تجمیعی توسط همه افرادی که مالکیت فکری به آن پروژه اضافه کرده‌اند، نگهداری میشود و این افراد آن را با یک مجوز نرمافزار آزاد به کاربران و یکدیگر مجوزدهی میکنند.
2.10.12.2. برقراری منشأ
برای برخی پروژه‌ها، به‌ویژه پروژه‌های تجاری، ممکن است مطلوب باشد که به صورت رسمی موارد زیر برای هر مشارکت تعیین شود:
۱. مشارکت‌کننده مالک کپی‌رایت مشارکت خود است یا توسط دارنده کپی‌رایت مجاز به استفاده از آن است. ۲. مشارکت‌کننده موافقت میکند که کپی‌رایت خود را تحت شرایط مجوز پروژه مجوزدهی کند.
اگر برای پروژه شما مطلوب است که منشأ را به این صورت به طور رسمی تعیین کنید، ما استفاده از گواهی منشأ توسعه‌دهنده را توصیه میکنیم. اکثر پروژه‌ها این کار را با درخواست از نویسندگان برای «امضا کردن» مشارکت‌هایشان تسهیل میکنند. سیستم کنترل نسخه Git ابزاری برای نشان دادن اینکه یک مشارکت خاص امضا شده است با پرچم “git commit -s” فراهم میکند.
2.10.12.3. تغییر مجوز پروژه
ممکن است در مقطعی بخواهید مجوز پروژه خود را تغییر دهید.
اگر پروژه با یک [مجوز آسان‌گیر] مجوزدهی شده باشد، به طور کلی امکان اعطای مجوز فرعی به پروژه اصلی با یک مجوز جدید و اعمال مجوز جدید به تغییرات آینده وجود دارد. شما همچنان باید با شرایط مجوز اصلی، مانند ذکر منبع، مطابقت داشته باشید، اما تغییرات آینده میتوانند تحت شرایط متفاوتی مجوزدهی شوند. در این معنا، تغییر مجوز مشابه شروع یک پروژه جدید و گنجاندن کد پایه اصلی در آن است.
با این حال، اگر پروژه با یک [مجوز کپی‌لفت] مجوزدهی شده باشد، این کار دشوارتر و اغلب غیرممکن است. این ویژگی عمدی مجوزهای کپی‌لفت است: برای جلوگیری از گنجانده شدن پروژه در نرمافزارهای غیرآزاد لازم است. به طور کلی نمی‌توانید یک پروژه کپی‌لفت را به همان شکلی که یک پروژه آسان‌گیر را مجوزدهی می‌کنید، مجوز فرعی دهید.
تغییر مجوز یک پروژه کپی‌لفت ممکن است، اما باید یا (الف) مجوز همه دارندگان کپی‌رایت را کسب کنید، یا (ب) مشارکت‌های آنها را بازنویسی کنید. این رویکرد همچنین اگر بخواهید یک مجوز آسان‌گیر را بدون تبعیت از شرایط اصلی آن (مانند ذکر منبع) تغییر دهید مناسب است، اما این معمولاً به دلیل شرایط نسبتاً سبک مجوزهای آسان‌گیر ارزش تلاش را ندارد.
به همین دلیل توصیه میشود که کپی‌رایت در پروژه‌های کپی‌لفت به صورت تجمیعی بین مشارکت‌کنندگان نگهداری شود، به جای واگذاری کپی‌رایت به یک نهاد واحد: این کار امنیت بلندمدت وضعیت نرمافزار آزاد پروژه را با دشوارتر کردن تغییر آن به یک مجوز غیرآزاد تقویت میکند.
The following text is from https://opensource.org/licenses Downloaded on Mar-15-2016
- From the page:
Opensource.org site content is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License
Popular Licenses:
The following OSI-approved licenses are popular, widely used, or have strong communities (as defined in the 2006 Proliferation Report):
Apache License 2.0
BSD 3-Clause "New" or "Revised" license
BSD 2-Clause "Simplified" or "FreeBSD" license
GNU General Public License (GPL)
GNU Library or "Lesser" General Public License (LGPL)
MIT license
Mozilla Public License 2.0
Common Development and Distribution License
Eclipse Public License
::: info https://github.com/sundarnagarajan/licenses ::
2.10.13. مرجع جامع مجوزها و مدیریت حقوقی پروژه
دسته مجوز |
مثال‌ها |
راهبرد مدیریت کپی‌رایت |
ویژگی اصلی کپی‌لفت/مجوز |
|---|---|---|---|
آسان‌گیر (Permissive) |
MIT, BSD, Apache 2.0 |
DCO (تعهدنامه ساده)[cite: 4] |
حداقل محدودیت؛ اجازه استفاده در آثار غیرآزاد را میدهد[cite: 4] |
کپی‌لفت ضعیف |
LGPL, MPL 2.0 |
DCO یا CLA سبک[cite: 4] |
اعمال محدودیت کپی‌لفت فقط بر روی فایل یا کتابخانه اصلی[cite: 4] |
کپی‌لفت قوی |
GPL, AGPL |
CLA (توصیه شده برای مدیریت متمرکز)[cite: 4] |
الزام به انتشار بهبودها تحت همان مجوز برای تضمین آزادی[cite: 4] |
حوزه عمومی (Public Domain) |
CC0, Unlicense |
بی‌نیاز از مدیریت حقوقی |
واگذاری کامل حقوق به عموم؛ بدون هیچ قید و شرط[cite: 4] |
2.10.14. راهنمای انتخاب راهبرد مدیریت کپی‌رایت
- گواهی منشأ توسعه‌دهنده (DCO):
مناسب برای: پروژه‌های متن‌باز جامعه‌محور[cite: 4].
