اطلاعات کلی درباره‌ی شهرستان استهبان
توجه
شهرستان استهبان در شرق استان فارس واقع شده است. این شهرستان از شمال با دریاچه بختگان و از سمت جنوب با شهرستان داراب هم‌مرز می‌باشد. این منطقه به دلیل اقلیم خاص خود به عنوان یکی از قطب‌های منحصربه‌فرد کشاورزی و گردشگری در جنوب ایران شناخته می‌شود.
تاریخچه استهبان
استهبان واژه‌ای پهلوی برگرفته از عبارت سته بان، به معنای تاکستان (انگورستان) یا نگهبان شهر استخر است. در گذشته، شهر استهبان «اصطهبانات» نام داشته و در منابع تاریخی و جغرافیایی متعددی به نام‌های دیگری مانند اصطخری، اصطبهان، اصتهجان و صابونات نیز نوشته و خوانده شده است.
تغییرات نام در طول تاریخ: فارسنامه ناصری می‌گوید نام این شهر استهبانات بوده که پس از استیلای عرب به اصطهبانات تغییر یافته است. کتاب حدودالعالم با استناد از المسالک و الممالک اصطخری شهر را اصطهبان و همچنین اصطهجان می‌نامند. ابن بلخی در فارسنامه خود به اصطهبان اشاره دارد ولی نزهةالقلوب آن را اصطهبانان ذکر می‌کند؛ ابن حوقل و مقدسی نیز در کتب خود اصطهbانات را آورده‌اند. این منابع حاکی است که در طول ده سده، شکل بیانی آن ثابت مانده و فقط از لحاظ نگارش دچار تغییری جزئی گردیده که نشان از اصالت واژه دارد.
زبان و گویش: مردم شهرستان استهبان به زبان فارسی تکلم دارند و لهجه‌های عامیانه در بین مردم بسیار دیده می‌شود که دارای واژه‌های اصیل پارسی باستان و پهلوی است. همچنین عشایر ترک در این منطقه سکونت دارند که به زبان ترکی صحبت می‌کنند.
آداب و رسوم: بزرگ‌ترین عید ملی این منطقه جشن فرا رسیدن عید نوروز است که آداب و رسوم آن با تمامی نقاط ایران یکسان می‌باشد. مردم برای جشن‌های ملی، اعیاد مذهبی و سوگواری‌ها (به ویژه آیین سنتی چک‌چکو و چارچوگردانی در ایام محرم که ثبت ملی شده‌اند) اهمیت بسیاری قائل هستند.
جاذبه‌های دیدنی شهرستان استهبان
مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی و مناطق دیدنی عمومی شامل: آبشار لای تاریک، آبشار سلطان شهباز، آبشار استهبان، مجموعه ییلاقی درب آسیاب، منطقه ایج، شهر باستانی خیر، منطقه رونیز و غارهای شگفت‌انگیز منطقه است.
بخش‌های باستانی و تفریحی شاخص
- بقعه پیرمراد استهبان
مقبره امام‌زاده محمد بن علی بن ابراهیم بن موسی بن جعفر (ع) است که در شمال شهر استهبان و در کنار جاده خروجی به طرف شیراز قرار دارد. ضریح آن در وسط صحن با قلم‌کاری‌های بسیار زیبا واقع شده است.
- چهارطاقی ماه فرخان
متعلق به دوره ساسانیان و در میان باغات سرسبز منطقه خیر قرار گرفته است. این بنا که از سنگ و ساروج ساخته شده، تقریباً سالم مانده است.
- چشمه بدره
در دره‌ای سرسبز و خوش آب‌وهوا در منطقه ایج (مسیر استهبان به نیریز) قرار دارد. در کنار سرچشمه آن یک چهارطاقی از دوره ساسانی باقی مانده و آب آن بسیار گوارا است.
- تنگ لای تاریک
در جنوب غربی شهرستان واقع شده که با برخورداری از پوشش جنگلی و چشمه‌سارهای متعدد، در طول سال پذیرای علاقه‌مندان به ورزش‌های کوهستانی است.