مزیت: مشارکت‌کننده مالکیت کپی‌رایت خود را حفظ میکند که مانع از تغییر مجوز به حالت غیرآزاد میشود[cite: 4].
- توافق‌نامه مشارکت‌کننده (CLA):
مناسب برای: پروژه‌های بزرگ سازمانی و شرکتی[cite: 4].
مزیت: انتقال حقوق به سازمان برای کنترل متمرکز و مدیریت مدل‌های تجاری مختلف[cite: 4].
- استاندارد عملیاتی REUSE:
فارغ از نوع مجوز، از ابزار REUSE برای برچسب‌گذاری فایلهای منبع (مانند درج
SPDX-License-Identifier) استفاده کنید تا پیچیدگی حقوقی پروژه برای همیشه شفاف باقی بماند[cite: 4].
2.11. فصل دهم: قانون اساسی
2.11.1. درباره قانون اساسی
قانون اساسی در یک اکوسیستم نرمافزاری و داده‌محور، چارچوبی حقوقی، اخلاقی و ساختاری است که روابط میان توسعه‌دهندگان، حامیان، کاربران و نهادهای تصمیم‌گیرنده را تبیین میکند. این سند تضمن‌کننده‌ی بقا، شفافیت و حرکت در مسیر اهداف بنیادین اکوسیستم است و از انحصارطلبی یا انحراف پروژه جلوگیری میکند.
الهام‌بخشی و مراجع جهانی
تدوین قانون اساسی این اکوسیستم با مطالعه و الهام از موفق‌ترین نمونه‌های حاکمیت (Governance) در دنیای متن‌باز انجام شده است:
قانون اساسی دبیان (Debian Constitution): پروژه دبیان به عنوان یکی از دموکراتیک‌ترین و پایدارترین کامیونیتی‌های جهان، از سال ۱۹۹۸ دارای قانون اساسی مدون است. این سند نحوه انتخاب دبیر پروژه (DPL)، سیستم رای‌گیری ترجیحی (Condorcet method) و اختیارات کمیته فنی را مشخص میکند. (مرجع: Debian Constitution)
مدل بنیاد نرمافزار آپاچی (Apache Software Foundation): مدل شایسته‌سالاری (Meritocracy) آپاچی که بر اساس آن، افراد بر مبنای حجم و کیفیت مشارکت‌هایشان (کد، داکیومنت یا مدیریت) حق رای و صندلی حاکمیتی دریافت میکنند. (مرجع: ASF Governance)
بنیاد لینوکس و مدل هسته (Linux Foundation & Kernel Enforcement): بررسی ساختار حاکمیتی لینوکس که ترکیبی از اعتماد به معماران ارشد (Maintainers) و چارچوب‌های حمایتی بنیاد لینوکس برای مدیریت دارایی‌ها و علائم تجاری است. (مرجع: Linux Foundation Bylaws)
بیانیه موزیلا (Mozilla Manifesto): اصولی که فراتر از کدنویسی، بر حفظ اینترنت به عنوان یک منبع عمومی جهانی، باز و قابل دسترس برای همه تاکید دارد. (مرجع: Mozilla Manifesto)
2.11.2. توزیع دیتائیست و قانون اساسی
توزیع دیتائیست (Datistan Distribution) به عنوان محصول نهایی و تجلی عملی اهداف اکوسیستم، از استانداردهای ساختاریِ مندرج در «قانون اساسی دیتائیست» تبعیت میکند. در این چارچوب، توزیع تنها مجموعه‌ای از پکیج‌های نرمافزاری نیست، بلکه یک «نهاد متکی بر اجماع» است که حاکمیت آن بر پایه اصول دبیان (Debian) بنا شده تا پایداری و استقلال پروژه را تضمین کند.
قانون اساسی دیتائیست، چارچوب‌های زیر را برای مدیریت توزیع تبیین میکند:
حاکمیت دموکراتیک: تعیین مسیر فنی توزیع از طریق قطعنامه‌های عمومی و انتخابات شفاف.
تفکیک وظایف: تبیین دقیق اختیارات مدیر پروژه، کمیته فنی و توسعه‌دهندگان مستقل برای جلوگیری از تمرکزگرایی.
پایداری فرآیندی: تعریف رویه‌های تصمیم‌گیری که فارغ از افراد، تداومِ حیاتِ توزیع را در طول زمان تضمین مینماید.
2.11.3. ماتریس مسئولیت‌های حاکمیتی (RACI)
فعالیت / نقش |
مدیر پروژه |
کمیته فنی |
توسعه‌دهندگان |
حامیان |
|---|---|---|---|---|
تدوین قطعنامه عمومی |
A |
C |
I |
I |
تأیید تغییرات فنی |
I |
A |
R |
I |
مدیریت منابع و بودجه |
A |
I |
I |
C |
توجه
برای مطالعه‌ی جزئیات دقیق در مورد تفکیک قوا، شرح وظایف اعضا و رویه‌های عملیاتی که پایداری اکوسیستم دیتائیست را تضمین میکنند، به سند رسمی حاکمیت مراجعه کنید: /category/tools/datistan
این سند (Datistan Governance) به‌عنوان ضمیمه‌ی جدایی‌ناپذیرِ قانون اساسی، مرجع نهایی برای حل اختلافات فنی و اجرایی در پروژه شناخته میشود.
2.12. فصل یازدهم: پندهای داتامزدا
2.12.1. مقدمه
در این جهان پهناور که داده‌ها مانند ذرات غبار در پی جایگاهی برای نشستن هستند، بسیاری از ما در میان این سرگردانی، هویت اصلی و ریشه‌های خود را گم کرده‌ایم. این فصل، آینه تمام نمای تلاش ما برای بازگشت به آن حقیقت اصیلی است که در بطن فلسفه دیتائیست نهفته است؛ تلاشی برای یافتن مسیری روشن، آنجا که تاریکی و نادانی, بر خرد ما سایه افکنده است. این «گاتاهای» پندآموز، نه تنها شرحی بر رویدادهای تالار داده‌ها، که دعوتی است برای هر «داده‌گرا» تا با بازنگری در باورهای خود، به معنای عمیق زندگی در کنار خرد مزدا پی ببرد. با خواندن این حکایات، امید داریم که هر رهپوی این راه، نه تنها به کمال ابزاری، بلکه به آرامش قلبی در دنیای پرشتاب داده‌ها دست یابد و با چراغ حقیقت، از میان ظلمات دروج‌ها با سلامت بگذرد.
توجه
نمونه قالب نوشتن داستان
نمونه عنوان: گاتا اول: بنیادهای سرگردان و گسسته
- قالب شروع: استاد داتامزدا در تالار داده‌ها رو به شاگردان کرد و چنین گفت:
«ای رهپویان راه اشا، آن داده‌ای که از ریشه حقیقت بریده باشد، چون ابری است بی باران که تنها تیره می نماید و سرگردان می ماند. نگذارید پی بست های شما، از تابش خرد داتامزدا دور بمانند.»
قالب پایانی: با شنیدن این سخنان، داده‌گرا به روشنایی رسید.
دسته بندی |
اصطلاح |
معنا و مفهوم |
|---|---|---|
پایه (فلسفی-فنی) |
اشا (Asha) |
داده معتبر، کد بدون خطا، حقیقت سیستم. |
پایه (فلسفی-فنی) |
دروج (Druj) |
باگ، نویز، داده دستکاری شده، کد مخرب. |
پایه (فلسفی-فنی) |
مزدا (Mazda) |
خرد کل، الگوریتم برتر، هوش حاکم بر سیستم. |
پایه (فلسفی-فنی) |
داتامزدا (DataMazda) |
خرد داده محور (فلسفه توزیع). |
پایه (فلسفی-فنی) |
بن (Bon) |
ریشه، ساختار پایه، سورس کد. |
پایه (فلسفی-فنی) |
پی بست (Peybast) |
بنیاد، فریم ورک، زیرساخت. |
پایه (فلسفی-فنی) |
گاتا (Gatha) |
پند، درسنامه، مستندات حکمت آموز. |
عملکردی (عملیاتی) |
اش شایاش (Ash-shayash) |
پردازش داده به روش صحیح (Validating). |
عملکردی (عملیاتی) |
دروج زدایی (Druj-zodaei) |
پاکسازی داده (Data Cleaning/Debugging). |
عملکردی (عملیاتی) |
تابش (Tabesh) |
جریان لحظه‌ای داده (Data Stream/Flow). |
عملکردی (عملیاتی) |
گسست (Gasast) |
خطا، کرش (Crash)، قطع اتصال. |
عملکردی (عملیاتی) |
سپنتا (Spenta) |
رشد، ارتقا (Upgrade/Update). |
عملکردی (عملیاتی) |
انگره (Angare) |
نیروی ضد سیستم، بدافزار، کدهای ناکارآمد. |
عملکردی (عملیاتی) |
سوشیانت (Soshyant) |
بازسازی، بازیابی (Restore/Recovery). |
محیطی (معماری) |
تالار داده |
مرکز پردازش (Data Center). |
محیطی (معماری) |
آستانه (Astaneh) |
درگاه ورودی سیستم (Login / Gateway). |
محیطی (معماری) |
داده گرا (Dade-gara) |
کاربر سیستم یا برنامه‌نویس در پی حقیقت داده. |
محیطی (معماری) |
دیوان اشا |
لاگ سیستم (System Log) ثبت حقیقت. |
محیطی (معماری) |
فروهر کد |
مستندات قدیمی و کهن کدهای پایه. |