- یخچال حاجی محریم (محمد رحیم شوشتری)
مربوط به دوره قاجاریه (ثبت ملی ۱۳۸۷) که به تقلید از معماری لار و یزد به صورت استوانه‌ای از سنگ، ساروج و آجر با سقفی گنبدی ساخته شده است. در گذشته برف‌های زمستانی یا یخ حوضچه‌ها را در آن انباشته می‌کردند تا در تابستان مصرف شود.
- قلعه دارالامان و چهل برکه
در ۵ کیلومتری شهر ایج واقع شده و به فرمان محمود شبانکاره در اواخر قرن پنجم هجری ساخته شده است. قلعه دارای دیوارهای دفاعی محکم، آب‌انبار و آسیاب‌های فراوان بوده و دور تا دور آن نفوذناپذیر است.
- آبشار استهبان
در جنوب استهبان واقع شده و آب آن از یک رشته قنات دارای چندین حلقه چاه بسیار عمیق در دامنه کوه‌های جنوبی تأمین می‌شود که در گذشته چندین آسیاب آبی را به کار می‌انداخته است.
سوغات و محصولات کشاورزی
بزرگ‌ترین انجیرستان دیم جهان: استهبان صاحب نظام سنتی کشت و پرورش انجیر دیم است که به دلیل نبوغ فکری و سازگاری بی‌نظیر با محیط‌زیست، به عنوان جزیی از میراث نظام‌های کشاورزی مهم جهان (GIAHS) در سازمان جهانی فائو (FAO) به ثبت رسیده است. این شبکه عظیم درختی بدون آبیاری مصنوعی و تنها با تکیه بر آب باران قرن‌هاست پایدار مانده است.
محصولات استراتژیک: محصول اصلی و جهانی این شهر انجیر و پس از آن زعفران است. زعفران این شهر از نظر عطر و طعم زبانزد و دارای کیفیت منحصربه‌فردی است. همچنین مویز، حبوبات، پنبه، تنباکو، گردو، بادام و انار نیز از محصولات باکیفیت منطقه هستند.
سوغات خوراکی: مویز، شیره انگور، لور (نوعی محصول لبنی لذیذ)، نان شیرین، نان زرد، نان لمو (نرم)، شیرینی کماچ و نان گرده اسفناجی.
صنایع دستی: ظروف سفالی لعاب‌دار و ظریف، کاشی‌های هنری، فرش‌بافی، نمدمالی، کلاه‌بافی، ملکی‌دوزی (گیوه‌دوزی محلی)، رواردوزی، مشکودوزی، شیوه بری، کرباس‌بافی، پالان‌دوزی، جوغ‌تراشی (هاون سنگی)، مس‌گری، شیشه‌گری، صابون‌پزی سنتی استهبان، چرم‌سازی، گبه‌بافی و منبت‌کاری.
جدول فواصل جاده‌ای تا شهرهای مهم
مقصد جاده‌ای |
فاصله (کیلومتر) |
|---|---|
شیراز |
۱۶۵ کیلومتر |
نیریز |
۴۰ کیلومتر |
ایج |
۲۵ کیلومتر |
سیرجان |
۱۹۰ کیلومتر |
کرمان |
۳۶۵ کیلومتر |
تهران |
۱۲۵۰ کیلومتر |
مسیر رشد اکوسیستم
مهم
با توجه به گذشته و اصالت باسابقه شهرستان استهبان و همچنین توصیف شهر به عنوان بزرگ‌ترین «باغ‌شهر» و «انجیرستان زیر دیم جهان»، این منطقه پتانسیل بالایی در جهت مدرنیزاسیون و توسعه داراست.
از این جهت، با ارائه و در اختیار گذاشتن یک «سبک زندگی داده‌محور»، می‌توان در مسیر پیشرفت شهر گام‌های بلندی برداشت. ماهیت این اکوسیستم، مهیا کردن زیرساخت پایدار و کمک به توانمندسازی گروه‌های مختلف جامعه (اعم از افراد حقیقی و حقوقی) در قالب پلتفرم‌های نوین و راهکارهای سازمانی خواهد بود. ابزارها و سرویس‌های متنوعی در همین راستا در دست توسعه هستند.